تاۋەلسىزدىك شوتلاندىقتارعا نە بەرەدى؟
جۇما, 25 قاڭتار 2013 7:09
جاقىندا ۇلىبريتانيا پارلامەنتىنىڭ تومەنگى پالاتاسى ەلدىڭ ءبىر ايماعى سانالاتىن شوتلانديا پارلامەنتىنە وسى ايماقتىڭ تاۋەلسىزدىگىن انىقتاۋعا بايلانىستى رەفەرەندۋم وتكىزۋگە قۇقىق بەرەتىن جارلىقتى ماقۇلدادى. ەندى ونى لوردتار پالاتاسى ماقۇلداسا, 2014 جىلى شوتلانديادا رەفەرەندۋم ءوتۋى مۇمكىن.
جۇما, 25 قاڭتار 2013 7:09
جاقىندا ۇلىبريتانيا پارلامەنتىنىڭ تومەنگى پالاتاسى ەلدىڭ ءبىر ايماعى سانالاتىن شوتلانديا پارلامەنتىنە وسى ايماقتىڭ تاۋەلسىزدىگىن انىقتاۋعا بايلانىستى رەفەرەندۋم وتكىزۋگە قۇقىق بەرەتىن جارلىقتى ماقۇلدادى. ەندى ونى لوردتار پالاتاسى ماقۇلداسا, 2014 جىلى شوتلانديادا رەفەرەندۋم ءوتۋى مۇمكىن.
تاۋەلسىزدىك دەگەن ۇلى ۇعىم. بىرەۋدىڭ قول استىندا جۇرگەن, ۇلتتىق قۇقى اياقاستى بولعان ەلدىڭ, حالىقتىڭ ارمانى, ارينە, تاۋەلسىزدىك. ال تەڭ قۇقىقتا, ورتاق يگىلىكتى ورتاقتاسا پايدالانىپ جۇرگەن, جاقسىلىققا قولدارى بىرگە جەتىپ جۇرگەن ەلدەردىڭ ءبىر-بىرىنەن ءبولىنۋىنە كوزقاراس ءارتۇرلى. بىرەۋ قۇپتايدى, بىرەۋ قارسى. شوتلانديانىڭ ۇلىبريتانيادان ءبولىنۋى تۋرالى ايتقاندا, ونىڭ قۇقىقتارى اياقاستى بولدى, باسقادان ەزگى كوردى, كەمسىتۋشىلىككە ۇشىرادى دەپ كىنا قويۋ دا قيىن. ۇلىبريتانياعا شوتلانديا, انگليا, ۋەلس جانە سولتۇستىك يرلانديا كىرەدى. قۇقىقتارى ءبىردەي. جانە بۇل ەل الەمدىك وركەنيەتتىڭ, ونىڭ ىشىندە دامىعان دەموكراتيانىڭ جارقىن مىسالى سانالادى.
ەندى شوتلانديا سول ەلدەن ءبولىنىپ, جەكە دەربەس مەملەكەت بولعىسى كەلەدى. بۇل جەردە بۇكىل شوتلانديا دەۋىمىز ارتىقتاۋ شىعار. ونىڭ حالقىنىڭ ءبىر توبى, ءبىراز ساياسي كۇشتەر دەسەك ءلازىم. ويتكەنى, الەۋمەتتىك ساۋالداما ناتيجەسىنە قاراعاندا, ءبولىنۋدى بۇل ايماق حالقىنىڭ 40 پايىزى عانا تالاپ ەتەدى, 50 پايىزى قارسى, حالىقتىڭ 10 پايىزى ءارى-ءسارى ويدا. بۇل ساۋالداما شىندىق جاعدايدى بەينەلەسە, رەفەرەندۋم بۇگىن وتكەن جاعدايدا, شوتلانديا ۇلىبريتانيادان ءبولىنبەيدى.
