ادەبيەت • 03 مامىر، 2019

مۇساقۇل بالۋان (پوەما)

1388 رەتكورسەتىلدى

بۇگىن نازارلارىڭىزعا اقىن، حالىقارالىق «الاش» ادەبي سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى قورعانبەك امانجولدىڭ ءالى ەش جەردە جارىق كورمەگەن جاڭا پوەماسىن ەكى ءبولىپ جاريالاپ وتىرمىز. ءتىلى شۇرايلى، وقيعاسى قىزىق كولەمدى شىعارمادا اۆتور قازاقتىڭ كوشپەلى ءسالت-داستۇرىن، ات سىنىن، قازاق كۇرەسىن دارىپتەيدى. ارۋاقتى بابالاردىڭ اتىن جاڭعىرتىپ، كوكشەتاۋدىڭ كوركەم تابيعاتىن كەستەلى تىلمەن سۋرەتتەيدى. پوەمانىڭ جالعاسى كەلەسى جاريالانىمدا.

وسى تاريحتى كەيىنگى ۇرپاققا جەتكىزگەن

زەرلى زەرەندىنىڭ بۇرىنعى وتكەن ابىز اقساقالدارى

ەسەنعالاش باباسۇلىنىڭ جانە اسقار نۇعىمانۇلىنىڭ رۋحىنا ارنايمىن


اۆتوردان


ارمىسىڭ، اينالايىن زەرەندى ەلىم،

اينا كول، ايدىن شالقار بەرەن بەلىم.

تولايىم تولعاپ ايتىپ تارقاتايىن

ەلىمنىڭ اسىل تەگىن، كەمەڭگەرىن.


بىر ءوزى باتىر قالاق مىڭ كىسى ەدى.

قاراۋىل ىشىندەگى قىلدىسى ەدى.

قازاقتا سالقام جاڭگىر حانىمىزدىڭ

قالماققا سالىپ قويعان ءدۇربىسى ەدى.


وربۇلاق شايقاسىنىڭ ءدۇر باتىرى،

شىڭىنداي وقجەتپەستىڭ ءتۇلعا-تۇرى،

ەر قالاق تەمىر توعىز سەرىگىمەن

بولماعان تورۋىلدا ءبىر قاپىلى.


الداسپان قيىپ تۇسەر قىلىشى دا،

بولىپتى ىرىسى دا، تىنىسى دا.

قالاقتان بولات تۋعان مالباقتى اتا،

تۇرادى تۇنىق سىرداي ءتىل ۇشىندا.


كوك بەلى كوكشەتاۋدىڭ كوكورايلى،

كولدەرى – شىمىلدىقتى، قاراعايلى.

كوپ جىلقى اراسىندا كوركەم وسكەن –

جايىلعان، مۇساقۇل مەن تاراعاي-دى.


ابىلاي زامانىنىڭ ەرلەرى ەدى،

كوڭىلدى – حيكمەتى كوپ تەربەپ ەدى.

كوكەيگە بالا كۇننەن ءتۇيىپ وسكەم،

جىرىمنىڭ توقىلماعان ورمەگى ەدى.


«باتىرلىق كەرەك بولسا ؛ قىلدىعا بار»،

دەيدى ەكەن دانا تۋعان ؛ بۇرىنعىلار.

جايىلىپ جايىلعاننىڭ باتىر اتى،

قالماقتىڭ سۇلۋ قىزى دولبىنى الار.



اتادان ايتاتىنداي: تۋساڭ تۋ دەپ،

ەرلىكتى قىلعان ەكەن مۇساقۇل كوپ.

جايلانىپ قاسقاتاۋدا جاتادى ەكەن

جايىلعان جاۋ قالماقتى جۋساتىپ كەپ.


تارامىس تارلان تۋعان داراعايعا،

اينالعان اعاعا ەرىپ تاراعاي دا.

ەرلىگى اعايىندى ۇشەۋىنىڭ

تولعاۋعا داستان قىلىپ جاراماي ما؟!


باۋلىعان مۇزبالاعى بي قانايدىڭ،

ەلىنە ەرەسەن-دۇر بولعان ايبىن،

مۇساقۇل بالۋاننىڭ كەرەمەتىن

مەن قالاي شالقىپ-تاسىپ تولعامايمىن؟!


 ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ * ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ * ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ *

سول كەزدە قازاقتىڭ ءبىر باستى ادامى،

اتىعاي-قاراۋىلدى باسقارادى.

بي قاناي – ابىلايدىڭ زامانىندا،

اقيقات ايتقان ءسوزى تاس جارادى.


الاشتىڭ نە بولار دەپ الدا كۇنى،

قارمايدى قاراڭعىنى جان جارىعى.

قاق جارعان قارا قىلدى ادىلدىگى،

باس يگەن بيلىگىنە بار قاۋىمى.


تۇگەل ءسوز ءبىر ارناعا قۇيىلادى،

الاشتىڭ ادىلدىك قوي سىيىنارى.

ارىستىڭ جاعاسىنا اۋىل تىگىپ،

بالاسى ءۇش ارىستىڭ جيىلادى.


ۇش ءجۇزدىڭ نە قيامەت، كەسىر داۋى،

ەر داۋى، جەر داۋى مەن جەسىر داۋى.

قيسىنىن قيىستىرىپ، جوسىعىمەن

ايتىلعان تورەسىنە باس ۇرادى.


بىرلىگى اعايىننىڭ – ەر تىلەگى.

بيلىگى بەكەم شەپكە بەركىنەدى.

وزبەك پەن قازاق، قىرعىز، تۇرىكپەننىڭ

اراسىن مامىلەگە كەلتىرەدى.


قازاقتا قارا ءسوزدىڭ ايتقىرى ەكەن،

بايلىعى – بايىپتى ءىسى، باي ءتىلى ەكەن.

كوڭىل جاي بىتىسكەسىن، پەيىل مىرزا –

الدىنان بي قانايدىڭ قايتادى ەكەن.


اشىلىپ داۋ بىتكەسىن اجارى دا،

قۇلايدى تاشكەنتتىڭ ەل بازارىنا.

بىر شەتى پارسى، ءشۇرشىت باي-باعلانى،

بەر جاقتان مال ايداعان قازاعى دا.


قايناعان حان بازاردا ۇلكەن-كىشى

بارقادار باق-بەرەكە كۇش بەلگىسى،

توي جاساپ، جامبى اتتىرىپ، كوكپار تارتىپ،

تاشكەنتتىڭ تۋ كوتەردى قۇشبەگىسى.


وزعان ات، جىققان جىگىت جۇلدەنى الار،

بايگە مەن بالۋان كۇرەس جانە دە بار.

قازاقتىڭ جاقسىلارىن قوشەمەتتەپ،

قۇشبەگى بولا قالعان قوناعۋار.


قۇرمەتتەپ سارايىنا شاقىرىپتى،

تاتتىدەن الۋان-الۋان تاتىرىپتى.

قۇشبەگى كوڭىلى تاسىپ، مەرەيى اسىپ،

بوزاسىن قىمىزدايىن ساپىرىپتى.


– حالايىق، ۋا، ءقادىرلى قاناي مىرزا،

بولاسىز وسى تويدا قالاي ىرزا؟

قازاقتىڭ اتى وزباي، بالۋانى جىقپاي

قالعانى قالاي جاقتى قولايىڭىزعا؟


مەن ءوزىم ورتايماعان كەمەل ەدىم،

نە بولسا ماڭدايىمنان كورەر ەدىم.

بايگەدەن اتىڭ كەلىپ، بالۋانىڭ جىقسا،

باسىنە بەكتىگىمدى بەرەر ەدىم.


... باتسا دا قۇشبەگىنىڭ كەكەگەنى،

بي قاناي شاربولاتتاي بەكەم ەدى.

قاپىسىز قارا تىلمەن جاعالاسسا،

جاپىرىپ قوعادايىن كەتەر ەدى.


جان-جاعىن بارلاي قاراپ، سىر بەرمەدى،

قازاقتىڭ جاقسىلارى ۇندەمەدى.

سول كەزدە قاناي تۇرىپ: «قايتالاشى،

جاڭاعى ايتقان ءسوزىڭ شىن با؟» دەدى.



كوكىگەن بەگى تاعى قايتالادى:

«ايتقانىم – ايتقان.

