ەكپەدەن نەگە باس تارتامىز؟
سارسەنبى, 12 ماۋسىم 2013 2:34
بالالارعا ەكپە (ۆاكتسيناتسيا) جاساۋ ادامزاتتىڭ ۇزدىك جەتىستىكتەرىنىڭ قاتارىنا جاتادى. ەكپە ارقىلى جەر شارىندا ميلليونداعان بالالار ولىمنەن, مۇگەدەكتىكتەن قۇتقارىلادى, ياعني تولىققاندى ءومىر سۇرۋگە مۇمكىندىك الادى. وعان دالەل – جەر بەتىندە شەشەك (وسپا) اۋرۋىنىڭ جويىلۋى. وتكەن عاسىردىڭ 77-جىلىنىڭ قازان ايىنان باستاپ جەر شارىندا شەشەكپەن اۋىرعان بىردە-ءبىر ناۋقاس تىركەلمەگەن. وسىعان بايلانىستى بۇرىنعى كسرو-دا 1979 جىلى شەشەك اۋرۋىنا قارسى بالالاردى ەگۋ توقتاتىلىپ, ول ەكپە كۇنتىزبەسىنەن الىنىپ تاستالدى. كۇنى بۇگىنگە شەيىن قاۋىپتى جۇقپالى اۋرۋلاردىڭ قاتارىندا سانالاتىن پوليومەليت تە جويىلۋدىڭ قارساڭىندا, بۇل دا ەكپە جاساۋدىڭ ناتيجەسى.
سارسەنبى, 12 ماۋسىم 2013 2:34
بالالارعا ەكپە (ۆاكتسيناتسيا) جاساۋ ادامزاتتىڭ ۇزدىك جەتىستىكتەرىنىڭ قاتارىنا جاتادى. ەكپە ارقىلى جەر شارىندا ميلليونداعان بالالار ولىمنەن, مۇگەدەكتىكتەن قۇتقارىلادى, ياعني تولىققاندى ءومىر سۇرۋگە مۇمكىندىك الادى. وعان دالەل – جەر بەتىندە شەشەك (وسپا) اۋرۋىنىڭ جويىلۋى. وتكەن عاسىردىڭ 77-جىلىنىڭ قازان ايىنان باستاپ جەر شارىندا شەشەكپەن اۋىرعان بىردە-ءبىر ناۋقاس تىركەلمەگەن. وسىعان بايلانىستى بۇرىنعى كسرو-دا 1979 جىلى شەشەك اۋرۋىنا قارسى بالالاردى ەگۋ توقتاتىلىپ, ول ەكپە كۇنتىزبەسىنەن الىنىپ تاستالدى. كۇنى بۇگىنگە شەيىن قاۋىپتى جۇقپالى اۋرۋلاردىڭ قاتارىندا سانالاتىن پوليومەليت تە جويىلۋدىڭ قارساڭىندا, بۇل دا ەكپە جاساۋدىڭ ناتيجەسى. وكىنىشكە قاراي, وسىنداي جەتىستىكتەر بار بولا تۇرا ءالى دە ەكپە جاساۋ ارقىلى جويۋعا نەمەسە السىرەتۋگە بولاتىن جۇقپالاردان دۇنيە جۇزىندە جىلما-جىل 4 ميلليونعا جۋىق بالا ولەدى. ينفەكتسيالىق اۋرۋدى باسىنان وتكەرگەن بالالاردىڭ قانشاسىنىڭ مۇگەدەك بولعاندىعى جانە ولاردى ەمدەۋگە, ساۋىقتىرۋعا كەتكەن قاراجاتتىڭ مولشەرىن ناقتى ەسەپتەپ شىعارۋ مۇمكىن ەمەس.
جالپى, ادامزات وسى جۇقپاعا قارسى ەگۋدى قاجەتتىلىكتەن ويلاپ تاپقانى بەلگىلى. ويتكەنى, تاريحي دەرەكتەردە ادامزاتقا قاسىرەت اكەلگەن قارا شەشەكتەن, حولەرادان ادامدار مىڭداپ, ميلليونداپ قىرىلىپ قالعانى, ءتىرى قالعاندارى وتىرعان مەكەندەرىن تاستاپ كوشۋگە ءماجبۇر بولعانى جازىلادى.
