العاش «ۇشقىن» بولىپ ىرگەسىن قالاعاننان باستاپ وزەكتى تاقىرىپتاردى وزىنە باستاما ەتىپ العان گازەت اشارشىلىقتى, زۇلماتتى جىلداردى, سوعىس كەزدەرىن, تىڭ يگەرۋ جىلدارىن دا ءتوتاليتاريزمنىڭ توڭمويىن كەزەڭىندە دە زامانا ءسوزىن ايتا ءبىلدى. اتا-بابامىز اڭساعان تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزگەن كۇننىڭ كۋاسى بولىپ, جاقسىلىقتىڭ جارشىسىنا اينالدى. 54 جىل «سوتسياليستىك قازاقستان» بولىپ كەلگەن گازەت تاۋەلسىزدىكپەن بىرگە قايتا تۇلەپ «ەگەمەن قازاقستان» اتاۋىن يەمدەندى. الاش ارىستارى نەگىزىن قالاپ, ماڭداي تەرلەرىن سىڭىرگەن گازەتتى قازاقتىڭ ەلىم دەگەن ەڭسەلى ۇلدارى باسقاردى. ازاتتىق تاڭى اتقان شاقتا شەرحان مۇرتازا, ءابىش كەكىلباەۆ سىندى ءبىرتۋار اعالارىمىز باسشىلىق ەتكەن شاڭىراقتىڭ تىزگىنىن ۇستاۋ كەز كەلگەن ادامعا بۇيىرا بەرمەيتىن باق دەپ ويلايمىن.
قازاقستان پرەزيدەنتى اكىمشىلىگى ءىشكى ساياسات ءبولىمى مەڭگەرۋشىسىنىڭ ورىنباسارى بولىپ قىزمەت اتقارىپ جۇرگەن كەزىمدە «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» باس رەداكتورى بولىپ وتىرعان ن.ورازالين قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى بولىپ سايلاندى. مەن «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى بولىپ بەكىتىلدىم. تاريحى تەرەڭ گازەتتە اتقاراتىن نەگىزگى مىندەتتەرىمىز مەملەكەتتىك ساياساتتى ناسيحاتتاۋ, گازەت تيراجىن كوتەرۋ, قۇندى ماقالالاردىڭ سانىن ارتتىرۋ, رەداكتسيانى اقىرىنداپ استاناعا كوشىرۋ ماسەلەسى تۇر ەدى. العاش استانامىز الماتىدان استاناعا اۋىسقان شاقتا ەلباسىمىز اۋەجايدا الاتاۋدىڭ شىڭىنا قاراپ تۇرىپ «ءبىز الاتاۋعا سىيماي كەتىپ بارا جاتقان جوقپىز, الاتاۋدى قيماي كەتىپ بارامىز» دەپ ەدى باسىن ءيىپ. سوسىن ماعان بۇرىلىپ «ءاي, ءۋاليحان, «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» باسىن سەن دە استاناعا بۇر» دەپ ايتتى. قىزمەتكە كەلگەن ەڭ العاشقى كەزەڭدەردە «ەگەمەن قازاقستاندى» استاناعا كوشىرۋمەن اينالىسىپ, بىرقاتار كەلەلى ىستەر اتقارىلدى. بىردە-ءبىر جۋرناليست استاناعا ءۇيسىز-كۇيسىز بارماسىن دەگەن ەلباسىنىڭ جەكە تاپسىرماسىمەن جاڭا عيماراتتار سالىندى, ساتىپ الىندى. بويداق ازاماتتارعا بەس بولمەلى پاتەر الىپ, ارقايسىسىنا ءبىر-ءبىر بولمەدەن بەردىك. ورنالاستىرۋ جۇمىستارى اتقارىلىپ, بىردە-ءبىر جۋرناليست استاناعا ءۇيسىز-كۇيسىز بارعان جوق. بۇل سونداي ءبىر قيىن-قىستاۋ كەزەڭدەردە ەلباسىمىزدىڭ جۋرناليستەرگە جاساعان قامقورلىعى بولاتىن. وسى كەزەڭدەردە ورىنباسارىم ەرجۇمان سمايىل تازا گازەت شىعارۋمەن اينالىستى. ال مەن ءارتۇرلى مەكەمەلەرمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزىپ گازەتكە جاڭا عيمارات الدىق.
