كۇمبىر كۇي
سەيسەنبى, 16 ءساۋىر 2013 1:51
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, كۇيشى-كومپوزيتور ءشامىل ابىلتاەۆ تۋرالى جازۋدى قولعا العانىمدا, الدىمەن ونىمەن تانىس-بىلىستىگىم تۋرالى ويلادىم. سويتسەم, تىم ءارى, اناۋ جيىرماسىنشى عاسىردىڭ جەتپىسىنشى جىلدارىنان باستاپ, ءتىپتى, ودان دا بۇرىن الپىس بەس-الپىس التىنشى جىلداردا ما, اتىراۋ وبلىستىق گازەتىندە ونىڭ د.نۇرپەيىسوۆا اتىنداعى مۋزىكا ۋچيليششەسىنىڭ ۇلگىلى وقۋشىسى رەتىندە باسىلعان سۋرەتى ارقىلى قانىق ەكەنمىن.
سەيسەنبى, 16 ءساۋىر 2013 1:51
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, كۇيشى-كومپوزيتور ءشامىل ابىلتاەۆ تۋرالى جازۋدى قولعا العانىمدا, الدىمەن ونىمەن تانىس-بىلىستىگىم تۋرالى ويلادىم. سويتسەم, تىم ءارى, اناۋ جيىرماسىنشى عاسىردىڭ جەتپىسىنشى جىلدارىنان باستاپ, ءتىپتى, ودان دا بۇرىن الپىس بەس-الپىس التىنشى جىلداردا ما, اتىراۋ وبلىستىق گازەتىندە ونىڭ د.نۇرپەيىسوۆا اتىنداعى مۋزىكا ۋچيليششەسىنىڭ ۇلگىلى وقۋشىسى رەتىندە باسىلعان سۋرەتى ارقىلى قانىق ەكەنمىن.
ال ءبىرىنشى رەت كورۋىم – 1970 جىلدىڭ كوكتەمى بولاتىن. سول جىلى الماتىدا اتاقتى جازۋشى ءسابيت مۇقانوۆتىڭ 70 جاسقا تولۋ تويى ءوتتى دە, اتالعان شارادا قۇرمانعازى اتىنداعى مەملەكەتتىك كونسەرۆاتوريانىڭ IV كۋرس ستۋدەنتى ش.ابىلتاەۆتىڭ قارت قالامگەرگە ارنالعان «سابەڭ سازى» كۇيى ءوز ورىنداۋىندا تىڭدارماندار نازارىنا ۇسىنىلدى. كۇيدى ونەرسۇيەر قاۋىم اسقان قوشەمەتپەن قابىلداپ, جامىراي قول سوقتى, جابىلا ماقتادى. ەرتەسىنە رەسپۋبليكادان شىعاتىن كوپتەگەن گازەت بەتىنە جاس كۇيشىنىڭ سۋرەتى باسىلىپ, ول تۋرالى اۋىزدارىنىڭ سۋى قۇرىپ جازدى. ءتىپتى, ونىڭ اتىراۋدىڭ الىستاعى تولىباي قۇمى, قاراقىزىل قىستاعىندا ءدۇنيەگە كەلگەندىگى, ءتورت جاسىنان باستاپ قولىنا دومبىرا الىپ, كۇي شالۋداعى العاشقى ۇستازى – اكەسى بيسەنعالي ەكەندىگى, ونىڭ ورىنداۋشى رەتىندە قالىپتاسۋىنا كوشەلى, كامەش, سەركەباي سىندى بەلگىلى كۇيشىلەردىڭ ءۇلكەن ىقپالى بولعاندىعى ايتىلدى. ءشامىل سەگىزىنشى سىنىپتان سوڭ گۋرەۆتەگى د.نۇرپەيىسوۆا اتىنداعى مۋزىكا ۋچيليششەسىندە بەلگىلى كۇيشى, اتىراۋدا العاش بولىپ 500 ادامدىق دومبىرا وركەسترىن دۇنيەگە اكەلگەن ديريجەر سەيىلحان قۇسايىنوۆتان ءدارىس الىپ, شەبەرلىك شىڭداعاندىعى جايلى جازدى.
