سۇحبات • 11 ماۋسىم، 2019

سەيىتحان جوشىباەۆ: ءوزىڭ جاقسى بولساڭ، ەلدىڭ ءبارى دە جاقسى

439 رەت كورسەتىلدى

مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، اكادەميك، كارديوحيرۋرگيا جانە ترانسپلانتولوگيا عىلىمي-كلينيكالىق ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى سەيىتحان جوشىباەۆ سۇحبات بەردى.

– سەيىتحان اعا، ءاربىر ازا­مات­تىڭ بالالىق شاعى قايتا­لان­باس ەستەلىگىمەن قىم­بات. ءسىزدىڭ با­لالىق شاعىڭىز قاي جەردە جانە قالاي ءوتتى؟

– ءبىزدىڭ بالالىق شاعىمىز ەكىن­شى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسقا تاپ كەل­دى. سول كەزدەگى بالالاردىڭ ءبا­رى­­نىڭ باسىنان وتكەندەي جوق­شى­لىق زاماندى ءبىز دە كوردىك. 1939 جىلى فين سوعىسى باستالعاندا ۇلكەن اعام كوشەرباي اسكەرگە كەتكەن ەكەن. ول كىسىنىڭ بەينەسى ناقتى ەسىمدە جوق. بىراق ەمىس-ەمىس ەلەسى عانا بار. ءبىزدىڭ ءۇي ول ۋاقىتتا كولدىڭ بويىندا، سۇمقايتتى دەگەن جەردە وتىرىپتى. اتام سول جەردە سىر جاسايتىن زاۋىتتا قاراۋىل بولىپ جۇمىس ىستەيتىن. ول كەزدە قىس قاتتى سۋىق بولاتىن. قاتتى ايازدان كولدىڭ بەتى قاتىپ قالادى. ۇيدەگىلەر مۇزدى ويىپ الىپ، جەردىڭ استىن قازىپ مۇز­داتقىش جاسايدى. جاز بويى حالىق كولحوزدىڭ سيىرلا­رىن ساۋىپ، ءسۇتىن الگى سىر شىعاراتىن زاۋىتقا وتكىزەدى. ول ءسۇتتىڭ بار­لى­عىن وڭدەپ، سىر جاساپ، ونى جەر استىنداعى مۇزدان جاسالعان «توڭازىتقىشقا» ساقتايدى. مەن سول جەردە ءوستىم. مال باعىپ ءجۇ­رىپ، كەڭ دالادا وسكەن بالامىز. ءبىر كۇنى كوشەرباي اعام ۇيگە قويان الىپ كەلىپتى. وسى كورىنىس قانا شالا ەسىمدە. ودان وزگە ەستەلىك ەسىمدە جوق. سول كوشەرباي، ودان كەيىن شەشەرباي دەگەن اعام سوعىسقا كەتىپ، سودان قايتقان جوق. كوشەرباي اعام 1939 جىلى فين سوعىسىنا كەتكەننەن كەلمەسە، شەشەرباي اعام 1941 جىلى كەتكەننەن ورالمادى.

– ماماندىق تاڭداۋ ادام­نىڭ تاعدىرىنا تىكەلەي بايلا­نىس­تى دەيدى. ءسىز اۋەلى گەولوگ بولۋدى ارمانداعان ەكەنسىز. الاي­دا، ويىڭىزدى وزگەرتىپ، مەدي­تسي­نا سالاسىن تاڭداۋىڭىزعا نە سەبەپ بولدى؟