ءالى ەسىمدە «ەگەمەنگە» باس رەداكتور بولىپ كەلگەننەن كەيىن قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى شەراعاڭدى, شەرحان مۇرتازانى وزىمە كەڭەسشىلىك قىزمەتكە شاقىردىم. جالعىزىلىكتى ءجۇرگەن شاعى ەدى. «جازعانىمدى قىسقارتپاساڭ, كەلىسەمىن» دەدى. ەكەۋمىز قول الىستىق. شەرحان مۇرتازا گازەتكە ابىروي عانا اكەلگەن جوق. ول ءوزىنىڭ وتكىر ويىن, جالتاقتامايتىن مىنەزىن دە الىپ كەلدى. بۇل كەيبىر وپپوزيتسيالىق باسىلىم باسشىلارىنا ۇناي دا قويعان جوق. سونداي باسىلىمنىڭ ءبىرى «شەرحان مۇرتازا «ەگەمەننىڭ» بوساعاسىندا وتىر» دەپ جازىپتى. سوندا شەراعاڭ «ەگەمەن قازاقستان» سياقتى ۇلتتىق گازەتتىڭ بوساعاسى بولمايدى. ونىڭ بارلىق جەرى ءتور» دەپ جاۋاپ بەرگەن ەدى. ءيا, سول سياقتى ءادىل دۇيسەنبەك, جانبولات اۋپباي, جۇماگۇل سولتى, باقىت بالعارينا, گۇلزەينەپ سادىرقىزى, قاراشاش توقسانباي, مارات اققۇل, سامات مۇسا, سەيفوللا شايىنعازى, عابيت مۇسىرەپ, سۇلەيمەن مامەت, مەيرامبەك تولەپبەرگەن,تالعات ءسۇيىنباي جانە ت.ب. بىرگە قىزمەتتەس بولعان قالامگەر جۋرناليستەردىڭ ءبارى دە «ەگەمەننىڭ» كوركى بولدى. ولار «ەگەمەننىڭ» تورىندە وتىردى. مىڭ دا ءبىر راحمەت!
قىزمەتكە كەلگەن كۇننەن باستاپ گازەتتىڭ ساپاسى, مازمۇنى ارتۋىنا بار كۇش-جىگەرىمىز جۇمسالدى. «ويتولعاق», «توپجارعان», «تالبەسىك», «ءسوز سۇرايمىن» ت.ب. ايدارلار ارقىلى ەلىمىزدەگى جانە حالىقارالىق اقپاراتتاردى وقىرمانعا دەر كەزىندە قىزىقتى ەتىپ جەتكىزۋگە تىرىستىق. «ەگەمەن قازاقستان»: حات-قورجىن» دەگەن ارنايى ايدار اشىپ وقىرمانداردىڭ وزەكجاردى ويلارىن جاريالاپ, حالىقپەن تىكەلەي بايلانىس ورناتتىق. «ءسوز سويىل» – ءازىل- قالجىڭ ايدارىندا ساتيرانىڭ شىمشىما تىلىمەن تالاي ايتىلماي جۇرگەن تاقىرىپتاردى قوزعادىق. تاريح بەتتەرىنەن سىر شەرتىپ, تالاي تۇيتكىلدى دۇنيەلەردىڭ شەشىمىن تابۋعا تىرىستىق. توقتار بەيىسقۇلوۆ 1937-1938 جىلدارداعى جازىقسىز قۇربانداردىڭ ءبىرى ۇلى جازۋشى بەيىمبەت مايلين تۋرالى «بەيىمبەت ءمايليندى اتقان كىم؟» اتتى دەرەكتى ەسسە-تولعاۋ كىتابىنان ىقشامداپ مايلين ءومىرىنىڭ نەگىزگى دەرەكتەرىنەن تۇراتىن «ات دەگەن كىم؟ اتقان كىم؟» دەگەن كولەمدى ماقالاسىن جاريالاۋعا بەردى. ماقالا ارىسىمىز جايىندا بىرقاتار تىڭ اقپاراتتاردى حالىققا جەتكىزە ءبىلدى.
ۇلتتىڭ بولاشاعىنا بەرىك قورعان, سالت-ءداستۇرىمىزدى جاڭعىرتۋ ماقساتىندا «ۇلتتىق ءتاربيە» ايدارىن جۇرگىزدىك. وسى ايداردا م.الىمباەۆتىڭ «حالىق تاعليماتى» دەگەن اتاۋمەن حالىق دانالىعىن تۇسىندىرەتىن ەڭبەگى ۇزدىكسىز باسىلىپ تۇردى: «ءۇيىرىنەن ايىرىلعان مالدى قاسقىر جەيدى». ادامدارعا ارنايى ايتىلعان ءسوز ەكەنى ايان. ەل-جۇرتىنان ءبولىنىپ, بوتەندى ساعالاما, ويتسەڭ مەرت بولاسىڭ». ماقالادا وسى تەكتەس ناقىلدار جيناقتالدى. سول ۋاقىتتاردا ءا.كەكىلباەۆ اعامىزبەن ارنايى سۇحباتتاسىپ, ەلىمىزدىڭ بولاشاققا قويىلعان ماقساتتارىنىڭ دۇرىس-بۇرىستىعىنا تالداۋلار ءجۇرگىزگەن «دۇنيەنى تۇزەتكىڭ كەلسە, اۋەلى ءوزىڭ تۇزەل» دەگەن سۇحباتىم 1997 جىلدىڭ 6 قىركۇيەگىندەگى سانىندا جاريالاندى.