مىنە, وسىدان كەيىن-اق رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە ءوتىپ جاتقان شارالاردا ءشامىل ءجيى-ءجيى بوي كورسەتىپ, ءوز ونەرىن كورەرمەن نازارىنا ۇسىندى. ول سول جىلدارى نەگىزىنەن قۇرمانعازى مەن دينانىڭ, ابىل مەن مامەننىڭ ەڭ ءبىر كۇردەلى كۇيلەرىن ورىندايتىن ەدى. بۇل رەتتە وعان ۇستازى, pەسپۋبليكانىڭ حالىق ءارتىسى, داۋلەسكەر كۇيشى قالي جانتىلەۋوۆتىڭ اسەرى مول-دى. ويتكەنى, كەيىننەن 94 جاسىندا كۇي-عۇمىرى ۇزىلگەن قالي اعانىڭ ورىنداۋ مەكتەبى قۇرمانعازىنىڭ وزىنەن تامىر تارتاتىن. سوعان ساي ونىڭ شىعارما جەبەۋ ەرەكشەلىگى دە تۇپنۇسقاعا ەڭ جاقىن, تابيعي-تۇعىن. وسىنداي دارابوزدان ساباق العان جاس كۇيشىنىڭ ورىنداۋ شەبەرلىگى مەن ماشىعى اۋماي قالعان قالەكەڭ تۇرپاتىندا بولسا, جالپى ءشامىلدىڭ ءوزى دە, العاشقى ءتالىمگەرلەرى, كاسىبي ۇستازى سەيىلحان كۇيشى, تاعى سول قالي اعا, ءبار-ءبارى ءبىر توپىراق – نارىن قۇمى, جاڭعالا بويىنىڭ كۇي مەكتەبىنەن سۋارىلعان شىن مانىندەگى شاربولاتتار ەدى.
ءشامىل 1972 جىلدان باستاپ جامبىل اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك فيلارمونياسىندا حالقىمىزدىڭ ءداستۇرلى كۇيلەرىن ورىنداۋشى-لەكتور بولىپ قىزمەت اتقارىپ, ءبىر ءوزى تۇتاس ونەر ۇجىمىنىڭ مىندەتىن ارقالاپ, رەسپۋبليكا وبلىستارىن تۇگەلگە جۋىق ارالادى. قاراقالپاق ەلى مەن تۇركىمەندەر, تاجىك اسىپ, وزبەكستانداعى قانداستارىمىزدى كۇيگە بولەدى, الەمنىڭ جيىرما ەلىندە ونەر كورسەتتى. سول كەزدە تاعى دا قازاق ءباسپاسوزى تۇگەلگە جۋىق جاس تالانتتىڭ ورىنداۋ شەبەرلىگى مەن عاسىرلار قويناۋىنان سىر تارتقان شەشەندىك (لەكتورلىق) قابىلەتى تۋرالى اۋىزدارىنىڭ سۋى قۇرىپ جازدى. اتاپ ايتقاندا, «لەنينشىل جاستا» قاراعاندىلىق اقسەلەۋ سەيدىمبەكوۆتىڭ «ءشامىلدىڭ شايتانكولى», ءشومىشباي ساريەۆتىڭ «تاعدىر», «سوتسياليستىك قازاقستاندا» قوستانايلىق بايتۇرسىن ءىلياسوۆتىڭ «كۇي-دومبىرا», قىزىلوردالىق بايجىگىت ابدىرازاقوۆتىڭ «كۇي قاناتىندا», تاعى دا باسقا ماتەريالداردى اتاۋعا بولار.
اتالعان دۇنيەلەردىڭ قاي-قايسىسى دا كوركەمدىگى جوعارى, جۇرەكتىڭ قانىمەن جازىلعان اڭگىمەگە بەرگىسىز عاجايىپ وچەركتەر ەدى. اسىرەسە, اقاستىڭ «شايتانكولىندە» ءشامىلدىڭ وسى اتتاس كۇيىنىڭ دۇنيەگە كەلۋى اسەرلى باياندالسا, بايجىگىتتىڭ «كۇي قاناتىندا» وچەركى ابىلتاەۆتىڭ قازاقستان كومسومولى سىيلىعىنا ۇسىنىلۋىنا سەبەپشى بولدى. اقىرى اتالعان سىيلىقتى يەلەندى دە.
