بەس قىزدىڭ اراسىندا جالعىز ءوسكەن ادىلبەك ۇيلەنۋگە بەل بايلاپ, ول ويىن اناسىنا ايتقاندا جارىنان ەرتە ايىرىلعان انا بايعۇس قاتتى قۋانسا كەرەك. مۇنى بىلگەن سوڭ الماتى وبلىسىنىڭ كەربۇلاق اۋدانىندا تۇراتىن قىزدىڭ ۇيىنە بالاسىن ەرتىپ ءوزى اتتانادى. قۇدا ءتۇسىپ كەلىپتى دەگەن حاباردى ەستىگەن اۋىل ادامدارى مەن اعايىندارى اراسىنان ءبىر-ەكى كىسى «اۋلىڭىزدا الدىمىزدان وتۋگە ارنايى كەلەتىن ەركەك كىندىكتى بولمادى ما؟», دەپ بازىنا بىلدىرسە كەرەك. سوندا ادىلبەكتىڭ اناسى ءباتيما اپاي: «سىزدەر سەكىلدى ساقالدى شالدار ءبىزدىڭ ەلدەن دە تابىلادى. الايدا, ولاردىڭ ايتار ءسوزىن مەن دە ايتا الامىن. بولاشاق كەلىنىمنىڭ تۋىپ-وسكەن جەرىن كورۋگە ءوزىم ارنايى كەلدىم. جاس-جاستىڭ تىلەگى ءبىر بولسا, سولارعا باتامىزدى بەرىپ, ساۋابىن الايىق!», دەيدى.
قىز جاعى كەلىسىمگە كەلەدى. ءسويتىپ ۇزاتىپ اكەلگەن كەلىن بوساعادان اتتاسىمەن-اق كوپ ۇزاماي ادىلبەكتى اسكەر قاتارىنا شاقىرادى. ول كەزدە اسكەردە قىزمەت ەتۋ مەرزىمى ەكى جىل. سول جىلدارى توركىنىن ساعىنعان كەلىنىن ەنەسى بىرنەشە مارتە ءوزى ەرتىپ اپارادى. تۇڭعىش نەمەرەسىنە «بالام اسكەردەن امان كەلسىن!» دەگەن ىزگى تىلەكپەن ىرىم قىلىپ بەيبىتكۇل دەگەن ەسىم بەرەدى. بەيبىتكۇلدەن كەيىن مەرەكە, باقتىگۇل, بيبىگۇل, ارداق, گاۋھار جانە اقبولعان ەسىمدى قىزدار دۇنيەگە كەلەدى. التىنايدىڭ ەنەسى بولسا «ساعان قىز بەرۋگە اللا ۇيالماسا, بالا كوتەرگەنگە سەن دە ۇيالما. قۇدايدىڭ بەرگەن جەمىسىن تەرە بەر, تۋا بەر!», دەپ اقىل قوسادى. التىناي كەلىن بولىپ تۇسكەندە 58 جاسقا كەلگەن انا 73 جاسىندا فانيدەن باقيعا كوشەدى.
سودان سەگىزىنشى بالاعا اياعى اۋىر بولعان كەلىن «ۇنەمى قىز تۋا بەرەتىن بولدىم, ەندى بويىما بىتكەن ءسابيدى الدىرتىپ تاستايىن» دەگەن شەشىمگە كەلىپ, كۇيەۋىن دە كوندىرىپ, اۋرۋحاناعا كەلەدى. العاشقى كۇنى ەنەسىنىڭ تۋعان اعاسى بەيسەنباي دەگەن كىسىنىڭ ۇيىنە قونادى. تۇندە ءتۇس كورەدى. تۇسىنە ەنەسى كىرەدى. «ۇستىندە اق كويلەك, باسىندا اق جاۋلىق, تاڭ سىبىرلەپ اتقان مەزگىلدە ەنەم الدىمنان شىعىپ كەلە جاتىر ەكەن», دەيدى التىناي.
– ءاي, التىناي! بەرى كەل! – دەپ مەنى شاقىردى.
