ايماقتار • 10 ماۋسىم، 2019

مەحانيزاتور ماماندارى تاپشى ما؟

404 رەت كورسەتىلدى

قاڭتاردان باستاپ-اق دالا جۇمىستارىنا قامداناتىن جەتىساي وڭىرىنە جۋىردا جولىمىز تۇسكەن-ءدى. اقپاندا ەگىلىپ، ساۋىردە جينالاتىن قىرىققاباتتىڭ ورنىن قايتا وڭدەپ، ماقتا، تاعى باسقا داقىلداردى ەگەتىن ديقانداردىڭ جۇمىسى قىزۋ.

ەر-ازامات ەگىستىك باسىندا. ديقان­دا­رىڭىز بۇگىندە امبەباپ مامان بولىپ العان. جىلدار بويعى تاجىريبە ءناتي­جەسىندە داقىلدارعا قاي كەزدە جانە قانداي كۇتىم جاساۋ قاجەتتىگىن جاقسى بىلەتىن اگرونوم دا ءوزى. وڭدەۋ-جيناۋ نەمەسە باسقا دا جۇمىستاردى اتقا­رۋ ءۇشىن اۋىلشارۋاشىلىق تەحني­كا­سىن تىزگىندەي بىلەتىن مەحانيزاتوردى دا سىرتتان ىزدەمەيدى.

مەحانيزاتور دەمەكشى، ديقاندار بۇگىندە بۇل ماماندىق يەسىن ءاربىر وتبا­سىدان تابۋعا بولاتىنىن ايتۋدا. مەكتەپ قابىرعاسىندا-اق تەحنيكا­نى مەڭگەرۋگە قىزىعاتىنداردىڭ قاتارى كوپ، ەگىستىكتە جۇرگەندەردىڭ ارا­­­سىندا ارنايى ديپلومى جوق دە­مە­سەڭىز، كاسىبي مامانداردان كەم ءتۇس­پەيتىن جاستار باسىم ەكەنىن ايتۋ­شى­لار دا از ەمەس. ديقاندارمەن اڭگىمە بارىسىندا جۋىردا ءماجىلىس دەپۋتاتىنىڭ مەحانيزاتورلار تاپشى ەكەنىن ايتىپ، ماسەلە كوتەرگەنى ەسىمىزگە تۇسكەن-ءدى. وسى ماسەلەگە قا­تىس­تى اۋىل تۇرعىندارىنىڭ پىكىرىن دە سۇراپ بىلگەن ەدىك. «وتىز جىلداي تراكتورشىمىن. بۇل ماماندىق يەسى­نىڭ جۇمىسسىز جۇرگەنىن ەستىمەپپىن. جۇ­مىس ماۋسىمدىق تا ەمەس. مىسالى، ەر­تە كوكتەمنەن باستالاتىن دالا جۇ­­مىس­تارى بار، وعان ۇيدەگى شارۋانى قوسىڭىز. ياعني قىسى-جازى جۇمىستامىن. جەردى وڭدەۋ، ەگۋ، كۇ­­­تىمگە الۋ، ءونىم جيناۋ سەكىلدى جۇ­­مىستاردىڭ بارلىعىنا تەحنيكا قاجەت. ەكى جىلدان بەرى وزگە شارۋا­شى­­لىقتارعا جالدانعان ەمەسپىن، ءوز يەلىگىمدەگى جەردەن نەسىبەمدى الۋدامىن. ءيا، تراكتوردى تىزگىندەگەن العاشقى جىلدارى باسقا شارۋالاردىڭ جۇ­مىسىن دا اتقارىپ ۇلگەرەتىنبىز، ارينە اقىلى. مەحانيزاتور تاپشى دەگەنگە كەلىسە قويمايمىن. ءبىزدىڭ ءوڭىر مەحانيزاتورلارمەن ءوزىن ءوزى قامتاماسىز ەتىپ كەلەدى دەسەك تە بولادى. ويتكەنى بۇل اكەدەن بالاعا بەرىلىپ كەلە جاتقان ماماندىق. مى­سا­لى، ءبىر وتباسىنىڭ يەلىگىندە تراكتور بار دەلىك. ول ءۇيدىڭ وتاعاسى قار­تايعانشا تراكتورشى بولمايدى، 40-45 جاستان اسقان سوڭ مىندەتتى تۇردە ءرولدى بالاسىنا بەرەدى. ياعني، بۇگىنگى مەحانيزاتورلاردىڭ بارلىعى دەرلىك جاستار. ەكىنشى ماسەلە – تەحنيكا. كەمىندە 10 گەكتار جەرى بار شارۋاعا ءبىر تراكتور كەرەك. ارينە، شارۋالاردىڭ جاڭا تەحنيكا الۋعا شاماسى جەتپەيدى. ەسكىسىن الساڭ ءجيى بۇزىلىپ، جاماپ-جاسقاۋىنا كوپ قارجى قاجەت. سوندىقتان جاڭا تەحنيكا الۋعا جەڭىلدىكتەردىڭ كوپتەپ جاسال­عانىن قالار ەدىك. ءوز باسىم وسى وتىز جىلعا جۋىق ۋاقىت ىشىندە ءۇش جاڭا تراكتور ءمىندىم. اۋىلداعى جاس مەحانيزاتورلاردىڭ بارلىعى دەر­لىك ديپلومسىز، ياعني بالا كەزدەن تەحنيكاعا اۋەس بولىپ، ەسەيە كەلە جاقسى مەڭگەرىپ العاندار. ءجۇر­گى­زە دە الادى، جوندەۋدى دە بىلەدى. وقى­ماسىن دەمەيمىن، بىراق ولار ءوز قىزى­عۋ­شىلىعىمەن تەحنيكا ءتىلىن جاقسى مەڭگەرىپ العان «سامورودوكتار»، دەيدى «ەسىم اتا» شارۋا قوجالىعىنىڭ مەحانيزاتورى سابىر قۇرالوۆ.