مەديتسينالىق رەسمي تاريحي دەرەكتەردە جالپى ينفەكتسيانىڭ يممۋندىق الدىن الۋ شاراسىن 1796 جىلى اعىلشىن دارىگەرى ەدۆارد دجەننەر شەشەككە قارسى العاشقى ەكپە جاساۋدان باستادى. ول لوندوندا شەشەككە قارسى ەكپە بەكەتتەرىن اشىپ, اۋرۋعا قارسى بەلسەندى يممۋنيزاتسيانى جۇرگىزۋدى جولعا قويىپ, وسى ءادىستىڭ ينفەكتسيالى اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋداعى ەڭ ناتيجەلى ءادىس ەكەندىگىن دالەلدەدى. ەسكەرەتىن ءجايت, شەشەككە قارسى ناتيجەلى ەكپە ءادىسىن ءبىزدىڭ بابامىز جانىبەك حان مەن جيرەنشە شەشەننىڭ زامانداسى, 1388-1487 جىلدارى ءومىر سۇرگەن وتەيبويداق تىلەۋقابىل ۇلى ەنگىزگەن, ءسويتىپ, وسى ءادىستى ەۆروپالىقتاردان بىرنەشە عاسىر بۇرىن پايدالانعان جانە ءوزىنىڭ «شيپاگەرلiك بايان» اتتى ەڭبەگىندە جاريالاعان.
ۆاكتسينالار دەگەنىمىز – بەلگىلى ءبىر جۇقپانى (ينفەكتسيانى) قابىلداماۋشىلىقتى قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا ەگىلەتىن يممۋنوبيلوگيالىق بەلسەندى پرەپاراتتار.
دۇنيە جۇزىندە 200 جىلدان استام ۋاقىت رەتتى تۇردە جۇرگىزىلىپ كەلە جاتقان ەكپە جاساۋ حالىقتىڭ 95 پايىزىن قامتىعاندا ناتيجەلى بولادى. ەكپە جاساۋ ارقىلى بىرقاتار ونكولوگيالىق اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋعا بولادى. مىسالى, ايەلدەردە كەزدەسەتىن ادام پاپيللوماسى ۆيرۋسىنىڭ سالدارىنان تۋىندايتىن جاتىر موينىنىڭ وبىرىن (قاتەرلى ىسىگىن) سول ۆيرۋسقا ءجاسوسپىرىم قىزداردى ەكپە جاساۋ ارقىلى الدىن الۋعا بولاتىندىعىن بۇگىنگى كۇنى كلينيكالىق يممۋنولوگيا دالەلدەپ وتىر جانە ونى وتكىزۋ ءبىزدىڭ ەلىمىزدە قولعا الىنىپ جاتىر.
وكىنىشكە قاراي, اقتوبە وبلىسىنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ دەپارتامەنتىنىڭ وتكەن جىلعى قورىتىندى مالىمەتتەرى بويىنشا, وبلىستا 765, اقتوبە قالاسىندا 410 بالا تولىق كولەمدە ەكپە الماي وتىر, ونىڭ ىشىندە 200-دەن استامى قانداي دا ءبىر ەكپەگە قارسى مۇلدە ەگىلمەگەن. ەگىلمەي جاتقان بالالاردىڭ باسىم كوپشىلىگى تەمىر (122 بالا), مۇعالجار (90 بالا) اۋداندارىندا تۇرادى. بۇلاي بولۋدىڭ سەبەبى تۇسىنىكتى, اتالعان اۋدانداردا كەيبىر ءدىني اعىمداردىڭ اتا-انالارعا ىقپالىنىڭ ءالى دە بولسا كۇشتى ەكەندىگىن كورسەتەدى. ەكپەدەن باس تارتۋشىلىق قازاقستاننىڭ باسقا دا وبلىستارىندا بارشىلىق.