– ماما, مەن قورقامىن! ءسىز ءولىپ قالعان جوقسىز با؟ – دەيمىن.
– وي, مەن ساعان ءتىس سالدىرۋعا كەلىپ تۇرمىن! – دەيدى ەنەم.
– ول نە قىلعان ءتىس؟ قاي جەردە سالدىرامىن؟ – دەپ كەرى قاراي شەگىنشەكتەيمىن.
– قورىقپا! ءاي, مىنە, ءتىس! – دەپ ول ەكى بىردەي جارقىراعان التىن ءتىستى الاقانىما تاستاي سالدى.
– اۋزىڭا سالىپ كور, ءدال كەلە مە ەكەن؟! بازاردا ءتىس سالاتىن جەكە جەر بار, سوعان بارامىز, – دەپ قويادى.
اۋزىما سالىپ ەدىم, ەكى ءتىس تە ەكى ەزۋ اراسىنا جابىسىپ قالدى. ءتىپتى تارتسام دا الىنبايدى.
ويانىپ كەتسەم, ءتۇسىم ەكەن, كورگەن ءتۇسىمدى جەڭگەمە ايتتىم. ول كىسىنىڭ دە ەسىمى التىناي ەدى. ول ءتۇسىمدى جاقسىلىققا جورىدى جانە بىردەن كەسىمدى ءسوزىن ايتتى.
– ءسوزدى قوي, تەز جينال, ۇيىڭە قايت! بالانى الدىرام دەگەندى ۇمىت. سەنىڭ ەنەڭ تەگىن كىسى ەمەس, اللانىڭ بەرەتىن سىيىن كۇت! – دەدى.
ءسويتىپ ءجۇرىپ بوساناتىن كۇن دە كەلدى. امان-ەسەن بوسانىپ, ەسىمدى ەندى جيىپ جاتسام, ەرمەك دەگەن باس دارىگەر باسقارعان بىرنەشە دارىگەر ساۋ ەتىپ كىرىپ كەلدى.
– ءسۇيىنشى! پەرزەنتتى بولدىڭىز. ءسىزدى قۇتتىقتاۋعا كەلدىك! – دەدى.
كوزىمنەن جاس بۇرق ەتە قالدى.
– تاعى دا قىز شىعار. وعان نەسىنە قۋانايىن؟ – دەپپىن.
– جوق, اپاي! ولاي دەمەڭىز. ءسىز ومىرگە سولدات اكەلدىڭىز! – دەدى دارىگەر.
مەن ول سوزگە دە سەنبەي, الداماڭدار, دەپ جاتسام, مەدبيكە بالانى الىپ كەلدى.
– ەكىنشىسى قايدا؟ – دەپ سۇراسام كەرەك. ولار اڭ-تاڭ. «نە ايتىپ تۇر؟» دەگەندەي بەتىمە قارايدى. مەنىڭ ويىمدا باياعى كورگەن ءتۇسىم. ەگىز بالا بولسا كەرەك دەگەن دامە.
سول ماڭايداعى ەڭبەكشىل, اقجايىق, ورتاقشىل دەگەن قاتارلاس جاتقان اۋىلدارعا ءسۇيىنشى حابار تەز تارادى. ەنەمنىڭ تاعى ءبىر اعاسى ەلگە قادىرلى جۇماباي دەگەن كىسى ەدى. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسقا قاتىسىپ, وت پەن وقتى كەشىپ كەلگەن ارداگەر. جاقسى حاباردى ەستىگەندە «بۇل عالامات بولدى عوي!», دەپ ءماز بولىپتى. سول كىسى ۇلىمىزدىڭ اتىن عالامات دەپ قويدى.
راسىندا دا, بارلىعى ءبىر اللانىڭ قولىندا ەكەن. كەنجە بالام دا ۇل بولدى. ەنەمنىڭ تۇسىمدە ايتقانى وڭىمدە ءدال كەلدى. بەكماقسات اتانعان كەنجەمىز دە ۇيلەنىپ, نەمەرە سۇيگىزدى, – دەپ التىناي كوزىنە جاس الدى.
