«كەزەكسىز ەمحانا» باعدارلاماسى قالاي جۇزەگە اسۋدا؟
بەيسەنبى, 23 مامىر 2013 2:50
سوڭعى جىلدارى ەلىمىزدەگى دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىندەگى وڭدى وزگەرىستىڭ ءبىرى – «كەزەكسىز ەمحانا» باعدارلاماسى. 2011 جىلدىڭ قىركۇيەك ايىنداعى امبۋلاتوريالىق-ەمحانالىق كومەك كورسەتەتىن مەكەمەلەردىڭ تىركەۋ ءبولىمىنىڭ قىزمەتىن ۇيىمداستىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ جونىندە
بەيسەنبى, 23 مامىر 2013 2:50
سوڭعى جىلدارى ەلىمىزدەگى دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىندەگى وڭدى وزگەرىستىڭ ءبىرى – «كەزەكسىز ەمحانا» باعدارلاماسى. 2011 جىلدىڭ قىركۇيەك ايىنداعى امبۋلاتوريالىق-ەمحانالىق كومەك كورسەتەتىن مەكەمەلەردىڭ تىركەۋ ءبولىمىنىڭ قىزمەتىن ۇيىمداستىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ جونىندە
دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ № 606 بۇيرىعىنا سايكەس حالىققا مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان بۇل باعدارلاما بۇگىندە بەلەڭ الىپ, جاپپاي جۇزەگە اسۋدا. وسى رەتتە الماتىداعى بوستاندىق اۋدانىنا قاراستى №17 قالالىق ەمحانا كەزەكتى بولدىرماۋدىڭ ءتيىمدى جولىمەن جۇمىس ىستەۋدە قاناتقاقتى جوبانى العاش ەنگىزگەن ەمدەۋ مەكەمەسى بولىپ تابىلادى. ەندەشە, ەلىمىزدە جۇزەگە اسىرىلىپ وتىرعان «كەزەكسىز ەمحانا» قانداي باعدارلاما, شىنىندا دا ول ناۋقاستاردى دارىگەردىڭ ەسىگىن باعىپ, سارىلىپ كەزەك كۇتىپ وتىرۋدان قۇتقارا الا ما؟ وسى تاقىلەتتەس ساۋالدارعا جاۋاپ الۋ ماقساتىندا 13 جىلدان بەرى اتالمىش ەمحانانى باسقارىپ كەلگەن, بۇعان دەيىن ەلىمىزدەگى قان تامىرلارى حيرۋرگيا سالاسىندا كۇردەلى وتا جاساۋ مەن ەنگىزۋدە, شاكىرت دايىنداۋدا, سونداي-اق, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن ۇيىمداستىرۋدا وزىندىك ۇلەس قوسقان «قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى اسحان سمايىلوۆقا جولىققان ەدىك.
– اسحان سمايىل ۇلى, باس اۋىرىپ, بالتىر سىزدامايتىن پەندە جوق, ال اۋىرا قالساق دەرەۋ ەمحاناعا بارىپ, دارىگەرگە كورىنەمىز. اۋىرىپ, جانى قينالىپ تۇرعان ناۋقاسقا اۋەلى تىركەۋ بولمەسىندە, ودان دارىگەر كابينەتىنىڭ الدىندا ۇزىن-سونار كەزەكتى كۇتۋگە تۋرا كەلەدى. وسىنداي ورالىمسىزدىق كوپتىڭ كوڭىلىندە كوپتەن جۇرگەن وي ەدى…
– دۇرىس ايتاسىز, ماسەلەنىڭ توركىنى ناۋقاستاردىڭ ساعاتتاپ كەزەك كۇتۋىندە بولىپ تۇر عوي. الدىمەن ءسوز ەتكەلى وتىرعان باعدارلامانىڭ قالاي دۇنيەگە كەلگەنىنە توقتالايىن. بۇگىندە ەلىمىزدە بەس مىڭعا جۋىق ەمدەۋ مەكەمەسى بار دەسەك, سولاردىڭ اراسىندا ەڭ تاڭداۋلى دەگەن 50 اۋرۋحانا مەن 50 ەمحانانىڭ قاتارىنا ءبىزدىڭ №17 قالالىق ەمحانا دا كىرگەن-ءدى. 2011 جىلى دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ساليدات قايىربەكوۆا وسى ەمدەۋ ورىندارىنىڭ باسشىلارىن استاناعا شاقىرىپ, رەسپۋبليكالىق كەڭەس وتكىزىپ, ارقايسىمىزعا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن قالاي جاقسارتۋعا, وڭتايلاندىرۋعا بولادى دەگەن وي تاستادى.
