جۇرەك وياۋ قاشاندا
سەنبى, 30 ناۋرىز 2013 2:55
وعان وتا جاساۋدى قازاقستان دارىگەرلەرى دە يگەردى
قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدىڭ ترانسپلانتولوگ دارىگەرلەرى وتانىڭ وسى ءبىر كۇردەلى ءتۇرىن ورىنداۋعا دايىن وتىر. الماتىداعى ن.سىزعانوۆ اتىنداعى ۇلتتىق عىلىمي حيرۋرگيا ورتالىعىندا بۇعان كەرەكتى العىشارتتاردىڭ بارلىعى بار. مۇنداعى مامانداردىڭ ايتۋلارىنشا, جۇمىستى باستاپ كەتۋگە ازىرگە تەك دونور ورگاندار عانا جەتىسپەي تۇر.
سەنبى, 30 ناۋرىز 2013 2:55
وعان وتا جاساۋدى قازاقستان دارىگەرلەرى دە يگەردى
قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدىڭ ترانسپلانتولوگ دارىگەرلەرى وتانىڭ وسى ءبىر كۇردەلى ءتۇرىن ورىنداۋعا دايىن وتىر. الماتىداعى ن.سىزعانوۆ اتىنداعى ۇلتتىق عىلىمي حيرۋرگيا ورتالىعىندا بۇعان كەرەكتى العىشارتتاردىڭ بارلىعى بار. مۇنداعى مامانداردىڭ ايتۋلارىنشا, جۇمىستى باستاپ كەتۋگە ازىرگە تەك دونور ورگاندار عانا جەتىسپەي تۇر.
اۋەلى «ترانسپلانتولوگيا» دەگەنىمىز نە, اڭگىمەنى سودان باستايىق. مەديتسينادا ادام مەن جانۋارلاردىڭ ورگاندارى مەن تىندەرىن اۋىستىرىپ سالۋعا قىزمەت ەتەتىن ءبولىم وسىلاي اتالادى. تەگىندە قاعيداتتارى وتە كونە زامانداردان بەلگىلى بولعانىمەن, ەكسپەريمەنتتى ترانسپلانتاتسيا نەگىزىن 1912 جىلى الەكسيس كاررەل دەگەن عالىم قالاعان ەكەن. ول وسى جاڭالىعى ءۇشىن نوبەل سىيلىعىن العان. الايدا, ءبىر ادامنىڭ دەنە مۇشەسىن ەكىنشى ادامعا اۋىستىرىپ سالعان ءبىرىنشى دارىگەر ول ەمەس. مۇنى 1933 جىلى ۋكرايناداعى حەرسون قالاسىندا كەڭەس دارىگەرى يۋري ۆوروناي ورىندادى. ال ادام جۇرەگىن اۋىستىرىپ سالۋدى كەڭەس مەكتەبىنىڭ تاجىريبەسىنەن وتكەن وڭتۇستىك افريكا رەسپۋبليكاسىنىڭ حيرۋرگى كريستيان بەرنارد تۇڭعىش رەت 1967 جىلى جۇزەگە اسىردى. رەسەيدە بۇل وپەراتسيانى اسا كورنەكتى حيرۋرگ ۆالەري شۋماكوۆ 1987 جىلى العاشقى بولىپ قولعا الدى.
ەندى, مىنە, وسىنداي كۇردەلى وپەراتسيانى جاساۋعا قازاقستان دارىگەر ترانسپلانتولوگتارى دا دايىن قالىپقا كەلدى. بۇل تۋرالى ن.سىزعانوۆ اتىنداعى ۇلتتىق عىلىمي حيرۋرگيا ورتالىعى جۇرەك يشەميالىق اۋرۋلارى حيرۋرگياسى ءبولىمىنىڭ جەتەكشىسى, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ارىستان سەيدالين بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرىنە ايتىپ بەردى.
