تەرگەۋشىنىڭ تالكەگى
نۇرجامال نۇرعاليەۆانىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىن جاعالاپ, تابان توزدىرعانىنا ءۇشىنشى جىلعا اينالىپ بارادى. ويتكەنى ادام تاعدىرى بەزبەنگە تۇسەتىن ەكىۇداي ساتتە ماسەلەنىڭ بىرجاقتى باعالانۋى سالدارىنان ەش جازىعى جوق ول قىلمىسكەر ساناتىنا قوسىلىپ كەتە بارعان. جاپ-جاقسى قىزمەتىنەن ايرىلىپ, جىپ-جىلى ورنىن سۋىتىپ, سۇتتەي ۇيىپ وتىرعان وتباسى ويران ەتىلىپ, باسقا جاققا امالسىز كوشۋگە ماجبۇرلەگەنىن, مىسقالداپ جيناعان ابىروي-بەدەلىنىڭ شومىشتەپ توگىلگەنىن ويلاسا, كەۋدەسىن اششى وكسىك قىسىپ, جانارى جاسقا تولادى. ادىلدىك ىزدەپ ساندالىپ, جانىن قويارعا جەر تاپپاعان ونىڭ وڭمەنىنە پىشاقتاي, جۇرەگىنە تىكەندەي قادالاتىنى – نامىسىن اياققا تاپتاپ, اۋىل-ايماققا ماسقارا ەتكەنى. شىرعالاڭعا تولى شىتىرمان وقيعالاردىڭ باستى كەيىپكەرىنە اينالامىن دەۋ ءوڭى تۇگىلى تۇسىنە ەنبەگەن ءتارىزدى. جامبىل اۋدانىنىڭ ورتالىعى پرەسنوۆكا كەنتىندەگى «ايناگۇل» بالاباقشاسىنا 2014 جىلدان جەتەكشىلىك ەتىپ كەلە جاتقان ونى قايىرشىعا ساداقا ەتىپ بەرگەندەي ەتىپ ءبولىنەتىن قاراجاتتىڭ مەكەمەنى اعىمدىق جوندەۋدەن وتكىزبەك تۇگىلى جىرتىعىن دا جاماۋعا جەتپەيتىنى قايران قالدىراتىن. ونىڭ ءوزىن جىلاپ-سىقتاپ, بۇلداپ بەرەتىن. عيماراتتىڭ اڭعال-ساڭعال ىشكى-سىرتقى جۇتاڭ كەيپى ءتىپتى قوراش كورىنەتىن. تىعىرىقتان شىعۋدىڭ جولىن شارق ۇرىپ ىزدەپ, وقۋ بولىمىنە قانشا بارسا دا, تاۋى جىعىلىپ, تاۋانى شاعىلىپ قايتاتىن. «ءۇمىتسىز شايتان» دەگەن, سوندا دا 1,5 ميلليون تەڭگە مولشەرىندە شىعىن ەسەبىن جاساپ, قالدىرىپ كەتكەن. كەيىن ەستۋىنشە, قازىنانىڭ تاپشىلىعىن جەلەۋ ەتكەن ءماسليحات دەپۋتاتتارى ونىڭ ۇسىنىسىن قابىلداماي تاستاعان. ءسويتىپ ءجۇرگەندە ا.ۋاتاەۆ دەگەن وت جاعۋشى باسقا جاققا كوشەتىن بولىپ, بۇعان ءبىر وي كەلگەن. وعان ءمان-جايدى تاپتىشتەپ ءتۇسىندىرىپ, جۇمىستان شىعۋ تۋرالى ءوتىنىش جازباۋىن وتىنگەن. ەرىكتى كەلىسىمىن العاننان كەيىن شارۋاشىلىق مەڭگەرۋشىسى ر.اپپاقوۆاعا ونىڭ اي سايىنعى ەڭبەكاقىسىن ءبىر تيىنىن دا شاشاۋ شىعارماستان رەت-رەتىمەن بالاباقشانىڭ ءبىرىنشى كەزەكتەگى مۇقتاجدىقتارىنا جۇمساپ وتىرۋدى نىعىرلاپ تاپسىرعان. ءسوز اراسىندا سان مارتە تەكسەرىستەر بارىسىندا اپپاقوۆاعا ەشقانداي كىنارات تاعىلماعانىن ايتا كەتكەن ءجون. ول ءوز مىندەتىن بارىنشا ادال اتقارىپ, ساتىپ الىنعان زاتتاردىڭ قايدا جۇمسالعانىنا دەيىن ارنايى جۋرنالعا تىركەپ, ءتۇبىرتەكتەرىنە دەيىن ساقتاپ قويعان.