ايتا كەتەتىن ءجايت, ۆاكتسينالار بيوپرەپاراتتار بولعان سوڭ ەگۋدەن كەيىن اسقىنۋلار (بالانىڭ دەنە قىزۋىنىڭ جوعارىلاۋى, جەرگىلىكتى ىسىنۋلەر, اللەرگيالىق رەاكتسيالار, سيرەك ەنتسەفاليتتەر) بولۋى ىقتيمال. ولاردىڭ سانى 10000-100000 بالاعا شاققاندا بىرەن-ساران جاعدايدا كەزدەسەدى. بىرقاتار اتا-انالار وسى اتالعان اسقىنۋلاردى جەلەۋ قىلىپ, ەكپەدەن باس تارتىپ ءجۇر. ۇرپاعىمىزدىڭ دەنى ساۋ بولىپ, ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋى جانە ۇزاق ءومىر ءسۇرۋى ءۇشىن مەملەكەت ءوزى تەگىن ۇسىنىپ وتىرعان ەكپەلەردەن نەگە باس تارتۋىمىز كەرەك؟ جۇقپاعا قارسى ەگىلمەگەن بالا سول جۇقپالاردىڭ قاينار كوزى بولىپ سانالادى, ياعني ينفەكتسيانى تاراتۋشى. ال ەگىلگەن بالا, ءتىپتى اۋىرىپ قالعان جاعدايدا دا اۋرۋى وتە جەڭىل تۇردە وتەدى.
ەلىمىزدە بالالاردىڭ قۇقىعىن, دەنساۋلىعىن قورعاۋ اتا زاڭمەن جانە باسقا دا قۇقىقتىق نورماتيۆتەرمەن بەلگىلەنگەن. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «حالىق دەنساۋلىعى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى تۋرالى» كودەكسىنىڭ 89-بابىنىڭ 1.1-تارماعىندا ءاربىر بالا «دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنىڭ زاماناۋي جانە ءتيىمدى قىزمەتىن, اۋرۋلاردى ەمدەۋ قۇرالدارىن پايدالانۋعا جانە دەنساۋلىعىن قالپىنا كەلتىرۋگە» قۇقىلى جانە 156-بابىنىڭ 1-تارماعىنا سايكەس «قازاقستاندا تۇراتىن فيزيكالىق تۇلعالار كەپىلدى اقىسىز مەديتسينالىق كومەك شەڭبەرىندەگى ينفەكتسيالىق جانە پارازيتارلىق اۋرۋلارعا قارسى الدىن الۋ ەكپەلەرىن الۋعا مىندەتتى» دەلىنگەن. ولاي بولسا, بالالارىنا ەكپە وتكىزۋدەن باس تارتىپ وتىرعان اتا-انالار, ولاردىڭ قۇقىعىن بۇزىپ, ۇرپاق دەنساۋلىعىنا نۇسقان كەلتىرىپ وتىرعاندارىنان جانە جاۋاپقا تارتىلۋى مۇمكىن ەكەندىگىنەن حابارسىز.
اقتوبە وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ, سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق دەپارتامەنتتەرى, سالاماتتى ءومىر سالتىن قالىپتاستىرۋ ورتالىعى جۇقپالى اۋرۋلارعا قارسى ەكپەنى وتكىزۋگە قارسى اتا-انالارعا ۇگىت-ناسيحاتتى اۋقىمدى تۇردە جۇرگىزىپ كەلەدى. سوعان قاراماستان, ولاردىڭ سانى ازاياتىن ەمەس, سوندىقتان بۇل شاراعا ءدىن قىزمەتكەرلەرى, مۇعالىمدەر, قۇقىق قورعاۋ قىزمەتكەرلەرىنىڭ, اتا-انالار قاۋىمداستىقتارىنىڭ ارالاسۋىنىڭ قاجەتتىلىگى ايقىن. دانا حالقىمىز «اۋىرىپ ەم ىزدەگەنشە, اۋىرمايتىن جول ىزدە» دەگەن قاعيداسىن ىسكە اسىراتىن جۇقپالى اۋرۋلارعا قارسى ەكپەنىڭ قاجەتتىلىگى تايعا تاڭبا باسقانداي بەلگىلى. ولاي بولسا, ەل بولىپ وسى شاراعا اتسالىسايىق.
قۋانعالي ءابدىراحمانوۆ,
باتىس قازاقستان مەملەكەتتىك مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ №2 بالالار اۋرۋلارى كافەدراسىنىڭ جەتەكشىسى, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى.