– راس، اۋەلى گەولوگ بولامىن دەپ ويلاپ ءجۇردىم. بىرىنشىدەن، مەن تابيعاتتى وتە جاقسى كو­رە­مىن. دالا كەزىپ، تاۋعا شىعىپ، تابي­عاتتىڭ تاماشاسىن كوزبەن كور­گەنگە نە جەتسىن. سەگىزىنشى سى­نىپقا دەيىن گەولوگ بولا­مىن دەپ ءجۇرىپ، سول سالاعا قاتىستى كىتاپ­تار­دى كوپ وقىدىم. افريكادان التىن ىزدەگەن ادامدار تۋرالى دا قىزىقتى دەرەكتەر وقىپ، قىزىققانىم بار. مۇندايلار ياكۋ­تيا جاقتا دا كوپ بولعان عوي. مەن سەگىزىنشى كلاستى ءبىتىرىپ جات­قاندا ءالىپ دەگەن اعام اسكەر­دەن دەمالىسقا كەلدى. سول كىسى مەنەن قانداي ماماندىققا قىزى­عا­تى­نىم­دى سۇرادى. گەولوگ بولعىم كەلەتىنىن ايتتىم. بىراق اعام ماعان گەولوگ ەمەس، حيرۋرگ بول دەدى. سول ءسوز ماعان امانات سياقتى اسەر ەتىپ، سول كۇننەن باستاپ مەن حيرۋرگيا سالاسىنا قاتىستى ادەبيەتتەردى ىزدەپ تاۋىپ، سولاردى وقي باستادىم. سودان يۋري گەرمان دەگەن بەلگىلى رەسەيلىك جازۋشىنىڭ «يا وتۆەچايۋ زا ۆسە» دەگەن ءۇش تومدىق كىتا­بىن كەزدەستىردىم. ول كىتاپتا سوعىستا ەلگە وتا جاساعان حيرۋرگ تۋ­رالى باياندالادى. تالاي جاندى ءولىم اۋزىنان الىپ قالادى. ءتىپتى فا­شيستەردىڭ وزىنە دە جاقسىلىق جاسايدى. بۇل شىعارما مەنىڭ قىزى­عۋشىلىعىمدى تۋدىردى. وسى­دان كەيىن حيرۋرگ بولۋعا تولىق بەل بايلادىم. ول كەزدە اقىر­توبە ستانساسىندا تۇراتىن ەدىك. سودان ارمان ارقالاپ پويىز ارقىلى سول كەزدەگى فرۋنزە، ءبۇ­گىن­گى بىشكەك قالاسىنا تارتتىق. فرۋنزە جاقىن ەدى. ءبىر جاعى ول جاقتا الماتىدان قاراعاندا ارزان­شىلىق. ارادا تالاي جىل وتكەن سوڭ سول جاقتان عىلىم دوكتورى، پروفەسسور، اكادەميك بولىپ ورال­دىق قوي.

– بۇگىندە ءوزىڭىز تاراز قالا­سىن­­­داعى «كارديوحيرۋرگيا جانە تران­س­پلان­تولوگيا عىلىمي-كلي­­­ني­كالىق ورتالىعىن» باس­قارىپ وتىرسىز. جالپى، بۇل ورتا­لىقتى اشۋ يدەياسى قا­لاي تۋىن­دادى؟

– بەس جىل بويى قىرعىز رەس­پۋب­ليكاسىنىڭ تالاس وبلىسىندا حيرۋرگ بولىپ جۇمىس ىستەدىم. تا­لاستا يسا احۋنباەۆ دەگەن بىلىكتى حيرۋرگ بولدى. سول كىسىنىڭ جاردە­­مى­مەن جۇرەك حيرۋرگياسى­نا اۋىس­تىم. يسا قوناي ۇلى ۇستا­زى­مىز­دىڭ ءوز الدىنا ءبىر ورتالىق اشىپ، جۇرەك حيرۋرگياسىن ودان ءارى دامىتىپ، جۇرەك الماستىرۋعا جەتسەك ەكەن دەگەن ويى بار ەدى. بىراق ول كىسى بۇل ارمانىنا جەتە المادى. كەيىن ويلانىپ قا­را­سام، جۇرەك حيرۋرگياسىن دامىتۋ ءۇشىن ءوز الدىنا جۇمىس ىستە­گەن ادامعا كوپتەگەن مۇمكىندىك تۋا­دى ەكەن ءارى بۇل حالىقتىڭ دەن­ساۋ­لى­عىنىڭ جاقسارۋىنا دا ۇلكەن كومەگىن تيگىزەدى.

يسا احۋنباەۆ 1975 جىلى 5 قاڭتار كۇنى جول اپاتىنان كوز جۇمعان سوڭ، قىرعىزستانداعى كارديوحيرۋرگيا سالاسىنىڭ بارلىق جۇگى ماعان ءتۇستى. ءسويتىپ ءجۇرىپ ءبىز 1976 جىلى كارديوحيرۋرگيالىق ورتا­لىق اشتىق. بۇل كەزدە ءار­بىر رەسپۋبليكادا وسىنداي ورتا­لىق­تار اشىلىپ جاتقان بولاتىن. بىراق بۇل رەسپۋبليكالىق اۋرۋ­حا­نانىڭ ىشىندەگى ءبىر بولىمشە عانا ەدى. ماسەلەن، كەڭەس وداعى بويىنشا 23 كارديوحيرۋرگيالىق ورتا­لىق بولسا، ءبىز سولاردىڭ الدىڭ­عى قاتارىنان ورىن الدىق. ءارتۇر­لى وتالار جاساۋ، ولاردىڭ ءناتي­جە­سىنىڭ ساپالىلىعى جاعىنان دا جاقسى جۇمىس اتقاردىق. وداق كەزىندە پەتروۆسكي دەگەن مينيستر ءبىزدىڭ جۇ­مىسىمىزدى كەلىپ كورىپ، ءماس­كەۋ­دەگى ينستيتۋتتاردىڭ ءبىر فيليالى رەتىندە جۇمىس جاساۋعا بولاتىنىن ايتقان. بىراق  جەر­گى­لىكتى باسشىلاردىڭ ءتۇرلى سىلتاۋىمەن بۇل جوبا جۇزەگە اسپاي قالدى. مەنىڭ تۇسىنگەنىم، الدىنا قويعان ماقساتتى ورىنداۋ ءۇشىن ادام قاي جاققا بولسا دا بارادى ەكەن. قىرعىزستاندا جۇمىس ىستەپ ءجۇرىپ كارديوحيرۋرگيالىق ورتالىق اشسام با دەگەن ويمەن الماتىعا دا باردىم. الماتى قالاسىندا 8 جىل جۇمىس ىستەدىم. ويىم ول جاقتا دا جۇزەگە اسپاعان سوڭ قايتا ورالدىم. 1992 جىلى قىر­عىزستانعا قايتىپ كەلىپ، 12 جىل بويى وسى ماقساتتىڭ سوڭىن­دا تاعى ءجۇردىم. 2004 جىلى عانا ءوز الدىنا عىلىمي جۇرەك حيرۋرگيالىق ترانسپلانتولوگيا ينستيتۋتىن قۇردىق. بۇل ءوز الدىنا قارجىلاندىرىلاتىن، ءوز بەتىنشە جۇمىس ىستەيتىن العاشقى قادام بولدى.

– اراعا ءبىراز ۋاقىت سالىپ تۋعان جەرگە ورالدىڭىز...

