1993 جىلدىڭ قاراشاسىندا قازاقستاننىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتاسى پايدا بولدى. شيرەك عاسىردان اسا قىزمەت كورسەتىپ كەلە جاتقان تەڭگە قازىر ەركىن ءوزگەرمەلى باعامعا كوشتى. سونداي-اق 26 جىل ىشىندە اقش دوللارىنا قاتىستى 80 ەسە, ناقتى ايتقاندا 4,69 تەڭگەدەن 380 تەڭگەگە دەيىن ارزاندادى. ۇلتتىق ۆاليۋتا ءتورت اشىق دەۆالۆاتسيانى باستان كەشىردى. Freedom Finance Life ءومىردى ساقتاندىرۋ كومپانياسىنىڭ زەرتتەۋىنشە, ءار دەۆالۆاتسيا كەزىندە ورتا ەسەپپەن 47%-عا (نەمەسە دوللارعا قاتىستى 70 تەڭگەگە) ارزانداعان. 2015 جىلدىڭ ەكىنشى جارتىسىندا رەكوردتىق قۇنسىزدانۋ بولدى. سول كەزدە تەڭگە بىرنەشە ايدا 95,8%-عا (179 تەڭگەگە) – دوللار ءۇشىن 186 تەڭگەدەن 365 تەڭگەگە دەيىن ارزاندادى.
ساراپشىلار دەۆالۆاتسيا داعدارىستىق قۇبىلىس ەمەستىگىن, سول ارقىلى كوپتەگەن پروتسەستى, سونىڭ ىشىندە ەكسپورتتان تۇسەتىن تابىس پەن وتاندىق وندىرۋشىلەر تاۋارلارىنىڭ تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋعا پايدالانۋعا بولاتىنىن ايتادى. الايدا, حالىقتىڭ جيناق اقشاسىنىڭ قۇنى مەن ساتىپ الۋ قابىلەتىن تومەندەتەتىنى, ينفلياتسيا دەڭگەيىن كوتەرەتىنى جانە ادامداردى شەتەل ۆاليۋتاسىنا سالىم سالۋ ارقىلى دەپوزيتتەن باس تارتۋعا ءماجبۇر ەتەتىنى دە بار. بۇل حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىنا كەرى اسەر ەتەدى جانە ۆاليۋتا باعامىنىڭ «سەكىرۋى» الدىنداعى قورقىنىشتى تۋدىرادى.
ۇلتتىق بانك 2019 جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا جۇرگىزگەن ساۋالداما ناتيجەلەرى بويىنشا, رەسپوندەنتتەردىڭ 63,6%-ى جۋىقتا تەڭگەنىڭ دوللارعا شاققانداعى باعاسى ارزاندايدى دەپ كۇتۋدە. بۇل ورتاشا ستاتيستيكالىق كورسەتكىشتەن الدەقايدا جوعارى.
بۇگىندە قازاقستاندىقتار جەكە جيناقتارىن قالاي ساقتاۋ كەرەكتىگى تۋرالى ءجيى ويلانادى. ۇلتتىق بانكتىڭ سوڭعى ءۇش جىلداعى مالىمەتى بويىنشا, ورتا ەسەپپەن قازاقستاندىقتاردىڭ 20%-دا عانا جەكە جيناق بار. ولاردىڭ كوپشىلىگى اقشانى بانكتىك دەپوزيتتەردە (62%) جانە قولما-قول نىساندا (30%) ساقتاۋدى قالايدى. قازاقستاندىقتاردىڭ 78%-ى جيناقتاۋ جۇيەسىندە تەڭگەنى قالايدى, 29%-ى اقش دوللارىندا, 7,3%-ى رەسەي رۋبلىندە جانە 5,7%-ى ەۋرودا جيناقتايدى. قارجىگەرلەردىڭ ايتۋىنشا, جيناقتاردى دەۆالۆاتسيادان قورعاۋ ءۇشىن تومەندەگىدەي قادامعا بارعان دۇرىس.
ءبىرىنشى, اقشانى بىرنەشە ۆاليۋتادا ساقتاڭىز. ەگەر بارلىق جيناق تەڭگەمەن ساقتالسا, دەۆالۆاتسيا ونى قۇنسىزداندىرادى. ال بارلىق اقشانى دوللاردا ساقتاسا, ۆاليۋتانى ساتىپ الۋ جانە ساتۋ كەزىندەگى باعامدىق ايىرمادا جوعالتادى. ەڭ ءتيىمدى نۇسقا – بىرنەشە ۆاليۋتادا ساقتاۋ. تەڭگەرىم ماقسات پەن شىعىنعا بايلانىستى. ەگەر بارلىق شىعىن تەڭگەمەن بولسا, باسىم بولىگىن ۇلتتىق ۆاليۋتادا, قالعانىن دوللارمەن نەمەسە ەۋرومەن ساقتاعان ءجون.
