وسى ساۋالعا قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆ ايقىن جاۋاپ بەرگەن بولاتىن. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى «ءبىز «Boeing» ۇشاعىن جاساپ امەريكانىڭ الدىنا تۇسە المايمىز. ءبىز «مەرسەدەس» ماشيناسىن قۇراستىرىپ, گەرمانيادان وزا المايمىز. قازاقستاننىڭ جەرى ۇلان-عايىر, ءتورت ت ۇلىكتى ءوسىرۋگە جايىلىمدىق جەر جەتەدى. اۋىل شارۋاشىلىعىن ءورىستەتۋ ارقىلى ءوز جولىمىزدى ايقىنداپ الامىز» دەگەن سيپاتتا وي ايتقان ەدى.
بۇگىندە قازاقستان ەلباسى كورسەتكەن سارا جولدى نىق ۇستاپ كەلەدى. قىزىلوردا وبلىسى وسى تاپسىرمانى ورىنداۋدا ەلىمىزدە الدىڭعى قاتاردا دەۋگە بولادى. وبلىس اكىمى ق.كوشەرباەۆتىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ, 2018-2020 جىلدارداعى وڭىرلىك ونىمدەگى شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنىڭ ۇلەسىن ارتتىرۋ جانە جۇمىسسىزدار مەن ءوزىن ءوزى ناتيجەسىز جۇمىسپەن قامتىعانداردىڭ سانىن ازايتۋ ماقساتىندا ايماقتا جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ مەن قولداۋدىڭ ءۇش جىلدىعى جاريالاندى.
اۋىلدىق وكرۋگ پەن اۋدان اكىمدەرى, كۋراتورلار – اۋىلدىق جەرلەردەگى كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا جاۋاپتى ايماقتىق دەپارتامەنتتەر مەن ينسپەكتسيالاردىڭ, باسقارما مەن ءوڭىرلىك قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ باسشىلارى قاتىسقان جينالىستا وبلىس اكىمى:
«جىلدىڭ باسىندا جۇمىسسىزدار مەن ءوزىن ءوزى ءناتيجەسىز جۇمىسپەن قامتىعاندار سانى 97,5 مىڭ بولسا, بۇگىندە ولاردىڭ سانى 35,8 مىڭ ادامدى قۇرايدى. ياعني, 62 مىڭعا جۋىق ادام جۇمىسپەن قامتىلعان جانە رەسمي تۇردە ءتىركەلگەن. ونىڭ ىشىندە 14 مىڭنان استام ادام جاپپاي كاسىپكەرلىكتى قولداۋ شارالارى اياسىندا جۇمىس ىستەۋدە. 2018 جىلدىڭ سوڭىندا شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنىڭ ۇلەسى كەمىندە 15 پايىزدى قۇراسا, 2020 جىلى 25 پايىزعا جەتۋى كەرەك. مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسى بويىنشا, «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى تاعى 5 جىلعا ۇزارتىلدى. وسىعان وراي, اۋىلدىق وكرۋگتەردەگى كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا جاۋاپتى تۇلعالارعا اۋىل اكىمدەرىمەن بىرلەسىپ, ناقتى جوبالار اياسىندا, ونىڭ ىشىندە زاكىرلى جوبالاردى قولداۋدى جانە ولار ىسكە قوسىلعانشا باقىلاۋ جاساۋدى تاپسىرامىن», دەدى. وسى جۇمىستار بۇگىندە جاقسى جەمىسىن بەرىپ جاتىر.
وتكەن جىلى جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا ءارتۇرلى قاراجات كوزدەرىنەن 32 ملرد تەڭگە بولىنسە, بيىل 34 ملرد تەڭگە قارالدى. بۇدان بولەك, جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ ماقساتىندا اۋماق باسشىلارى اۋىلدىق وكرۋگتەرگە جاۋاپتىلىققا بەكىتىلدى. وسى ورايدا وبلىس اكىمى تۇراقتى تۇردە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ باسشىلارىنىڭ ەسەپتەرىن تىڭداپ, تاپسىرمالارىن بەرىپ تۇرادى.
وڭىرىمىزدەگى مەملەكەتتىك باعدارلامالارعا كەلەيىك. ءبىز جىل باسىنان بەرى «ەڭبەك» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ قاراجاتىن كۇتپەي-اق, «قىزىلوردا» وڭىرلىك ينۆەستيتسيالىق ورتالىعى ارقىلى ميكرونەسيەلەر بەرۋ ءۇشىن وبلىستىق بيۋدجەتتەن 500 ملن تەڭگە بولدىك. قازىردىڭ وزىندە, ورتالىقپەن جالپى قۇنى 525 ملن تەڭگەنى قۇرايتىن 106 جوبا قارجىلاندىرۋ ءۇشىن ماقۇلداندى.
«بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا جالپى قۇنى 1,6 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 58 جوبا سۋبسيديالاۋ ءۇشىن ماقۇلداندى. وبلىس اكىمى بۇل باعدارلاما بويىنشا قالا جانە اۋدان اكىمدىكتەرىنە بانكتەردەن ءتيىستى قاراجاتتاردى تارتۋدى تاپسىرىپ كەلەدى. باعدارلامانىڭ 5 جىلعا ۇزارتىلعانى ءمالىم. وعان قوسا بيىل ەلىمىزدە ءوڭدەۋشى ونەركاسىپ سالاسىن دامىتۋ ماقساتىندا ۇكىمەت «قاراپايىم زاتتاردىڭ ەكونوميكاسى» جاڭا باعدارلاماسىن ىسكە اسىرىپ جاتىر. بۇل ءۇشىن ۇلتتىق بانك ارقىلى ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەرگە 600 ملرد تەڭگە كولەمىندە قاراجات قاراستىرىلدى. ماقسات – وسى باعدارلاما اياسىندا جاڭا ءوندىرىس كوزدەرىن اشىپ, ەكسپورت كولەمىن ۇلعايتۋ, جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ, ينۆەستيتسيا كولەمىن ۇلعايتۋ. باعدارلامانى ىسكە اسىرۋدىڭ وزەكتىلىگىن ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا وبلىستىق كاسىپكەرلىك جانە تۋريزم, يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارمالارى, كاسىپكەرلەر پالاتاسى مەن قارجى ۇيىمدارى بارلىق قالا جانە اۋدانداردى ارالاپ, تۇسىندىرمە جۇمىستارىن ءجۇرگىزدى. باعدارلاما اياسىندا قارالعان قاراجاتتى وبلىسقا بارىنشا تارتۋ باعىتىندا جۇمىستاردى جالعاستىرىپ كەلەدى. بۇل باعدارلامانىڭ ءوڭىرىمىزدە جاڭا ءوندىرىس كوزدەرىن اشىپ, ەكسپورت كولەمىن ۇلعايتۋعا ءۇلكەن مۇمكىندىك بەرەتىندىگىن ءتۇسىنۋىمىز قاجەت جانە وبلىسقا ينۆەستيتسيا تارتۋ باعىتىندا جۇمىستاردى جانداندىرۋعا تىرىسامىز. بۇل, ارينە تەك مەملەكەتتىك باعدارلامالار اياسىنداعى قولداۋ شارالارى.
بۇدان وزگە وبلىستا اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى ازايتۋ باعىتىنداعى جۇمىستار دا جالعاسىن تاۋىپ, ءارتۇرلى تاقىرىپتاعى ءىس-شارالار, ياعني فورۋمدار, سەمينارلار, كورمە-بايقاۋلار, ترەنينگتەر دە وتكىزىلۋدە.
وتكەن جىلى كاسىپكەرلىك سالاسىنداعى بارلىق مەكەمەلەر ءبىر بيزنەس ورتالىققا بىرىكتىرىلگەن «كاسىپكەرلەر ءۇيى» اشىلدى. وندا 40-تان اسا قىزمەتتى, ونىڭ ىشىندە جەر ماسەلەسى بويىنشا, ساۋلەت جانە قۇرىلىس, ينجەنەرلىك جەلىلەرگە قوسىلۋ قىزمەتتەرىن تەگىن كورسەتەتىن كاسىپكەرلەرگە قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعى جۇمىس ىستەيدى. كاسىپكەرلەردىڭ, جالپى كاسىپپەن اينالىسامىن دەگەن وبلىس تۇرعىندارىنىڭ كەز كەلگەن قىزمەت ءتۇرىن «ءبىر تەرەزە» قاعيداتىمەن الۋ ءمۇمكىندىكتەرى بار. وعان قوسا كاسىپكەرلىك سالاسىنداعى ءىس-شارالاردىڭ باسىم بولىگى وسى كاسىپكەرلەر ۇيىندە وتكىزىلەدى. وتكەن جىلى كاسىپكەرلىك سالاسىن, ايەل كاسىپكەرلىگىن, مۇگەدەك كاسىپكەرلەردى, سونداي-اق جاستاردى قولداۋ ماقساتىندا وبلىستىق دەڭگەيدە «جاستار فورۋمى», «ىسكەر ايەل كاسىپكەرلەر فورۋمى», «بايقوڭىر ستارتاپ 2», «وزىڭە سەنە باستا» سياقتى كورمە-بايقاۋى جانە وزگە دە سەمينارلار وتكىزىلىپ, ناتيجەسىندە اقشالاي, ىنتالاندىرۋ سىيلىقتارىمەن جانە العىس حاتتارىمەن ماراپاتتالدى. اتالعان ءىس-شارالار بيىل دا ءوز جالعاسىن تابادى جانە قوسىمشا جاستار جىلىنا ارناپ «اۋىلدىڭ جاس كاسىپكەرلەر فورۋمى», جاستاردىڭ 2 فورۋمى, «بايقوڭىر ستارتاپ 3» كورمە-بايقاۋى جانە وزگە دە ءىس-شارالار وتكىزىلەدى. ياعني, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى جاپپاي دامىتۋ جانە قولداۋ باعىتىنداعى جۇمىستار جالعاسادى.
حالقىمىزدا «كوز قورقاق, قول باتىر» دەگەن اتالى ءسوز بار. كوپ ادامدار ءوز مۇمكىندىگىنە كوڭىلى سەنە بەرمەيدى. سوناۋ كەڭەس وداعىنان قالعان «ۇكىمەت ولتىرمەيدىگە» مالدانىپ جۇرگەندەر ءالى دە بار. قازىر – نارىق زامانى. «الما – ءپىس, اۋزىما ءتۇستىڭ» ۋاقىتى ءوتتى. تاۋەكەلدىڭ قايىعىنا ءمىنگەندەردىڭ بۇگىندە اسىعى الشىسىنان تۇرىپ, كاسىبىن جاقسى يگەرىپ, پايداعا شىقتى. مەملەكەتتىك قولداۋدى ءتيىمدى پايدالانىپ, كاسىبىن نىعايتۋمەن قاتار جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشىپ جاتىر.
وبلىس اكىمدىگى ءار اۋداننىڭ دامۋ جوسپارىن ايقىنداپ, ءار اۋىلداعى شاعىن جانە ورتا كاسىپتى كوپتەپ اشۋعا جاردەم بەرۋ ءۇشىن ءوز ورىنباسارلارىنان بولەك باسقارما باسشىلارىن دا جاۋاپتى ەتتى.
«مەملەكەت بارلىق جاعدايدى جاساۋدا: قاراجات ءبولىندى, باعدارلامالار ازىرلەندى, ءسىزدەردەن تەك وسى جۇمىستاردى ءوڭىرىمىزدە ۇيىمداستىرۋعا دەگەن نيەت قاجەت. ءبىز وبلىس تۇرعىندارىنىڭ ءال-اۋقاتىنا جاۋاپتىمىز. ناتيجەلى جۇمىس ىستەۋگە ءتيىسپىز. جىل سوڭىندا ارقايسىڭىزدىڭ ەسەپتەرىڭىز تىڭدالىپ, جەرگىلىكتى كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا قوسقان ۇلەستەرىڭىز قاراستىرىلاتىن بولادى», دەگەن بولاتىن وبلىس اكىمى.
اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارعا اۋدان, اۋىل اكىمدەرىمەن ءبىرگە سالا باسشىلارىنىڭ جاۋاپكەرشىلىكتە بولۋى جوسپارداعى جۇمىستى جانداندىردى. وبلىستا قولعا الىنعان, جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدىڭ جوباسىنا «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى جانە «دامۋ» كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ قورى دا ايتارلىقتاي ۇلەس قوسىپ كەلەدى.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇلتتىق ينۆەستورلار كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ بويىنشا اتقارىلاتىن شارالاردى نەگىزگى 9 باعىتتا اتاپ ءوتتى. اتالعان قۇجات كاسىپكەرلىك سالاسىن دامىتۋعا نەگىزدەلگەن وزەكتى ءماسەلەلەردى شەشە وتىرىپ, ەل ەكونوميكاسىنىڭ لوكوموتيۆى بولۋى ءتيىس.
وعان قوسا, كۇنى كەشە جالپى بيۋدجەتى 219 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن قىزىلوردا وبلىسىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ 2020-2022 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى جوسپارى بەكىتىلدى. ونىڭ ىشىندە 10,7 ملرد تەڭگەسى كاسىپكەرلىك سالاسىنا تيەسىلى. بۇل ءوز كەزەگىندە كاسىپكەرلىك سالاسىنىڭ باسىم باعىتتارعا يە ەكەندىگىنىڭ دالەلى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى قىزىلوردا ءوڭىرىندە وسىلايشا تياناقتى ورىندالىپ جاتىر.
فەردوۋسي قوجابەرگەنوۆ,
قىزىلوردا وبلىسىنىڭ كاسىپكەرلىك جانە تۋريزم باسقارماسىنىڭ باسشىسى