– ۋاقىتى كەلىپ، زەينەتكە شىق­قان سوڭ مەملەكەتتىڭ مەكە­مەسىندە جۇمىس ىستەۋگە بول­ماي­­تىندىقتان اۋىلعا قايتۋعا تۋرا كەلدى. كەيىننەن استانا، ال­ما­تى قالالارىنداعى كۇردەلى قۇ­رىلىمدارعا كەڭەسشى بولىپ بارۋعا ۇسىنىستار ءتۇستى. ءبىر­اق مەن ەندى تۋعان جەرىمە قىزمەت ەتەيىن دەپ 2007 جىلى تاراز قالاسىنا قونىس اۋداردىم. ءسويتىپ تارازعا كەلگەن سوڭ ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ رۇق­ساتىن الىپ، 2008 جىلدان باس­تاپ جەكە كارديوحيرۋرگيالىق ورتالىعىن اشىپ، جۇمىس ىستەي باستادىق. ۇستازىمىز بولعان يسا احۋنباەۆتىڭ ارمانىن ءسويتىپ قىرعىزستاندا دا، قازاقستاندا دا ورىندادىم دەپ بىلەمىن. بىراق بارلىق ويعا العان ماقساتتى ورىنداۋ ءۇشىن كەيدە قاراجات كوپ كەرەك بولادى. قازىرگى عيما­را­تىمىزدى دا تالاي جىلدان بەرى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزدىك. اۋە­لى تۋعالى جۇرەك اۋرۋىنا شال­دىققان بالالارعا اپپاراتتار الىپ، ينفاركت العاندارعا كومپيۋ­تەرلىك توموگرافيا، دياگنوستيكالىق ورتالىقتاردىڭ ءبارىن دايىنداپ كەلىپ، وتكەن جىلى اعزا اۋىستىرۋعا قادام باستىق. بىلتىر ءبىراز كىسىلەردىڭ بۇيرەگىن الماستىردىق. ودان كەيىن ناۋقاستارعا جاساندى جۇرەك سالدىق. جۇرەك بۇلشىق ەتىنىڭ كۇشى كەتىپ، ناشارلاعان ۋاقىتتا قان توقتاپ قالادى. سودان ادام ءىسىپ-كەۋىپ، ءتىپتى اياعىن دا باسا المايدى. ونداي ادامداردىڭ جۇرەگىن الماستىرۋ كەرەك بولادى. ماسەلەن، بىزدە جۇرەك الماستىرعانعا دونورلار جوق. بۇل – ءوز الدىنا ۇلكەن ماسەلە. ەنتىگىپ، توسەك تارتىپ قالعان ءبىر ازاماتتىڭ جۇرەگىن اۋىستىردىق. قازىر ول كىسىنىڭ جاعدايى جاقسى. بىراق دونور كۇتىپ ءجۇر. العا قويعان ماقساتىمىز وسىلايشا اقىرىنداپ ىسكە اسىپ كەلەدى. وسى جۇمىستاردىڭ بارلىعىنا ءبىر­تا­لاي ۋاقىتىمىز كەتكەنگە كەيدە وكىنگەنمەن، كەيدە قۋاناسىڭ. ءبىزدىڭ ورتالىقتا كىلەڭ جاستار جۇمىس ىستەيدى. ءوسىپ كەلە جاتقان جاستاردى كورىپ كوڭىل مارقايادى. ءبىز تەك ورتالىقتا تاجىريبەلىك جاعىنا عانا ەمەس، عىلىمي جاعىنا دا جەتە كوڭىل ءبولىپ وتىرمىز. وسى جەردە ءبىراز جاستار ماگيستراتۋرادا ءبىلىمىن جەتىلدىرىپ، دوكتورلىق ديسسەرتاتسيالارىن قورعاپ جاتىر.

– ورتالىق الەمنىڭ قانداي ەلدەرىمەن بايلانىس جا­سايدى؟ مامانداردىڭ ءوزارا ءتا­جىريبە الماسۋ جاعى قالاي؟

– ءبىز ورتالىقتا جۇرەك الماس­تىرۋعا بايلانىستى ەكى رەت حالىق­ارا­لىق كونفەرەنتسيا ۇيىم­داس­تىردىق. جۇرەك حيرۋرگياسىن ءارى قاراي دامىتۋ ەسەبىندە ءۇشىنشى رەت تاعى دا عىلىمي كونفەرەنتسيا ءوتتى. سەبەبى بۇرىن ناۋقاستىڭ ءتوس سۇيەگىن قاق جارىپ، دەنەسىن كەسىپ بارىپ جۇرەككە وتا جاسالاتىن. ەندى ءبىز كەۋدەنىڭ شاعىن جەرىن عانا تەسىپ، جۇرەككە وتا جاساۋدى، ناۋقاستارعا بارىنشا جەڭىل وتا جاساۋدى قولعا الدىق. بۇل ولاردىڭ جىلدام ويانىپ، قاتارعا تەز قوسىلىپ كەتۋىنە جاردەم بەرەدى. مەديتسينا سالاسىنىڭ، ونىڭ ىشىندە كارديوحيرۋرگيا سالاسى ەلىمىزدە وتە جاقسى دامىپ كەلەدى. ارينە جۇرەك اۋرۋى
دەيتىن ماسەلە الەمنىڭ بارلىق مەملەكەتىندە بار. بىراق ونى ەمدەۋ، ناۋقاسقا دەر كەزىندە وتا جاساۋ سول مەملەكەتتىڭ قامقورلىعىنا بايلانىستى. ەلىمىز بۇل رەتتە الەم مەملەكەتتەرىنىڭ اراسىندا جاقسى كورسەتكىشكە يە.

