كوك تەڭىزدەگى كەمەلەر شەرۋى
سەيسەنبى, 16 ءساۋىر 2013 2:18
اقتاۋدا قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرى اسكەري-تەڭىز كۇشتەرىنىڭ 20 جىلدىعىنا ارنالعان سالتاناتتى شارا ءوتتى. بۇل ءبىر جاعى وتان قورعاۋشىلار كۇنى وتەتىن العاشقى جاۋىنگەرلىك شەرۋگە دايىندىق دەۋگە بولادى.
تاۋەلسىزدىك الىپ, ەتەك-جەڭىن قىمتاي باستاعان قازاقستان وسىدان 20 جىل بۇرىن قوعامدىق تىنىشتىقتىڭ, ەكونوميكالىق ءوسۋدىڭ قالقانى رەتىندە اسكەري-تەڭىز كۇشتەرىن قۇرعان بولاتىن. بۇل جاس مەملەكەتتە جوقتان بار جاساعان جاڭا جۇمىستاردىڭ ءبىرى بولدى. قيىن كەزەڭدە بۇرىننان جوسىعى بار اۋە جانە قۇرلىق اسكەرلەرىن دامىتۋ ءوز الدىنا, جاڭادان اسكەر ءتۇرىن قالىپتاستىرۋ وڭاي بولعان جوق. وفيتسەرلەر دايىنداپ, جۇمىستى جولعا قويۋدا قاجەتتى ينفراقۇرىلىمنىڭ جوقتىعى قولبايلاۋ جاسادى.
سەيسەنبى, 16 ءساۋىر 2013 2:18
اقتاۋدا قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرى اسكەري-تەڭىز كۇشتەرىنىڭ 20 جىلدىعىنا ارنالعان سالتاناتتى شارا ءوتتى. بۇل ءبىر جاعى وتان قورعاۋشىلار كۇنى وتەتىن العاشقى جاۋىنگەرلىك شەرۋگە دايىندىق دەۋگە بولادى.
تاۋەلسىزدىك الىپ, ەتەك-جەڭىن قىمتاي باستاعان قازاقستان وسىدان 20 جىل بۇرىن قوعامدىق تىنىشتىقتىڭ, ەكونوميكالىق ءوسۋدىڭ قالقانى رەتىندە اسكەري-تەڭىز كۇشتەرىن قۇرعان بولاتىن. بۇل جاس مەملەكەتتە جوقتان بار جاساعان جاڭا جۇمىستاردىڭ ءبىرى بولدى. قيىن كەزەڭدە بۇرىننان جوسىعى بار اۋە جانە قۇرلىق اسكەرلەرىن دامىتۋ ءوز الدىنا, جاڭادان اسكەر ءتۇرىن قالىپتاستىرۋ وڭاي بولعان جوق. وفيتسەرلەر دايىنداپ, جۇمىستى جولعا قويۋدا قاجەتتى ينفراقۇرىلىمنىڭ جوقتىعى قولبايلاۋ جاسادى.
قولعا الىنعان وسى سالادا تاجىريبەسى بار ەلدەرمەن جۇرگىزىلگەن اسكەري-تەحنيكالىق ىنتىماقتاستىق ورايىنداعى كەلىسسوزدەر كوكجيەكتى كەڭەيتە ءتۇستى. قازاقستاندىق فلوت اقش-تان كەلگەن كاتەرلەرمەن, گەرمانيا, تۇركيادان كەلگەن شاعىن كورابلدەرمەن تولىقتى. مۇقيات جۇرگىزىلگەن جۇمىس بارىسىندا تۇركيا, رەسەي, كورەيا, گەرمانيا, ازەربايجان, پاكستاندا ماماندار دايىندالا باستادى, ءىرى ەلدەرمەن ءتۇرلى ىنتىماقتاستىق كەلىسىمدەرگە قول جەتىپ, بىرلەسكەن وقۋ-جاتتىعۋلارعا قاتىسۋعا مۇمكىندىك تۋدى. جاقسى ءىس وڭىنان ورالىپ, ورالداعى جاڭاشا كۇش جيىپ, جۇمىسىن جانداندىرعان «زەنيت» زاۋىتى انا تىلىمىزدە ات قويىپ, ايدار تاعىلعان, كوك تۋدى جەلبىرەتكەن وتاندىق كەمەلەردى بىرىنەن سوڭ ءبىرىن كاسپي ايدىنىنا اتتاندىرىپ جاتتى.
