وڭىرگە بىلىكتى ماماندار دايارلاۋ كەرەك
بۇل رەتتە اكىمدىك, ۇكىمەت, بيزنەس ۇشتىگىنىڭ بىرلەسە ارەكەت ەتۋى ماڭىزدى. ەل دامۋىن ەسەلەۋ جولىنداعى ناقتى قادامداردى ايتقان پرەزيدەنت اتىراۋداعى وزەكتى جايتتارعا دا نازار اۋداردى. ماسەلەن, وتكەن جىلى مۇناي-گاز سالاسىنداعى ەڭ ءىرى ءۇش جوبانىڭ ونىمدەر مەن قىزمەتتەردى ساتىپ الۋداعى جەرگىلىكتى قامتۋ ۇلەسى 34 پايىز بولدى. بۇل كورسەتكىش ءبىرنەشە جىلدان بەرى العا جىلجىماي تۇر. نە سەبەپ؟ وتاندىق وندىرۋشىلەردى دامىتۋ ءۇشىن مۇناي-گاز سەكتورىنىڭ الەۋەتىن قانشالىقتى پايدالانىپ وتىرمىز؟ وسى ماسەلەنى كولدەنەڭ تارتقان مەملەكەت باسشىسى: «ءبىز بارلىق كەلىسىمشارتتاردىڭ تۇراقتىلىعىن بەرىك ساقتاپ كەلەمىز, – دەپ اتاپ ءوتتى. – سونىڭ وزىندە ءمۇمكىندىكتەر تولىققاندى يگەرىلمەيدى. جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەردىڭ ءونىمدەرى مەن قىزمەتتەرىن ساتىپ الۋىنا نە كەدەرگى؟ بۇل ماسەلەنى انىقتاپ, شەشىمىن بىرگە تابۋعا ءتيىسپىز. جەرگىلىكتى تۇرعىندار مەن وتاندىق بيزنەستىڭ كۇتكەنى وسى».
مىسالى, قاشاعان جوباسى بويىنشا قازاقستاندىق كومپانيالار ءۇشىن تەڭ دارەجەدە قولجەتىمدى ەتۋگە قۇنى 20 ملن دوللاردان اساتىن ساتىپ الۋ جۇمىستارىنا عانا كەلىسىم بەرىلەدى.
«سويتە تۇرا, قازاقستاندىق كومپانيالاردىڭ باسىم بولىگى وسى مەجەدەن ءتومەن دەڭگەيدە جۇمىس ىستەيدى. بۇل ماسەلەنىڭ شەشىمىن تابۋى وتاندىق بيزنەسكە پايدالى بولار ەدى. جەرگىلىكتى ءونىم ءوندىرۋشىلەرگە قولداۋ كەرەك. قازىر سالىق جانە بيۋدجەتتىك باسقا دا تولەمدەر بويىنشا تەك شەتەلدىك جەتكىزۋشىلەرگە جەڭىلدىك بار.