«ءبىز شىنىندا مۇنداي وتانى جاساۋعا ءازىرمىز, – دەدى ول وسىعان وراي. – بۇعان قوسارىم, مەن شەتەلدىك ارىپتەستەرىمىزدىڭ تاجىريبەلەرىنە سۇيەنە وتىرىپ, ءتيىستى ورگاندى ءبىر جەردەن ەكىنشى جەرگە جەتكىزۋ شاراسىنىڭ بارلىق ۋاقىتتاردا جول پوليتسياسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ باستاپ الىپ جۇرۋىمەن اتقارىلۋى ءتيىس ەكەنىن ايتار ەدىم. بۇل دونور ورگاندى كەشىكتىرمەي, تەز جەتكىزۋ ءۇشىن اسا قاجەت. ال بۇعان دەيىن ءبىز وراسان زور ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارىن اتقاردىق. بۇلاردىڭ اراسىندا كۇتۋ قاعازىن دايىنداۋ, دونور كلينيكالارمەن كەلىسۋ, جەتكىزۋشى ۇيىمداردىڭ الگوريتمى سەكىلدى شارۋالاردان بولەك, ءدىن يەلەرىمەن, جول پوليتسياسى جانە اكىمدىكتەر باسشىلارىمەن جاسالعان ءبىرشاما جۇمىستار دا بار. مۇنىڭ ءبارى اتقارىلدى. ەندىگى قالىپ تۇرعان جالعىز نارسە – بىزگە تەك دونور ورگانداردى تابۋ عانا كەرەك».
وسى سۇحباتىنىڭ بارىسىندا ارىستان اسقار ۇلى جۇرەككە وپەراتسيا جاساۋدىڭ ءوزى تىم كوپ ۋاقىت المايتىنىن, ونىڭ بار-جوعى ءبىر ساعاتتىڭ ماڭايىنا سوزىلاتىنىن ايتتى. دارىگەردىڭ ءوزى 1982 جىلى الماتى مەديتسينا ينستيتۋتىن بىتىرگەن. ينستيتۋت جولداماسىمەن العاشقى جىلدارى ماڭعىستاۋ وبلىسىندا قىزمەت ىستەگەن. ن.سىزعانوۆ اتىنداعى ورتالىققا 1985 جىلى شاقىرىلعان. كانديداتتىعىن 1992 جىلى, دوكتورلىق ديسسەرتاتسياسىن 2000 جىلى قورعاعان. قازىر ەۋروپا كارديو-توراكالدى حيرۋرگياسى اسسوتسياتسياسىنىڭ مۇشەسى.
– جۇرەككە وتا جاساۋ بىرنەشە كەزەڭنەن تۇرادى, – دەدى دارىگەر بۇدان ارى. – ولار جاساندى قان اينالدىرۋ اپپاراتى ىسكە قوسىلعان كەزدەگى دايىندىق كەزەڭى, اپپارات الىنعان كەزدەگى قالىپقا كەلتىرۋ كەزەڭى دەگەن بولىكتەردەن تۇرادى. بىراق ەڭ ماڭىزدى كەزەڭى كوپ ۋاقىتتى المايدى. بىزدە جۇرەككە وتا جاساۋ ءۇشىن دونوردىڭ كەۋدەسىنەن ورگاندى العاننان باستاپ, ونىڭ رەتسيپيەنت كەۋدەسىندە قايتادان بۇلكىلدەپ سوعا باستاعانىنا دەيىن ەكى ساعاتتاي مەرزىم قاراستىرىلادى.
ءبىر ايتا كەتەتىن جايت, جۇرەكتى اۋىستىرىپ سالۋعا ارنالعان وپەراتسيا الماتىدا 2006 جىلى ءبىر رەت قانا جاسالعان ەكەن. ونىڭ ءوزى جانۋارلار جۇرەكتەرىن الماستىرىپ كورۋدى كوزدەگەن ەكسپەريمەنتتى وتا بولاتىن. «بۇل ماسەلەنى ءبىز الدەقاشان تالداپ بىتكەنبىز. ودان العان ايتارلىقتاي داعدىلارىمىز دا بار. الماتىدا وسى سالادا ءالى تالاي ماڭىزدى جۇمىستار اتقارىلادى», دەدى پروفەسسور ءسوزىنىڭ سوڭىندا.
سەرىك ءپىرنازار,
«ەگەمەن قازاقستان».
الماتى.
