ۇيىتقى
جۇما, 19 ءساۋىر 2013 0:34
حالقىمىزدا ءسۇتتىڭ قويۋلانىپ, ءدامى ءتىل ۇيىرگەن شۇباتقا اينالۋى ءۇشىن ۇيىتقى قولدانادى. ال وسى ءسوزدى ادامدار اراسىنا «الىپ كەلسەك», ءىسى مەن سوزىنە ەلدى ۇيىتىپ, جاڭاشىل ىستەرگە باستاماشى بولىپ جۇرگەن جانداردى بەينەلەۋگە قولدانىلادى. اقتاۋلىق رايسا مادەنوۆا-حۆان تۋرالى وسىلاي دەۋگە بولادى.
ماڭعىستاۋدا كارىستەر كوپ ەمەس, بار-جوعى 800-گە تارتا. ولار تۇگەلدەي اقتاۋ قالاسىنا قونىستانعان. الايدا وسى ءبىر جىلى ءجۇزدى, كىشىپەيىل دە سىپايى حالىقتىڭ ۇلتتاردىڭ ءوزارا تاتۋلىعىنا ءۇن قوسىپ, ءار الۋان شارالاردىڭ ناق ورتاسىندا ۇيىتقى بولىپ جۇرەتىنى سۇيسىنتەدى.
جۇما, 19 ءساۋىر 2013 0:34
حالقىمىزدا ءسۇتتىڭ قويۋلانىپ, ءدامى ءتىل ۇيىرگەن شۇباتقا اينالۋى ءۇشىن ۇيىتقى قولدانادى. ال وسى ءسوزدى ادامدار اراسىنا «الىپ كەلسەك», ءىسى مەن سوزىنە ەلدى ۇيىتىپ, جاڭاشىل ىستەرگە باستاماشى بولىپ جۇرگەن جانداردى بەينەلەۋگە قولدانىلادى. اقتاۋلىق رايسا مادەنوۆا-حۆان تۋرالى وسىلاي دەۋگە بولادى.
ماڭعىستاۋدا كارىستەر كوپ ەمەس, بار-جوعى 800-گە تارتا. ولار تۇگەلدەي اقتاۋ قالاسىنا قونىستانعان. الايدا وسى ءبىر جىلى ءجۇزدى, كىشىپەيىل دە سىپايى حالىقتىڭ ۇلتتاردىڭ ءوزارا تاتۋلىعىنا ءۇن قوسىپ, ءار الۋان شارالاردىڭ ناق ورتاسىندا ۇيىتقى بولىپ جۇرەتىنى سۇيسىنتەدى. بارىنىڭ باستاماشىسى – رايسا. ءبىر جىلدارى «ماڭعىستاۋدا كارىس جوق» دەگەن سوزدەر دە قۇلاققا شالىنىپ قالىپ جۇرەتىن, سويتسەك, ونىڭ سەبەبى – ءىستى لايىقتى ۇيلەستىرە بىلۋدە ەكەن. 2006 جىلى اقتاۋ قالاسىنداعى كارىس ەتنومادەني بىرلەستىگىنە باسشىلىققا كەلىسىمەن رايسا ىسكە بەلسەنە كىرىستى – بيىل قۇرىلعانىنا 21 جىل تولاتىن بىرلەستىكتىڭ جۇمىسىن اياعىنان تىك تۇرعىزدى. كارىستەردى جيىپ, ولاردى شارالارعا قاتىستىرىپ, وبلىستاعى الۋان ىستەردىڭ باسى-قاسىنان تابىلىپ, شارۋانى شىر اينالدىرىپ اكەتتى.
–قيىن-قىستاۋ زامانداعى باسقا ۇلتتار سەكىلدى كارىستەردىڭ ۇلان-عايىر قازاق دالاسىنا قالاي كەلگەندىگى, وزدەرى اش بولسا دا ءبىر ءتىلىم ناندى ءبولىپ بەرىپ, تورىنە وتىرعىزعان قازاق حالقىنىڭ مەيىرباندىعى ارقاسىندا امان قالعاندىعى تاريحتان بەلگىلى. ءبىزدىڭ ماقساتىمىز – ۇرپاعىمىزعا وسى جاقسىلىقتى ۇعىندىرۋ, ولاردى ءاردايىم ءوزارا تاتۋلىققا شاقىرۋ. سونداي-اق, زامان تالابىنا ساي ءبىلىم الىپ, سول ءبىلىمدى وتانىمىزدى كوركەيتۋگە جۇمساۋ قاجەتتىگىن ۇعىندىرۋ. ال ول وتان – تاۋەلسىز قازاقستان, – دەيدى رايسا.
ر.مادەنوۆا-حۆان اقتاۋ قالاسىنداعى ەنەرگەتيكالىق كوللەدج ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى بولىپ قىزمەت ەتەدى. ماماندىعى ۇستاز بولعاندىقتان با, جاستار تاربيەسىنە كوپ كوڭىل بولەدى. اسىرەسە, كارىس ەتنومادەني بىرلەستىگىنە كەلىپ, ءتول حالقىنىڭ سالت-ءداستۇرى مەن تاريحىن, مادەنيەتىن ۇيرەنىپ جۇرگەن جاستار اراسىنان تابىلادى. رايسا يگور لي, نيكولاي كيم, الەكساندر كيم اتتى جاستارعا ۇلكەن ۇمىتپەن قارايدى. ەكەۋى مەكتەپتىڭ سوڭعى سىنىبىندا, ەندى ءبىرى شەتەل تىلدەرى كوللەدجىندە وقيتىن ءۇش جىگىتتىڭ ۇشەۋى دە قازاق, ورىس, اعىلشىن تىلدەرىندە جاتىق سويلەيدى, بىراق انا تىلدەرىنە شورقاق. اۋلادا قازاق, ورىس بالالارىمەن بىرگە وسكەن ولار اعىلشىن ءتىلىن مەكتەپتەن, ارنايى كۋرستاردان ۇيرەنگەن.
اقتاۋداعى كارىستەر ءوزارا اقىلداسا كەلە, وتكەن جىلى تالانتتى ءۇش ۇلدى ۇلان جاز بويىنا سەۋلگە اتتاندىردى. تاڭ سامالى ەلىنەن ءتىل ۇيرەنىپ, رەسەي, پورتۋگاليا, اقش-تان كەلگەن قانداستارىمەن تانىسىپ ورالىپتى. «وزگە تىلدەردە سويلەسەك, بىرەۋ-مىرەۋ ءتۇسىنىپ قالار دەپ, وزىمىزگە قاتىستى اڭگىمەلەردى قازاق تىلىندە ايتاتىنبىز. سەۋل – ادەمى, ۇلكەن قالا. بىراق, ءبىز قازاقستاندى, اقتاۋدى ساعىندىق. تۋعان جەردىڭ قادىرىن شەتتە جۇرگەندە بىلەسىڭ دەگەن راس ەكەن», دەپ اڭگىمەلەيتىن كورىنەدى ولار ۇستازدارىنا.
ولار سەۋلدە تانىسقان دوستارىنا قازاقتىڭ كيىز ءۇيى, دومبىرا, قازاقتىڭ ۇلتتىق كيىمىن كيگەن كادەسىيلار مەن ءارتۇرلى سۋرەتتەردى سىيعا تارتىپتى. «قازاقستاندى ءبىز نازارباەۆ جانە بايقوڭىر ارقىلى بىلەمىز», دەگەن دوستارى ەستەلىك سىيلىقتاردى, اسىرەسە تۇنگى اقتاۋدىڭ سۋرەتتەرىن قىزىعۋشىلىقپەن قابىلداعان.
الەكساندر مەملەكەتتىك تىلگە قاتىستى بايقاۋدا وبلىستا جۇلدەلى ورىندى يەلەنىپ, استانادان ولجامەن ورالدى. ال گيتارامەن ءار تىلدە ءان سالىپ, مىڭ بۇرالا بيلەي بىلەتىن يگور جازۋ-سىزۋعا دا ەپتى. جۋىردا استانا قالاسىندا وتكەن بايقاۋدا ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنە سىناقسىز قابىلدانۋعا سەرتيفيكات الىپ كەلدى. جەتكىنشەك جاستار تۋرالى ريزاشىلىقپەن اڭگىمەلەگەن ر.مادەنوۆا-حۆان:
–جاسىراتىنى جوق, كەڭەس وداعى كەزىندە كوپشىلىك كارىستەر انا تىلىنەن ايىرىلىپ قالدى. قازىر جاستارىمىز بىرنەشە تىلدە ءان سالىپ, توگىلدىرە سويلەگەنمەن, انا تىلىندە بىردە-ءبىر ءان بىلمەيدى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ساياساتى وزگە ۇلتتار سەكىلدى بىزگە دە جوعالتقانىمىزدى تاۋىپ, ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى تۇگەندەۋگە مول مۇمكىندىك بەردى. قازىر مادەني بىرلەستىكتە كارىس ءتىلىن, كارىس سالت-ءداستۇرىن ۇيرەتۋ باعىتىندا بەلسەندى جۇمىستار ءجۇرىپ جاتىر, – دەيدى.