مىنە، ايتام ءالى:

اتىمنان اتىڭ وزسا، پالۋانىڭ جىقسا،

بەتىڭدى بەكتىكتەن كىم قايتارادى؟


قانايىم نامىستانسا – مايدان بەرسىن،

اي ءبىراق قازاققا ونداي قايدان كەلسىن!؟»

ساقىلداپ كۇلدى دەيدى قۇشبەگىسى،

اسقانداي استام كەۋدە ايدان دەرسىڭ.


«تاشكەنتتى — اتىڭ وزسا  ؛وڭگەرەسىڭ،

بەك بولىپ، بالۋانىڭ جىقسا مەڭگەرەسىڭ.

بولماسا، ەي قانايىم، ۇلى بازار –

تىزگىنىن توبە ءبيدىڭ سەن بەرەسىڭ».


تاشكەنت تە قازاقتىڭ ءبىر ءورىسى ەدى،

تۇسىندا تولە ءبيدىڭ كەنىش ەدى.

ابىزدىڭ ارۋاعى قولداسىن دەپ،

بي قاناي مامىلەگە كەلىسەدى.


سول جەردە قول الىسىپ ۋاعدالاستى،

قولپاشتاپ قوشەمەتشى قاۋمالاستى.

تولعانىپ قايتتى قاناي كوكشەتاۋعا،

تۇن قاتىپ تالاي-تالاي بەلدەن استى.


* ؛ ؛ ؛ ؛ * ؛ ؛ ؛ ؛ *

تەرەڭنەن تەبىرەنەر تەكتى قاناي،

اۋىر وي جىلىمىنا بوكتى قاناي.

سابىرمەن ساباتتانىپ، سالتاناتپەن

زەرەندى زەر بەلىنە جەتتى قاناي.


جانكۇيىك مازالاسا – قايدا راحات؟

جان تاۋىپ جاتا المادى جايباراقات.

تۇسەتىن بالۋانعا جىگىت ىزدەپ،

تاراتتى قىرعا حابار، ويعا لاقاپ.


جەتكىزبەي وي ۇشىعى اداستىردى،

تولقىنى تۋلاپ ىشتە الاسۇردى.

بايىپتى بايسال قاناي سىر الدىرماي،

جۇيرىك ات كىمدە بار دەپ قاراستىردى.


كوپ جىگىت بەلدەسۋدەن بوي سالادى،

وزبەكتىڭ پالۋانىنان تايسالادى.

بايگەگە ات قوسام دەپ ايتا المايدى،

باسىنە ات باسى التىن قويسا داعى...


بابىنا كەلىپ ابدەن جاراعاندا،

شىن جۇيرىك شىعاسىعا قاراعان با!

توسكە ورلەپ كۇندىك جەردەن كەشكە وزاتىن،

ات قايدا القىنبايتىن الاماندا؟


كۇرەسكە بۋرا ساندى تىرەك كەرەك،

تەمىردەي تەگەۋرىندى بىلەك كەرەك.

سارت تا سۇرت ساقىلداسىپ شايناسقاندا،

ىقپايتىن دۇلەي داۋدەن جۇرەك كەرەك.


...تاراتىپ ويىن وسىلاي جان-جاقتىعا،

ۇمىتپاي اتا-بابا، ارۋاقتى دا،

بىر كۇنى سالەم بەرە كەلدى قاناي،

قونىستاس اعايىنى مالباقتىعا.


سىي قوناق كەلە بەرمەس ارناپ بۇلاي،

قۇرمەتتەپ قارسى الادى مالباقتى باي.

تاڭىرقاپ سىباي-سالتاڭ جۇرگەنىنە،

نوكەرمەن قاراسى كوپ سالماق قىلماي.


بويىنان اسپاس بۇلا كۇشتىڭ ءوزى،

بولمايدى تاعىلىمنان تىس مىنەزى.

وزىنە سالەم بەرىپ كىرىپ كەلگەن

قانايدىڭ مۇساقۇلعا ءتۇستى كوزى.


تۇرپاتى مۇساقۇلدىڭ بولەك ەكەن،

جيىرمانىڭ ىشىندەگى ورەن ەكەن.

