جاۋىن جەڭگەن جاۋىنگەر
جۇما, 3 مامىر 2013 2:03
وت پەن وقتىڭ ورتاسىنان ەلگە امان ورالۋدان ارتىق باقىت بار ما, ءسىرا. سوندىقتان دا بولار, ۇلى وتان سوعىسىنىڭ قان قاساپ مايدانىنان «قىرىق جىل قىرعىن بولسا دا اجالدى ولەدى» دەگەندەي, تۋعان جەرگە اياعى تيگەندەر ءالى كۇنگە شۇكىرشىلىگىنەن جازباي كەلەدى.
جۇما, 3 مامىر 2013 2:03
وت پەن وقتىڭ ورتاسىنان ەلگە امان ورالۋدان ارتىق باقىت بار ما, ءسىرا. سوندىقتان دا بولار, ۇلى وتان سوعىسىنىڭ قان قاساپ مايدانىنان «قىرىق جىل قىرعىن بولسا دا اجالدى ولەدى» دەگەندەي, تۋعان جەرگە اياعى تيگەندەر ءالى كۇنگە شۇكىرشىلىگىنەن جازباي كەلەدى.
ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرى عانيباي امانعوسوۆ تا تاعدىردىڭ اۋىرتپالىعىن ءبىر ادامداي تارتتى. ءبىر جاسقا تولار-تولماسىندا اسقار تاۋى – اكەسى قايتىس بولدى. ەسىن بىلەر-بىلمەس جەتى جاسىندا, بۇل از بولعانداي, اياۋلى اناسىنان ايىرىلدى. ءسويتىپ, بايعانين اۋدانىنىڭ الىستاعى اۋىلىندا تۇلدىر جەتىم قالعان ءبۇلدىرشىن سوناۋ اۋىرتپالىعى ەڭسەڭدى ەزەتىن وتىزىنشى اشتىق-جالاڭاشتىق جىلدارى قوستاناي قالاسىنداعى بالالار ۇيىنەن ءبىر-اق شىعادى. «جەتىم قوزى تاسباۋىر – ماڭىرار دا وتىعار» دەگەندەي, ءوزى قۇرالپىلاس جەتىمەكتەرمەن بىرگە وسىندا باستاۋىش ءبىلىم الدى. سودان كەيىن وقۋىن تۇركىستاندا جالعاستىردى. كەيىن الماتى قالاسىنداعى پەداگوگيكالىق ۋچيليششەدە وقىدى. مىنە, وسى كەزدە سوعىس باستالدى دا كەتتى. ەل باسىنا كۇن تۋعان سۇم سوعىس مىڭداعان قۇرداستارى سياقتى ونىڭ دا اسىل ارمانىن ءبىر ساتتە-اق تاس تالقان ەتتى.
1942 جىلدىڭ كۇزىنە تامان مايدانعا اتتاندى. جاڭادان قۇرىلعان ەشەلون باتىسقا بەت تۇزەدى. ءالى دە وقتىڭ ءيىسىن سەزىنە قويماعان جاس سولداتتاردىڭ ەشقايسىسى دا سوعىستىڭ ءورتى قايناپ تۇرعان ستالينگرادتى قورعاۋعا كەلە جاتقاندارىن بىلمەيتىن-ءدى. بىراق, سوعىس ءجۇرىپ جاتقان قاي مايداندا وڭاي بولمايتىنىن ىشكى تۇيسىكتەرىمەن سەزەتىن. مايدان شەبىنە كەلگەن قازاقستاندىق جاۋىنگەرلەر كەزەكتى قان-قاساپ شايقاس الدىندا قاتارى سيرەپ قالعان اسكەري ءبولىمدى تولىقتىرىپ, قورعانىس شەبىن نىعايتتى. اعا سەرجانت عانيباي امانعوسوۆ باسقاراتىن بولىمشە 213 جاياۋ اسكەر پولكى قۇرامىندا سول كەزدەرى كەسكىلەسكەن سوعىس ءجۇرىپ جاتقان ستالينگراد قالاسىنان بىرنەشە ونداعان شاقىرىم مايدان دالاسىندا العاشقى رەت ۇرىسقا كىردى.
ءبىر شايقاستا كومانديرى اعا لەيتەنانت وققا ۇشادى. مايدان دالاسىنان كومانديرىنىڭ دەنەسىن الىپ شىعۋدى ۇيعارعان ول جاۋعان وقتىڭ استىندا جەر باۋىرلاپ ەڭبەكتەپ بارادى. وققا ۇشقان كومانديرىنىڭ بارلىق قۇجاتتارىن تۇگەندەپ الىپ, پارتبيلەتىن گيمناستەركاسىنىڭ ىشكى قالتاسىنا سالىپ, ەندى دەنەسىن ارقالاپ, ەڭبەكتەي باستاعاندا كەۋدەسىنەن اۋىر سوققى تيەدى. اسپان اينالىپ جەرگە تۇسكەندەي بولادى دا, كوز الدى قاراۋىتىپ كەتەدى. سويتسە, اۋىر جاراقاتتانعان ەكەن. شاماسى, نەمىستىڭ مەرگەنى قاق جۇرەكتى كوزدەسە كەرەك. الايدا, وق ءسال باعىتىن وزگەرتىپ, وكپەگە ءتيىپ, سول جاق قولتىعىن تەسىپ ءوتىپ, قولىنىڭ سۇيەگىن پارشالاپ سىندىرىپ كەتكەن ەكەن.
