ورتاق مۇددە تۇرعىسىنان قاجەت
جۇما, 19 ءساۋىر 2013 0:41
ەلىمىزدەگى زەينەتاقى جۇيەسىن ودان ءارى جاڭعىرتۋ تۋرالى باستامانىڭ قوعامدا كەي جاعدايدا ارقيلى پىكىر تۋدىرعانىمەن, ءتۇپ نەگىزىندە ايەل قاۋىمىنىڭ مۇددەسىن قورعايتىنىن اڭعارۋ قيىن ەمەس. ەڭ باستىسى, ايەلدەردىڭ زەينەتكەرلىككە شىعۋ جاسىن 63-كە دەيىن ۇزارتۋ قابىل الىنىپ, بۇل ۇدەرىس كەزەڭ-كەزەڭمەن جۇزەگە اسىرىلاتىن بولىپ وتىرعانى قۇپتارلىق. اتاپ ايتقاندا, جىل سايىن التى ايدان قوسىلا وتىرىپ, ون جىلعا دەيىن سوزىلادى. وسىلايشا, بۇل ۇدەرىس تەك 2023 جىلى مارەسىنە جەتەدى.
جۇما, 19 ءساۋىر 2013 0:41
ەلىمىزدەگى زەينەتاقى جۇيەسىن ودان ءارى جاڭعىرتۋ تۋرالى باستامانىڭ قوعامدا كەي جاعدايدا ارقيلى پىكىر تۋدىرعانىمەن, ءتۇپ نەگىزىندە ايەل قاۋىمىنىڭ مۇددەسىن قورعايتىنىن اڭعارۋ قيىن ەمەس. ەڭ باستىسى, ايەلدەردىڭ زەينەتكەرلىككە شىعۋ جاسىن 63-كە دەيىن ۇزارتۋ قابىل الىنىپ, بۇل ۇدەرىس كەزەڭ-كەزەڭمەن جۇزەگە اسىرىلاتىن بولىپ وتىرعانى قۇپتارلىق. اتاپ ايتقاندا, جىل سايىن التى ايدان قوسىلا وتىرىپ, ون جىلعا دەيىن سوزىلادى. وسىلايشا, بۇل ۇدەرىس تەك 2023 جىلى مارەسىنە جەتەدى.
1998 جىلى قازاقستان تمد كەڭىستىگىندەگى ەلدەردىڭ ىشىندە العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ زەينەتاقى جۇيەسىن رەفورمالاۋعا كىرىستى. تاراتۋشى زەينەتاقى جۇيەسىنەن جيناقتاۋشىعا اۋىسۋ رەفورمالاۋدىڭ ماڭىزدى ەرەكشەلىگى بولىپ تابىلدى.
بۇگىنگى كۇنى ەلىمىزدەگى جيناقتاۋشى زەينەتاقى جۇيەسىنىڭ جۇمىسى ءتيىمدى زەينەتاقى الۋ ءۇشىن قاجەتتى قارجىلىق قوردى جيناي الماۋ قاۋپى بار ەكەندىگىن كورسەتتى. بۇعان ەكونوميكالىق بەلسەندى تۇرعىنداردىڭ 5,3%-ىنا جۋىعىن جۇمىسسىزدار قۇرايتىنى, الەمدىك قارجىلىق داعدارىس, جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورلارىنىڭ ينۆەستيتسيالىق باعدارلامالاردىڭ تۇراقتى قىزمەت اتقارۋىنا ايتارلىقتاي اسەرى جانە جۇمىسپەن قامتۋداعى كۇردەلىلىكتەر ىقپال ەتتى.
قازىرگى ۋاقىتتا جيناقتاۋشى زەينەتاقى جۇيەسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جانە زەينەتاقىمەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ سايكەستىلىگىنە قول جەتكىزۋ ءۇشىن بىرقاتار شارالار قاجەت. سولاردىڭ ءبىرى تۇرعىنداردى جيناقتاۋشى زەينەتاقى جۇيەسى قىزمەتىمەن قامتۋدى كەڭەيتۋ بولىپ تابىلادى.
بۇگىندە ەڭبەكپەن قامتىلعان 8,5 ملن. تۇرعىننىڭ ىشىندە تەك 3,7 ملن. ادام زەينەتاقى جۇيەسىنىڭ بەلسەندى جيناقتاۋشىسى بولىپ تابىلادى, ازاماتتاردىڭ 2 ميلليوننان استامى وعان مۇلدە قاتىسپايدى.
