مارتەبەلى سپيكەرلەردىڭ قاتارىندا پوستيندۋستريالدىق قوعامدى زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى, حالىقارالىق ىستەر جونىندەگى رەسەي فەدەراتسياسى عىلىمي كەڭەسىنىڭ مۇشەسى ۆلاديسلاۆ ينوزەمتسەۆ, سونداي-اق نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ پروفەسسورى, بانگلادەشتىك بانكير مۇحاممەد يۋنۋس بولدى. الدىمەن ۆلاديسلاۆ ينوزەمتسەۆ «ءتورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا: اڭىزدان بولەك اقيقات» تاقىرىبىنداعى ويىمەن ءبولىستى. رەسەيلىك مامان, بۇگىندە قارقىنعا قارقىن قوسقان تەحنولوگيالىق بەتبۇرىس جايلى 45-50 جىل بۇرىن بولجانعانىن ايتىپ بەردى.
– قازىرگى قوعامنىڭ ءومىرى جاڭا تەحنولوگيالارمەن تىعىز بايلانىستى. 2008 جىلى موبيلدى دەۆايستاردىڭ قاپتاپ كەتكەنى سونشالىق, ءتىپتى ولاردىڭ سانى ابونەنتتەردەن دە اسىپ ءتۇستى. جاڭا زاماندا قىزمەتتەردىڭ 70 پايىزى اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردىڭ كومەگىمەن جۇزەگە اسىپ جاتىر. ءبىراق ونىڭ ادام ومىرىنە كەرى اسەرى ءتيىپ جاتقان جوق. بۇگىندە حالىقارالىق ەكونوميكا ساراپشىلارى, 27 جىلدان كەيىن 47 سالانى اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيە الماستىرادى دەگەن جورامالدى جارىسا ايتىپ ءجۇر. تۋرا وسىعان ۇقساس پىكىرلەر 60-80 جىلدارى دا ايتىلىپ, بولاشاقتا جۇمىسسىزدىق بەلەڭ الادى دەگەن ءسوز ءجيى قايتالاناتىن. الايدا ۋاقىت كورسەتكەندەي, قۋانىشىمىزعا وراي وعان جەتكەن جوقپىز. ەگەر قۇراما شتاتتار ونەركاسىپ يندۋسترياسىن تولىعىمەن اۆتوماتتى رەجىمگە اۋىستىرسا, الەمنىڭ دامۋى تۇبەگەيلى باسقا ارناعا اۋىسۋى بەك مۇمكىن. دەگەنمەن, مىنا ءنارسەنى ەسكەرگەن ابزال. ەگەر دە دامىعان ەلدەردە يندۋستريالاندىرۋ سەرپىندى جۇرسە, وندا جۇمىسسىزدىقتىڭ الدىن الۋعا بولادى, - دەيدى ۆ.ينوزەمتسەۆ.
– كۇن سايىن اۋىلعا بارىپ, حالىقتىڭ الەۋمەتتىك مۇقتاجىن زەرتتەپ, جاۋابىن ىزدەۋگە كىرىستىم. انىقتالعانداي, اۋىل تۇرعىندارى شاعىن نەسيەلەردى ءۇلكەن پايىزدىق مولشەرمەن الىپ ءجۇرىپتى. ادامداردى قاناۋشىلاردىڭ ىقپالىنان قۇتقارۋدى ماقسات تۇتتىم. قاراپايىم ادامداردى كاپيتاليستەردىڭ قولىنان بوساتقانىما قۋانىپ ءجۇردىم. تۇرعىندار بانكتەر تەك اۋقاتتىلارعا ارنالعان دەگەن ويدا بولعان. بانكتىڭ ماڭايىنا دا جولاعىسى كەلمەگەن. ءسويتىپ كەدەيلەرگە بانك اشۋ تۋرالى شەشىم قابىلداپ, ءۇلكەن شايقاس باستالدى. 1976 جىلى مينيسترلىككە حات جازىپ, بانك قۇرۋدىڭ جولدارىن قاراستىردىم. بۇل باستامامدى كوبىسى ۇناتا قويعان جوق. كوپشىلىگى «سەنىڭ ەسىڭ دۇرىس ەمەس. كەدەيلەر اقشانى قايتارمايدى» دەگەندى ماعان ءجيى ايتاتىن. سوعان قاراماستان كوزدەگەن ماقساتىمنان تانبادىم. ءبىزدىڭ باستى ۇستانىمىمىز – ادامدار بانككە بارماۋ كەرەك, كەرىسىنشە بانكتەر ادامدارعا جاقىنداۋى قاجەت, - دەدى ول. م.يۋنۋس, بۇگىندە 80 مىڭ اۋىلدى ەلدى مەكەندەرمەن جۇمىس ىستەيتىنىن, 99 ملن ايەل ادام بانكتىڭ كليەنتى بولىپ وتىرعانىن ايتتى.
ءدال وسىنداي مازمۇندى كەزدەسۋ ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە جالعاستى. «شابىتتاندىرۋشى ءوسىم: ادامدار, قالالار, ەكونوميكالار» تاقىرىبىنداعى دارىستە امەريكالىق-يزرايلدىك ەكونوميست, اقش-تىڭ فەدەرالدىق رەزەرۆتەر جۇيەسىنىڭ بۇرىنعى ۆيتسە-توراعاسى ستەنلي فيشەر گەوساياساتتاعى تەكتونيكالىق وزگەرىستەردىڭ الەم ەكونوميكالارىنا قانشالىقتى اسەر بەرەتىنىنە توقتالدى. جاسىراتىنى جوق, ءبۇگىندە دۇنيەجۇزىلىك نارىقتاعى ءىرى ويىنشىلار – اقش پەن قىتاي. ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى ەكونوميكالىق قىرعيقاباقتىق تۇتاستاي جاھاندىق قارجى ءجۇيەسىنە نۇقسان كەلتىرىپ وتىر. دونالد ترامپ امەريكاعا ەكسپورتتالاتىن قىتايلىق تاۋارلارعا باج سالىعىن ەنگىزىپ, رەسمي ۆاشينگتون مەن بەيجىڭنىڭ اراسى ودان سايىن ءورشي تۇسكەن-ءدى. قىتاي دا قاراپ قالماي جازدان باستاپ اقش-تىڭ قۇنى 60 ملرد دوللارعا باعالاناتىن يمپورتىنا كەدەن سالىعىن ەنگىزبەك نيەتتە. ساقا ساراپشى, ەكى مەملەكەتتىڭ بيلىگى ورتاق پاتۋاعا كەلمەسە, مۇنىڭ ارتى 30-شى جىلدارداعى « ۇلى كۇيزەلىستىڭ» ەكىنشى تولقىنىنا الىپ كەلە مە دەپ الاڭداۋلى.