ماسەلەن، امەريكا قۇراما شتات­تارىنىڭ كارديوحيرۋرگتەرى جاڭا باستامالاردى قولداپ، جەتىنشى رەت عىلىمي كونفەرەنتسيا وتكىزدى. بىراق جەتىنشى كونفەرەنتسياسىندا جۇرەك حيرۋرگياسىنا ءتورت ساعات قانا بەردى. ءبىز كەيىنگى كونفەرەنتسيانىڭ وزىندە ءۇش كۇن بويى وسى ماسەلەمەن اينالىستىق. الەمنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا ەنگىزىلىپ جاتقان تەحنولوگيالاردان قول ۇزۋگە بولمايدى. سوندا عانا اۋرۋحانادا جاتقان ناۋقاس بۇرىنعىداي جەتى كۇن ەمەس، بەس-اق كۇن جاتادى ەكەن. بۇل تاجىريبەنىڭ ءبارىن وزگە وبلىستارداعى ءارىپ­تەس­تەرىمىزگە كورسەتسەك دەگەن ماق­ساتىمىز بولدى. بۇگىندە ەلى­مىز­دىڭ وزگە وڭىرلەرىنەن دە كارديوحيرۋرگتەر، انەستەزيولوگتەر كەلىپ قاتىسۋدا. سونى­مەن قاتار گەرمانيا، اۋست­ريا، قىتاي سياقتى دامىعان مەم­لە­كەتتەردەن دە قوناقتار شاقى­رىلعان. سول بىلىكتى مامان­دار ارىپتەستەرىمىزگە جۇرەك الماس­تىرۋدىڭ ءتۇرلى تەحنيكاسىن كورسەتتى. ۋكراينا مەم­لەكەتىنەن دە بىلىكتى ماماندار كەلدى. بۇل ءۇردىس ءوزىمىزدىڭ ۇيرە­نۋى­مىزگە عانا ەمەس، وزگەلەردىڭ دە ۇيرەنۋىنە قاجەت دەپ ەسەپتەيمىن.

– بۇگىندە كوپتەگەن شاكىرت ءتار­بيەلەگەن ۇستاز، عالىمسىز. وسى ورايدا ءومىر جولىڭىزدا نە ءتۇيدىڭىز، نەگە جەتە المادىڭىز؟

– وتكەن كۇندەرگە شەگىنىس جاساپ قاراسام، سەكسەن جاس دەگەن ۇزاق ءومىر سياقتى. قاتارلاس وسكەن، بىرگە جۇرگەن ازاماتتاردىڭ كوبى بۇل كۇندە دۇنيەدەن وزىپ كەتتى. وسىنداي جاعدايلاردىڭ ءبارى دە ادامدى تەرەڭ ويعا جەتەلەيدى. كەيدە وزىڭە ءومىر ۇزاق سياقتى بولىپ كورىنەدى. ال اتقارعان جۇمىسىڭدى، ومىردەگى الدىڭا قويعا ماقساتىڭدى سالماقتاپ قارا­ساڭ، ءالى دە ۋاقىت جەتپەيتىن سەكىلدى. ويعا العان دۇنيەلەردىڭ ءبارىن اتقارۋ ءۇشىن ءالى ءبىراز ۋاقىت كەرەك سياقتى. ءتىپتى كەۋدەڭدە ءومىر جاسىم ءالى دە ۇزارا تۇسسە ەكەن دەگەن ءۇمىت ويانادى. ادام ەشقاشان ءۇمىتسىز بولمايدى عوي. ادام قىرىق جاستان اسقان سوڭ الدىنا ماقسات قويىپ، سول ماقساتتى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا جۇمىس ىستەيدى ەكەن. مەن دە ءومىر بويى ۇستازدارىمنىڭ جولىن جالعاسام ەكەن، سول كىسىلەردىڭ ارمانىن ورىنداسام ەكەن دەگەن تىلەكپەن تىرشىلىك كەشىپ كەلە جاتىرمىن. تاعدىرىما تاۋبە، 12 عىلىم كانديداتىن، 4 عىلىم دوكتورىن، 3-4 PhD دوكتورىن تاربيەلەدىم. ولاردىڭ ءبارى دە ەلىمىزدىڭ ءار قيىرىندا ەڭبەك ەتىپ ءجۇر.

