تاستاندى
ادامداردى ءبىر-بىرىنەن اجىراتىپ, تاعدىرلاردى ەرەكشەلەيتىن دە – اللانىڭ تىلسىم قاسيەتى. سوندىقتان, ادامزات ءۇشىن قاسيەت جوعالتۋ – ەڭ ۇلكەن قاسىرەت. ادامزات جۇرەگىنەن ەشقاشان اسا المايدى. ويتكەنى, ونىڭ قاعىسى مەن تىنىسى قۇلشىلىققا باعىت. «اللانىڭ ۇلى باقىتى بالا ەمەس پە», دەپ ۇزىلگەن انا «بىرەۋلەر قۇدايدان بالا تىلەيدى. ول بالانى نە قىلادى؟ ولسەم ورنىمدى باسسىن دەيدى, ارتىمنان قۇران وقىسىن دەيدى, قارتايعان كۇنىمدە اسىراسىن دەيدى. وسىدان باسقاسى بار ما؟» دەگەن ابايدىڭ «ادام بولىپ كەلۋ وڭاي, ادام بولىپ كەتۋ قيىن» دەگەنىنە دەن قويسىن. ءبارىمىز دە انادان تۋدىق.
ادامداردى ءبىر-بىرىنەن اجىراتىپ, تاعدىرلاردى ەرەكشەلەيتىن دە – اللانىڭ تىلسىم قاسيەتى. سوندىقتان, ادامزات ءۇشىن قاسيەت جوعالتۋ – ەڭ ۇلكەن قاسىرەت. ادامزات جۇرەگىنەن ەشقاشان اسا المايدى. ويتكەنى, ونىڭ قاعىسى مەن تىنىسى قۇلشىلىققا باعىت. «اللانىڭ ۇلى باقىتى بالا ەمەس پە», دەپ ۇزىلگەن انا «بىرەۋلەر قۇدايدان بالا تىلەيدى. ول بالانى نە قىلادى؟ ولسەم ورنىمدى باسسىن دەيدى, ارتىمنان قۇران وقىسىن دەيدى, قارتايعان كۇنىمدە اسىراسىن دەيدى. وسىدان باسقاسى بار ما؟» دەگەن ابايدىڭ «ادام بولىپ كەلۋ وڭاي, ادام بولىپ كەتۋ قيىن» دەگەنىنە دەن قويسىن. ءبارىمىز دە انادان تۋدىق. ساحيح حاديستەگى ءۇش قاراڭعىنى, ياعني اققان سۋ – نۇتفا, ۇيىعان قان – عالاقا, كەسەك ەت – مۇدعانى باسىمىزدان وتكەردىك. ءبىر قىزىعى, انا جۇرەگىنەن ءبارىمىز وزەكتەنسەك تە, مەيىرىمدىلىكتى بىلمەيمىز. ءتىپتى, ادامنان ادام شىعارعان جاراتۋشىنىڭ باقىتىنان ەسەڭگىرەپ, قۋىس كەۋدەنىڭ قاڭىراعان جانىنا وزگەنى تاڭسىق ەتەمىز. كەزىندە شاڭىراعىندا جىپىرلاعان قارا باقىر بالالارىنان قازاعىمنىڭ باسى اينالعانىمەن, باقىتىنان ايرىلماعان ەدى. جايلاۋداعى ازان-قازان بولعان مالىمەن قوسا شۋلاسقان كۇس-كۇس الاقان مەن تاباندار سول كەزەڭنىڭ ناعىز ءومىر جولىن شاڭداتۋشىلار بولاتىن.