ءالى كۇنگە دەيىن ەلىمىزدىڭ عانا ەمەس, الەمنىڭ نازارىن وزىنە اۋدارتىپ وتىرعان ارال تاعدىرى ءبىزدى دە بەيجاي قالدىرمادى. مەن باسشىلىق ەتكەن ۋاقىتتاردا گازەتتىڭ كوپتەگەن ساندارىندا ارال تەڭىزىنىڭ جاي-كۇيىنە بايلانىستى جازىلعان ماقالالار جارىق كورىپ, ارال قاسىرەتى بارشا حالىقتىڭ قاسىرەتى ەكەندىگى ساناعا ءسىڭىرىلدى. 1997 جىلى قازاقتىڭ ءبىرتۋار عالىمى, كلاسسيك جازۋشىمىز م.و.اۋەزوۆتىڭ تۋعانىنا 100 جىل تولۋىنا وراي 12 ايلىق ءمۇشايرا جاريالانىپ, ەلىمىزدىڭ بەلگىلى اقىندارىنىڭ ولەڭدەرى باسىلدى. گازەتىمىزدىڭ ءار سانىندا اۋەزوۆتىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعىنا ارنالعان ماقالالار, مونوگرافياعا جۇك بولارلىق ەڭبەكتەر جاريالاندى. ز.قابدولوۆتىڭ «مەنىڭ اۋەزوۆىم» رومان-ەسسەسى مەن «اۋەزوۆتىڭ اسەمدىك الەمىن» تالداپ-تولعايتىن عىلىمي-زەرتتەۋ ەڭبەكتەرى توپتاسقان كىتابى ءتوڭىرەگىندە س.ءابدرايىم ۇلىنا بەرگەن سۇحباتى جاريالاندى. سۇحباتتا كەيىپكەرلەردىڭ پروتوتيپتەرىنە, اۋەزوۆ ومىرىنە قاتىستى بىرقاتار تىڭ اقپاراتتار ايتىلدى.
ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ءاربىر مەملەكەتكە بارعان رەسمي ساپارلارىن قاپەردە ۇستاپ, ۇلتتىڭ بولاشاعىنا جاساعان كەلىسسوزدەرىن, ەلىنە باعىتتاپ ايتقان ناقىلىن, وي-پىكىرلەرىن ۋاقىتىلى حالىققا جەتكىزىپ وتىردىق. قازاقستاننىڭ بولاشاعىنىڭ جارقىن بولۋى ءۇشىن بار قاجىر-قايراتىن اياماعان ەلباسىنىڭ اۋزىنان شىققان سوزدەرىن بۇكپەسىز, بوياماسىز حالىققا ۇسىنا بىلدىك. «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىندە سول جىلدارى «ەگەمەن-اقپارات» شىعا باستادى. قازاق مەملەكەتتىگىمىزدىڭ تاريحى جاڭارا ءتۇستى. ت.وماربەكوۆ, م.قويگەلدى, ب.اياعانوۆ, ب.كارىباەۆ سىندى تاريحشىلار ەل مەملەكەتتىگىنىڭ اسىل ارنالارىن ءىزدەدى.
ۇستازىم, بەلگىلى كوسەمسوزشى, جازۋشى سارباس اقتاەۆ ايتىپ ەدى. «ءۋاليحان, سەن باقىتتى ءجۋرناليسسىڭ. قازاق جۋرناليستيكاسىنىڭ بالالىعى «ۇلاندى», جاستىعى «جاس الاشتى», دانالىعى «ەگەمەن قازاقستاندى» باسقاردىڭ» دەپ. ارينە بۇگىندە 100 جىلدىعىن اتاپ ءوتىپ وتىرعان «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىندەگى جىلدار مەنىڭ ەڭ باقىتتى جىلدارىم دەپ بىلەمىن. گازەتتىڭ وقىرمانى كوپ بولسىن! ۇلتتىڭ مەرەيىن كوتەرگەن باس باسىلىمنىڭ عۇمىرى ۇزاق بولسىن. گازەت ۇجىمىنا شىعارماشىلىق تابىس تىلەيمىن!
ءۋاليحان قاليجانوۆ,
ۇعا اكادەميگى,
«ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ 1996-1998 جىلدارداعى باس رەداكتورى
الماتى
