ءبىرتۋار
بەيسەنبى, 21 اقپان 2013 7:19
قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى تۇياقبەردى شامەلوۆتىڭ سوڭعى اماناتى تۋرالى ءسوز
وتكەن جىلى قوڭىر كۇزدىڭ بەل ورتادان اسا بەرگەن شاعىندا قازاقتىڭ قاسيەتتى كۇي ونەرى قابىرعالى وكىلىنىڭ ءبىرى تۇياقبەردى شامەلوۆ ومىردەن ءوتتى. وعان توپىراق ءوزىنىڭ تۋعان جەرىنەن بۇيىردى. ءيا, ول ارعى-بەرگى زامانداعى كۇي ونەرى ۇلىلارىنىڭ سوڭعى سارقىتى مەن تۇياعىنداي كورىنەتىن. قازاقتىڭ قۇرمانعازى اتىنداعى مەملەكەتتىك اكادەميالىق حالىق اسپاپتار وركەسترىنە ون سەگىز جاسىندا قابىلدانعان جاس دارىن بۇدان كەيىنگى جىلداردا وسى كاسىبي ونەر ۇجىمىنىڭ دومبىراشىسى, باس دومبىراشىسى, كوركەمدىك جەتەكشىسى دەڭگەيىنە كوتەرىلدى.
بەيسەنبى, 21 اقپان 2013 7:19
قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى تۇياقبەردى شامەلوۆتىڭ سوڭعى اماناتى تۋرالى ءسوز
وتكەن جىلى قوڭىر كۇزدىڭ بەل ورتادان اسا بەرگەن شاعىندا قازاقتىڭ قاسيەتتى كۇي ونەرى قابىرعالى وكىلىنىڭ ءبىرى تۇياقبەردى شامەلوۆ ومىردەن ءوتتى. وعان توپىراق ءوزىنىڭ تۋعان جەرىنەن بۇيىردى. ءيا, ول ارعى-بەرگى زامانداعى كۇي ونەرى ۇلىلارىنىڭ سوڭعى سارقىتى مەن تۇياعىنداي كورىنەتىن. قازاقتىڭ قۇرمانعازى اتىنداعى مەملەكەتتىك اكادەميالىق حالىق اسپاپتار وركەسترىنە ون سەگىز جاسىندا قابىلدانعان جاس دارىن بۇدان كەيىنگى جىلداردا وسى كاسىبي ونەر ۇجىمىنىڭ دومبىراشىسى, باس دومبىراشىسى, كوركەمدىك جەتەكشىسى دەڭگەيىنە كوتەرىلدى.
«ءومىرىمنىڭ وزەگى – ونىڭ ءمانى دە, ءسانى دە كۇي اتاسى اتىنداعى وركەستر. وسى ارقىلى ەل كوردىك, جەر كوردىك. ەلگە تانىلدىق. ابىروي-اتاققا يە بولدىق. ۇلتتىق جانە كلاسسيكالىق مۋزىكا كاۋسارىنان سۋسىندادىق. ءبىزدىڭ وركەسترگە بەرگەنىمىزدەن وركەستردىڭ بىزگە بەرگەنى الدەقايدا كوپ. ونىڭ قايتارىمىن جاساي الامىز با, جوق پا, وعان كوزىم انىق جەتپەيدى», دەۋشى ەدى ول ءساتى تۇسكەن ءوزارا سىرلاسۋ ساتتەرىندە. تۇياقبەردى شامەلوۆ – كۇيدى قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى, داۋلەسكەر كۇيشى 94 جاسىندا دۇنيەدەن وزعان قالي جانتىلەۋوۆتىڭ وزىنەن ۇيرەنگەن.