بىلتىرعى جىلى ۇلىبريتانيا پرەمەر-ءمينيسترى دەۆيد كەمەرون مەن شوتلانديا پرەمەر-ءمينيسترى الەكس سەلموند كەلىسىمگە قول قويىپ, «زاڭدى, ادال دا شەشۋشى رەفەرەندۋمنىڭ» قاعيداتتارىن بەلگىلەگەن. ءتىپتى بۇعان دەيىن دە, ناقتى ايتقاندا, 1997 جىلى شوتلانديا شەكتەۋلى اۆتونوميا العان. قازىر ونىڭ ءوز پارلامەنتى, ۇكىمەتى بار. ءبىلىم بەرۋ, مادەنيەت, دەنساۋلىق ساقتاۋ, كولىك, قورشاعان ورتانى قورعاۋ سالالارىنداعى بارلىق ءماسەلەنى ءوز قالاۋىنشا شەشەدى. سوت تا, ءدىن دە ورتالىقتان تاۋەلسىز. ءبولىنۋدى قالايتىنداردىڭ جانىنا باتاتىنى ساياسي بيلىكتىڭ جانە ءۇلكەن ەكونوميكانىڭ ورتالىققا قارايتىنى.
قازىر شوتلانديا پارلامەنتى ۇسىنعان ادامدى ۇلىبريتانيا قۇراما كورولدىگىنىڭ كورولەۆاسى تاعايىندايدى. قازىرگى پرەمەر ا.سەلموند جانە ونىڭ ۇلتتىق پارتياسى دەربەس بولايىق, ءبارىن ءوزىمىز شەشەيىك دەيدى. بۇلار تاريحقا ءجۇگىنەدى. ءبىر كەزدە انگليا دا, شوتلانديا دا جەكە كورولدىكتەر بولعان. ءتىپتى, ولار ءبىر-بىرىمەن تالاي سوعىسقان دا. وسىدان 300 جىل بۇرىن, ناقتىراق ايتساق, 1707 جىلى ەكى كورولدىك قوسىلىپ, قۇراما كورولدىك دەپ اتالدى. بۇلاردىڭ قاتارىنا ۋەلس, سولتۇستىك يرلانديا قوسىلىپ, ۇلى دەرجاۆا ۇلىبريتانيانى قۇراپ وتىر. شوتلانديا ودان بولىنسە, ەۋروپاداعى شاعىن مەملەكەتتىڭ بىرىنە اينالادى.
راس, شوتلانديانىڭ جەر كولەمى اجەپتاۋىر 78,8 مىڭ شارشى كيلومەتر, ۇلىبريتانيا اۋماعىنىڭ 32 پايىزى, ال حالقىنىڭ سانى 5,2 ميلليون. ەل حالقىنىڭ 8,4 پايىزىن قۇرايدى. ەلدىڭ السىزدەۋ دامىعان ايماعى. بولىنگەندە, قولدارى تابىسقا جەتەدى دەۋ قيىن. ءبىراز قيىندىققا ۇشىرايتىنى دا انىق. ءبولىندىڭ ەكەن, كەلە عوي, دەپ الەمدىك قوعامداستىق ەلدەرى قۇشاق جايا جۇگىرۋى ەكىتالاي. ول ءبىراز حالىقارالىق كەدەرگىلەردەن وتەدى. سودان سوڭ ەۋروپا قاۋىمداستىعىنا دا ەنۋى قيىن. ال ءبىر مۇشەسى قارسى بولسا, ەۋرووداققا دا كىرە المايدى. جەكە مەملەكەت بولعان سوڭ, ۇلىبريتانيانىڭ وتە بەدەلدى اقشاسى فۋنت-ستەرلينگتەن شىعاسىڭ. ال ونىڭ جاڭا اقشاسىن باسقالار قابىلدار ما ەكەن؟
شوتلانديا دەربەس ەل بولۋ ءۇشىن ونى شەشەتىن رەفەرەندۋمعا دەيىن ءبىراز كەدەرگىدەن وتۋگە ءتيىس. ءتىپتى, ودان وتكەندە دە, رەفەرەندۋمدا حالىقتىڭ كوپشىلىگى ءبولىنۋدى جاقتايدى دەي المايسىڭ. حالىقتىڭ كوپشىلىگى بىرەۋلەردىڭ جەلوكپەلىگىنە بولا ءتىلى ءبىر, تىلەگى ءبىر ۇلى دەرجاۆانىڭ قۇرامىنان كەتە قويۋى نەعايبىل-اۋ.
ماماديار جاقىپ, «ەگەمەن قازاقستان».