ال «اتامەكەن» اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى ەربولات راەۆ مەملەكەتتىك قىز­مەتكە كەلگەنگە دەيىن تراكتورشى بول­عا­نىن ماقتان ەتەدى. «ءبىزدىڭ اۋىل­دىق وكرۋگتە 938 شارۋا قوجالىعى بار. ونىڭ 352-ءسىنىڭ 5 گەكتارعا، 374-ءىنىڭ 10 گەكتارعا دەيىن، 161-ءىنىڭ 10-20 گەكتار ارالىعىندا، 42-ءىسىنىڭ 20-50 گەكتارعا دەيىن جەرى بار بولسا، 7 شار­ۋا­نىڭ جەرى 50 گەكتاردان جوعارى. ءبولىپ ايتىپ وتىرعانىم بەكەر ەمەس. شارۋا قوجالىقتارىنىڭ جەر القابى ۇل­عايعان سايىن تەحنيكا قاجەتتىلىگى دە ارتا تۇسەتىنى ءمالىم. اۋىلدىق وكرۋگ بويىنشا 225 اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكاسى بار. وعان 92 تىركەمە، 15 ماقتا تەرىم ماشيناسىن قوسىڭىز. تەحنيكا سانى كوپ تە ەمەس شىعار. بىراق ءبارىن ءوزىمىزدىڭ تۇرعىندار جۇرگىزەدى، سىرتتان مامان شاقىرمايمىز. زاماناۋي تەحنيكالاردى ارنايى كۋرستان ءوتىپ، مەڭگەرىپ جاتقاندار دا جەتەرلىك. تۇ­راق­تى جۇمىس ىستەيتىندەر دە، ماۋسىم كەزىندە تەحنيكا رولىنە وتىراتىن­دار دا بار. مەحانيزاتورلاردىڭ باسىم بولىگى جاستار، بارلىعى دەرلىك تەحنيكاعا قىزىعۋشىلىقپەن جاستايى­نان مەڭگەرىپ العاندار. مىسالى، مەن ءوزىم دە مەملەكەتتىك قىزمەتكە كەلگەنگە دەيىن تراكتور جۇرگىزدىم. مەكتەپتە 7 سىنىپتا وقىپ جۇرگەنىمدە «متز-80» ايداعانمىن. 2014 جىلى سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنا باردىم. مىنە، سول جاقتا 30 مىڭ گەكتار جەرى بار ءىرى شارۋاشىلىقتاردا مەحانيزاتور جەتىس­پەيتىنىن اڭعاردىم. دەگەنمەن قازىرگى كەزدەرى دە وڭتۇستىك وڭىردەن سول­تۇستىككە بارىپ ماۋسىمدىق جۇمىس ىستەپ كەلەتىندەر بارشىلىق»، دەيدى «اتا­مەكەن» اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى.