بۇل مەكتەپ كۇي اتاسى قۇرمانعازىنىڭ تىكەلەي وزىنەن تامىر تارتاتىنىن ەسكەرسەك, ونىڭ ورىنداۋىنداعى حالىقتىق شىعارمالار تۇپنۇسقاعا ەڭ جاقىن بولعانى دا. ياعني, تۇياقبەردى كۇيدى قالەكەڭنىڭ مانەرى مەن ماشىعى بويىنشا تارتۋى ارقىلى ونىڭ و باستاعى سازى مەن ءۇنىن, كۇمبىر تولقىنىن, بوياۋىن بۇزباي XXI عاسىرعا تابىستاپ كەتتى دەۋگە تولىق نەگىز بار. ال ق.جانتىلەۋوۆتىڭ كۇي ورىنداۋىنا ءتان باستى ەرەكشەلىك – ونى قۋالاماي بابىمەن سولقىلداتىپ, ءار دىبىسىنا ءمان بەرىپ وزىندىك تراكتوۆكامەن تارتۋ, ءار كۇيگە ءتىل ءبىتىرىپ, ادامشا سويلەتىپ بەرۋ دەپ وتىراتىن تۇياقبەردى قاجىگەرەي ۇلى.
ت.شامەلوۆتى ىلعي تولعاندىرىپ, ويلاندىرىپ جۇرەتىن ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – قۇرمانعازى وركەسترىنە ۇلتتىق دەگەن مارتەبە بەرىلۋى قاجەتتىگى ءجونىندەگى ارمان-تىلەگى ەدى. ايتالىق, قازىر رەسپۋبليكامىزدىڭ ءاربىر وبلىسىندا حالىق اسپاپتار وركەسترى بار. ونىڭ ىشىندە اكادەميالىق دەگەن دارداي اتاعى مەن مارتەبەسى بارلارىنىڭ ءوزى ۇشەۋ-تورتەۋ. سوندىقتان, ۇزاق جىلدار بويى قازاق ۇلتىنىڭ مەرەيىن وسىرۋمەن كەلە جاتقان, دومبىرانىڭ سيقىرلى ءۇنىن بۇكىل الەمگە تانىتقان باس وركەسترىمىزدى ۇلىقتاپ, ەرەكشەلەپ, دارالاپ وعان ۇلتتىق دەگەن مارتەبە بەرسەك, وركەستر وعان, ءسوز جوق, لايىقتى دەر ەدى ونىڭ شىن جاناشىرى تۇياقبەردى شامەلوۆ.
ەسىمىزدە, 2009 جىلى قۇرمانعازى اتىنداعى اكادەميالىق حالىق اسپاپتارى وركەسترى 75 جىلدىعىن اتاپ ءوتپەك بولىپ جاتتى. قۇرمانعازى وركەسترىنىڭ ماسەلەسى تۋرالى اڭگىمە قوزعالعاندا شىرىلداپ بالاپانىن قورعاعان دالانىڭ بوزتورعايى سياقتى بولىپ كەتەتىن تۇياق اعامىز اتتىڭ باسىن ەشقايدا بۇرماي تۋرا «ەگەمەنگە» تارتىپ, گازەتكە ماقالا جازىپ اكەلدى. سول حاتى ساقتاۋلى. مۇندا كۇيشى: «ءوزىنىڭ ورىنداۋشىلىعىمەن, كوركەمدىك-شىعارماشىلىعىمەن ەرەكشەلەنەتىن الەمدىك دەڭگەيدەگى ۇجىمعا «ۇلتتىق وركەستر» اتاعىن بەرۋ مەملەكەتتىك تۇرعىداعى ماسەلە بولىپ وتىر. زيالى قاۋىمنىڭ ايتۋى بويىنشا ءوزىنىڭ جوعارى كاسىبي دەڭگەيى جاعىنان حالىقتىق ونەرىمىزدىڭ قارا شاڭىراعى بولىپ سانالاتىن قۇرمانعازى وركەسترىنە بۇل اتاقتى بەرەتىن ۋاقىت الدەقاشان جەتتى. مۇنداي بيىك مارتەبە ونىڭ كەلەشەكتە رۋحاني-شىعارماشىلىق اياسىن كەڭەيتۋگە, سونداي-اق, ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارىنا تىڭ سەرپىن بەرىپ, ءداستۇرلى مۋزىكانىڭ دامۋىنا ايتارلىقتاي اسەر ەتەدى دەپ ەسەپتەيمىن» دەي كەلىپ, وركەستردىڭ وتكەن تاريحىنان