ەكىنشى, جيناقتىڭ ءبىر بولىگىن دەپوزيتتە ساقتاڭىز. ۇلتتىق بانكتىڭ مالىمەتى بويىنشا, 2019 جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا قازاقستانداعى ينفلياتسيا 4,8% بولدى. اقشانى قۇنسىزدانۋدان قورعاۋ ءۇشىن ونى «جۇمىس ىستەۋگە» ماجبۇرلەڭىز. ەڭ قاراپايىم ءجانە قولجەتىمدى ءادىس – بانك دەپوزيتتەرى. ونىڭ تابىستىلىعى رەسمي ينفلياتسيادان اسىپ تۇسەدى. مىسالى, تەڭگەدەگى دەپوزيتتەردىڭ تابىستىلىعى – 11%-عا دەيىن, ال دوللاردا 1%-عا دەيىن. دەپوزيتتەر ءۇش جاعدايدا وڭتايلى: ەگەر كۇردەلى قارجى قۇرالدارىن (مىسالى, ينۆەستيتسيالاۋ) تۇسىنبەسەڭىز; قارجى رەزەرۆىن قۇرۋ جانە وعان «جىلدام» قول جەتكىزۋ نەمەسە 2-3 جىلعا ينۆەستيتسيالاۋعا دايىن بولىپ, بىراق تاۋەكەلدەن قورىقساڭىز.
ءۇشىنشى, باعالى قاعازداردى ساتىپ الىڭىز. باعالى قاعازدار بانكتىك دەپوزيتتەرگە قاراعاندا كىرىس اكەلۋى مۇمكىن. الايدا, بۇل قارجى قۇرالى بارىنە قولايلى بولا بەرمەيدى. اكتسيالاردىڭ باعاسى ءجيى وزگەرەتىندىكتەن قۇنىن ۇنەمى قاداعالاپ وتىرۋ كەرەك. سونداي-اق اكتسيالار ۇزاق مەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا جاقسى, ال قارجى رەزەرۆىن قۇرۋ ءۇشىن قولايلى ەمەس. ياعني كۇتپەگەن جاعدايعا اقشا قورىن ۇستاۋ ءتيىمسىز. جانە قارجى رەزەرۆى بولعان كەزدە عانا ينۆەستيتسيالاۋ كەرەك. ال تاۋەكەلدەن قورىقپاساڭىز, اكتسيالاردىڭ قۇنىن قاداعالاۋعا دايىن بولساڭىز جانە سەنىمدى بروكەردى تاپساڭىز, باعالى قاعازدارعا ينۆەستيتسيالار جاساۋ ەڭ وڭتايلى جول. سونىمەن قاتار شەتەلدىك كومپانيالاردىڭ اكتسيالارىنا ينۆەستيتسيا سالساڭىز, شەتەل ۆاليۋتاسىندا بولعاندىقتان جوعارى كىرىسكە عانا ەمەس, دەۆالۆاتسيادان قورعاۋعا دا كەپىلدىك بەرەدى.
ءتورتىنشى, باعالى مەتالل الىڭىز. باعالى مەتالعا سالىم سالۋ كوپ اقشا اكەلۋى مۇمكىن. ءويتكەنى مۇنداعى كىرىس دەپوزيتتەرگە قاراعاندا الدەقايدا جوعارى بولۋى مۇمكىن. دەسە دە بۇل اكتيۆتەرگە ينۆەستيتسيا سالۋدى قيىنداتاتىن كوپتەگەن جايت بار. اۋەلى, قىمبات مەتالداردىڭ قۇنى, ادەتتە, الىپساتارلىق باعاعا بايلانىستى. بۇل باعانى بولجاۋ قيىن. ينۆەستيتسيا سالۋ ءۇشىن تاجىريبە مەن ءبىلىم قاجەت.
بەسىنشى, ءومىردى ساقتاندىرۋدىڭ جيناقتاۋشى ءپوليسىن ءراسىمدەۋ. بۇل دەپوزيت جانە جازاتايىم جاعدايلاردان ساقتاندىرۋ جيناعى بولماق. مۇنداي پوليستەر ۇزاق مەرزىمگە جاسالادى (3 جىلدان باستاپ جانە ودان دا كوپ) جانە جيناقتاۋدى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار شارتتىڭ بارلىق مەرزىمىندە ساقتاندىرۋ قورعانىسىن دا قامتاماسىز ەتەدى. مۇنداي باعدارلامالاردىڭ تابىستىلىعى باسقا قارجى قۇرالدارىنا قاراعاندا جوعارى بولۋى ءمۇمكىن. مىسالى, Freedom Capital باعدارلاماسى بويىنشا ۆاليۋتاداعى كىرىستىلىك 3,1-دەن 3,28%-عا دەيىن بولادى. بۇل ۆاليۋتالىق بانكتىك دەپوزيتتەرگە قاراعاندا كوبىرەك.