دەمبەلشە، مىعىم دەنە، شالقاق كەۋدە،

بۇلقىنعان بۋرا ساندى سەرەك ەكەن.


كەنجەسى ايدىنى اسقان مالباقتىنىڭ،

ارتى ەڭكەك، الدى شالقاق، كەڭ جاۋىرىن.

تارامىس ءتورتباق كەلگەن، ورتا بويلى –

بي قاناي كوردى ەلىنىڭ ارلان ۇلىن.


وسى عوي الىسقاندى جايپار ادام،

تايسالماس تاۋداي الىپ شويقارادان!

تارتىپتى-اۋ باتىر قالاق باباسىنا،

بالانى بۇرىن قالاي بايقاماعام؟



الىسقا اتتاپ ەلدەن شىقپاسا دا،

كوز وتىن كوڭىلدەگى قۇتقا سانا.

تەڭ تۇسەر تىرەسكەندە جىگىت ەكەن،

وزبەكتىڭ پالۋانىن جىقپاسا دا.


نامىستى جاتقا قولدان بەرمەيتىندەي،

ورشىسە جاۋار بۇلتشا ورلەيتىندەي،

بالانى اپارۋعا بولادى ەكەن،

شارتپا-شۇرت، قانە، كەلسەڭ كەل دەيتىندەي.


رۇقساتىن ماكەڭنىڭ دە الار بولساق،

تاشكەنتتە بالۋانعا سالار بولساق.

الاشتىڭ ابىرويىن ءدۇيىم جۇرتتىڭ

الدىندا قورعاپ سولاي قالار بولساق...»


دەپ قاناي ىشتەن ءپىشىپ ويلانادى،

كوڭىلى قايتكەندە دە جايلانادى.

ەكى كۇن ەرۋ بولىپ، ەرتەڭىنە

ەلىنە اتتانۋعا اينالادى.


بەيىلىن بەرگەن ەكەن جىرعاپ قۇداي،

كۇتەدى قۇداسىنداي مالباقتى باي.

جاسىندا بالۋان بولعان ول دا جايساڭ،

يىلمەس كەز كەلگەنگە شىنداپ بۇلاي.


بي قاناي: اعاتايىم، نارسىڭ دەيدى،

العىسىم امانات بوپ قالسىن، مەيلى.

مۇساقۇل بالا مىنا كۇن ىستىقتا،

شىعارىپ ءبىراز جەرگە سالسىن دەيدى.


تىلەگىن بي قانايدىڭ ەكى ەتپەيدى،

سوڭىنان جاس مۇساقۇل بۇلكەكتەيدى.

بالانىڭ قاسيەتىن بىلسەم-اۋ دەپ،

جانىندا داناگويدىڭ گۇل كوكتەيدى.


«كۇن بۇگىن ىستىق ەدى مۇنشا نەتكەن؟!

بالام-اۋ، بوي سۋىتىپ الساق پا ەكەن؟

سالقىنداۋ كول بولا ما، قارا سۋ ما،

سول جاققا اتتىڭ باسىن بۇرساق پا ەكەن...»


«قۇيىلعان تۇكتى تاۋدىڭ بار بۇلاعى،

قاراسۋ – انا ادىردىڭ ارعى جاعى.

ال اتا، ولاي بولسا، كەتتىك سوندا» ؛ –

دەگەندە زاۋلاي بەردى ارعىماعى.


قارا سۋ كولكىپ جاتقان مىيلى بۇلاق،

قوس اتتى جەلە جورتىپ جەتتى قۇلداپ.

«ال مۇنىڭ ار جاعىنا وتەيىك» دەپ،

قانايدىڭ ەسىل-دەرتى العا ۇمتىلماق.


«اۋ، اتا، مىنا جەردىڭ ءبارى باتپاق،

ات-ماتپەن جىلىمىنا جىلدام تارتپاق.

ودان دا وتكەل ىزدەپ تابايىق» دەپ،

مۇساقۇل جەتكەنىنشە تاپىراقتاپ.


بي قاناي قويىپ كەتىپ توتەسىنەن،

باتپاققا اتى باتتى بەلشەسىنەن.

وزى دە اۋپىرىمدەپ ارەڭ شىعىپ،

كوگالعا سۇلاي كەتتى ەركە ەسىلگەن.