سىر تارقاتادى. احمەت جۇبانوۆتىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن 1934 جىلى قۇرىلعان ۇجىمنىڭ ءىرگەتاسىن قالاۋشى دومبىراشىلار دەپ, كۇي اناسى – دينادان باستاپ, قازاقستاننىڭ حالىق ارتىستەرى قالي جانتىلەۋوۆ, وقاپ قابيعوجين, لۇقپان مۇحيتوۆ, سىبىزعىشى ىسقاق ۋاليەۆ, قوبىزشىلار قازاقستاننىڭ حالىق ارتىستەرى گۇلنافيس بايازيتوۆا, فاتيما بالعاەۆا, قىل قوبىزشىلار جاپپاس قالامباەۆ پەن داۋلەت مىقتىباەۆ ەسىمدەرىن العا تارتادى. بەلگىلى ديريجەرلەر مەن كومپوزيتورلار لەونيد شارگورودسكي, نۇرعيسا تىلەنديەۆ, شامعون قاجىعاليەۆ, فۋات مانسۇروۆ, الدابەرگەن مىرزابەكوۆ, سىدىق مۇحامەدجانوۆ, ماكالىم قويشىباەۆ, كەنجەبەك كۇمىسبەكوۆ, دۇنگەنباي بوتباەۆتىڭ 1953 جىلى بۋحارەستە 16 مەملەكەتتىڭ ونەرپازدارى قاتىسقان «دۇنيەجۇزىلىك جاستار مەن ستۋدەنتتەردىڭ فەستيۆالىندە ءبىرىنشى جۇلدە – التىن مەدالدى يەلەنگەنىن, ۇجىمنىڭ حالىقارالىق وركەسترلەر بايقاۋلارىندا 5 دۇركىن جەڭىمپاز اتانعانىن ايتادى. وسىناۋ تۇلعالار شوعىرى ارقىلى وركەستردىڭ حح عاسىردا قازاق ۇلتتىق مۋزىكا مەكتەبى رەتىندە تالاي بۋىننىڭ قاناتىن قاتايتقان كوشباسشى ەكەندىگىن دالەلدەيدى. «قۇرمانعازىنىڭ اتاقتى «سارىارقا» كۇيى ورىندالماعان الەمدە بىردە-ءبىر ەل جوق. دۇنيە ءجۇزىنىڭ راديو-تەلەديدارىندا «سارىارقانىڭ» ۇدايى بەرىلىپ تۇرۋ قۇقىعىن جەڭىپ الۋى سول كەڭەستىك كەزەڭدە-اق الەم جۇرتشىلىعىنىڭ ونى مويىنداۋى ەمەس پە؟ قازاقستانعا ەڭبەگى سىڭگەن ۇجىم اتاعىنا يە وركەسترگە اكادەميالىق مارتەبە 1978 جىلى بەرىلدى. 1984 جىلى وركەستردىڭ قۇرىلعانىنا 50 جىل تولۋ قۇرمەتىنە وراي «حالىقتار دوستىعى» وردەنىمەن ماراپاتتالدى.
ۇلتتىق كۇيلەرمەن قاتار ونىڭ رەپەرتۋارى دۇنيە ءجۇزى حالىقتارىنىڭ 4 مىڭعا جۋىق كلاسسيكالىق شىعارمالارىمەن تولىقتىرىلىپ كەلەدى. الەمدىك دەڭگەيدەگى دۇلدۇلدەر عانا ونەر كورسەتەتىن امەريكانىڭ «كارنەگي حولل», «كەننەدي تسەنتر», ريمدەگى «اۋديتوريم», بەرليندەگى «بەرلين حاۋس», پاريجدەگى «يۋنەسكو زالى», ماسكەۋدەگى «سەزدەر سارايى», ۇلكەن تەاتر, پ.چايكوۆسكي اتىنداعى كونتسەرتتىك زال, پەكين مەن شانحايدىڭ كونتسەرتتىك زالدارى سياقتى ءىرى ساحنالاردا قازاقستاننىڭ ەتنو-كولوريتتىك ونەرىن ناسيحاتتاپ, ءتانتى ەتكەن وركەستردىڭ ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق مۋزىكا ونەرىن دامىتۋعا قوسقان ۇلەسى وراسان زور. سوندىقتان دا ونى باسقا وركەسترلەردەن ەرەكشەلەندىرىپ تۇراتىن بيىك مارتەبە كەرەك», دەپ تۇيىندەلەدى بۇل حات.
ارينە, كۇي ونەرى مايتالمانىنىڭ كوزى تىرىسىندە ايتىپ كەتكەن بۇل وي-پىكىرى مەن ۇسىنىسى, سول كەزدەگى ىشكى تولعانىسى قۇپتاۋعا دا, قولداۋعا دا تۇراتىنداي ءىس ەكەنى تالاسسىز. جاقسىلىق پەن يگىلىكتىڭ ەرتە-كەشى جوق. الداعى جىلى قۇرمانعازى وركەسترىنىڭ قۇرىلعانىنا 80 جىل تولادى ەكەن. مۇمكىن وسىنداي مەرەيلى داتا تۇسىندا ومىردەن وتكەن وركەستر جاناشىرىنىڭ اماناتى ۇكىمەت تاراپىنان ەسكەرىلىپ جاتسا كەشتىك ەتپەس ەدى.
ەلگە كەلگەن ساپارلارىندا تۇياقاڭمەن كەزدەسىپ وي-پىكىر الماسىپ جۇرەتىنبىز. سونداي كەزدەردىڭ بىرىندە ول بۇرىنعى كۇي ورىنداۋ ءداستۇرىنىڭ جويىلىپ بارا جاتقانىنا اجەپتاۋىر قىنجىلىس بىلدىرەتىن. كۇي مايتالمانى كۇيدى ەلەكتروندى بۇراۋلار جانە كومپيۋتەرمەن ورىنداۋ ۇردىسىنە شوشىنا قارايتىن ەدى. بۇدان ۇلتتىق كۇي ونەرىنە, ونىڭ تابيعي ءبىتىم-بولمىسىنا وراسان زور نۇقسان كەلەدى دەيتىن. مۇنداي كورىنىستەردى ۇلتتىق ونەرىمىزدىڭ جاناشىرى – رۋحاني دۇنيەگە جاسالعان ديۆەرسيامەن تەڭ سانايتىن. سوندىقتان دا ول وسىنداي كەلەڭسىزدىكتەرگە ءبىر توسقاۋىل قويىلۋىن كادىمگىدەي ەلەڭدەپ كۇتەتىن.
تۇياقبەردى قاجىگەرەي ۇلى باس وركەستردىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى رەتىندە ونىڭ رەپەرتۋارى ودان ءارى تولىعىپ تۇرلەنە تۇسۋىنە سۇبەلى ۇلەس قوستى. وسىناۋ حالىقتىڭ اسىل مۇراسىن تۇپنۇسقا دارەجەسىنە جەتكىزە ورىنداي الاتىن حاس دومبىراشىلار قاتارى سيرەپ بارا جاتقانى دا ونىڭ قابىرعاسىنا قارا تاستاي باتاتىنىن اڭعارىپ قالۋشى ەدىك. سونىمەن بىرگە, كەشەگى كۇي ونەرى الىپتارىنىڭ الدىن كورىپ قالعان اسىل ازامات – كۇي شىعارۋ ءداستۇرى مەن تارتىبىنە دە جوعارى تالعاممەن قارايتىن. كۇي شىعارۋ – ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ قولى بوس كەزىندەگى ەرمەگى بولۋعا ءتيىستى ەمەس. ويتكەنى, كۇيدىڭ دە كيەسى بار دەپ ەسەپتەيتىن. بۇل ماسەلەدە ونىڭ ءسوزى مەن ءىسىنىڭ اراسىندا ايتا قالارلىقتاي الشاقتىق بولا قويعان جوق دەگەن ويدامىز.
بار سانالى عۇمىرى دومبىراشىلىقپەن بايلانىستى بولعان ونەر مايتالمانىنىڭ كوپتەگەن كۇيلەردى ومىرگە كەلتىرۋىنە مۇمكىندىگى دە, تابيعي تالانتى دا مولىنان جەتەتىن ەدى. بىراق, ول مۇنداي قادامعا سانالى تۇردە بارماعانىنا ءباس تىگۋگە بولادى. ت.شامەلوۆ 40 جىلدان استام كۇيشىلىك عۇمىرىندا نەبارى ەكى-اق كۇي شىعارعان ەكەن. بۇل تۋىندىلار «اقجەلەڭ» جانە «قالي, مامەن, كۇمبىر كۇي» دەپ اتالادى.