ورىنداۋ شەبەرلىگى جەتىلىپ, ءومىر تاجىريبەسى تولىسقان شاكەڭنىڭ ۋاقىت وتە كومپوزيتورلىق قىرى وسە ءتۇستى. ول ءدۇنيەگە ءبىراز جاڭا كۇيلەر مەن اندەر اكەلدى (وسى كۇنى ولاردىڭ سانى جۇزدەن اسادى). ولاردىڭ تاقىرىپتىق ارقاۋى نەگىزىنەن تاريح تاعىلىمى, ونىڭ قازاق ەلىنىڭ قازىرگى تاۋەلسىزدىك تاڭىنا ۇلاسۋى. ەل تىرەگى – ەرلەر, تاۋ تۇلعالى ارىستار. سولاردىڭ ءىشىندە «قۇنانباي قاجى», «قاراكەرەي قابانباي», «ءپىر بەكەت», «ماتاي», «قازاقستان-نۇرسۇلتان» كۇيلەرى بار. سونداي-اق, «جەر ۇرانى – ۇلىتاۋ», «ورداباسى», «قۇرمانعازى – كۇي ءدۇلدۇل», «تۇركىستان» مۋزىكالىق تولعاۋلارىنىڭ اۆتورى. كەزىندە ءشامىل بيسەنعالي ۇلى قازاق راديوسىنىڭ مۋزىكالىق رەداكتسياسىندا باس رەداكتور بولىپ ىستەدى. قازاق تەلەديدارىندا «ۇكىلى دومبىرا», «دومبىرا داستان» باعدارلامالارىن ءجۇرگىزدى. كەيىن ءار جىلدارعى تۋىندىلارىنىڭ باسىن قۇراپ, « ۇلىتاۋ» اتتى كىتابى مەن «ورداباسى» دەپ اتالاتىن كۇي تاباعىن شىعاردى.
– مەنىڭ, – دەيدى شاكەڭنىڭ ءوزى – كۇيشى اتانىپ, ەلگە تانىلۋىما حالقىمىزدىڭ ماڭدايىنا بىتكەن اسىل اعالاردىڭ ورنى بولەك. جاستايىمنان جاقسىلاردىڭ قاسىندا ءجۇردىم. اۋەلى سەيىلحان اعانىڭ قاناتىنىڭ استىندا بولسام, سول كەزدە اقىن مەڭدەكەش ساتىبالديەۆتىڭ قامقورلىعى مول ەدى. كەيىن اتاقتى حاميت اقىن, ودان ءابىش كەكىلباەۆ, جۇمەكەن ناجىمەدەنوۆتەردىڭ قامقورلىقتارىن كوپ كوردىم. مامەن مەن ابىل كۇيلەرىن جۇمەكەندەي شەگەلەپ, اقىلمەن تارتاتىن كۇيشىنى كەزدەستىرمەدىم. شىندىعىندا مەن كۇيشى رەتىندە جۇمەكەنگە بورىشتارمىن. كاكىمبەك سالىقوۆ, اقسەلەۋ سەيدىمبەكوۆ, بايجىگىت ءابدىرازاقوۆتارعا دەگەن العىسىم مول.
ءشامىل قازاق كومپوزيتورلارى ىشىندە ەلدىڭ ەرتەدە وتكەن ەرلەرى مەن بيلەرى, باتىرلارى مەن اۋليەلەرىنە ەڭ كوپ ءان-كۇي ارناعان ونەر يەسى. ولاردى ءدال قازىر سانامالاپ, ساۋساق ءبۇگۋدىڭ ءوزى قيىن. كەيبىرىنە بەلگى قويىپ, كەسەنە تۇرعىزۋعا دا سەبەپكەر بولدى. ونىڭ بىرىنە ءوزىمىز دە كۋاگەر بولعانىمىز بار.