ءىرى ءوندىرىس وشاقتارى شوعىرلانعان اتىراۋدا بىلىكتىلىك دەڭگەيلەرى بىردەي جەرگىلىكتى جانە شەتەلدىك جۇمىسشىلاردىڭ ەڭبەكاقىلارىن تەڭەستىرۋگە قاتىستى دا ماسەلە بار. «بىلىكتى مامانداردى الالاماي, لايىقتى جالاقىسىن تولەۋ كەرەك. بۇگىندە وتاندىق جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ 70 پايىزى كوللەدج تۇلەكتەرىنىڭ بىلىمدەرىنە كوڭىلدەرى تولمايدى. ءوڭىردە مۇناي-گاز سالاسى ءۇشىن بىلىكتىلىگى جوعارى جەرگىلىكتى مامانداردى دايارلاۋدى قولعا الۋ قاجەت. ازاماتتارىمىز ساپالى ءبىلىم الىپ, جالاقىسى جوعارى جۇمىسقا ورنالاسۋى ءۇشىن بارلىق جاعدايدى جاساۋىمىز كەرەك», دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
جايىق ارناسىنان تارتىلىپ بارادى
اتىراۋ ەكولوگياسى تۋرالى ءسوز قوزعالعاندا, «ساسىقسايدى» ايتپاي كەتۋ مۇمكىن ەمەس. بىرنەشە جىل بويى قورشاعان ورتانى ءبۇلدىرىپ, ءوڭىردىڭ سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق احۋالىنا تەرىس اسەرىن تيگىزىپ كەلە جاتقان «ساسىقساي» كوپ ۇزاماي جابىلادى. مەملەكەت باسشىسى بۋلاندىرۋ الاڭىن تىكۇشاقپەن ارنايى ارالاپ, جاعدايمەن تانىستى. قازىر وبلىس ورتالىعىنىڭ سول جاعالاۋىندا كارىز سۋىن تازارتۋ كەشەنى سالىنىپ جاتىر. «بۇل – حالىقتىڭ دەنساۋلىعىنا قاتىستى ماسەلە», دەگەن مەملەكەت باسشىسى كەشەن قۇرىلىسىن ۋاقىتىندا جانە ساپالى اياقتاۋدى تاپسىردى.
اتىراۋ جۇرتشىلىعىمەن جۇزدەسكەن پرەزيدەنت ءوڭىردىڭ سۋ قورىن قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارىن دا نازاردان تىس قالدىرمادى. «جايىقتىڭ سۋ رەسۋرستارىن ساقتاۋ جانە قالپىنا كەلتىرۋ سالاسىندا رەسەيمەن ىنتىماقتاستىقتى نىعايتا ءتۇسۋ قاجەت», دەگەن قاسىم-جومارت توقاەۆ بۇل باعىتتاعى جۇمىستار ءجىتى باقىلاۋىندا بولاتىنىن ايتتى. شىنى كەرەك, جايىق پەن قيعاش وزەندەرىنىڭ سۋى تارتىلىپ بارادى. وزەندەردىڭ گيدرولوگيالىق جاعدايىن جاقسارتۋ, اۋىز سۋمەن قامتۋ ماسەلەسى سوندىقتان دا كەزەك كۇتتىرمەيدى.
اشىق پىكىرتالاس الاڭىنا اينالعان كەزدەسۋدە اتىراۋ قالالىق №5 ەمحانانىڭ دارىگەرى ايدانا ەرتىلەۋوۆا حالىق دەنساۋلىعىنا قورشاعان ورتا تازالىعى تىكەلەي بايلانىستى ەكەنىن ايتا كەلىپ, مەملەكەت تاراپىنان جەكەلەگەن كومپانيالارعا تالاپ كۇشەيتىلسە دەگەن تىلەگىن جەتكىزدى.
بالىق شارۋاشىلىعى: كوميتەت قۇرىلا ما؟
اتىراۋ – بۇرىننان بالىقپەن اتى شىققان ايماق. ءتىپتى الەمدەگى ءىرى بالىق شارۋاشىلىعى ورتالىعى رەتىندە بەلگىلى بولدى. قازىرگى احۋال قانداي؟ ءوڭىردىڭ بالىق ونەركاسىبىن قالپىنا كەلتىرۋ جانە دامىتۋدىڭ ءتيىمدى جولدارىن ىزدەستىرۋ كەرەكتىگىن ايتقان قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى براكونەرلىكتى كاسىپكە اينالدىرعاندارمەن كۇرەستى كۇشەيتۋ ماڭىزدى مىندەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى. كاسپي تەڭىزىندەگى بەكىرە بالىقتاردىڭ سانى جىل ساناپ ازايىپ بارادى. وسى جايتتى اشىق ايتقان پرەزيدەنت بالىق زاۋىتىنىڭ جۇمىسىن جانداندىرىپ, ينۆەستورلار تارتۋدى تاپسىردى.