وسى ارادا ونىڭ ەكىنشى كۇيىنىڭ شىعۋ تاريحىنا ءسال توقتالساق – بۇل ءوزى ءپىر, كيە تۇتقان كۇي تاڭىرىلەرىنە ارنالعانىن كورەمىز. قالي جانتىلەۋوۆ جونىندە جوعارىدا ايتىپ وتكەنبىز. سول سەكىلدى جايىق توپىراعىندا ەرتەرەك ومىردەن وتكەن مامەن كۇيشىنىڭ ورنەگى مەن وزىندىك كۇي تارتۋ داستۇرىنەن دە ت.شامەلوۆ وزىنە كادىمگىدەي شىعارماشىلىق قۋات الا بىلگەن. ياعني, ونىڭ كۇيدەگى ءپىرىنىڭ ءبىرى وسى مامەن بولاتىن. تاريحي ۋاقىت الشاقتىعىنا بايلانىستى ونى كورمەسە دە بۇگىندە مامەن كۇيشى مەن تۇياقبەردى شامەلوۆ زيراتتارىنىڭ قاتار جاتقانى تابيعاتتىڭ تىلسىم سىرى مەن ۇندەستىگىنىڭ ءبىر بەلگىسىندەي اسەر بەرەدى.
مامەنگە وتكەن جىلى ورال – جاڭاقالا كۇرە جولىنىڭ بويىندا كەلىستى كەسەنە تۇرعىزىلدى. جايىق جۇرتىنداعى قازاقتىڭ قاسيەتتى كۇي ونەرىنىڭ قۇدىرەتىنە باس يە بىلەتىن جاناشىر ازاماتتار وسى كەسەنەنىڭ جانىنان كۇي ونەرى ۇلىلارىنىڭ سوڭعى سارقىتى مەن تۇياعىنداي كورىنەتىن تۇياقبەردى شامەلوۆكە دە كەسەنە تۇرعىزۋ جونىندە شەشىم قابىلدادى. وتكەن جىلى ونىڭ دۇنيەدەن وتكەن كەزى «قاراشا, جەلتوقسان مەن سول ءبىر-ەكى ايعا» سايكەس كەلگەندىكتەن, مايتالمان دومبىراشىنىڭ ماڭگىلىك مەكەنىن الداعى كوكتەمدە تۇرعىزۋ كوزدەلدى.
تۇياقبەردى شامەلوۆ كوزى تىرىسىندە ەلورداسى استاناعا جولى تۇسكەن كەزدە «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ رەداكتسياسىنا ارنايى كەلىپ, ءوزىنىڭ الداعى شىعارماشىلىق جوسپارلارى جونىندە ءسوز ساباقتاۋدى ءبىر مارتەبە سانار ەدى. ءبىر سوزىندە: «قۇرمانعازى وركەسترى سەكىلدى قارا شاڭىراق ونەر ورداسىنىڭ ورنى – استانا ءتورى ەمەس پە؟! ەگەر وركەستر ۇجىمى مۇندا كوشىپ كەلسە, جاڭا شىعارماشىلىق جىگەرمەن جۇمىس ىستەۋگە مول مۇمكىندىكتەر اشىلار ەدى», دەپ قوياتىن. كۇي پەرنەسى ءۇزىلگەنشە ءۇمىتىن ۇزبەي, ارمانىنا ارقاۋ بولعان كۇيشى اماناتىنىڭ ءبىرى وسى ەدى.