كاسىپوداق فەدەراتسياسى ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتىپ جۇرگەن تۇرعىنداردى ولاردىڭ ەڭبەگى زاڭنامالىق دەڭگەيدە رەتتەلۋى ءۇشىن ەكونوميكانىڭ رەسمي سەكتورىنا شىعارۋ تۋرالى ماسەلەنى بىرنەشە جىل بويى كوتەرىپ كەلەدى. بۇل جۇمىس ىستەپ جۇرگەن ءار ازاماتقا بىرىڭعاي زەينەتاقى جۇيەسىنىڭ تولىققاندى قاتىسۋشىسى بولۋعا جانە الەۋمەتتىك كەپىلدىك الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. كاسىپوداقتاردىڭ پىكىرىنشە, بەيرەسمي جۇمىسپەن قامتۋدى قىسقارتۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارى جۇمىسشىلاردىڭ الەۋمەتتىك قورعالۋىنا جانە ەڭبەك جاعدايىنا جايلى احۋال قالىپتاستىرۋعا شوعىرلاندىرىلۋى ءتيىس.
قازىرگى تاڭدا جۇمىسپەن قامتىلعان تۇرعىندار قۇرىلىمىندا ءوزىن ءوزى ەڭبەكپەن قامتىپ وتىرعاندار – 2,7 ملن. ادام (32%), ونىڭ ىشىندە قالالىق تۇرعىندار – 859,2 مىڭ, اۋىلدىقتار 1,8 ملن. ادامدى قۇرايدى. ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتىپ وتىرعانداردىڭ كوپشىلىگى وزدەرىنىڭ ارەكەتتەرىن اۋىل شارۋاشىلىعىندا (57,3%), ساۋدا سالاسىندا (22,8%), كولىك قىزمەتىن ۇسىنۋدا (6,3%) جانە قۇرىلىستا (5,7%) جۇزەگە اسىرادى. ولاردىڭ كوپشىلىگى اۋىلدىق جەرلەردە وزدەرىنىڭ جەكە شارۋاشىلىقتارىندا جۇمىس ىستەيدى, ودان تۇسەتىن كىرىس تە تۇراقتى سيپاتقا يە ەمەس. زەينەتاقى زاڭناماسىن دامىتۋدىڭ جاڭا جۇيەسىنە سايكەس اركىم ءوزىنىڭ جيناعىنا جاۋاپكەرشىلىك قالىپتاستىرۋى, زاڭنامامەن قاراستىرىلعان ەرىكتى زەينەتاقى جارنالارىن بەلسەندى پايدالانۋى كەرەك, ونى ازاماتتىڭ ءوزى نەمەسە ونىڭ پايداسىنا ءۇشىنشى تۇلعالار ەنگىزە الادى.
قازىرگى ۋاقىتتا قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا زەينەتاقى جۇيەسىن جاڭعىرتۋ قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ 2012 جىلعى 27 قاڭتارداعى «الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاڭعىرتۋ – قازاقستان دامۋىنىڭ باستى باعىتى» جولداۋىن جۇزەگە اسىرۋدى كوزدەيدى. ونىڭ ماقساتى زەينەتاقىمەن قامتاماسىز ەتۋ جۇيەسىنىڭ قارجىلىق تۇراقتىلىعىنا جانە ونىڭ دەڭگەيىن ارتتىرۋعا قول جەتكىزۋ بولىپ تابىلادى.
سونىمەن قاتار, زەينەتاقىمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرىن تابىستى شەشۋ قوسىمشا كەشەندى جاعداي تۋعىزۋدىڭ كومەگىمەن مۇمكىن بولماق. بار جۇمىسپەن قامتۋ, جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ, تۇرعىنداردىڭ كىرىستەرى سالاسىندا ۇزاق مەرزىمدى مەملەكەتتىك باعدارلامالار كومەگىمەن دەموگرافيالىق دامۋ, وتباسىلىق ساياسات, ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن, تۇرعىنداردىڭ دەنساۋلىعىن ارتتىرۋ ماسەلەلەرىن رەتتەۋ. وسىعان بايلانىستى جيناقتاۋشى زەينەتاقى جۇيەسىنە قاتىسۋدى ىنتالاندىرۋ مەن قىزىعۋشىلىقتى ارتتىرۋ ءۇشىن الەۋمەتتىك سەرىكتەستىكتەردىڭ بارلىق تاراپتارىنا كاسىپورىندار مەن ۇيىمدار ۇجىمدارىندا بەلسەندى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ, جاڭا ەكونوميكالىق مىنەز-ق ۇلىقتى, قۇقىقتىق ساۋاتتىلىق پەن جەكە الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىكتى قالىپتاستىرۋ قاجەت. بۇل زەينەتاقى جۇيەسىن جەتىلدىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جاعداي جاسايدى, سونىمەن قاتار, «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى” جولداۋىنا سايكەس, ازاماتتاردىڭ الەۋمەتتىك قاۋىپسىزدىگى مەن امان-ساۋلىعىن قامتاماسىز ەتەدى.
جامال احمەتوۆا,
وبلىستىق كاسىپوداقتار
كەڭەسىنىڭ ءتورايىمى.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى.