ەندى جەتى قىزدان, گۇلسارا مەن دينارا ەسىمدى كەلىندەرىنەن اتا-اناسى ونداعان نەمەرە جانە جيەندەرىن ءسۇيىپ وتىر. عالامات اتا-اناسىمەن ءبىر شاڭىراقتىڭ استىندا بىرگە تۇرادى. بي-ءباتيما, نۇر-عايشا جانە راشيدا ەسىمدى ءۇش بالدىرعان جەلكىلدەپ ءوسىپ كەلەدى. كەلىن دە ەنە توپىراعىنان دەگەن شىندىققا سايادى. ايى-كۇنى جەتىپ وتىرعان كەلىننىڭ كەلەسى پەرزەنتى ۇل بولادى دەگەن حاباردان بارلىعى دا قۇلاقتانىپ الىپتى. باياعى زامان ەمەس, ۋزي دەگەن وسى زامانعى تەحنولوگيا ءبارىن الدىن الا ايتىپ قويسا كەرەك. ال بەكماعامبەتتىڭ شاڭىراعىندا اتاسى مەن اجەسىنە قولقانات بولعان نەمات پەن ايزەرە جۇگىرىپ ءجۇر.
– تاعى ءبىر قىزىقتى ايتايىن, – دەيدى التىناي. ەنەمىز ءومىرىنىڭ سوڭعى جىلدارىندا سىرقاتتانىپ جۇرگەن كەزىندە قىزدارىن تۇگەل شاقىرتىپ الدى. «مەنىڭ جاسىم كەلىپ قالدى, ەندى جىلتىراق تاعىپ باراتىن جەر دە ازايدى, ءوزىمنىڭ دە اۋەستىگىم باسىلدى», – دەپ جيناعان التىن جانە كۇمىس بۇيىمدارىن, ءتىپتى بىلەگى مەن ساۋساقتارىنا سالىپ جۇرگەن بىلەزىك پەن ساقينالارىن, قۇلاعىنداعى سىرعاسىنا دەيىن قىزدارىنا تاراتىپ بەردى. «اپا-اۋ, ماعان ەشنارسە سىيلامادىڭىز عوي!», دەپ ناز ايتتىم.
– قاراعىم-اي! بۇل بۇيىمداردى وزىمدەي بولماسا دا كوزىمدەي كورسىن دەپ ادەيى بەردىم. ال سەنىڭ جەتى قىزىڭ ەرتەڭ-اق ءوزىڭدى ۇلدە مەن بۇلدەگە بولەيدى. ولاردىڭ ساعان سىيلاعان ساقينا, بىلەزىكتەرىن سالۋعا ءتىپتى قولىڭداعى ون ساۋساعىڭ دا جەتپەي قالادى, – دەدى.
«ەنەمىزدىڭ ايتقانى اينىماي كەلدى. سوندىقتان دا ونىڭ كوزى تىرىسىندە ايتقان ءار ءسوزىن ساعىنىشپەن ەسكە الامىن!», دەيدى كەلىنى. شىنىندا دا ەنە مەن كەلىن اراسىنداعى سىيلاستىق كەيىنگى ۇرپاققا دا جۇعىستى بولدى.
ءبىر كەشتە ايتىلعان وسى اڭگىمەنى مەن دە قاعازعا قاز قالپىندا تۇسىرۋگە تىرىستىم. بۇگىنگى قىزدار دا ەرتەڭ انا اتانادى, ولار دا بىرەۋگە كەلىن بولسا, كەيىن وزدەرى كەلىن تۇسىرەدى. وسىنداي اقىلدى ەنەلەر كوپ بولسا, كەلىندەر ولاردىڭ ءتىلىن السا, ەلىمىز ايرانداي ۇيىپ وتىرار ەدى.
اقىلبەك شاياحمەت,
جازۋشى, احمەت بايتۇرسىن ۇلى اتىنداعى قمۋ پروفەسسورى