دەمەك، ءماجىلىس دەپۋتاتى ايت­قان مەحا­نيزاتور جەتىسپەۋشىلىگى ءتۇر­كىس­تان، ونىڭ ىشىندە جەتىساي ءوڭى­رىن­دە بايقالمايدى. ايتپەسە، دەپۋتات ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ 2011-2020 جىل­دارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باع­دار­لا­ماسى بويىنشا وقۋشىلارعا مەحاني­زا­تور ماماندىعىن تەگىن مەڭگەرۋ ءمۇم­كىندىگى ۇسىنىلىپ جاتسا دا، كادر تاپشىلىعى شەشىلمەي تۇرعانىن ءما­لىم­­دەپ ەدى. اۋىلداعىلار شارۋا قوجا­لىقتارى، وندىرىستىك كووپەراتيۆتەردە مەحانيزاتور ماسەلەسى جەرگىلىكتى جەردەگى جاستار ەسەبىنەن شەشىمىن تاۋىپ كەلە جاتقانىن ايتۋدا. دەپۋتاتتىڭ ءسوزىن جوققا شىعارۋ ماقساتىمىز ەمەس، وسى ماسەلەنى ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك ءوڭى­رىن­دەگى اۋىلمەن تىكەلەي بايلانىستىرا وتىرىپ كوڭىلگە تۇيگەن جايتتارمەن عانا ءبولىسىپ وتىرمىز. ال بۇگىنگى مەحا­نيزاتورلاردىڭ بىلىكتىلىگى قانداي دەڭ­گەيدە؟

بۇل ورايدا دەپۋتاتتىڭ: «قازىر مەحانيزاتورلار دۇرىس دايارلانبايدى، ولاردىڭ كاسىبي بىلىمدەرى زامان تالابىنا ساي ەمەس. قولدانىسقا شەتەلدىك زاماناۋي تەحنيكا ەنىپ جات­قان­دا بولاشاق مەحانيزاتورلارعا 1986-1987 جىلدارى شىققان دت-75، ت-40 تراكتورلارى مەن «ەنيسەي» كومباين­دا­رىن وقىتۋ كىمگە قاجەت؟» دەگەن سۇراعىن ءبىز تۇركىستان كوپسالالى-تەح­نيكالىق كوللەدجىنىڭ ديرەكتورى بولات جانابىلگە قويعان ەدىك. ويتكەنى ءتۇر­كىستان وبلىسى، تولەبي اۋدانى كوك­سايەك اۋىلىندا ورنالاسقان 60 جىل­دىق تاريحى بار وقۋ ورنى اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ءتۇپ قازىعى سانا­لا­تىن مەحانيزاتور كادرلارىن دايىنداپ كەلەدى. «كوللەدجدىڭ وزىنە تيەسىلى 83 گەكتار اۋىل شارۋاشىلىعى جەر تەلىمى بار. وسى جەردە ستۋدەنت جاستار زاماناۋي تراكتورلار مەن كومباينداردا وقۋ-پراكتيكالىق جۇ­مىس­­تارىن جۇرگىزەدى. بيداي، ارپا، جوڭىشقا، نوقات سەكىلدى باسقا دا ءداندى داقىلداردى ەگەتىن جەرلەردى دايىن­دايدى. ەگىپ، ءوسىرىپ، ونى كۇزدە جيناۋ جۇمىستارىنا تولىقتاي ستۋدەنتتەر قاتىستىرىلادى. وسىلايشا كول­لەدجدە وقىعان تەوريا مەن دالا جۇ­مىستارىنداعى پراكتيكانى ۇش­تاس­تىرا وتىرىپ، بىلىكتى مامان دايار­لاۋ­­دامىز. «اۋىل شارۋاشىلىعى ءون­دى­­رىسىندەگى تراكتورشى-ماشينيست» ما­مان­دىعى دۋالدى وقىتۋدىڭ جول كارتاسىنا ەنۋى كەزدەيسوقتىق ەمەس. ويتكەنى جەرگىلىكتى فەرمەرلەر مەن ءىرى اگروكاسىپورىندار، قۇرىلىس كومپانيالارى جاس تراكتورشىلارعا ءزارۋ. جاستاردىڭ اراسىندا كۇننىڭ ىستىعى مەن سۋىعىنا قاراماستان ەگىننىڭ باس­تى فاكتورىنا جاۋاپتى تراكتورشى ماماندىعىن وقيتىندارى از ەكەنى جاسىرىن ەمەس. قازىرگى تاڭدا كوللەدجدە «اۋىل شارۋاشىلىق وندىرىسىندەگى تراك­تورشى-ءماشينيستى» بىلىكتىلىگى بويىنشا 146 ستۋدەنت ءبىلىم الۋدا. ونىڭ 61-ءى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت، 85-ءى وبلىستىق بيۋدجەت بو­يىنشا وقيدى. وندىرىستىك بازامىزدا متز-80.1، ت-40م، ت-28، ت-16نم، دت-75مۆ، دوڭعالاقتى جانە شىنجىر تاباندى تراكتورلارىمىز، باسقا دا اۋىلشارۋاشىلىق ماشينالار، «ەنيسەي 1200» استىق كومباينى بار. تۇلەكتەرىمىز كەز كەلگەن دوڭعالاقتى جانە شىنجىر تاباندى تراكتورلارى­مەن جانە استىق كومبايندارىمەن جۇمىس ىستەيدى. جانە جەڭىل، جۇك اۆتو­كو­لىكتەرىن جۇرگىزەتىن كۋالىكتەرىن الىپ شىعادى. تۇلەكتەردىڭ جۇمىسپەن قام­تىلۋى – 80 پايىز. ءيا، بازامىز­دا زاماناۋي تەحنيكالارىمىز بولما­عا­نىمەن ستۋدەنتتىڭ تولىق مەڭگەرىپ شىعۋىنا مۇمكىندىك جاسايتىن كورنەكى قۇرالدار مەن وقۋلىقتار، تەوريالىق تا، پراكتيكالىق ءتالىم بەرەتىن بىلىكتى ۇستاز­دار دا جەتكىلىكتى. ياعني كاسىبي تالاپقا ساي ءبىلىم بەرىلۋدە»، دەيدى كول­لەدج ديرەكتورى.