– كەيدە ادامنىڭ ءومىر جولى­نىڭ دۇرىس قالىپتاسۋىنا اسەر ەتەتىن ازاماتتار بولادى. جالپى، ءسىزدىڭ تاعدىر جولى­ڭىز­دا جاقسى ادامدار كوپ كەز­دەس­تى مە؟

– مەن وتكەن ومىرىمە كوز جۇگىر­تىپ قاراسام، ءوزىمدى باقىتتى اداممىن دەپ ەسەپتەيمىن. سەبەبى مەنىڭ ءومىر جولىمدا جاقسى كىسىلەر كوپ كەزدەستى. ماسەلەن، ينستيتۋتقا وقۋعا تۇسكەنىمدە، جەڭگەمنىڭ الىس جيەنىنىڭ ءبىر تۋىسقان قىزى قىرعىزستاندا تۇرمىستا ەكەن. مەن سول كىسىنىڭ ۇيىندە تۇردىم. وتاعاسى احمەت دەگەن قىرعىز كىسى سونداعى بىلعارى زاۋىتىندا جۇمىس ىستەپ ءجۇردى. ول كىسىلەر ماعان جاقسى قارادى. ومىردە ەشقانداي جاماندىق كورگەنىم جوق. ءوزىم سياقتى عىلىم جولىندا ىزدەنىپ جۇرگەن جىگىتتەرمەن جولىقتىم. ولارمەن دوس بولدىم. كەيىننەن قىرعىزستاننىڭ نارىن وبلىسىنا جۇمىسقا اۋىستىم. كونستانتين گاۆريلوۆيچ دەگەن سول وبلىستىڭ باس حيرۋرگى ماعان بىلمەگەنىمدى ۇيرەتىپ، قامقورلىق كورسەتتى. كۇن سايىن وتا جاساۋعا قاتىستىردى. ءوزىم كۇن سايىن اۋرۋحانادا كەزەكشى دارىگەر بولىپ ءجۇردىم. ءبىر جىلدىڭ ىشىندە كوپتەگەن وتا جاساۋدى ۇيرەندىم. يسا احۋنباەۆ ۇستازىمنىڭ دا جاقسىلىعىن كوپ كوردىم. ماسكەۋگە كارديوحيرۋرگيا بويىنشا اسپيرانتۋراعا وقۋعا جىبەردى. مەن ماسكەۋگە وقۋعا بارعاندا تاجىريبەلى مامان رەتىندە قالىپتاسىپ ۇلگەرگەن بولاتىنمىن. ول جاقتا مەنى بارلىعى جاقسى قابىلدادى. جاق­سى ادامداردىڭ جاقسى قارىم-قاتىناسى دا مەنىڭ ءوسىپ-ونۋىمە كوپ اسەر ەتتى. ادامنىڭ ءوزىنىڭ پەيىلى تازا، جۇرەگى اق بولاتىن بولسا، ومىردە جاقسى كىسىلەر كوپ. ومىرىمدە جامان ادامدار كەزدەسكەن دە شىعار، بىراق ولار ەسىمدە جوق. ءوزىڭ جاقسى بولساڭ، ەلدىڭ ءبارى دە جاقسى. كەزىندە ۋكراينادا بابلياك دەگەن پروفەسسور بولعان. جەتپىس بەس جاسىندا قايتىس بولىپ كەتتى. عىلىمي جيىنداردا تالاي كەزدەسكەنبىز. سول كىسىنىڭ بالاسى قازىر تانىمال حيرۋرگ. ءبىزدىڭ ورتالىققا كەلىپ، تاجىريبەسىمەن بولىسۋدە. سول سياقتى اۋستريادان ميۋللەر دەگەن دە پروفەسسور كەلىپ، ءبىزدىڭ جۇمىسىمىزبەن تانىسۋدا. وسىنداي جاقسى ادامدار كوپ ومىردە. بىردە بولماسا ايتەۋىر بىردە جاقسى ادامداردىڭ شاراپاتى تيەدى.

– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.

سوڭعى جاڭالىقتار

تاعى 1650 قازاقستاندىق ىندەت جۇقتىردى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:00

سوفيادان ولجالى ورالدى

سپورت • بۇگىن، 08:40

جاس تەننيسشىلەر جارادى

تەننيس • بۇگىن، 08:32

تۇتىنۋشى قۇقىعىن قورعايدى

قازاقستان • بۇگىن، 08:27

ۇقساس جاڭالىقتار