تەگىنەن كورىپ وتىرعانىمىزداي, رايسا مادەنوۆا-حۆان – قازاقتىڭ كەلىنى. جۇبايى مىرزاباي مادەنوۆ – ماڭعىستاۋعا بەلگىلى جان. ون ساۋساعىنان ونەر تامعان وتاعاسى وبلىستاعى قۋىرشاق تەاترىندا باس سۋرەتشى بولىپ جۇمىس ىستەيدى. ودان باسقا, كيىم ۇلگىلەرىن ءپىشىپ, ساقينا-سىرعا سوعىپ ەل قۇرمەتىنە بولەنگەن مىرزەكەڭ رايسا مەن ونىڭ اناسىنا ەڭ العاش كارىس حالقىنىڭ ۇلتتىق كيىمىن تىگىپ بەرىپتى. تاتۋ-ءتاتتى تۇرمىس قۇرعاندارىنا 37 جىل تولعان رايسا مەن مىرزابايدىڭ وتباسىنداعى ەكى قىزى دا قوس-قوستان جوعارى ءبىلىم الىپ, ءوز الدارىنا شاڭىراق كوتەرگەن. ءبىرى اقتاۋلىق قازاق جىگىتىمەن, ءبىرى ماسكەۋلىك ورىس جىگىتىمەن باس قوسىپتى. ەكى قىزدى دا قازاقشا قۇدا تۇسكىزىپ, سىرعا سالدىرىپ, باتا بەرىپ اتتاندىرىپ, كيىت جاساپ قۇدا كۇتكەن كورىنەدى. اسىرەسە, ماسكەۋلىك قۇدالاردىڭ قازاقشا ءجون-جورالعىمەن قىز ايتتىرىپ, قۇدا كۇتكەنى اسەرلى بولعان. بۇگىندە ماسكەۋدەن كىشكەنتاي جيەندەرى «اسسالاۋماعالەيكۇم, اتا!» دەپ حابارلاسىپ تۇرادى. ال قىزى جاننانىڭ قازاقشا اسقان ەتى مەن پىسىرگەن باۋىرساعىن, قازى-قارتاسىن اتا-ەنەسى مەن كۇيەۋىنىڭ تۋىستارى اسىعا كۇتىپ, سۇيسىنە جەيدى ەكەن.
وتباسى جايلى ك ۇلىمدەي ءسوز ساپتاعان ر.مادەنوۆا-حۆان اڭگىمەسىنىڭ سوڭىن ەل مەن جەردىڭ تىنىشتىعىنا, ۇلتتاردىڭ اۋىزبىرلىگىنە, قيىن-قىستاۋ كۇندەردىڭ قايتالانباۋىنا تىلەك تىلەۋمەن اياقتادى. ءساۋىر ايىنىڭ سوڭىندا اسسامبلەيا مۇشەسى ءارى «قازاقستان كارىستەرىنىڭ قاۋىمداستىعى» رقب اف ءتورايىمى رەتىندە ماڭعىستاۋلىق دەلەگاتسيا قۇرامىندا استانا قالاسىندا وتەتىن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ كەزەكتى سەسسياسىنا اتتانباق. جاۋاپتى جيىنعا قاتىسۋدى وزىنە زور مەرەي سانايتىن ول سەسسيانىڭ ەل بىرلىگىن بەكىتە ءتۇسۋ ءۇشىن ۇلكەن ءرول اتقاراتىنىنا سەنىمدى.
ۇنەمى ءومىرىن قۋانىشقا تولتىرىپ, كوڭىلىن جاز جايناتىپ جۇرەتىن قاعىلەز رايسا اپاي بىزبەن جىلى جىميىپ قوشتاستى.
گۇلايىم شىنتەمىرقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان».
ماڭعىستاۋ وبلىسى.