سودان «نەگە ءبىزدىڭ ناۋقاستار قىسى-جازى ىستىق-سۋىقتا, قارلى جاڭبىردا بولسىن تاڭەرتەڭگى ساعات سەگىزدەن توپىرلاپ كەزەك كۇتەدى. نەگە ءبىز شەتەلدەن, ەۋروپادان قالىپ قويامىز؟ سولارداعى مادەنيەتتى نەگە ۇيرەنبەسكە» دەگەن وي كەلدى. ەكىنشىدەن, ەمحانامىز تاڭەرتەڭگى ساعات سەگىزدەن كەشكى ساعات سەگىزگە دەيىن جۇمىس ىستەيدى. ناۋقاستار تاڭەرتەڭنەن تۇسكە دەيىن تولاسسىز كەلەدى دە, ءتۇس اۋعاننان كەشكە دەيىن قابىلداۋدا ادام جوق, دارىگەرلەر بوس وتىرادى. نەگە دارىگەرلەردىڭ ۋاقىتىن ۇيلەستىرىپ, رەتتەمەسكە دەگەن وي تاعى كەلدى.
سودان جۇمىستى ۇيلەستىرۋدى بىردەن تىركەۋ بولىمىنەن باستادىم. بۇرىندارى كەز كەلگەن ەمحانانىڭ تىركەۋ بولىمىندە كوپ بولسا ەكى-ءۇش تەلەفون جۇمىس ىستەسە, ونىڭ سانىن ونعا جەتكىزدىم. بۇرىن وندا ءتورت قىزمەتكەر بولسا, ولاردى ون بەسكە كوبەيتتىم. ءسويتىپ, تىركەۋ ءبولىمى انىقتاما, ديسپەتچەرلىك قىزمەت ءتۇرىن كورسەتىپ, ەمحانانىڭ بۇرىنعىداي تۇسكە دەيىن ەمەس, تاڭەرتەڭگى 8.00-دەن كەشكى 20.00-گە دەيىن رەتىمەن, كەزەگىمەن جۇمىس ىستەۋىنە قول جەتكىزدىك. ءبىر ايتا كەتەرلىگى, تىركەۋ بولىمىنە تەك سىرتتان ناۋقاستار عانا تەلەفون سوعا الادى, ال ەمحانا جاعىنان بايلانىسقا شىعۋعا تىيىم سالىنعان. سودان ەمحاناعا كەلۋشىلەردى ءار كەز جيناپ, «ەندى تاڭ اتپاي ەمحاناعا كەلۋدىڭ قاجەتى شامالى, جىلى ۇيدە, جۇمساق ديۆاندا وتىرىپ تىركەۋ بولىمىنە تەلەفون شالىپ, دارىگەر قابىلداۋىنا الدىن الا قالاعان كۇنىڭىزگە, ۋاقىتىڭىزعا جازىلىپ, ۇيگە دارىگەرلىك شاقىرتۋلار بەرۋ مۇمكىندىكتەرىڭىز بار» دەپ ماسەلەنى ءتۇسىندىرىپ, اقپاراتتىق پاراقشالار ءىلىپ, ۇجىمدى دا دايىندادىم. ارينە, جاڭا باستاماعا قارسى بولعاندار دا كەزدەستى. بايقايمىز, جۇمىسىمىز ىڭعايعا كەلىپ قالعان سياقتى. اسىرەسە, بۇل جوبا جۇمىس ىستەيتىندەر ءۇشىن وتە وڭتايلى بولىپ شىقتى. جۇمىستان قاشانعى سۇرانا بەرسىن. تەلەفون شالىپ, وزىنە قاجەتتى ۋاقىتتى تاڭداپ, ون-ون بەس ءمينوتتىڭ ىشىندە شارۋاسىن بىتىرەدى دە كەتەدى. ال بۇرىن قالاي ەدى, كەزەك ساقتالماعان سوڭ ناۋقاستار ءبىر-بىرىمەن سوزگە كەلىپ, ارتى داۋ-جانجالعا اينالىپ, شاعىم ايتۋشىلار كوپ بولاتىن. ال مىنا جاعدايدا ءتىپتى, ەشكىم تانىسىن دا كىرگىزە المايدى. ويتكەنى, اركىمنىڭ ءوز ۋاقىتى بار. وسىلايشا, بىرىنشىدەن, كەزەكتى رەتتەۋگە, ەكىنشىدەن, ارىز-شاعىمنىڭ سانىن ازايتۋعا, ۇشىنشىدەن, ناۋقاستاردىڭ ۋاقىتىن ۇنەمدەۋگە قول جەتكىزدىك.