1997 جىلدىڭ جازى ەدى. قاسىندا بەلگىلى ونەرتانۋشى, ءۇش ىشەكتى دومبىرانى حالقىمىزعا قايتا تابىستاپ, ءتىرىلتۋشى جارقىن شاكارىموۆ بار ءشامىل دەندەردىڭ قاراوي بويىندا جاتقان مالايسارى قورىمىنا بارىپ قايتايىق دەپ قولقا سالدى. كەزىندە مالايسارىنىڭ بيلىك سوزدەرىن جيناۋعا كادىمگىدەي اتسالىسقانىم بار-دى. تانىس تاقىرىپ, تاماشا تۇلعا عوي, بىردەن كەلىسىمىمدى بەردىم. جولعا شىقتىق. باعىتىمىز اۋەلى كۋلاگينگە سوعۋ.
كۋلاگيندە قوس كۇيشى كەلەدى دەگەسىن اعايىن, كورشى-كولەم بار ءبىراز ادامنىڭ باسى جينالىپ قالعان ەكەن, ءشامىل ارعى-بەرگىدەن ءبىراز كۇيدى توكپەلەپ, نەشەۋىنىڭ باسىن قايىردى. وسى ارادا ويعا تاعى ءبىر سىرباز كۇيشى عاتاۋ يبىشەۆتىڭ شاكەڭ تۋرالى ايتقان «ونىڭ ورىنداۋ ءستيلى بولەك قوي. اسىرەسە, شىعارمانىڭ اۋەزدىلىگى, اۋەنىن (ۆيبراتسيا) ارتتىرۋداعى شەبەرلىگى عاجاپ» دەگەن باعاسى تۇسەدى. سودان سوڭ سورعالاپ سەيتەكتىڭ «زامان-ايى» كەتەر ەدى. مامەننىڭ «اقشولپانىن» قايدا قوياسىز؟ بۇلارى دا جان راحاتتاندىرادى.
ءشامىل ءار كۇيدى ورىنداۋ ءۇستىندە بۇكىل كەۋدە تۇسى شالقالاپ, ەندى بولماعاندا ارتىنا اۋىپ كەتەر كەيىپتە وتىرادى, بىراق قۇلامايدى. سول ساتتە قوس جانارى اينالاسىنداعى ادامداردى ءتۇپ-تۇگەل بارلاي ءسۇزەدى. وسى كەزدە ويىمىزعا كونەكوز قاريالارىمىزدىڭ دينا شەشەمىز تۋرالى اڭگىمە باستاعاندا «اجەمىز شىعارمانى ويناۋ ۇستىندە ەكى كوزى تىڭداۋشىنى تۇگەل بارلاپ, ورتالارىنداعى كۇي تابيعاتىن ءتۇسىنەتىن ىلۋدە بىرەۋىن تەز تانۋشى ەدى. سودان سوڭ تاعى ءبىر جەردە ماناعى قۇيما-قۇلاق وتىرسا, الگى كۇيدى وزگە نۇسقادا ورىنداپ, باعىپ وتىرعان تىڭداۋشىسىنىڭ جادىن تاس-تالقان ەتىپ بۇزىپ ءجىبەرەر ەدى» دەگەن سوزدەرى ورالادى. تەگىندە ناعىز ونەرپاز قىزعانشاق كەلەدى. وزگەنىڭ ءوزىندەي عىپ ورىنداۋىن ءتىپتى دە قالامايدى. سول قاعيدانى بەرىك ۇستاعاننىڭ ءبىرى دينا كۇيشى بولسا كەرەك. ارينە, ءبىز ءشامىل بيسەنعالي ۇلىن ونداي دەي قويمايمىز. بىراق, سول بارلاۋدا كىمنىڭ كۇيدى ءتۇسىنىپ, كىمنىڭ تۇك تۇسىنبەي, ايتەۋىر قالىڭ ءدۇرمەكتىڭ ورتاسىندا الاڭ-عۇلاڭ وتىرعانىن اڭداۋدا ما دەپ ويلادىق.
ەرتەسىنە ەرتەلەتىپ, جايىقتىڭ وڭ بەتىنە ءوتىپ, ماحامبەت جاتقان قاراويعا باعىت ۇستادىق. ماقساتىمىز ۇلى اقىنعا زيارات ەتۋ. سودان سوڭ… ايتسە دە مالايسارى ءبيدىڭ مولاسى قاي قورىمدا, قاي جەردە جاتقانىن ەشكىم بىلمەيدى. اۋەلگىدە ءبىز «قازاقتىڭ قاي دالاسىنان كىمنىڭ مازارىن تاپپاقپىز. ول ءۇشىن الدىن الا بىرەۋلەردەن سۇراپ, باعىتتاپ الماسا, قيىن عوي» دەپ تاڭدانىس ءبىلدىرىپ ەدىك, وعان مۇرتى قيسايماعان كۇيشى «ماعان بىرەۋلەر وسى ماڭايدا بولۋى كەرەك دەگەن» دەپ ارقاسىن كەڭگە سالدى. كۇن بولسا, كۇيىپ تۇر. ءبىز بولساق جوق ىزدەپ, بال اشپاقپىز. ءبىر-ەكى وكرۋگتىڭ اۋىلدارىن ارالادىق. ەشكىم بىلمەيدى. اقىرى شىدامىمىز تاۋسىلىپ, «ماحامبەت اقىن وسى اراعا سوڭعى رەت تۇيە شوگەرىپ, ءۇي تىككەندە ءۇش ءتۇرلى ماقساتپەن كەلىپتى دەيدى عوي. ونىڭ ءبىرى – كوپتەن بەرى مازالاپ جۇرگەن, جامباسىنداعى سوعىستان قالعان نايزا جاراقاتىن دەندەر كولى تۇزىنا ءتۇسىپ, ەمدەۋ بولسا, ەكىنشىسى – مالايسارى بي مازارىنىڭ اياق جاعىندا وتىرىپ, ەندىگى قالعان ومىرىنە قۇدايدان تىنىشتىق تىلەۋ, ءۇشىنشىسى – وسى توڭىرەككە ورنالاسقان قايىن جۇرتى, الاشالار اۋىلىنا قوڭسى قونىپ, ءتۇتىن الىستاتپاۋ, اعايىنشىلىق كورىنەدى. ەندەشە, ءبيدىڭ جامباسى تيگەن جەر وسى ارادان قاشىق بولماۋى كەرەك», دەپ ماحاڭ باسىنا قايتا اينالىپ سوققانبىز.
وسى كەزدە قازىردە اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى بولىپ وتىرعان (ول كەزدە جارسۋات سەلولىق وكرۋگىنىڭ اكىمى بولاتىن) ءاليپوللا بالاحمەتوۆ «مىنا بەسىندىكتە جاتقان القاپتى «مالايسارى جازىعى» دەپ اتايدى. ەندەشە, سول جاقتان ءىز كەسەيىك», دەگەن سوڭ تاعى دا كولىگىمىزگە تاقىم ارتتىق. بار-جوعى بىرەر شاقىرىم جۇرگەندە ەسكىلەۋ شوم قورالاردىڭ ورنى كەزدەستى. ودان ءارى شوپان اۋىلى بار ەكەن. سول ارادان قاسىنا 4-5 قارادومالاعىن ىلەستىرگەن جاس كەلىنشەكتى سوزگە تارتىپ «وسى ماڭايدا مالايسارى ءبيدىڭ بەيىتى بار دەگەندى ەستىگەنىڭىز بار ما؟» دەپ سۇراپ ەدىك.
قاي قورىمدا كىم بار, كىم جوعىنان حابارىم جوق, بىراق انا قىستاقتىڭ اۋلا-قوراسىنا ىرگەلەس شىعىس بەتىندە ۇلكەن قورىم جاتىر. ونى بىلەتىندەر ءبىراز اتاقتى ادامدار جەرلەنگەن ورىن دەپ قاستەرلەيدى, دەگەنى.
باردىق, شىننان دا كونە قورىم ەكەنى كورىنىپ تۇر. ءبىرازدان بەرى ولىك تە جەرلەنبەگەن. ال ەندى ىزدەگەن بابا بەيىتىن قايدان تابامىز؟ ماحامبەت قادىر تۇتىپ, اتاقتى سىرىمنىڭ ءوزى ون جاسىندا باتا العان مالايسارىنىڭ باسىنان كەمىندە ەكى جارىم عاسىر وتكەندە قۇلپىتاس ىزدەۋدىڭ ءوزى كۇلكىلى سياقتى. بىراق «سۋعا كەتكەن تال قارمايدى» دەگەن ەمەس پە, ەكى اۆتوكولىك ادام, ءجۇرگىزۋشىمىز, ءجۋرناليسىمىز بولىپ, قۇلپىتاس قۋالاپ, قورىمدى كەزىپ-اق كەتتىك. اتام زامانعى قۇلپىتاس, جازۋلارىنىڭ ءبارى اراب ارپىندە. باسقالارىن قايدام, ءوز باسىمىز ستۋدەنت كەزىمىزدە اراب تىلىنەن سىناق تاپسىرعانىمىز بار-دى, سونى مالدانىپ, قايسى بىرىنە ءۇڭىلىپ-اق جاتىرمىز. بىراق ودان ناتيجە شامالى. ارادا بىرەر ساعاتتاي ۋاقىت وتكەندە جاڭاعى ءاليپوللا جەردەن جەتى قويان تاپقانداي بولىپ «جىگىتتەر, مىندا كەلىڭدەر! مەن تاپتىم» دەپ داۋىستادى.
قويشى, جانىنا جەتىپ-اق بارايىق. ماڭعىستاۋدىڭ قىزعىلت تارتقان ۇلۋ تاسىنا «مالايسارى بي. XVII ع.» دەپ جازىلعان ەكەن, كادىمگى كيريلليتسا. شاماسى مال سۇيكەندى مە, الدە باسقاشالاي ما, ايتەۋىر سىنعان كۇيى ەتپەتتەپ قۇلاعان كورىنەدى. قۇلاعاندارىن اۋدارىستىرىپ جۇرگەن ساپارلاسىمىز, عايىپتان تايىپ ءساتى ءتۇسىپ كەزدەيسوق كەزدەسىپتى. سويتسە ارتىنان ەستىدىك, بۇل بەلگىنى وسىدان 4-5 جىل بۇرىن سول كەزگى يندەر اۋداندىق مادەنيەت ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى تابىلدى دوسىموۆ قويعان سىڭايلى.
شاكەڭ سول بويدا تاپقىشبەككە ءسۇيىنشىسىن ۇسىنىپ, جانىمىزعا جاڭا عانا كەلگەن شوپان جىگىتكە «ءىنىم, بۇل مەنىڭ جەتىنشى اتام. بىراق, ونى مەن اتام بولعاسىن ىزدەپ جۇرگەن جوقپىن. ول – سىرىمنىڭ ۇستازى. كىشى ءجۇزدىڭ بەلگىلى ءبيى, ادىلەتتىك جارشىسى. تاۋەلسىزدىك – ەلدى ۇلىقتاۋ, ەردى قادىرلەۋدەن باسالاتىندىعىن ۇعىندىرۋدا. بىزدەن كەيىنگى ۇرپاق بۇل كىسىنى بىلمەيدى. سوندىقتان, ولاردىڭ جادىندا قالسىن, ءسوز قادىرىن ءبىلسىن. ۇلكەندى سىيلاپ, ۇلىنى دارىپتەۋدى ۇيرەنسىن دەپ ءجۇرمىن. ەندەشە, مىنە, ورامالى, ماعان ءبىر توقتىڭدى قي», دەگەنى.
مىنا سوزدەن كەيىن ول دا اتانىنا وتىردى دا, ىرگەدە جايىلىپ جاتقان وتارىنان ەرتە تۋعان مارقانىڭ ءبىرىن سۇيرەلەي جەتتى. ارۋاققا ارناپ قۇران وقىلدى.