كوبىنە كۇيشىلەر نە شەرتپە, نە توكپە كۇيدىڭ وكىلى بولىپ كەلەتىنى بەلگىلى. ال قوس قاناتتى تەڭ سەرمەۋ, ەكى مەكتەپتىڭ ءادىس-ءتاسىلىن بىردەي يگەرۋ وتە سيرەك كەزدەسەتىن قۇبىلىس. تۇياقبەردى اعا سول قۇبىلىستىڭ ءوزى بولاتىن. مۇراعاتىمىزدان اعامىزدىڭ تاعى ءبىر ماقالاسىن تاپتىق. مۇندا دومبىراشىنىڭ: «…اۋەلدە حالىق اراسىندا كۇيشىلىك ونەردىڭ مازمۇن-ماڭىزىنا, ءجۇرىس-جەلىسىنە, ورىندالۋ وزگەشەلىكتەرىنە, دىبىستىق قارىمىنىڭ اسەرلىك كۇشى مەن ويۋ-ورنەك, اشەكەي كەستەلەرىنە قاراي «تىك كۇي», «قوڭىر كۇي», «بويلاۋىق كۇي» دەگەن انىقتاۋشى اتاۋلارى بولعان كورىنەدى. كەيىننەن كۇيشىلىك ونەردى زەرتتەۋشىلەر ءار وڭىرلەردەگى كۇيشى-كومپوزيتورلاردىڭ كۇيشىلىك-ورىنداۋشىلىق ونەرلەرىنىڭ وزىندىك ەرەكشەلىكتەرىنە قاراي جۇيە-جۇيەمەن جىكتەپ, ارقايسىسىنا ايدار تاعىپ, عىلىمي تۇردە اداقتاپ كورسەتتى. بۇل تۇرعىدا ولار قازاق كۇيلەرىن «توكپە كۇي», «شەرتپە كۇي» دەپ ەكى داستۇرلىك توپقا ءبولدى. وسىدان سوڭ وسى ەكى توپتاعى كۇيلەردىڭ دە قازاقتىڭ بايتاق جاتقان كەڭ ساحاراسىنداعى ءار ايماق, وڭىرلەرىندە ورىندالۋ ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرىپ, ايماقتىق بولىكتەرگە ءبولدى. سونىڭ ناتيجەسىندە «ورتالىق جانە سولتۇستىك», «وڭتۇستىك», «باتىس», «شىعىس» نەمەسە, تاعى دا «ارقا», «سىر بويى», «قاراتاۋ», «ماڭعىستاۋ», «جەتىسۋ» وڭىرلەرى كۇيشىلىك مەكتەپتەرى دەگەندى قوستى» دەپ ورىلەتىن كەستەلى پايىمدارى تانىمال كۇيلەر مەن ءار وڭىردەگى كۇيشىلىك ونەردىڭ تاريحىمەن ساباقتاسادى. بۇدان تۇياقبەردى شامەلوۆتىڭ تەك ورىنداۋشىلىق, كۇيشىلىك ونەرىن عانا ەمەس, ءارى كۇي ونەرىنىڭ قىر-سىرىنا قالام تارتقان زەرتتەۋشىلىك قىرىن دا بايقايمىز. جالپى, ونەر ادامىنىڭ شىن ءومىرى ءوزى دۇنيەدەن وزعاننان كەيىن باستالادى دەپ جاتامىز. تۇياقبەردى شامەلوۆتىڭ دە ءبىز بىلسەك, ءومىر-داستانى ەندى جازىلادى دەپ ويلايمىز. ويتكەنى, كۇيشىنىڭ جاريالانباي قالىپ قويعان ەڭبەكتەرى بولۋى مۇمكىن عوي. سول دۇنيەلەردىڭ باسىن قوسىپ, جيناقتاۋ, كىتاپ ەتىپ باستىرۋ ونەر زەرتتەۋشى عالىمداردىڭ ەنشىسىندەگى ءىستىڭ ءبىرى بولماق.
ءيا, بۇعان دەيىنگى كۇيشىلىك-ورىنداۋشىلىق ءداستۇردى مۇلتىكسىز ساقتاي وتىرىپ, ونى ىلگەرى دامىتۋعا تۇياقبەردى شامەلوۆتىڭ قوسقان ۇلەسى ەرەكشە, ايرىقشا. ەندى ونەر ساڭلاعى جونىندەگى بىرەر اۋىز وي-پىكىرىمىزدى تۇيىندەي كەلە, حالقىمىزدىڭ كۇي ونەرى مەن قۇرمانعازى اتىنداعى وركەستردىڭ بۇگىنگى جاي-كۇيىنە قاتىستى كوزى ءتىرىسىندە ونى تولعاندىرعان ماسەلەلەر الداعى ۋاقىتتا شەشىمىن تاپقانىن قالار ەدىك. تەك, سوندا عانا كۇي شەبەرىنىڭ رۋحى ريزا بولار ەدى-اۋ دەگەن وي باسىم تۇسە بەرەدى.
قاراشاش توقسانباي,
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان».
سۋرەتتە: تۇياقبەردى شامەلوۆ.