سول كەزدەرى استاناداعى دەنساۋلىق ساقتاۋدى دامىتۋ رەسپۋبليكالىق ورتالىعىنا وقۋعا بارا قالدىم. وندا جوبامنىڭ تانىستىرىلىمىن وتكىزىپ ەدىم, جۇرت وتە جاقسى قابىلدادى. بۇل جاڭالىق مينيستردىڭ ورىنباسارىنا, ودان مينيسترگە جەتەدى. كوپ ۇزاماي ءمينيستردىڭ سەلەكترلىك ءماجىلىسى وتەتىن بولىپ, بىزدەن «كەزەكسىز ەمحاناعا» بايلانىستى ماتەريالداردى سۇراتتى. تۇستەن كەيىن سەلەكترلىك ماجىلىستە وسى جايىندا ون بەس ءمينوت باياندادىم. مينيستر ءسوزىمدى بولمەي تىڭدادى دا, تانىستىرىلىم اياقتالعان سوڭ: «ەستىپ وتىرسىزدار عوي, بۇگىننەن باستاپ ەلىمىزدەگى بارلىق ەمحانانىڭ باس دارىگەرلەرى, ورىنباسارلارى وسى تاجىريبەنى ۇيرەنىپ ەنگىزۋ ءۇشىن الماتىداعى №17 قالالىق ەمحاناعا باراسىزدار», دەدى. 1911 جىلدىڭ اياعىنا دەيىن بارلىق وڭىرلەردەن ەمحانا باسشىلارى كەلىپ, بار جايتتى ءوز كوزدەرىمەن كورىپ قايتتى. بىزدەر وسى باعىتتا ىسكە كىرىسكەننەن كەيىن مينيسترلىكتىڭ امبۋلاتورلىق-ەمحانالىق كومەك كورسەتەتىن ۇيىمنىڭ تىركەۋ ورنىنىڭ قىزمەتى تۋرالى №606 بۇيرىعى شىقتى. وسىلايشا, 2011 جىلدىڭ 1 قازانىندا وسى جۇمىستى رەسمي تۇردە باستاپ كەتتىك. ارتىنشا 2011 جىلدىڭ 20 جەلتوقسانىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى تەز ءارى ساپالى مەديتسينالىق كومەك كورسەتەتىن, كەزەكتەرى جوق جانە ەمحانا قىزمەتى رەتكە كەلتىرىلگەن ەڭ ۇزدىك ەمحانانى انىقتاۋعا باعىتتالعان «كەزەكسىز ەمحانا» باعدارلاماسى اياسىندا «بۇگىن – سەن ۇزدىك, ەرتەڭ – بارلىعى» اتتى رەسپۋبليكالىق بايقاۋ جاريالادى. ارينە, ءبىز بايقاۋدىڭ جەڭىمپازى اتاندىق. بىلتىر ءساۋىر ايىندا فينلياندياعا بارىپ قايتتىم. اعىمداعى جىلدىڭ 1 ناۋرىزىندا «كەزەكسىز ەمحانا» بايقاۋىنىڭ 2-كەزەڭىنە دە قاتىسىپ, وندا ەڭبەك رەسۋرستارىن ءتيىمدى پايدالانۋ جانە مەدبيكە ءىسىنىڭ ءرولىن جوعارىلاتۋ يدەياسىن ۇسىندىق.