ءيا، كوللەدج ديرەكتورى ايتقانداي، مەحانيزاتور ماماندىعىن تاڭدايتىن جاستار از. ءتىپتى ىلگەرىدە «مەكتەپتە ناشار وقىعان بالا تراكتوريست بولادى» دەگەن قاتە تۇسىنىك تە ورىن العان-دى. بۇگىنگى نارىق، زامان تالابى بۇل تۇسىنىكتىڭ مۇلدە قاتە ەكەنىن اڭعار­تىپ ۇلگەرگەن. جاستاردىڭ تەحني­كاعا قىزىعۋشىلىعى ارتۋدا، سۇرا­نىس­قا يە مەحانيزاتورىڭىز تابىستى مامان­دىق­قا اينالعان. جەتىسپەي جاتقانى مەحا­نيزاتور ەمەس، زاماناۋي جاڭا تەحني­كالار سەكىلدى. جەتىساي اۋدانىندا مەحانيزاتور مارتەبەلى ماماندىق ەكەنىنە كوز جەتكىزدىك.

 

تۇركىستان وبلىسى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

كانەلونى اۋىر شايقاس كۇتىپ تۇر

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 12:18

حاۆي باس باپكەر بولا ما؟

فۋتبول • بۇگىن، 11:25

دوللار باعاسى تاعى كوتەرىلدى

ەكونوميكا • بۇگىن، 11:23

43 جىلدان كەيىنگى ءىرى جەڭىلىس

فۋتبول • بۇگىن، 09:55

ءتورتىنشى مارتە ۇتىلدى

حوككەي • بۇگىن، 09:32

كەشەگىنىڭ كەبەجەسى

تاريح • بۇگىن، 09:30

جاس سۋرەتشىلەر جيىنى

ايماقتار • بۇگىن، 09:28

جولداما ءۇشىن جانتالاس

سپورت • بۇگىن، 09:20

ءتىل – ۇلتتىڭ ۇياتى

قازاقستان • بۇگىن، 09:17

قىش قۇپياسى

ونەر • بۇگىن، 09:13

بوساڭسۋعا بولمايدى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:07

ءۇش ەمحانا ەكپە ەگۋدى اياقتادى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:02

«دەگدار» سىيلاعان دومبىرا

ەلوردا • بۇگىن، 09:00

تاريحتىڭ كوشباسشى ۇلى ۇمىتىلمايدى

قازاقستان • بۇگىن، 08:59

برازيليامەن ساۋدا اينالىمى ارتتى

ەكونوميكا • بۇگىن، 08:50

ءشول شىنارى

ونەر • كەشە

قازاق بوكسىنىڭ ءباھادۇرى

قازاقستان • كەشە

جۇبايلار جىرى

ونەر • كەشە

ۇلت ۇراندى اقىن

ادەبيەت • كەشە

باررەل كوتەرىلگەن بيىك

ەكونوميكا • كەشە

ۇشقىشتار اۋلەتى

سۇحبات • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار