ساياجاي سەرگەلدەڭى
سارسەنبى, 30 قاڭتار 2013 7:41
تىرشىلىك ءۇشىن كۇرەسۋدە قانداي دا ءبىر جول تاۋىپ, دىتتەگەن جەرىنە جەتىپ, ورنىعىپ قالۋعا تالپىنۋ تابيعي قۇبىلىس, ءومىردىڭ جازىلماعان زاڭى. سول قاعيدانى اركىم ءارتۇرلى قابىلداپ, وي ءورىسىنىڭ جەتكەنىنشە ەكشەپ, ارەكەت ەتەتىنى دە اقيقات. شىنى كەرەك, بۇگىنگى قوعامدا بەلەڭ الىپ بارا جاتقان ءبىر پروبلەما ساياجاي ماسەلەسى بولىپ وتىر.
سارسەنبى, 30 قاڭتار 2013 7:41
تىرشىلىك ءۇشىن كۇرەسۋدە قانداي دا ءبىر جول تاۋىپ, دىتتەگەن جەرىنە جەتىپ, ورنىعىپ قالۋعا تالپىنۋ تابيعي قۇبىلىس, ءومىردىڭ جازىلماعان زاڭى. سول قاعيدانى اركىم ءارتۇرلى قابىلداپ, وي ءورىسىنىڭ جەتكەنىنشە ەكشەپ, ارەكەت ەتەتىنى دە اقيقات. شىنى كەرەك, بۇگىنگى قوعامدا بەلەڭ الىپ بارا جاتقان ءبىر پروبلەما ساياجاي ماسەلەسى بولىپ وتىر.
شالعايداعى اۋىلداردان كەزىندە قانداي دا ءبىر جاعدايمەن بالا-شاعاسىمەن قالا ماڭىنا كوشىپ كەلىپ, وكىلەتتى ورگانعا ۋاقىتشا, مۇمكىندىگى بولىپ جاتسا تۇراقتى تۇردە تىركەلىپ, جاناشىرلارىنىڭ ءۇيىن پانالاپ, نەگىزىنەن پاتەر جالداپ تۇرىپ, قانداي دا ءبىر جۇمىس تاۋىپ, ەڭبەك ەتكەندەردىڭ ءوزى ۇشكە بولىنەدى. ءبىرىنشىسى, ادال ەڭبەگىنە سۇيەنىپ, ماماندىعىنا ساي رەتى كەلگەن جۇمىستى ىستەپ, باردى قاناعات تۇتادى. ەكىنشىلەرى تۇراقتى ايلىق جالاقى بەرەتىن مەكەمەلەر مەن ۇجىمداردان جۇمىس تابىلماعان سوڭ, ءيا بولماسا تولەنەتىن ەڭبەكاقى تۇرمىستىق قاجەتتىلىكتەرىن وتەمەگەندىكتەن اقشا تابۋدىڭ ءتۇرلى جولىن ىزدەپ شاپقىلاپ, ءتىپتى زاڭدى, زاڭسىز بيزنەس جاساپ وزىندىك جەتىستىككە جەتىپ تە جاتادى.ءۇشىنشى توپ وڭاي ولجا تابۋدى كوكسەيتىندەر ارەكەتى – قوعامدىق ءتارتىپتى بەلدەن باسۋ, قۇقىق بۇزۋ, ۇرلىق جاساۋ, ادام الداۋ دەپ تىزبەلەنەدى. تاعى ءبىر توپ جاقىن شەتەلدەردەن كۇنكورىس قامى ءۇشىن ارزان جۇمىس قولى رەتىندە جەرگىلىكتى حالىققا جالدانىپ ماۋسىمدىق قۇرىلىس جۇمىستارىن ىستەپ, سوسىن ساۋدا-ساتتىقپەن بازارلارعا ورنىعىپ ناپاقاسىن تاۋىپ ءجۇرگەن جاندار. شىنى كەرەك, سول ازاماتتاردىڭ كەيبىرى شەتەلدە جۇرگەندەرىن استە ۇمىتىپ, ادامي تۇرعىدا جاسالعان قامقورلىقتى ءوز ورەلەرى جەتكەنشە ءتۇسىنىپ, ۋاقىت وتە كەلە وكتەمسي سويلەيتىن حالگە دە جەتكەنى جاسىرىن ەمەس.
وسى ەلدىڭ باسىم بولىگى قالالار ماڭىنداعى ساياجايلاردا تۇراقتاعان. سول ساياجايلار ناقتىلاي تۇسسەم, باۋ-باقشالار اراسىنداعى ءبىر قاباتتى ساياجايلار, جەرتولەلەر ورنى بۇگىندە ەكى-ءۇش قاباتتى ءسان-سالتاناتى اسقان ەكى-ءۇش قاباتتى تۇرعىن ۇيلەرگە اينالعان. جاقسى. مۇنى وركەنيەت قادامدارى دەپ تە قابىلداعان ءلازىم. ايتكەنىمەن, مەدالدىڭ ەكى جاعى بار ەمەس پە؟!
جالپى, ساياجايلار اۋماقتارى جىل وتكەن سايىن كەڭەيىپ, تۇرعىندارى ەسەلەپ ءوسىپ تە كەلەدى. بۇگىندە الماتى وبلىسى بويىنشا تىركەۋدەن وتكەن ساياجايلار مەن باۋ-باقشا قوعامدارىنىڭ جالپى سانى 645. العاشقى ماقساتى كوكونىس, جەمىس اعاشتارىن ەگىپ, ودان وزىنە, ياعني وتباسىنا قاجەتتى ءونىم الۋعا ارنالعان ساياجايلىق جەر تەلىمدەرىندە بۇگىندە اۋىز سۋ جەتپەي, ەلەكتر جارىعىن تاراتاتىن ترانسفورماتورلاردىڭ شاماسى كەلمەي, اۆتوكولىك جولدارى تارلىق ەتىپ وزەكتى ماسەلەلەر الدان شىعۋدا. تۇرعىندارىنا مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋ, مەكتەپ جاسىنداعى بالالارىن جالپىعا بىردەي ورتا بىلىممەن قامتۋ, الەۋمەتتىك كومەككە مۇقتاج جانداردى نازاردان تىس قالدىرماۋ سياقتى قاداۋ-قاداۋ شارۋالار انىقتاۋدى جانە وڭدى شەشىمىن تابۋدى قاجەت ەتەدى. ساياجايلار تۇرعىندارى مەملەكەت تاراپىنان زاڭ شەڭبەرىندە كورسەتىلەتىن كومەك پەن قامقورلىقتان مۇلدەم تىس قالىپ وتىرعان جوق. قالا, اۋىل تۇرعىندارى سياقتى ولار دا جاقىن ماڭداعى ەمدەۋ مەكەمەسىنە قارالىپ, قاجەت بولسا جەدەل جاردەم كولىگىن شاقىرتۋىنا بولادى. زاڭعا سايكەس تۇرعىن ءۇي, الەۋمەتتىك كومەك الىپ وتىرعاندارى بارشىلىق. بيلىك تاراپىنان وقۋشىلاردى مەكتەپكە تاسىمالداۋ جۇمىسى ۇيىمداستىرىلعان.
الماتى وبلىسىندا ساياجايلار مەن باۋ-باقشا بىرلەستىكتەرىندە قوعامدىق ءتارتىپتى قاداعالاۋعا جاۋاپتى 58 پوليتسيا ينسپەكتورىنىڭ انىقتاۋىنشا, ءبىر جىلدا 242 قىلمىس جاسالعان بولسا, ونىڭ نەگىزگىسى – ۇرلىق. سول قىلمىستىڭ باسىم بولىگى ەلىمىزدەگى ەڭ ءىرى مەگوپوليس ماڭىنداعى قاراساي, ىلە, تالعار اۋداندارىندا بولعان. وبلىس اۋماعىنا كەلگەن شەتەلدىك ميگرانتتاردىڭ 15 پايىزدان استامى ساياجايلار مەن باقشالىق قوعامداردا تۇراقتايدى. بۇگىندە وسىنداي جەرلەردە 410 ميگرانت تۇرىپ جاتقانى انىقتالدى.
– ەلباسى «بارلىق مەملەكەتتىك ورگاندار قىزمەتىنىڭ نەگىزى – وتباسى, قاۋىپسىزدىك, جۇمىسپەن, تۇرعىن ۇيمەن قامتۋ, ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ سەكىلدى تۇرعىندار ءۇشىن قاراپايىم قاجەتتىلىكتەن تۇرۋى قاجەت», دەپ اتاپ كورسەتتى. ءبىز ەلباسىنىڭ حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان ساياساتىن جۇزەگە اسىرۋعا بار كۇش-جىگەرىمىزدى سالۋعا مىندەتتىمىز, – دەيدى وبلىس اكىمى اڭسار مۇساحانوۆ.
ساياجاي سەرگەلدەڭىن سەيىلتۋدىڭ ءبىر جولى – سول ساياجايلارعا ەلدى مەكەن مارتەبەسىن بەرۋ. بىراق ول ايتۋعا وڭاي. سەبەبى, كەزىندە رەتسىز سالىنعان ۇيلەردەن تۇزىلگەن كوشەلەر بويىمەن اۋىز سۋ قۇبىرىن, كاناليزاتسيا, تەلەفون, ەلەكتر جەلىسىن تارتۋ, جاياۋ جۇرگىنشىلەر جولىن سالۋ, كوشەلەرگە اسفالت توسەۋ, ەلدى مەكەنگە, كوشەگە ات بەرۋ, ۇيلەردى نومىرلەۋ جۇمىستارىن ءتۇرلى سالالار قىزمەتى اتقارعان سوڭ, اۋدان, قالانىڭ باس جوسپارىنا كىرگىزۋ قاجەت. بۇل جەردەگى ەڭ قيىن جۇمىس اۆتوكولىكتەر ءبىر باعىتتا عانا جۇرە الاتىن نەبارى ءۇش مەترلىك اۆتوكولىك جولىن كەڭەيتۋ ەكەندىگى تاعى انىق. وسى ماسەلەلەردىڭ بارلىعىن ەل زاڭناماسىنا سايكەستەندىرىپ, حالىقتىڭ كەلىسىمىمەن رەتتەۋ ءۇشىن وبلىس اكىمىنىڭ وكىمىمەن جۇمىس توبى قۇرىلىپ, جۇكتەلگەن مىندەتتى ورىنداۋعا كىرىسىپ كەتتى. ەكپىن العان جۇمىستا زاڭسىزدىققا جول بەرمەۋ ءۇشىن وبلىس پروكۋرورى عابيت ميرازوۆ «اۋىل شارۋاشىلىعى جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە ارنالعان جەرلەر ءوز ماقساتىندا پايدالانىلۋى كەرەك. كەز كەلگەن قۇرىلىس نىسانى زاڭعا سايكەس جۇرگىزىلۋى ءتيىس, باقشالىق قوعامدار جۇمىسىن وزدەرىنىڭ جارعى قۇجاتتارىنا سايكەس اتقارۋعا مىندەتتى», دەدى.
قورىتا ايتقاندا, سىرت كوزگە ەرەنسىزدەۋ كورىنگەنىمەن ساياجايلار سەرگەلدەڭى قۇددى كومىلە بىقسىپ جاتقان شالا ىسپەتتى تارامدالىپ كەتكەن. ولاي دەيتىنىمىز, كىمدە-كىم سىرقاتتانا قالسا جەدەل جاردەم شاقىرتاتىنى انىق. سول ناۋقاسقا دارىگەر دەر كەزىندە جەتسە جاقسى. ايتپەسە, جەدەل ءجاردەم كولىگىنىڭ جولسىزبەن جۇرە الماعانى, زاتى بار اتى جوق مەكەن-جايدى تاپپاعانى, سول سياقتى الەۋمەتتىك سالا قىزمەتكەرىنىڭ الەۋمەتتىك كومەككە مۇقتاج جاننىڭ قۇجاتتارىن زاڭداستىرا الماي اۋرە-سارساڭعا تۇسكەنى ەسەپ ەمەس. مۇنداي تىزبەلەنە بەرەتىن پروبلەمالار ساياجاي سەرگەلدەڭى ەمەي نەمەنە؟ بىراق جەتىسۋلىقتاردىڭ «جۇمىلا كوتەرگەن جۇك جەڭىل» دەگەن قازاقى دانالىقتى مەملەكەتتىك ساياساتقا سايكەستەندىرە ارەكەت ەتەتىنى كوڭىلدەرگە قۋانىش نۇرىن سەبەدى.
نۇربول الدىباەۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».
الماتى وبلىسى.