«امانگەلدى» جشس باسشىسىنىڭ كومەكشىسى سانات تىلەپبەرگەن بالىق شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا قاتىستى كۇندەلىكتى جۇمىستارىندا كەزدەسىپ ءجۇرگەن كەلەڭسىزدىكتەردى جاسىرمادى. قازىرگى تالاپ بويىنشا بالىقشىلار بالىقتى پايدالانعاندارى ءۇشىن الدىن الا تولەمدى تولىق تولەۋگە مىندەتتى. مىسالى, كورشىلەس رەسەيدە 10 پايىزىن عانا الدىن الا تولەيدى, قالعانىن جىل بويىنا تولەۋ قاراستىرىلعان. «ءبىز وسىنى قاتە دەپ ەسەپتەيمىز, – دەدى س.تىلەپبەرگەن. – اۋلانباعان بالىق – تۇسپەگەن كىرىس. وسى سالىقتى الىپ تاستاپ, باسقا سالالارداعىداي جۇمىستىڭ ناتيجەسى ارقىلى تولەسەك, الدەقايدا جاقسى بولار ەدى».
ساپاسىز جول – ەلگە سىن
ايماقتا 2000 شاقىرىمنان استام اۆتوكولىك جولى بار, بىراق سونىڭ تەڭ جارتىسىنا جۋىعىنىڭ جاعدايى سىن كوتەرمەيدى. «ناعىز ساپالى جول قانداي بولۋى كەرەك؟ ەڭ الدىمەن, سول جولدى پايدالاناتىن تۇرعىنداردى دىتتەگەن جەرىنە جىلدام جەتكىزەتىن قاۋىپسىز بولۋى ءتيىس. قازىر يندەر مەن ميالى اراسىنداعى 120 شاقىرىمدى ءجۇرىپ ءوتۋ ءۇشىن 5 ساعات كەرەك, ال جوندەۋدەن كەيىن بۇل ۋاقىت 3 ساعاتقا قىسقارادى», دەدى پرەزيدەنت.
ەلباسى بىلتىر وبلىسقا كەلگەن ساپارىندا اتىراۋ – استراحان جولىن جوندەۋ تۋرالى تاپسىرما بەرگەن بولاتىن. كۇرە جولدىڭ العاشقى 60 شاقىرىمىن جوندەۋگە 26 ملرد تەڭگە ءبولىندى. 2020 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن جوندەۋ جۇمىسى اياقتالۋى ءتيىس. «قالعان 217 شاقىرىم جولدى جوندەۋ جۇمىسىن 2021 جىلدان كەشىكتىرمەي قولعا الۋدى تاپسىرامىن», دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
جيىندا ءسوز العان يساتاي اۋداندىق قوعامدىق كەڭەسىنىڭ مۇشەسى جۇماجان قادىموۆ ابدەن قازانشۇڭقىرعا اينالىپ, ءجۇرۋ قيىنداپ كەتكەن اتىراۋ – استراحان جولىنىڭ قۇرىلىسى تەزىرەك قولعا الىنسا دەگەن تىلەگىن ايتتى.
جيىندا وڭىردەگى مەديتسينا سالاسىنىڭ كورسەتكىشتەرىن ارتتىرۋ, جەمقورلىققا قارسى كۇرەس ساياساتىن كۇشەيتۋ جايى دا كەڭىنەن قوزعالدى.
– ەلدىڭ دامۋىنا باعىتتالعان, ەلباسى باستاماسىمەن جۇزەگە اسىپ جاتقان باعدارلامالاردىڭ, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ جونىندە ءسىز بەرگەن تاپسىرمالاردىڭ ناتيجەسىندە اتىراۋ وبلىسىندا الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق وڭ دامۋ ديناميكاسى قالىپتاستى. قازىرگى تاڭدا وبلىستاعى قوعامدىق-ساياسي احۋال تۇراقتى, – دەپ اتاپ ءوتتى وبلىس اكىمى نۇرلان نوعاەۆ.