تەرگەۋشىنىڭ الداپ سوققان ايلاسىمەن, وتباسى ءومىرىن مۇلدەم باسقا ارناعا بۇرىپ جىبەرگەن تالكەگىمەن اقىرىنا دەيىن كۇرەسۋگە بەل بۋعان ول الدىندا ءجۇيكەنى جۇقارتاتىن قانشاما بەينەتتىڭ كۇتىپ تۇرعانىن بىلگەن جوق.
ءۇمىتتى ۇزگەن ۇكىم
وبالى نە كەرەك, سوتتا وقۋ ءبولىمىنىڭ بۋحگالتەرى يرينا باتىرەۆا 2014-2015 جىلدارى قارجى كەڭسە زاتتارى مەن كىر جۋ ۇنتاقتارىنا عانا قاراستىرىلعانىن, لينولەۋم الۋعا – 139 مىڭ, قازاندىققا – 833 مىڭ, مۇرجا ورناتۋعا – 981 مىڭ, لوگوپەد پەن وت جاعۋشى شتاتتىق بىرلىكتەرىنە 294 مىڭ تەڭگە سۇراعان ءوتىنىشى كەرى قايتارىلعانىن ايتقان. باسقا كۋالەر دە ءبىراز شىندىقتى جايىپ سالعان. الايدا جامبىل اۋداندىق سوتى (19.02.2016.) ولاردىڭ بىردە-ءبىرىن ەسكەرمەگەن. كۇدىكتى لاۋازىمىن اسىرا پايدالانىپ, جالعان قۇجات جاسادى, مەملەكەت مۇددەسىنە نۇقسان كەلتىردى, ۇجىمنىڭ قالىپتى جۇمىس ىرعاعىن بۇزدى دەگەن سەكىلدى نەبىر ايىپتاۋلاردى تىزبەلەپ, 1.010.820 تەڭگە ايىپپۇل تولەۋگە مىندەتتەگەن. مەملەكەتتىك قىزمەتتەن ءومىر بويى شەتتەتكەن. وبلىستىق سوتتىڭ قىلمىستىق ىستەر جونىندەگى القاسى (18.05.2016.) قارسى تاراپتىڭ اپەللياتسيالىق شاعىمىن قاناعاتتاندىرماي ۇكىمدى وزگەرىسسىز قالدىرعان. جالعىز جالاقىعا كۇنەلتىپ وتىرعان نۇرجامال مۇنداي مول سومانى قاپەلىمدە قايدان تابا قويسىن؟ 2,5 ميلليون تەڭگەگە باعالاناتىن ءۇيىن 1,5 ميلليون تەڭگەگە ساتىپ, ايىپپۇلدى تولەۋ قادامىنا امالسىز بارعان. ال مورالدىق جانكۇيزەلىستى, كۇيىنىستى, بالا-شاعانىڭ قايعى-ۋايىمىن تىلمەن ايتىپ جەتكىزۋ ءتىپتى قيىن. اۋىلداستارىنىڭ «جەمقور», «ۇرى» دەگەن كوزتۇرتكىسىنە كۇيىك بولماۋ ءۇشىن وتباسى وبلىس ورتالىعىنا كوشىپ, ءتورت جان پاتەر جالداپ تۇرۋعا ءماجبۇر بولعان.
«بوزتورعاي زورلىق كورىپ تۇرىمتايدان, تايانىش تابا الماپتى قىردان-ويدان» دەمەكشى, جەرگىلىكتى جەردە ماڭدايى تاسقا تيگەن ءجابىرلەنۋشى تاجىريبەلى ادۆوكات نۇرباقىت تەمەنوۆتىڭ كومەگىمەن جوعارعى سوتقا ارىزدانۋعا تاۋەكەل ەتكەن.