شوشىنىپ كورىنىستەن ءتۇس قاشىرعان،

مۇساقۇل قۇمبىل ىرعىپ ءتۇستى اتىنان.

جۇگىرىپ باردى داعى مىيدا جاتقان

جىلقىنى بىر-ەكى ىرعاپ ارقاسىنان.


قۇلاشتاپ جال-قۇيرىققا سالدى قولدى،

قاپىسىز كۇشىنىڭ بۇل الدى بولدى.

قوزىداي ءىلىپ الىپ، قىرعا قاراي

لاقتىردى قاناي مىنگەن الكۇرەڭدى.


ۋا، ارۋاق!

قولداپ ءوزىڭ جەبەلەشى!

قانايدىڭ كۇتكەنى دە، كەرەگى وسى.

جەلپىنىپ، جەردەن اتىپ تۇرەگەلدى،

قوزعانداي ءوزىنىڭ دە دەلەبەسى.


كەزىكسە تاس قايراققا، قۇتتى قولعا،

ور نامىس ەر قايراتىن بۇقتىرار ما؟

تابانىن تىرەگەندە بەلدەن كىرگەن

مۇساقۇل مىي باتپاقتان شىقتى زورعا.


ارۋاعى كوتەرىلىپ ەندى قاناي،

بوگەلمەي قارا سۋعا ەندى قاناي.

جۋىنىپ ءۇستى-باسىن، بويى سەرگىپ،

قاسىنا مۇساقۇلدىڭ كەلدى قاناي.


«مەيىرىن توكتى بۇگىن اللا ماعان،

تۇسىپ ال قارا سۋعا سەن دە، بالام،

ەركىڭشە شومىلا بەر قىمتىرىلماي،

جانتايىپ مىنا جەردە ءسال دەم الام».


سۇڭگىدى مۇساقۇل دا سۋعا كىرىپ،

قانايدىڭ كەۋدەسىندە تۋلادى ءۇمىت.

سۇيىنىپ ەر تۇرقىنا قاراي بەردى،

جاتقانداي سول ساتتەردە نۇر جامىلىپ.


اراسى قوس جاۋىرىن – نە قۇدىرەت!

سىيعانداي بىلەم-بىلەم جەڭدى بىلەك.

بۋرا سان، بۇلشىق ەتى بۇلت-بۇلت ويناپ،

ەر شۋاق توگەتىندەي نۇرلى جۇرەك.


جەلكەدەن سەگىزكوزگە نارقۇلاعان

وسىپتى قۇلىن جالى جالبىراعان،

تابىلدى ىزدەگەنىم دەپ ىشىنەن

بي قاناي قۋانعاننان بالبىراعان.


جالى بار نىسانالى – جوتاسىندا،

كورمەگەن ءتۇسىپ ءالى ناقا سىنعا.

جىلقىنى مىيعا باتقان جۇلىپ الىپ،

لاقتىرۋ بۇيىم ەمەس مۇساقۇلعا.


وسىنداي ەرەن كۇشىن كوردى قاناي،

باعاسىن بالاسىنباي بەردى قاناي.

تاشكەنتتە بالۋانعا سالسام ەگەر،

جەرگە قاراتپاس دەپ سەندى قاناي.


قاپىسىز ەر كەرەك-تى قانايعا دا،

قازاقتان تابىلمايدى ول قالاي عانا؟

تولايىم تولاعايعا ءتاۋبا، شۇكىر،

تارت العا!

تارتىنشاققا قارايلاما!


* ؛ ؛ ؛ ؛ * ؛ ؛ ؛ ؛ *



جىل ءوتتى.

نامىس-قايراق جانىدى ەردى.

بي قاناي مالباقتىعا تاعى كەلدى.

تاشكەنتتىڭ بازارىندا باق سىنالار

تۋىپ تۇر سىن ساعاتتىڭ شاعى دا ەندى.


– بەۋ، اعا!

قۇداي ساعان بەردى داۋلەت.

دارىعان قۇت-بەرەكە سەن ءبىر اۋلەت.

ۇش تايپا ەلگە اينالىپ ءۇش ورەنىڭ،

ويلايمىن باق جۇلدىزىن جاندىرار دەپ.