بۇگىندە ەلىمىزدىڭ اسكەري-تەڭىز كۇشتەرى تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ايبىندى ارمياسىنىڭ سۇبەلى سالاسىنا اينالدى. كاسپي تەڭىزىنىڭ قازاقستاندىق ايماعىندا شەكارا تىنىشتىعى مەن تۇتاستىعىن قامتاماسىز ەتىپ, ەكونوميكالىق مۇددەلەردى قورعايتىن تەڭىز كۇشتەرى, سونىمەن قاتار, ءوز قۇزىرىنا سۋ استى ديۆەرسياسىنا قارسى قورعانىس, قۇرلىقتاعى اسكەرلەر قيمىلىن تەڭىزدەن قولداۋ, وندىرىستىك جانە ازاماتتىق ماقساتتا ساپار شەككەن كەمەلەردى جولعا سالۋ, مۇناي وندىرۋگە قاتىستى ورىنداردى كۇزەتۋ, ەكولوگيالىق اپاتتاردىڭ زاردابىن اۋىزدىقتاۋعا كومەك بەرۋ, تابيعاتتى قورعاۋ سىندى الۋان مىندەتتەردى جۇكتەگەن. اقتاۋدا اسكەري بازا اشىلىپ, تەڭىز قىزمەتىنە جان-جاقتى قولداۋ كورسەتۋدە. قيىندىعى مەن قىزىعى قاتار جۇرەتىن تەڭىزشى ماماندىعىنا قۇمارتقان جاستار كوبەيدى.
20 جىل ىشىندە وسىنداي قالىپتاسۋ, دامۋ ساتىلارىن باستان وتكەرگەن اسكەري-تەڭىز كۇشتەرى ءوز مەرەيتويىنا ۇلكەن دايىندىقپەن كەلدى. جاڭبىرى سيرەك ماڭعىستاۋدا ايتۋلى كۇنى جاڭبىر جاۋسا «نۇر جاۋدى» دەپ جاقسى ىرىمعا بالانادى. تەڭىزشىلەردىڭ مەرەيتويى كۇنى دە ماڭعىستاۋ دالاسىنا كوكتەم بويى كۇتكەن جاڭبىر اعىل-تەگىل اقتارىلدى دەيسىڭ!
مەرەيتوي ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ اكىمى ا.ايدارباەۆ, قازاقستان قارۋلى كۇشتەرى اسكەري-تەڭىز كۇشتەرىنىڭ باس قولباسشىسى كونتر-ادميرال ج.جانۇزاقوۆ, قارۋلى كۇشتەر ارداگەرى, كونتر-ادميرال ر.كومراتوۆ, وزگە دە سالا وفيتسەرلەرى مەن ارداگەرلەرى باستاعان توپتىڭ اقتاۋ قالاسىنداعى ماڭگى الاۋعا گۇل شوعىن قويىپ, ۇلى وتان سوعىسىندا قازا تاپقان ەرلەردىڭ رۋحىنا تاعزىم ەتۋىمەن باستالدى.
جاڭبىرمەن استاسا مۇنارتقان كوك تەڭىز جاعاسىنا كەلگەنىمىزدە, كوز ۇشىندا ساپ قۇرعان كەمەلەر كەرۋەنى قارسى الدى. كەڭ الاڭدا اقتاۋ گارنيزونى سالتاناتتى شەرۋ جاسادى. ارتىنشا دابىل قاعىلىپ, تەڭىزدەگى «جايىق» كەمەسىن قارۋلى لاڭكەستەردىڭ «باسىپ العاندىعى» تۋرالى دابىل ءتۇستى. كەمەدەگى 8 ادامدى «كەپىلگە العان» لاڭكەستەردىڭ ماقساتى – مۇناي وندىرەتىن كەن ورىندارىن جويۋ بولسا, شامادان تىس تالاپتارى دا باسشىلىق ءۇشىن وڭايعا تۇسپەدى. سوندىقتان باسشىلىق كەمەگە شابۋىل ارەكەتىن جاساپ, كەپىلدەگىلەردى قۇتقارۋعا شەشىم قابىلدادى. بۇل جاۋاپتى تاپسىرمانى ورىنداۋ كاپيتان راحىمعاليەۆ باسشىلىق ەتەتىن تەڭىز جاياۋ اسكەرلەرى ارنايى ماقساتتاعى روتاسىنا جۇكتەلدى. 2012 جىلعى وقۋ-جاتتىعۋدا جاۋىنگەرلىك جانە مەملەكەتتىك-قۇقىقتىق دايىندىعى بويىنشا ۇزدىك تانىلعان روتا كوك تەڭىز ۇستىندە جۇلدىزداي اعىپ, اتوي سالا ءجۇرىپ تاپسىرمانى ويداعىداي ورىنداپ شىقتى. كەمە قارا ءتۇتىن قۇشاعىندا قالدى. روتا كاپيتانى باس قولباسشىعا كەپىلدەگى تەڭىزشىلەردىڭ امان-ەسەن قۇتقارىلعاندىعى جايلى باياندادى.