داۋ ءتۇيىنى ءالى شەشىلەر ەمەس
قىلمىستىق ىستەر ءجونىندەگى القا (15.08.2018.) ءىستى جان-جاقتى ساراپتاي كەلىپ, شاعىمدانۋشىنى كىناسىز دەپ تاپقان. «ن.نۇرعاليەۆا جەكە باس ماقساتىن كۇيتتەمەگەن. قاراجات بالاباقشا قاجەتتىلىكتەرىنە تولىق جۇمسالعان. ەڭبەك ۇجىمىنا ەشقانداي نۇقسان كەلمەگەن» دەلىنگەن قاۋلىدا. ونىڭ ءىس-ارەكەتىندە قىلمىستىق قۇرامنىڭ بولماۋىنا بايلانىستى تومەنگى سوت ۇكىمدەرىنىڭ كۇشى جويىلىپ, بۇرىنعى قىزمەتىنە ورنالاستىرۋ, ماتەريالدىق, مورالدىق شىعىنداردى تولەۋ مىندەتتەلگەن. اقتاۋ ۇكىمى قولىنا تيگەن نۇرجامالدىڭ قۋانىشى قوينىنا سىيماي سالىپ ۇرىپ وقۋ بولىمىنە كەلگەنىمەن, تاعى دا ءبىراز اۋرە-سارساڭعا كەزىككەن. جۇمىسقا ورنالاسۋ تۋرالى ءوتىنىشىن قابىلداماي, سوت ارقىلى شەشىلەدى دەگەن نەگىزسىز تالاپ قويعان. اۋداندىق سوت ماسەلەنىڭ ازاماتتىق سوت ءوندىرىسى ارقىلى قارالاتىنىن العا تارتىپ, تالاپ ارىزىن قاناعاتتاندىرماعان. كەلىسىم كوميسسياسى ارقىلى مامىلەگە كەلۋگە كەڭەس بەرگەن. ونداعىلار ءوندىرىلىپ الۋعا ءتيىس تولەمنەن باس تارتۋ تۋرالى قيسىنسىز ۇسىنىستار ايتقان. نە كەرەك, ەكى ارادا دوپشا قاقپاقىلعا ءتۇسىپ, وبلىستىق سوت ارقىلى عانا ادىلدىك سالتانات قۇرعان. مۇنىڭ ءبارى ايتۋعا وڭاي بولعانىمەن, بۇرالاڭ-بۇلتاڭى كوپ قانشاما بيۋروكراتتىق كەدەرگىلەرگە كەز بولعانى جاپا شەگۋشىنىڭ شارشاڭقى جۇزىنەن, مۇڭلى كوزىنەن انىق اڭعارىلادى. «شىندىق پەن وتىرىكتىڭ, ادىلدىك پەن الىمجەتتىكتىڭ اراسى ءبىر-اق قادام دەسە دە ءۇش جىل ىشىندە اتان تۇيەگە جۇك بولارلىق كورگەن قياناتىم مەن مەحناتىمدى ەسەپتەيتىن بولسام, جازىقسىز جاندى كۇستانالاۋ وڭاي دا ال ونىڭ كىرشىكسىز قالىبىنا وزگەلەردى قايتا سەندىرۋ, اقيقاتتىڭ اق-قاراسىن, اراجىگىن اجىراتۋ اششى ىشەكتەي سوزىلىپ كەتەتىنى نەلىكتەن؟» دەپ نالي, قاجي سويلەگەن ونىڭ سوزىنەن جۋىق ارادا داۋ ءتۇيىنىنىڭ تارقاتىلا قوياتىنىنا سەنىمىنىڭ ازدىعىن ۇقتىق. اتاپ ايتقاندا, 4,8 ميلليون ءمولشەرىندەگى جالاقى, تاعى باسقا تيەسىلى تولەماقىلاردان 600 مىڭ تەڭگە مورالدىق شىعىن عانا تولەنگەن. ماتەريالدىق شىعىنداردى وتەۋ قارجى مينيسترلىگىنە جۇكتەلگەن. (28.07.2018.) رەسپۋبليكالىق ۆەدوموستۆونىڭ شەشىمدى وزگەرتۋ تۋرالى تالاپ ارىزى قولداۋ تاپپاعان. ەندەشە سوت تالابى نەگە ورىندالماي وتىرعان دەگەن ساۋال ەرىكسىز تۋىنداپ, ماسەلەنىڭ جاي-جاپسارىن بىلمەك بولىپ جامبىل اۋداندىق سوت كەڭسەسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ازامات جاڭابەرگەنوۆپەن سويلەسكەنىمىزدە تومەندەگىدەي جاۋاپ الدىق:
– ءيا, ن.نۇرعاليەۆا كەڭسە قىزمەتكەرلەرىنە قالعان قاراجات ءالى تۇسپەي جاتقانىن ايتىپ, حابارلاسقان بولاتىن. وسىعان بايلانىستى زەرتتەۋ جۇرگىزىلىپ, ناتيجەسىندە مىنالار انىقتالدى. وندىرىلۋگە ءتيىستى باستاپقى سوما مولشەرى تۇزەتىلىپ, قايتادان اۋداندىق سوتتىڭ قاۋلىسى شىققان. بار ماسەلە قاتە كەتكەن العاشقى اتقارۋ پاراعىن استاناداعى سوت ورىنداۋشىنىڭ كەرى قايتارماعانىنا, ونى تۇزەتىلمەگەن كۇيى قارجى مينيسترلىگىنە وتكىزگەنىنە كەلىپ تىرەلەدى. نۇرجامالدىڭ ەسكەرتۋىنەن كەيىن ىلە-شالا ەكىنشى اتقارۋ پاراعى مينيسترلىككە دە, سوت ورىنداۋشىعا دا قايتادان جولداندى. قاراجاتتىڭ قاشان تۇسەتىنىن بولجاپ ايتۋ قيىن, – دەدى ول كۇمىلجىپ.