ۇلداردى مال سوڭىنا سالا بەرمە،

ەڭىستەن – ەر بولار ۇل شابادى ورگە.

كوبىرەك ەل تانىسىن، جەر تانىسىن،

بەركىنسە بەتتەرىنەن قاعا كورمە!


مۇساقۇل بالاڭ مىنا ەرسىن ماعان،

وسىنداي ۇلىڭ بارىن كورسىن عالام.

ات باسىن ادەيىلەپ بۇرىپ كەلدىم،

رۇقساتىن وسى جولعا بەرسىن اعام!


... بي قاناي ودان ءارى تايپالمادى،

بالۋانعا سالامىن دەپ ايتا المادى.

مالباقتى ماقۇل ساناپ يزەدى باس،

كونىلىن ءاز ءىنىنىڭ قايتارمادى.


سويلەدى رازى بولىپ جانە قاناي:

– راحمەت پەيىلىڭە، جان اعام-اي!

ول جاقتا توي بولادى،

توي بولعان سوڭ

قۋ باس تا تۇرا ما ەكەن دومالاماي؟!


مۇساقۇل جاس جىگىت قوي، كورسىن ول دا،

جۇيرىك ات، بەلدە ساداق، قامشى قولدا.

زامانداس، قۇربى-قۇرداس ورتاسىندا

كەۋدەسى كوتەرىڭكى، بولسىن الدا.


لازىم عوي مەرەيلەنىپ ماستانباعى،

قىز قۋىپ، كوكپار تارتار جاستار جاعى.

جەلى بار اياعىنىڭ ءبىر ءتاۋىر ات

بولسا، – دەپ قاناي تاعى استارلادى.


مالباقتى ايتتى سوندا بي قانايعا:

– جولىڭدا ءۇش قوس جىلقى بۇل ماڭايدا.

باستىعى جىلقىشىنىڭ كوپتەن بەرگى –

بيلىگى قىلقۇيرىقتىڭ كەنەبايدا.


ارالاپ ەن جىلقىنى تانىپ كورەر،

مەن ايتتى دەسەڭ ءبىر ات تاۋىپ بەرەر.

جۇيرىگىن، جورعاسىن دا سول بىلەدى،

جونىم جوق ءمۇلت كەتەر دەپ قاۋىپتەنەر.


قاسىنا مۇساقۇلدى ەرتتى قاناي،

جىلقىعا ەرتەڭىنە جەتتى قاناي.

كەنەباي شالعا جايلاپ جايىن ايتتى

كوپ كورگەن تالاي-تالاي كەپتى قاناي.


كەنەن قارت كەمەڭگەردى قابىل الدى،

سالەمىن ەستىپ بايدىڭ جادىرادى.

ايتقانى سول ارادا ءبىر اۋىز ءسوز:

«ەي، قاناي، ىزدەگەنىڭ تابىلادى!»


بۇل سوزدەن كوڭىلدەگى بۇلتى ىدىراپ،

قانايعا تۋعانداي-اق نۇر كۇن ابات.

توبىنا مۇساقۇلدى قوسىپ الىپ،

تاڭەرتەڭ كەتتى كەنەڭ جىلقى ارالاپ.


شالعىننىڭ دومالادى ءمولدىر شىعى،

ارالاپ كەلە جاتىر كوپ جىلقىنى.

نە ءتۇرلى قامىس قۇلاق، توپاي كوكتەر،

دەيتىندەي كوزدىڭ سۇعى، ەردىڭ قۇنى.


كولبەڭدەپ، كولدەنەڭدەپ شىعادى الدان،

ساتى كوپ مۇساقۇلدىڭ تۇرا قالعان.

جىگىتىڭ قىزىققانمەن، كەنەباي قارت

توقتاماي، تولقىن قۇمار تىنا قالعان.


مۇساقۇل قاجىدى ابدەن ءاددى قۇرىپ،

نالىتتى قالعان نە سان ءساندى كۇلىك.

الدەن ءبىر ۋاقىتتاردا كەنەباي شال

شەت جاتقان كەربەستىگە سالدى قۇرىق.


شالىڭنىڭ جاندى كوزى شىرادايىن،

تىل-تيەك اعىتىلدى تۇمادايىن:

«ال بالا، جۇگەنىڭدى سال وسىعان،

تۇلپارىڭ سەنى كۇتكەن، مىنە، دايىن».


لىپ ەتىپ مۇساقۇل تەز جۇگەندەدى،

ەر سالىپ، ابزەل-تۇرمان تۇگەندەدى.

اتىنىڭ الدى-ارتىنا كوز توقتاتىپ،

بىر مەزەت ءبىلىندى ءسال تۇنەرگەنى.


ويپىرماي، وسىنداي دا بولادى ەكەن،

اتامىز ات سىنىنا ولاق ەكەن.

قاراسا، قوس قۇلاعى بىردەي شۇناق،

قۇيرىعى، قۇداي اتىپ، شولاق ەكەن.


«اۋ، اتا، ارعىماقتى باپتادىڭىز،

جاس كۇننەن جىلقى بولدى باققانىڭىز،

مىڭعىرعان مىڭ سان مالدان ماعان تانداپ،

لايىقتاپ وسى ما ەدى تاپقانىڭىز؟


تۇلىكتىڭ جىلقى زاتى تورەسى ەدى،

نار تۇيە ساقارانىڭ كەمەسى ەدى.

تىم قۇرسا قۇيرىعى مەن قۇلاعى جوق،

ويداعىم ءدال وسىنداي ەمەس ەدى».


قارقىلداپ قارتىڭ سوندا كۇلدى دەيدى:

وسىنى ايتارىڭدى ءبىلدىم دەيدى.

اشايىن كەربەستىنىڭ سىرىن ساعان،

كوزىڭە كورسەتەيىن شىن دۇلەيدى.


ايتپاعام بەس جىل بويى اكەڭە دە،

الپەشتەپ قۇلىنىنان ماپەلەگەم.

بۇل دا ءبىر كەر قۋلىقتىڭ قۇلىنى ەدى،

ومىرگە بورانداتىپ ەرتە كەلگەن.


جەرگە دە بارۋى مۇڭ تاياق تاستام،

اياعىن بۋازىندا ساناپ باسقان.

ەنەسىن كوزىمنەن ءبىر تاسا قىلماي،

مەن داعى قاپتالىنان قاباتتاسقام.


سىرىنا سوندا مۇنىڭ بويلايتىنمىن،

وزىمشە ساۋەگەيسىپ بولجايتىنمىن.

ىشىندە داۋدە بولسا نە تاس جاتىر،

نە تۇلپار تۋارسىڭ دەپ ويلايتىنمىن.


ارقادا اقىراتىن بوران قاتتى،

اقمىلتىق ايازىن دا جالاڭداتتى.

ناۋرىزدىڭ اياعىندا كەر قۋلىقتىڭ،

قۇلىنداپ قالعانى دا ماعان باتتى.


ۇيەلەپ، ورنىنان ول تۇرا المادى،

كەر قۇلىن شۋمەن ءبىراق شۇبالمادى.

ۇستىنەن ەنەسىنىڭ ەرسىلى-قارسىلى

شاپقىلاپ، سالىپ ويناق شىعاندادى.


جىلقىنىڭ جەر قايىسقان تابىنىندا،

كوپ قۇلىن تۋعان ەرتە تاعى مۇندا.

بۇلعاقتاپ ويناۋ تۇگىل، تۇراتۇعىن

بۇرىسىپ ەنەسىنىڭ باۋىرىندا.


قۇيرىق تا، سۋىقتا سول قۇلاق تا ءۇسىپ،

ۇزىلىپ ءتۇپ ورنىمەن قالدى ءتۇسىپ.

كەر شۇناق مۇنى دا استە ەلەمەدى،

قاردا ويناپ، قۇلدىراڭداپ، قۇراققا ۇشىپ.


ارقانىڭ ايازى وعان دارىمادى،

وزىنىڭ ەنەسىنە جارىمادى.

بيەگە تاعى دا ەكى قاتار تەلىپ،

كەلىسىپ اسىراۋى، ارىمادى.


وسىلاي ادامعا ايتپاي بەس جىل باقتىم،

تولقىنىن كوڭىلىمنىڭ تاسقىنداتتىم.

