توقسانعا اياق باسقان اقساقال اتامەكەندى امالسىز تاستاپ كەتۋگە ماجبۇرلەگەن سول كەزەڭنىڭ سۇرقيا ساياساتىن ەسكە السا, تاماعىنا وكسىك تىعىلىپ, جانارىن مۇڭ شالادى. – 1944 جىلى قىستىڭ قاقاعان ايازىندا اۋىل تۇرعىندارىن جيناپ, ورىس تىلىندە سويلەگەن اسكەري ادامدار جارتى ساعاتتىڭ ىشىندە بۋىنىپ-ءتۇيىنىپ, تەز ارادا جولعا شىعۋعا بۇيرىق بەردى. ويىن بالاسىمىز. نە ايتىپ جاتقانىن تۇسىنبەيمىز. ايەلدەردىڭ جىلاپ, ۋلاپ-شۋلاعانىنا قاراپ ءبىر جاماندىقتىڭ بولعانىن سەزگەندەيمىز. جاستار اشۋعا ەرىك بەرىپ, كونبەيتىن پيعىل تانىتىپ ەدى, اقساقالدار جاعى باسۋ ايتىپ, سابىرعا شاقىردى. بۇل دا اللانىڭ ماڭدايىمىزعا جازعان ءبىر سىناعى شىعار. جوعارىنىڭ ايتقانىن تىڭداماساڭدار ايامايدى. بوسقا قىرىلىپ قالاسىڭدار. ءالى-اق ءبارى ورنىنا كەلەدى دەستى.
سودان قازاقستانعا 18 تاۋلىك ءجۇرىپ كەلىپتى. جەل ازىناعان قىرىق جاماۋ ۆاگوندارعا تيەلگەن ادامدار كۇنىنە ءبىر رەت قانا تاماقتاندىرىلىپتى. ونىڭ ءوزى سىلدىر سۋ سەكىلدى بىردەڭە. قازاقستانعا جەتكەنشە اشتىقتان, اۋرۋدان كوز جۇمعاندار از بولماپتى. ياۆلوەۆتەر وتباسى پەتروپاۆل ستانساسىنا تۇسكەندە ءىنىسى قاتتى اۋىرىپ, اناسى ەكەۋىن اۋرۋحاناعا جاتقىزعان. ەت جاقىن تۋىستارىنان كوز جازىپ قالعان ونى قازىر تۇرىپ جاتقان پەنكوۆو اۋىلىنا اكەلىپ, ءبىر وتباسىنا قونىستاندىرعان. تابيعاتىنان اشىق, اقكوڭىل, ەتى پىسىق ول جاڭا جەردەن دوستار تاۋىپ, تەز ۇيرەنىسىپ كەتتى.
1957 جىلى دەپورتاتسيالانعان ۇلتتارعا ەلدەرىنە قايتۋعا رۇقسات بەرىلىپ, مۇحاربەك تە كاۆكازعا ورالادى. مۇندا قاراعاندى قالاسىنىڭ تۋماسى گوشتا دەگەن بويجەتكەنمەن كەزدەسىپ, ءدام-تۇزدارى جاراسادى. كەيىن جاس وتاۋ يەلەرى قازاقستانعا كەلىپ, سودان ءبىرجولا تۇراقتاپ قالادى. ءبىر شاڭىراق استىندا جارتى عاسىرعا جۋىق ءتۇتىن ءتۇتەتىپ كەلە جاقتان ەرلى-زايىپتىلار جەتى بالا ءوسىرىپ, ۇلىن ۇياعا, قىزىن قياعا قوندىرعان.
– تۇڭعىشىمىز ءالى جاسقا تولا قويماعان كەز. بىردە كۇيەۋىم 4 جاستاعى قازاق بالاسىن جەتەلەپ اكەلىپ تۇر. قاتارىنان كەم قىلماي ءتاربيەلە, دەدى. اتى تالعات ەكەن. ءوز تەگىمىزدى بەردىك. بالالارىمىزدى «تيمۋر جانە ونىڭ دوستارى» دەيتىنبىز. باۋىرلارى ونىڭ ايتقانىن ەكى ەتپەيتىن. اقىلدى, بايسالدى بولىپ ءوسىپ كەلە جاتقاندا 30 جاسىندا جۇرەك تالماسىنان كوز جۇمدى, – دەگەن گوشتا اجەي وتكەندى مۇڭايا ويعا ورالتتى. ول قازىر مەكتەپ وقۋشىلارىنا ارناپ ۇلتتىق كيىمدەر تىگۋمەن اينالىسادى.
اكىمشىل-ءامىرشىل زاماننىڭ تەپەرىشىن از كورمەگەن ولار «بالاپان باسىنا, تۇرىمتاي تۇسىنا» سەكىلدى قيىن-قىستاۋ كەزدە تۋعانىنداي قابىلداپ, جاتسىنباي باۋىرىنا باسقان, جارتى قۇرتتى بىرگە ءبولىپ جەگەن قازاق حالقىنىڭ جومارتتىعىن, مەيماندوستىعىن ەش ۇمىتپاق ەمەس. العىستارى شەكسىز, قۇرمەتتەرى زور, پەيىلدەرى اق. قازاقستانداي ەلدە تۇرىپ, ادەمى قارتتىق كەشىپ جاتقاندارىنا شۇكىرشىلىك ەتەدى. كىشىپەيىلدىلىك تە – كىسىلىك. ودان ەشكىم كىشىرەيىپ قالمايدى. وسكەلەڭ ۇرپاق ءبىزدىڭ تاتۋلىق, بىرلىك, ءتۇسىنىستىككە نەگىزدەلگەن ءداستۇرىمىزدى ساباقتاستىقپەن جالعاستىرسا, ءوتكەن شىنايى تاريحىمىزدى ءبىلىپ وسسە, ۇمىتپاسا دەگەن ءتىلەكتەرىن قايتالاۋدان جالىقپايدى.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى
