دەگەنمەن, تۇرعىنداردىڭ اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەككە قاتىستى سۇراعى كوپ. ايدىڭ باسىندا وڭىردەگى اۋدانداردى ارالاعان ءماجىلىس دەپۋتاتتارىمەن بولعان كەزدەسۋلەردە سايلاۋشىلار تاراپىنان دا اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەككە قاتىستى ماسەلە كوپ كوتەرىلدى. مىسالى, وتباسىندا بىرگە تۇراتىن زەينەتكەرلەردىڭ زەينەتاقىسى دا قوسا ەسەپتەلىپ جاتقانى كوپشىلىك اراسىندا تۇسىنبەۋشىلىك تۋعىزۋدا. سەبەبى ونى ەسەپتەسە وتباسىنىڭ تابىسى ارتىپ كەتەدى. بۇل ورايدا بايدىبەك اۋدانىنىڭ اكىمى باقىتبەك تاناگوزوۆ ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنا تۇرعىنداردىڭ ءبىرقاتار ءوتىنىشىن جەتكىزدى. «اۋدانىمىزدا كوپ بالالى انالاردى بازاعا ەنگىزىپ, قارجىلارىن تولەۋ بارىسىندا ماقساتتى شارالار ءوتتى. بايقاعانىمىز, كوپ بالالى انالار وتباسى تابىسىنىڭ مول بولۋىنا بايلانىستى مەملەكەتتەن اتاۋلى كومەكتى الا الماي قالىپ جاتىر. سەبەبى جاس وتباسىلار اتا-انالارىمەن, اعايىندارىمەن بىرگە تۇرعاندىقتان سول ۇيدەگى ازاماتتاردىڭ بارلىعىنىڭ تابىسى ەسەپكە الىنادى. سوندىقتان كوپ بالالى انالار وزدەرىنە كەرەكتى قارجىنى الا الماۋدا. ءتىپتى كەيبىر وتباسىلاردا اتا-انامىزدان بولىنەمىز, بولەك تۇرساق مەملەكەتتەن قارجى الامىز دەگەن دە اڭگىمە شىعىپتى. مەنىڭشە, بەس بالاسى بارلاردىڭ جاعدايى بار بولسا دا, جوق بولسا دا تولەۋ كەرەك سياقتى. كەيبىر وتباسىلاردا 8-10 بالادان بار. وسىعان كوڭىل اۋدارساڭىزدار», دەدى اۋدان اكىمى. دەپۋتاتتار بۇل ماسەلە زاڭ ارقىلى ەمەس, مينيسترلىكتىڭ ەرەجەلەرىمەن رەتتەلەتىنىن ايتا كەلە, ءتيىستى ورىندارعا جەتكىزۋگە ۋادە بەرگەن-ءدى. سول كەزدەگى دەرەكتەر بويىنشا, 55 مىڭعا جۋىق حالقى بار بايدىبەك اۋدانىندا اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەككە 627 وتباسى قۇجات تاپسىرعان. اۋدان كوميسسياسىنىڭ شەشىمىمەن 428 وتباسىنا اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك تاعايىندالىپتى. ءاربىر وتباسىنىڭ ەسەپشوتىنا قارجى ءبولىنىپ, بۇل ماقساتتا بيۋدجەتتەن جالپى 98 ملن تەڭگە قارالعان. الايدا اۋداندا اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەكتى الا الماعاندار دا بار. «قارجىلىق كومەككە مۇقتاج 627 وتباسىنىڭ 150-ءىنىڭ قۇجاتتارى كەرى قايتارىلدى. ءبىر ۇيدە تۇراتىن قارت اتا-انالارىنىڭ زەينەتاقىسى دا ەسكەرىلىپ, تابىستارى اسىپ تۇسكەن. ولارعا اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك بەرىلمەيدى. تالاپ سولاي», دەيدى ءبايدىبەك اۋداندىق جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنىڭ باسشىسى شادياربەك وتىنشيەۆ. بۇل ماسەلە دەپۋتاتتارعا دا ءمالىم ەكەن. «پروبلەما بار. تابىسى اسىپ, ناقتى كومەكتى قاجەت ەتەتىن وتباسىلار الا الماۋدا. بۇل ماسەلەنى ۇكىمەتكە جەتكىزەمىز. ەرەجەگە وزگەرىس ەنگىزۋ بويىنشا ۇسىنىس جاسايمىز. بۇل تۇركىستان وبلىسىنا عانا ءتان ماسەلە ەمەس, وزگە وڭىرلەردە دە تۇسىنبەۋشىلىك بار», دەدى سايلاۋشىلارمەن كەزدەسۋدە ءماجىلىس دەپۋتاتى شاۆحات وتەمىسوۆ.
ياعني, تۇرعىندار اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەككە بايلانىستى ماسەلەلەر تولىق شەشىمىن تابادى دەگەن ۇمىتتە. ال تۇركىستان وبلىسىندا ەلباسى باستامالارىنا سايكەس ارنايى شتاب قۇرىلىپ, الەۋمەتتىك كارتا جاسالعان. «الەۋمەتتىك كارتا بويىنشا وبلىستاعى 86,6 مىڭ كوپ بالالى وتباسىنىڭ 19 مىڭى از قامتىلعان قاتارعا ەنگىزىلدى. بيىلعى 1 ساۋىردەن باستاپ اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەككە جۇگىنگەن 56,9 مىڭ ازاماتقا زاڭدىق كەڭەس بەرىلىپ, وبلىس بويىنشا قابىلدانعان 32 326 وتباسى وتىنىشتەرى «ە-حالىق» اقپاراتتىق ەلەكتروندى جۇيەگە ەنگىزىلدى. اعىمداعى جىلى, ەنگەن وزگەرىستەرگە بايلانىستى شارتتى اقشالاي كومەك 12 ايعا, شارتسىز اقشالاي كومەك 6 ايعا تاعايىندالاتىنى كوزدەلدى. ءبىر وتباسىنا اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەكتىڭ ايلىق مولشەرى ورتا ەسەپپەن 100-150 مىڭ تەڭگەنى, جىلدىق مولشەرى 1,8 – 2 ملن تەڭگەنى قۇرايدى. وسىعان بايلانىستى, قوماقتى قارجىنى ءتيىمدى پايدالانۋ ءۇشىن جانە ءوز ءىسىن اشىپ, قوسىمشا تابىس تابۋ ماقساتىندا وبلىستا از قامتىلعان ازاماتتاردى كاسىپكەرلىككە تارتۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە», دەدى وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى ەربول سادىر وڭىرلىك كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە وتكەن بريفينگتە.
وتكەن جىلدىڭ تاجىريبەسى نەگىزىندە اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەكتىڭ بىرجولعى تولەمىنە باسىمدىق بەرىپ, اتالعان قارجى ەسەبىنەن ازىرلەنگەن 15 كىشى بيزنەس-جوبا ىسكە اسىرىلۋدا. «ناتيجەسىندە 2019 جىلدىڭ 1 توقسانىندا 400-گە جۋىق وتباسى ءوز ءىسىن اشتى. «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىمەن بىرلەسىپ «ەڭبەك» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنا ءتيىستى وزگەرىستەر ەنگىزىلگەننەن كەيىن كوپ بالالى وتباسىلارعا قايتارىمسىز 500 مىڭ تەڭگە مەملەكەتتىك گرانتتار بەرىلەتىن بولادى», دەدى وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى.
سونداي-اق وبلىستا كوپ بالالى وتباسىلارعا ارنالعان «ىرىس» ميكروقارجى ۇيىمى تاراپىنان 2 ملن تەڭگەگە دەيىن جەڭىلدەتىلگەن شاعىن نەسيە بەرىلۋدە. وسى ماقساتقا 100 ملن تەڭگە قارجى بولىنگەن. بۇدان بولەك, بيىل رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبىنەن 1248 وتباسىن تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ جوسپارلانىپ وتىر. ال وبلىستىق بيۋدجەتتەن حالىقتىڭ وسال توپتارىنا 44 تۇرعىن ءۇيدىڭ (2309 پاتەر) قۇرىلىسىنا 7,3 ملرد تەڭگە ءبولىندى. كوپ بالالى وتباسىلاردى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ جۇمىستارى دەمەۋشىلەر ەسەبىنەن دە جۇرگىزىلۋدە. اعىمداعى جىلى دەمەۋشىلەر تاراپىنان 18 كوپ بالالى وتباسى تۇرعىن ۇيمەن قامتىلىپ, 34,3 مىڭ كوپ بالالى وتباسىنا 285 ملن تەڭگەگە قارجىلاي جانە زاتتاي ماتەريالدىق كومەك كورسەتىلگەن.