– ەلىمىزدە سوڭعى جىلدارى اۋرۋدىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا سكرينينگتىك باعدارلامالار جۇرگىزىلۋدە. بۇل ءىس-شارا دارىگەرلەرگە قوسىمشا جۇكتەمە بولىپ وتىرعان جوق پا؟
– سكرينينگ – بەلگىلى جاستاعى دەنى ساۋ تۇلعالاردى پروفيلاكتيكالىق مەديتسينالىق تەكسەرۋدەن وتكىزۋ, ياعني اۋرۋدىڭ الدىن الۋ. قازاقستاندا سكرينينگتىڭ بىرنەشە ءتۇرى وتۋدە. بارلىق سكرينينگ تۇرعىندار تىركەلگەن مەديتسينالىق ەمحانالاردا تەگىن. وسى رەتتە ەمحانادا كەزەك تۋدىرادى دەگەن ەمدەلۋشىلەردى ۇشكە ءبولىپ جىبەردىك. ءبىرىنشى لەك, ول ءوزىڭىز ايتىپ وتىرعان, سكرينينگتىك باعدارلاما بويىنشا كەلەتىندەر. ولاردى ءبىرىنشى قاباتتا جەكە دارىگەر, مەدبيكەسىمەن قابىلدايدى دا, جالپى كەزەككە كىرمەيدى. ەكىنشى لەك, زەرتحانالىق تەكسەرۋلەر, ول دا تاڭەرتەڭگىسىن ءبىر-ەكى ساعاتتىڭ ىشىندە اياقتالادى. ءۇشىنشى لەك, نەگىزىنەن ۋچاسكەلىك تەراپەۆت پەن بەيىندى مامان (ۋزكي سپەتسياليست) دارىگەردىڭ قابىلداۋىنا باراتىندار. مىنە, وسى جۇيەنىڭ ناتيجەسىندە ەمحانادا ناۋقاستار كوپ بولادى دەگەن دۇيسەنبى كۇننىڭ وزىندە كەزەك 10-12 ادامنان اسپايدى. ويتكەنى, ءار دارىگەردىڭ قابىلداۋىنا اركىم ءوز ۋاقىتىندا كەلىپ-كەتەتىندىكتەن, ءار كابينەتتىڭ الدىندا كوپ بولسا ەكى-ءۇش ادامنان وتىرادى. بۇل ىڭعايلى بولدى.
– ايتىڭىزشى, بىزدە ءبىر ناۋقاستى قابىلداۋعا بولىنگەن ۋاقىت ءنورماتيۆى بار ما؟
– ارينە, بار. نورماتيۆ بويىنشا ءبىر تەراپەۆتىك قابىلداۋعا ءار ناۋقاسقا ون بەس ءمينوت بولىنگەن. ارينە, بۇل ۋاقىت ازدىق ەتەدى. دارىگەرگە دە قيىن. كابينەتىنىڭ الدىندا وتىز ادام وتىر دەلىك. ءۇش ساعاتتىڭ ىشىندە ءبارىن قابىلداپ ۇلگەرۋى كەرەك. سول ءۇشىن دارىگەر نە ىستەيدى, كەيدە اسىعىستىققا جول بەرەدى. سىرقات ادامدى شەشىندىرىپ, تۇگەل قاراپ شىعۋعا ۋاقىتى جوق, ءبىر جاعىنان جازىپ, ءتىپتى بەت-جۇزىنە دە قاراۋعا شاماسى كەلمەي جاتادى. مۇنداي جاعدايدا ساپا قايدان بولسىن.