تاۋەلسىز ەلىمىز ءۇشىن ەڭ باستى قاجەتتىلىك – تىنىشتىق. تىنىشتىقتىڭ تىرەگى سانالاتىن اسكەريلەرىمىز تەڭىز ۇستىندە جات پيعىلدى كوكسەگەندەرگە وڭاي الدىرا قويمايتىنىن وسىلايشا تانىتتى.
جاعالاۋعا جاقىن ءجۇرىپ وتكەن كەمەلەر شەرۋى اقتاۋلىقتاردىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋدىردى. شەرۋدە ەلىمىزدىڭ اسكەري-تەڭىز كۇشتەرى مەن ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى شەكارا قىزمەتى جاعالاۋ كۇزەتى ءبولىمىنىڭ كەمەلەرى ساپ تۇزەدى. شەرۋدى راكەتا-ارتيللەريالىق «قازاقستان» كەمەسى باستادى. ارتىنشا ۇقك شەكارا قىزمەتىنە قاراستى شەكارالىق «سەمسەر» كەمەسى ءجۇزىپ ءوتتى. بۇلاردىڭ ەكەۋى دە «زەنيت» زاۋىتىندا قۇراستىرىلىپ, زاماناۋي تەحنيكالىق جابدىقتارمەن جاراقتانعان جانە جاۋىنگەرلىك قۇرامعا 2012 جىلى الىنعان. شەرۋدى ودان ءارى جاۋىنگەرلىك ساپقا 2010 جىلى تارتىلعان «جەڭىس», وسى ساپتا 2003 جىلدان بەرى جۇرگەن «اقتاۋ», 2002 جىلى جاۋىنگەرلىك اتانعان «الماتى» شەكارالىق كەمەلەرى مەن كاسپي تەڭىزىنىڭ قازاقستاندىق اۋماعىندا شەتەلدىك قاراقشىلارعا قارسى كۇرەسكە ارنالعان جىلدام جۇزەتىن «ەگەمەن» شەكارالىق كاتەرى, سونداي-اق شاعىن كۇزەت كەمەسى –«وجەت» جالعاستىردى. شاعىن بولعانمەن, «وجەت» راسىندا وجەت-اق ەكەن. ول قارا تەڭىز, ءمارمار تەڭىزى, ەدىل-دون كانالى ارقىلى كاسپي تەڭىزىنە دەيىن الىس جولدى ءجۇرىپ ءوتىپتى. ارتيللەريالىق جانە زەنيتتىك جابدىقتار قوندىرىلعان كەمە بىرنەشە رەت حالىقارالىق جاتتىعۋلارعا قاتىسقان. كورەرمەندەردىڭ سوڭعى تاماشالاعانى «جايىق» كەمەسى بولدى. كاسپي تەڭىزىنىڭ قازاقستاندىق سەكتورى قاۋىپسىزدىگىن باقىلاۋعا, تەڭىز استىن زەرتتەۋگە ارنالعان گيدروگرافيكالىق كەمە – ەلىمىزدىڭ اسكەري-تەڭىز كۇشتەرىندەگى ايتۋلى سۋ كولىكتەرىنىڭ ءبىرى.
قارۋلى كۇشتەردىڭ اسكەري تەحنيكالارى كورمەسى ۇيىمداستىرىلعان سالتاناتتى شارادا وبلىس اكىمى ا.ايدارباەۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرى اسكەري-تەڭىز كۇشتەرىنىڭ باس قولباسشىسى كونتر-ادميرال ج.جانۇزاقوۆ, قارۋلى كۇشتەر ارداگەرى, كونتر-ادميرال ر.كومراتوۆ قۇتتىقتاپ, ەل قورعانىسىنىڭ نىعايا تۇسۋىنە تىلەك ءبىلدىردى.
ۇزدىك جاۋىنگەرلەر مەن بولىمدەر ماراپاتتالىپ, تەڭىز جاياۋ اسكەرلەرى قول ۇرىسى جاۋىنگەرلىك ونەرىن ۇسىندى. شەكاراشى, تەڭىزشى ساربازدار ءان سالىپ, قر ءىىم ءان-بي ءانسامبلى اۋقىمدى كونتسەرت بەردى.
گۇلايىم شىنتەمىرقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان».
ماڭعىستاۋ وبلىسى.
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن
سەرىك مايەمەروۆ.