توپقا ءبىر، ءتىرى بولساڭ، سالارمىن دەپ

كەۋدەمدە ءۇمىت وتىن ۇشقىنداتتىم.


تۇبىندە ەر قاناتى، دوسى بولار،

دەگەنىڭ كۇيسىز جۇيرىك وسى بولار.

جىلقىنىڭ قاسيەتىن بىلمەي وتەر

قۇلاقتىڭ شۇناعىنان شوشىعاندار.


تورت اياق، قۇيما تۇياق – سىڭىرلەرى

تارتىلعان ارقاندايىن جەلىدەگى.

بەس قارىس قارا سابا مويىنىنداي

كەڭ جاتىر تەگەنەلى كوتكەنشەگى.


دەلديگەن قوس تاناۋدىڭ دەمى تەرەڭ.

جاڭىلماس قالىبىنان شولىركەگەن.

كورگەندە ۇلى جيىن الاماندى

جاراتار ءوزىن-وزى، كامىل سەنەم.


اۋرەلەپ تەرىن الىپ زورىقتىرما،

تاۋبەلەپ تاڭ اسىرىپ زارىقتىرما.

اۋىرىپ قالدى دەمە سۇلىق تۇرسا،

زاۋدە دە سۋدان جانە تارىقتىرما.


كەر بەستى كەمەل سىندى كوتەرەدى،

جەتى كوش جەردەن بايگە اپەرەدى.

جايىلىپ جاقسى اتاعىڭ بار قازاققا،

دابىسىڭ كەلەشەككە كەتەر ەدى.


ارينە، بالام، مەنى تەرگەمەيسىڭ،

جورتقاندا جولىڭ بولىپ ەرلەگەيسىڭ.

كەلمەسە وسى ايتقانىم، ەندى قايتىپ

«اتا» دەپ ماعان سالەم بەرمەگەيسىڭ.


جالعىز-اق: سۇيەگىڭنەن تانا كورمە،

اتىڭا ءوزىڭ ءمىنىپ شابا كورمە.

جايدان-جاي قاناي سەنى اپارمايدى،

سەلكەۋلىك سەنىمىنە سالا كورمە.


كەۋدەمدە كومبە نەبىر جاتىر مىنا،

كورگەنمىن اتاڭ قالاق باتىردى دا.

اتاڭا بالۋاندىعىڭ تارتقان ەكەن،

كۇرەسكە ىركىلمەي ءتۇس، قاپىل قالما.


مۇشەلگە كىرگەنىڭدى بىلگىزەرسىڭ،

سايما-ساي ءتورت قۇبىلاڭ، ىرعىن ەرسىڭ.

باسىنا باسقا بالا يە بولماس،

كەر اتقا نۇربەگىمدى مىنگىزەرسىڭ.


قاراكوك بەستى ءوزىڭنىڭ مىنۋىڭە،

جادىراپ زامانداسپەن جۇرۋىڭە.

بەس كوشتىك جەردەن كەلەر قاۋمەتى بار،

جارايدى جانە كوكپار ىلۋىڭە.


قولداسىن ارۋاعى اتاڭ قالاق،

مەنىڭ دە بەرگەن وسى باتام، قاراق!

...اقجارما تىلەك قوسىپ مۇساقۇلدى

اق جولعا اتتاندىردى كەنەباي قارت.


(جالعاسى بار)

باننەر
سوڭعى جاڭالىقتار

يمپورتتان نە ۇتتىق؟

ەكونوميكا • كەشە

«ەكى جۇلدىز» بايقاۋى الماتىدا باستالدى

رۋحانيات • 20 قىركۇيەك، 2019

تارازدا جەدەل بايلانىس ورتالىعى اشىلدى

ايماقتار • 20 قىركۇيەك، 2019

ليساكوۆتىڭ «بايتەرەگى»

ايماقتار • 20 قىركۇيەك، 2019

گوبەلەن – تەكتى ونەردىڭ تۋىندىسى

رۋحانيات • 20 قىركۇيەك، 2019

«مادەني قابات» جويىلعان جوق

قوعام • 20 قىركۇيەك، 2019

شاحماردان تەربەلگەن تالبەسىك

رۋحانيات • 20 قىركۇيەك، 2019

ۇقساس جاڭالىقتار