– ال ەندى سول ساپانى جاقسارتۋ ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك؟
– دارىگەردىڭ جۇكتەمەسىن ازايتۋىمىز كەرەك. 1993 جىلى امەريكاعا بارعانىمدا مەدبيكە اتقاراتىن جۇمىس كولەمىن, مەدبيكە مارتەبەسىن كورىپ تاڭعالىپ كەلدىم. ولاردا مەدبيكە ۇلكەن كلينيكانىڭ وزىندە بولىمشە مەڭگەرۋشىسى قىزمەتىن اتقارادى. ماسەلەن, بىزدە حيرۋرگيا بولىمشەسىنە عىلىم دوكتورى, پروفەسسور جەتەكشىلىك ەتسە, ولاردا مەدبيكە. ياعني, مەدبيكە كادىمگى پەدياتر, تەراپەۆت سياقتى ءوز الدىنا جەكە ماماندىق. بىزدە قالاي, مەدبيكە – دارىگەردىڭ «قوسىمشاسى», «كومەكشىسى», «بارىپ كەل, شاۋىپ كەلى». دەمەك, مەدبيكە ءوز بەتىنشە ەش نارسە شەشە المايدى. قالاي دەسەك تە, ءبىز مەدبيكە ءىسىنىڭ ساپاسىن كوتەرمەي, مەديتسينالىق كومەك ساپاسىن كوتەرە المايمىز. سوندىقتان دا ءمينيسترىمىز «كەزەكسىز ەمحانا» باعدارلاماسىنان كەيىن ءبىرىنشى, ەكىنشى مەدبيكە ءنورماتيۆىن ەنگىزدى. قازىر بىزدە ۋچاسكەلىك تەراپەۆتىڭ قاراۋىندا ەكى, ال جالپى تاجىريبەدەگى دارىگەردە (ۆراچ وبششەي پراكتيكي) ءۇش مەدبيكە بار. بىراق, ولاردىڭ فۋنكتسياسى اشىلماعان. ءبىزدىڭ ماماندار سونى جەتە زەرتتەپ, وڭدەپ, ءبىرىنشى, ەكىنشى مەدبيكە نە ىستەۋى كەرەكتىگىن انىقتادى, ونى مينيسترلىك بەكىتىپ بەردى. مىسالى, ەكىنشى مەدبيكە ەمحانادا وتىرمايدى, وزىنە تيەسىلى ۋچاسكەنى ارالاپ, بۇكىل تۇرعىنداردى جاڭا تۋعان بالادان ەڭكەيگەن كارىگە دەيىن تىركەپ, ولاردىڭ بارلىق پروبلەماسىن ءبىلىپ وتىرادى. مىسالى, سكرينينگتەن ءوتۋ كەرەك بولسا, تەلەفونمەن حابارلايدى, بولماسا بارىپ شاقىرادى. ەمحاناعا كەلسە وزدەرى كۇتىپ الىپ, بويىن, سالماعىن ولشەپ, قانتىن, حولەستەرينىن تەكسەرىپ, ەلەكتروكارديوگرامماعا ءتۇسىرىپ, اناليزدەرى جاقسى بولسا ۇيىنە جىبەرەدى. وعان دارىگەردىڭ قاجەتى جوق. ال ەگەر پاتولوگيا تابىلىپ جاتسا, اۋرۋدىڭ الدىن الۋ ءبولىمىنىڭ دارىگەرىنە جىبەرەدى. ول كورىپ, قاجەت دەپ تاپسا, بەيىندى مامانعا جولداما بەرەدى. جوعارىداعى تەكسەرۋلەردى جاساۋ ءۇشىن مەدبيكەلەردى وزىمىزدە وقىتىپ, ۇيرەتتىك.
– اسحان سمايىل ۇلى, كەزەكتى بولدىرمايمىز دەپ بەيىندى ماماندارعا الدىن الا جازىلعانمەن, ناۋقاستارعا اپتالاپ, كەيبىر ماماندارعا ون-ون بەس كۇندەپ كۇتۋگە تۋرا كەلەدى. سوندىقتان نەگە بەيىندى مامانداردىڭ سانىن ارتتىرماسقا؟