سودان سوڭ ءشامىل «مىنا كۇيىمدى اتاما ارنايمىن» دەپ مازار باسىندا وتىرىپ الىپ قۇرمانعازىنىڭ «سارىارقاسىن» سورعالاتسىن دەڭىز. اسا شابىتتى. كۇن ەكىندىگە اۋىسقان, تىپ-تىمىق. اينالانىڭ ءبارى ارۋاققا تابىنىپ, كۇيشىگە قۇلاق تۇرگەن. اۋەلدەن كوسىلىپ شەرتىلەتىن كەرەمەت كۇي كەربەز ورىنداۋشىنىڭ قولىنان قۇيىنداپ, شيراتىلعان كۇيى كوككە اتىلۋدا. ورىنداۋشىنىڭ ومىراۋىنا جاس قۇيىلىپ وتىر. سارى دالانىڭ ساڭلاقتارى-اي… ازدان سوڭ ءبىز اتىراۋعا اتتانىپ كەتتىك.
كەيىن وسى جەردە ماڭعىستاۋدىڭ اپپاق تاسىنان مالايسارى ءبيدىڭ كەلىستى كەسەنەسى كوتەرىلىپ, باتىرلىق پەن بيلىكتى, ازاتتىق پەن تەڭدىكتى تۋ ەتكەن تاۋەلسىز ەلدىڭ ۇل-قىزىنىڭ ويدان, قىردان باسى قوسىلىپ, القالى جۇرت اسقا جينالدى. مىنە, بۇل ءشامىلدىڭ ارۋاقتارعا دەگەن قۇرمەت, ماڭگىلىك ءمىناجاتىنىڭ ءبىرى عانا. ال كۇيشى ارالاسقان ونداي قۇرمەتتەر قازاقستاننىڭ قاي بۇرىشىندا دا بارشىلىق. ول ءوزىنىڭ «ءپىر بەكەت» كۇيىن «بەكەت اتانىڭ وعىلاندىداعى مەشىتىنە تۇنەپ شىققان تاڭدا دۇنيەگە كەلگەن شىعارمام ەدى» دەپ شاتتانادى.
تەگىندە ءشامىلدىڭ كومپوزيتورلىعى دا وزىندىك ستيلىمەن ەرەكشەلەنەدى. كۇيلەر تابيعاتىندا ءتۇرلى مەكتەپتەر سارىنى بولعانىمەن نەگىزىنەن توكپە كۇيدىڭ ەكپىنى بار. ال, اندەرى ءار قالاي. 1994 جىلى تۇركيانىڭ يزمير قالاسىندا وتكەن تۇركى حالىقتارىنىڭ دۇنيەجۇزىلىك قۇرىلتايىندا وزا شاپقان وعان «ءتۇركى» وزانى (جىرشى) اتاعى بەرىلدى.
ول وتكەن جىلى «اتىراۋىم» دەگەن كۇي شىعارىپتى. ءبىز كەرەمەت شاتتاندىق, ول قۋانىشتان جارىلا جازداپ, «بۇل ءوزى ادەمى كۇي» دەدى. سودان سوڭ «جاقىندا ەلباسىنىڭ سوزىنە جازىلعان «شابدار ات» دەگەن ءان شىعاردىم. ول دا ادەمى. وتكەن اپتادا نۇرەكەڭنىڭ ءوزى تىڭداپ, ريزالىق ءبىلدىردى» دەدى. ءبىز بولساق, ىشىمىزدەن «سىزدە اۋەلدەن ادەمى ەمەس نارسە بار ما؟ جالپى, ونەر اتاۋلىنىڭ ءبارى دە ادەمى عوي. سونىڭ ىشىندە قازاقتىڭ قارا دومبىراسى, ونىڭ سۇلۋ كۇيىنە نە جەتەدى؟ ادەمىلىكتىڭ ءبارى كۇمبىر كۇيدە عوي» دەپ وي تۇيىندەدىك. شىركىن-اي, كۇي الەمىن تۇسىنە بىلسەڭ عوي, ول سويلەپ تۇرادى, سىر اقتارادى ەمەس پە؟!
وتەپبەرگەن الىمگەرەەۆ.
