رۋحانيات • 04 ماۋسىم, 2019

18 رەداكتوردىڭ تاعدىر-تالايى

1040 رەت
كورسەتىلدى
3 مين
وقۋ ءۇشىن

وتكەن عاسىردىڭ وتىزىنشى جىل­دارعى ويرانىنان قازاق زيالى­لارى­نىڭ ويلى ورتاسى بولعان «ۇشقىن­نان» باستاپ «سوتسياليستىك قا­زاق­ستان» بولىپ اتالعانعا دەيىن­گى ارالىقتا باسىلىمدى باس­قار­عان رەداكتورلاردىڭ قاي-قاي­سىسى دا امان قالعان جوق, قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىرادى, اتىلدى. قا­لامى­مەن دە, قايراتكەرلىگىمەن دە حال­قى­نىڭ تاريحىن تاڭبالاعان سول اسىل تۇلعالاردى تاعى ءبىر مارتە وقىر­مان نازارىنا ۇسىنۋدى ءجون كوردىك.

18 رەداكتوردىڭ تاعدىر-تالايى

ساكەن سەيفۋللين

(1894-1938) 1917 جىلى قا­زاق­ كومي­تە­تى قۇ­رىل­عان­دا اۋەلى ورىنباسار, ءبىر­ازدان كەيىن ونىڭ­ باستىعى بو­لىپ سايلاندى. «جاس قازاق» ۇيى­مىن قۇرىپ, «تىرشىلىك» اتتى گازەت شىعارعان. 1922 جىلدىڭ كوك­تەمىندە ساكەن قاسىنا ءبىر توپ سەرىكتەرىن ەرتىپ, بەتپاقدالا ار­قىلى تۇركىستانعا ءوتىپ, تاشكەنتكە با­رادى. ورىنبورعا قايتىپ كەلگەن  سوڭ «ەڭبەكشى قازاق» گازەتىنىڭ رە­داكتورلىعى مەن وقۋ حالىق كو­ميسسارياتىنىڭ ورىنباسارلىعىنا تاعايىندالادى. س.سەيفۋللين گازەتتى 1922 جىلدان 1924 جىلدىڭ ساۋىرىنە دەيىن باسقارعان. كەزىندە «قىزىل سۇڭقار» اتانىپ, كەڭەس وكىمەتىن ورناتۋعا بەلسەنە اتسالىسقان ساكەن سەيفۋللين دە قىزىل قۋعىن-سۇرگىننەن قاشىپ قۇتىلا الماعان. اقىن جازىقسىز تۇتقىندالىپ, 1938 جىلى اتۋ جازاسىنا كەسىلەدى.


مولداعالي جولدىباەۆ

(1887-1938) گا­زەتتى 1924 جىل­دىڭ­­ ءساۋى­­رى­نەن­ باس­تاپ­ سول­ جىلدىڭ جەل­توق­­سانىنا دەيىن باس­قار­عان. 1910-1918 جىلدارى قوعامدىق جۇمىس­تار­عا بەلسەنە كىرى­سەدى. «ايقاپ» جۋر­نا­لىنا, «قازاق» گازەتىنە ەڭبەك­شى حا­لىق­­تىڭ مۇڭ-مۇددەسىن كوزدەيتىن ماقالا­لارى جارىق كورىپ تۇرادى. «ەڭبەكشى قازاققا» قازاقتىڭ بەلدى اقىن-جازۋشىلارى بەيىمبەت پەن ساكەن كەزەك-كەزەك باسقارىپ تۇرعان كەزەڭدە جاۋاپتى رەداكتورلىققا كەلەدى. م.جولدىباەۆ 1927 جىلدان باستاپ شىعا باستاعان ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ارناۋلى باسىلىم – «جاڭا مەكتەپ» جۋرنالىنىڭ العاشقى رەداكتورى بولادى.


تۇرار رىسقۇلوۆ

(1894-1938) كو­مي­تەرن اك ورتا-شىعىس ءبولىمى مەڭ­گەرۋشىسىنىڭ ورىن­باسارى, سو­­نىمەن قاتار 1924 جىلدىڭ ور­تاسىنان 1925 جىلدىڭ شىلدەسىنە دەيىن كو­مي­تەرننىڭ موڭعولياداعى وكىلى, 1926 جىلى  بك(ب)پ قازاق ولكەلىك كوميتەتىنىڭ ءباسپاسوز ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى جانە ولكەلىك «ەڭبەكشى قازاق» گازەتىنىڭ جاۋاپتى رەداكتورى قىزمەتتەرىن اتقارعان. گازەتكە 1926 جىلدىڭ ساۋىرىنەن باستاپ 1926 جىلدىڭ ماۋسىمىنا دەيىن رەداكتور بولعان. 1926 جىلدىڭ ماۋسىمىنان 1937 جىلدىڭ شىلدەسىنە دەيىن رسفسر حالكومكەڭەسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى بولىپ, رەپرەسسياعا ۇشىراعان.


وراز جاندوسوۆ

(1889-1938) ءتۇر­­كىستان كپ­ وك-ءنىڭ ۇگىت-نا­سي­حات ءبولىمىنىڭ مەڭ­گە­رۋ­شىسى جانە بك(ب)پ قا­زاق­ ولكەلىك كو­مي­تەتىنىڭ ەكىن­شى حات­شىسى بولعان. 1923-1924 جىلدارى ءماس­كەۋ­دەگى ك.تيميريازەۆ اتىن­داعى اۋىلشارۋاشىلىق اكادەمياسىندا وقى­عان. 1924-1928 جىلدارى بك(ب)پ قازاقستان ولكە­لىك كوميتەتى ۇگىت-ناسيحات ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى قىزمەتىن اتقارعان. «ەڭبەكشى قازاق» گازەتىنە باسشىلىق جاساعان كەزدەرى, مىنە, وسى قىزمەتتە جۇرگەن كەزبەن تۇسپا-تۇس كەلەدى. و.جاندوسوۆ گازەتتى 1926 جىلدىڭ ماۋسىمىنان 1926 جىلدىڭ شىلدەسىنە دەيىن باسقارعان.


وراز يساەۆ

(1899-1938) گازەتتى 1926 جىلدىڭ ءشىل­دەسىنەن 1926 جىل­دىڭ تامى­زى­نا دەيىن باس­قار­عان. بۇل ءجو­نىن­دە بەلگىلى عا­لىم تەمىربەك قو­­جا­كەەۆ «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» 1994 جىلعى 14 جەل­توقساندا شىققان «گا­زەتتىڭ العاشقى كەرۋەنباسىلارى» دەگەن ماقالاسىندا بىلاي دەپ جازادى: «1926 جىلعى شىلدەنىڭ 13-ءى مەن تامىزدىڭ 30-ى ارالىعىندا گازەت رەداكتورى و.يساەۆ بولدى بۇل تۇستا ول قازكرايكومنىڭ ۇيىمداستىرۋ ءبولىمىن باسقارعان. كەيىن ون جىلداي حالىق كوميسسارلار كەڭەسىنە توراعالىق ەتكەن ىسكەر دە بەدەلدى قىزمەتكەر بولعان».


سوڭعى جاڭالىقتار