گوسپيتالدەن شىققان ع.امانعوسوۆتى قۇلان تازا ساۋىعىپ كەتكەنشە ۇزاق مەرزىمدى دەمالىسقا جىبەرەدى. ول بايعانين اۋدانىنداعى اكەسىنىڭ ءىنىسى تۇراتىن تۋعان اۋىلىنا كەلىپ, ماي كاسىپشىلىگىنە ەسەپشى بولىپ جۇمىسقا دا تۇرىپ ۇلگەرەدى. ول قاراپ وتىراتىن كەز ەمەس-ءتى. ايتەۋىر, كەۋدەسىندە جانى بارلاردىڭ ەل ءۇشىن, جەڭىس ءۇشىن دەپ تىربانىپ جاتقان ۋاقىتى بولاتىن. وسىلاي جۇرە بەرسە دە ونى ەشكىم سوكپەس ەدى. الايدا, عانيباي اعا ويتە المادى, جەڭىستى جاقىنداتۋعا ۇلەسىمدى قوسسام دەدى. ءسويتىپ, 1944 جىلى اسكەري كوميسسارياتقا بارىپ, ءوز ەركىمەن مايدانعا سۇراندى. ونداعىلار بولسا, «ءوزىڭ قولىڭا اۆتومات ۇستاي الاسىڭ با؟» – دەپ جارىمجان قولىن العا تارتا تاڭعالدى. عانەكەڭ بولسا, جاراقاتىنا قاراماستان, قارۋدى ۇستاي بىلەتىنىن يكەمدىلىكپەن كورسەتتى. اسكەري كوميسسار: «قابىرعاڭمەن كەڭەستىڭ بە, ءوزىڭ», – دەپ قايتا-قايتا سۇرادى. ال بار تىلەگى قانقۇيلى جاۋدى ءوز ۇياسىندا تالقانداۋ بولعان سولدات ايتقانىنان قايتپادى.
مايدان شەبى, ءاسكەري بولىمگە كەلگەنشە دەگبىرى قالمادى. ول جىبەرىلگەن جاياۋ اسكەر پولكى ۆارشاۆانىڭ تۇبىندە تۇرعان. پولياك جەرى ونى سناريادتاردىڭ, بومبالاردىڭ گۇرسىلىمەن, قۇلاق تۇندىرا زۋىلداعان وقتىڭ سۋىلىمەن قارسى الدى. كەڭەس اسكەرىنىڭ تەگەۋرىندى شابۋىلىنا توتەپ بەرە الماعان نەمىستەر شەگىنۋ ۇستىندە بولاتىن. كوپ ۇزاماي پولشانىڭ استاناسى – ۆارشاۆا قالاسى نەمىستەردەن بوساتىلدى. ۇرىس قيمىلدارى گەرمانيا اۋماعىنا اۋدى. 1945 جىلى ساۋىردە ودەر وزەنى ءۇشىن كەسكىلەسكەن شايقاس باستالدى. مىنە, وسى شايقاستا ع.امانعوسوۆ ەكىنشى رەت اياعىنان اۋىر جارالاندى. وسى شايقاستاعى ەرلىگى ءۇشىن 1 دارەجەلى «داڭق» وردەنىمەن ماراپاتتالدى.
عانيباي اعا ۇلى جەڭىستى ماسكەۋ ماڭىنداعى گوسپيتالدە قارسى الدى.
جاراقاتىنان ايىققان سوڭ ەلگە ورالدى. كوكىرەكتەگى ارمانىن جۇزەگە اسىرۋعا قۇلشىنا كىرىستى. الماتىداعى پەداگوگيكالىق ينستيتۋتتى تامامداعان سوڭ مەكتەپتە جۇمىس ىستەدى, جوعارى وقۋ ورنىندا ەڭبەك ەتتى, گۋرەۆ (قازىرگى اتىراۋ) پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىندا كافەدرا مەڭگەرۋشىسى, دەكان بولدى. ەلىمىزدىڭ ءبىلىم سالاسىن دامىتۋعا ءبىر ادامداي ۇلەس قوستى, ۇلكەن ەڭبەك جولىنان ءوتتى. ونىڭ ءتالىمىن تىڭداپ, تاربيەسىن العان شاكىرتتەرى ەلىمىزدىڭ ءبىلىم سالاسىندا ءالى كۇنگە دەيىن ابىرويلى ەڭبەك ەتۋدە.
ساتىبالدى ءساۋىرباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
اقتوبە وبلىسى.