– جالپى ەمحانا ەرەجەسى بويىنشا تىركەلگەن پاتسيەنتتىڭ نەگىزگى دارىگەرى – ۋچاسكەلىك تەراپەۆت. اۋىرىپ كەلگەن ءسىزدىڭ كارديولوگقا بارۋ-بارماۋىڭىزدى ۋچاسكەلىك دارىگەرىڭىز شەشۋى كەرەك. مىسالى, سىزدە قانت ديابەتى بولسا گليۋكوزا, گارمون مولشەرىن انىقتاۋعا ءبىرىنشى رەت ەندوكرينولوگقا كورىنەسىز دە, قالعان ۋاقىتتا تەراپەۆت بەيىندى ماماننىڭ ەمىن جۇرگىزىپ, باقىلاۋدا ۇستاۋى ءتيىس. مىنە, سوندا بەيىندى مامانعا جۇكتەمە از بولماق. ول ۋچاسكەلىك تەراپەۆت ەمەس, كونسۋلتانت, ياعني ۋچاسكەلىك تەراپەۆتىڭ بىلمەگەن جەرىن ايتاتىن كەڭەسشى. ال ءبىزدىڭ پاتسيەنتتەر قايتەدى, بەلى اۋىرسا – نەۆروپاتولوگقا, جۇرەگى اۋىرسا – كارديولوگقا بارادى. ال ەمحاناداعى جالعىز نەۆروپاتولوگ, جالعىز كارديولوگقا ەمحاناعا تىركەلگەن 78 مىڭ ادامنىڭ ءبارى ءوز بەتىنشە باراتىن بولسا, نە بولماق؟ كەزەكتىڭ كوكەسى سوندا بولماي ما؟ ولارعا جيىرما كارديولوگ, ۋرولوگتى قايدان تابامىز. ال سوندا تەراپەۆت نە ىستەۋى كەرەك؟ مىنە, وسى جۇيەنى رەتتەستىرۋدە بۇگىندە قازاقستاندا ءتورت قاناتقاقتى جوبا بار. وعان الماتىدان ءتورت ەمحانا ەنىپ وتىر. ول جوبادا ۋچاسكەلىك دارىگەردىڭ فۋنكتسياسى انىقتالماق. ويتكەنى, قازىر قالاي, باسىمىزدى نەۆروپاتولوگ پەن نەيروحيرۋرگ, وعان قوسا وكۋليست, لور, ستوماتولوگ ەمدەسە, كەۋدەنى – ەندوكرينولوگ, ماممولوگ, پۋلمونولوگ, كارديولوگ, تومەنىرەك – گاستروەنتەرولوگ, گەپاتولوگ, حيرۋرگ, ۋرولوگ, ودان كەيىن اكۋشەر-گينەكولوگ, اياق-قولعا ارتوپەد, تراۆموتولوگ, ت.ب. ەمدەيدى. سوندا تەراپەۆتەر كادىمگى ديسپەچەر بولىپ قالدى. مىسالى, بىزدەر ماسكەۋدە وقىپ جۇرگەندە بوتكين سياقتى تەراپەۆتەر بارلىق اۋرۋدى بىلەتىن كەڭ ءپروفيلدى ماماندىق يەسى بولاتىن. قازىر ءبارىن ءبولىپ تاستادى. مىسالى, قۇياڭدى ەمدەۋدىڭ سونشالىقتى قيىندىعى جوق. تەراپەۆت جۇرەك اۋرۋىن نەگە ەمدەي المايدى. ال ەمدەي الماسا, وندا ول قانداي تەراپەۆت. سوندىقتان وسى قاناتقاقتى جوبادا ەمدەۋدىڭ ءبىراز بولىگى تەراپەۆتەرگە بەرىلمەك. بەيىندى ماماندارعا تەراپەۆت ەمدەپ, قولىنان كەلمەگەندە, بولماسا دياگنوزدى انىقتاۋدا عانا جىبەرىلمەك. بۇل – ءبىر. ەكىنشىدەن, جوعارىدا ايتتىم, بىزدە مەدبيكەلەر دارىگەردىڭ «قوسىمشاسى» دەپ. نەگە سونشا جىل وقىعان, قولىندا ديپلومى بار مەدبيكە سەنىڭ اۋرۋ, اۋرۋ ەمەس ەكەندىگىڭدى اجىراتا المايدى؟ نەگە سونداي ءبىر جەڭىل-جەلپى اۋرۋلاردى دارىگەردىڭ موينىنا جۇكتەپ قويامىز. سوندىقتان دارىگەردىڭ كەيبىر فۋنكتسيالارىن ەكىنشى مەدبيكەلەرگە بەرىپ وتىرمىز.
مىسالى, فينلياندياعا بارعاندا كوردىك, ەكىقابات ايەل بوسانعانشا اكۋشەر-گينەكولوگقا كورىنبەۋى مۇمكىن. بارلىق ءاناليزى قالىپتى, فيزيولوگيالىق جاعىنان وزگەرىسسىز جاعدايدا اكۋشەردىڭ ءوزى بوساندىرا بەرەدى. وعان دەيىنگى پروتسەدۋرانى جالپى تاجىريبەدەگى دارىگەردىڭ مەدبيكەسى جۇرگىزىپ, باقىلاپ وتىرادى. ەگەر بوسانۋدا پروبلەما بولىپ جاتسا عانا اكۋشەر-گينەكولوگ قوسىلادى. ءبىز ونىڭ ءبارىن اپارىپ اكۋشەر-گينەكولوگتىڭ موينىنا ءىلىپ قويدىق. ونىڭ ۇستىنە ەلىمىزدە ماماندار جەتىسپەيدى. قازىر قاراڭىز, پەدفاكتى جاۋىپ تاستادىق. ەمدەۋ فاكۋلتەتى جوق. بۇگىندە جالپى تاجىريبەدەگى دارىگەر التى جىل وقىسا, جەتىنشى جىل ينتەرناتۋرا, مۇنىڭ ءوزىن ەكى جىلدىق جاساماق. ەگەر ءسىز كارديولوگ, نەۆروپاتولوگ ماماندىعىن قالاساڭىز, رەزيدەنتۋرادا ەكى جىلدان ءتورت جىلعا دەيىن وقيسىز. بۇگىندە جۇمىس ىستەپ جاتقان بەيىندى ماماننىڭ دەنى بۇرىننان كەلە جاتقاندار. ولار زەينەتكە كەتەتىن بولسا, بەيىندى ماماندارعا تاپشىلىق انىق سەزىلەتىن بولادى. بۇگىندە ەمحانامىز وسى جوبا بويىنشا تەراپەۆتەردى كارديولوگ, ەندوكرينولوگ, ت.ب. سالالىق ماماندىقتارعا وقىتىپ جاتىر. قازىر ون دارىگەرىمىز ءبىلىمىن جەتىلدىرۋدە.
– ەندەشە, جاڭادان سالىنعان ەلىمىزدەگى بىرەن-ساران ەمحانالار بولماسا, ءالى كەزەك ماسەلەسىن تۇبەگەيلى رەتتەستىرىپ شەشۋ قيىنعا تۇسەدى دەيسىز عوي…
– كەزەكتى تۇبەگەيلى شەشە الماۋىمىزدىڭ تاعى دا مىناداي سەبەپتەرى بار. كەڭەس وكىمەتى تاراعانشا الماتىدا ەڭ سوڭعى بوي كوتەرگەن №4,№3,№9 ەمحاناسىنان كەيىن بىردە-ءبىر مەديتسينالىق مەكەمە سالىنباعان. تاۋەلسىزدىگىمىزدى الىپ, ەتەك-جەڭىمىزدى جيناعان سوڭ ەلباسىنىڭ «100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا ەلىمىزدە جاڭادان ەمدەۋ مەكەمەلەرى سالىنا باستادى. سونىڭ ءبىرى – ءبىزدىڭ ەمحانا. سوڭعى جىلدارى ۇلجان, قۇلاگەر شاعىن اۋداندارىندا, №21, №22, №23, №24 ەمحانالارى سالىنسا, جاقىندا №25 ەمحانا پايدالانۋعا بەرىلمەك. ياعني, ەمحانا كوبەيگەن سايىن, ونداعى كەزەك ءوزى رەتتەلە باستايدى. مىسالى, ءبىزدىڭ ەمحانانىڭ كۇندىك نورماتيۆتىك سىيىمدىلىعى 500 ادامعا ارنالعان. بىراق مۇندا كەلىپ-كەتەتىن ادامداردىڭ سانى 780-900 ارالىعىندا, قىستى كۇندەرى مىڭعا دەيىن بارادى. ول دەگەنىڭىز – دارىگەرگە ەكى-ءۇش ەسە جۇكتەمە دەگەن ءسوز. بىزدەر قانشا كەزەكتى قۇرتامىز دەگەنمەن, ءبارىبىر نورماتيۆتەن اسىپ تۇر. سوندىقتان كەزەك مۇلدەم بولمايدى دەپ ايتا المايمىز. ەگەر ەۋروپاداعى سياقتى نورماتيۆكە ساي 78 مىڭ ەمەس, 45 مىڭ تۇرعىنعا قىزمەت كورسەتەتىن بولساق, وندا بۇل جۇمىستى دوڭگەلەتىپ اكەتۋگە بولار ەدى.
قورىتا ايتقاندا, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ «كەزەكسىز ەمحانا» باعدارلاماسى ەمحانالارداعى قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن ارتتىرىپ, جاريالىلىقتى قالىپتاستىرماق.
اڭگىمەلەسكەن
گۇلزەينەپ سادىرقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان».
–––––––––––––––––––
سۋرەتتى تۇسىرگەن
ەركىن ەركەش.