قازىر شۋىلداقتار باستان دا, باقىتتان دا اجىراتىلدى. اللانىڭ باعىتىنان اداسپاي اناسىنىڭ جۇرەگىنە جەتكەنىمەن, الداعى جارىعىن كورمەي, ءوز شاراناسىنا تۇنشىعىپ, ءوز ىشەگىنە وراتىلىپ, ولىممەن قاۋىشىپ جاتىر. ءتىپتى, قارا جەرگە ارۋلانباي ەزىلە جەتىپ نەمەسە مىلجالانا دارەتحانانىڭ تەسىگىندە, بولماسا جەتىمدەر ءۇيىنىڭ ەسىگىندە, قاتىگەزدىڭ تىرناعىنا ىلىنۋدە. بىلە-بىلگەنگە, تىرشىلىگىن ءۇزىپ, عۇمىرى قيىلعان شارانا قايتادان اللانىڭ الاقانىنا وتكەندە پەرىشتە كۇيىندە قالادى. جۇرەگىنەن جۇلعان اناسى ورنىنا اللا تاعالا مەيىرىمگە الىپ, جۇماققا جىبەرگەندە, «جاراتقان يەم, مەنىڭ جەر باسىپ جۇرگەن اكەم مەن شەشەم بار. ولاردىڭ قاتەلىگىن كەشىرە گور. جۇماققا ءبىرىنشى سولار ەنسىن», دەپ سۇرانا ءاربىر بۇرىشتان سىعالاپ, اكە-شەشەسىن كۇتىپ جۇرەدى ەكەن. ال, الدى-ارتىنا قاراماستان تايراڭداعان اناسى مەن اكەسى بولسا, ول پەرىشتەنى ەسىنە دە المايدى.
«بىرەۋدىڭ جانىن قيماڭدار, ءبىر ادامدى ءولتىرۋدىڭ كۇناسى – بارلىق ادامدى ولتىرۋمەن تەڭ, قيامەت كۇنى كۇناسىز ولتىرىلگەن بالالاردىڭ ەسەبى سۇرالعاندا…» دەيدى قاسيەتتى قۇران. امەريكا ەلىنىڭ بەلدى ءبىر دارىگەرى ايەلدەر ەمحاناسىندا ءومىر بويى جاساندى تۇسىك (ابورت) جاساۋمەن كەلگەن. ىسىنە اسا ءمان بەرە وتىرىپ, ماماندىعىنا قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرىپ, كەزەكپەن جاسالىناتىن تۇسىكتى ۋلترادىبىستىق جۇيەگە ءتۇسىرۋدى ويلاستىرىپتى. كەيىننەن بۇل ىسىنە وكىنۋگە شاماسى جەتپەي قالادى. سەبەبى, ىشتەگى شارانا سىرتتاعى جاماندىقتى ءبىرىنشى سەزىپ, وزىنە قاراي تونگەن قاۋىپتەن قاشا اناسىنىڭ جۇرەگىنە ۇمتىلادى. بارىنەن بۇرىن تاسپاعا جازىلعان سول بالانىڭ شىرقىراعان جان داۋىسى دارىگەردىڭ تۇلا بويىن تۇرشىكتىرىپ, تۇيسىگىنە قاتتى سوققى بەرەدى. وسىلايشا بەساسپاپ دارىگەردىڭ قۇلاعىنان ءوتىپ, جۇرەگىن شىمىرلاتقان ۋىز بالانىڭ وبالى قالعان عۇمىرىن ەس-ءتۇسسىز ەتىپ, قۇسالىقپەن وتكىزۋگە سوقتىرعان. «جەردە جاتقان ناندى كوتەر, قارعىس اتادى» دەگەن اتا-اجەلەرىمىزدىڭ ۇلى دىنمەن ۇلاسقان تاربيەسى بىزدەرگە جەردەگى ناندى كوتەرتەدى. بۇل ۇلاعات تا قازىر ۇرپاققا ۇمىت قالىپ بارادى. دەگەنمەن, بۇگىندە جەردەگى ناندى دا, اللانىڭ باقىتىن دا, بالاسىن دا كوتەرۋ مۇسىلمان ايەلى مەن ەرىنە قيىندىق بولدى. نەگە, سەبەبى بابا تاربيەسى ۇزىلگەن, سوعان قاراي جاراتقان اللا دا بەرەرىن ازايتقان ءتارىزدى. ويتكەنى, جەردەگى ناندى كوتەرۋگە بەلى بۇگىلمەي قالعان قىز-قىرقىننىڭ ويى دالادا, ارمانى قالادا, جانى جاعادا, تاربيەسى ايدالادا. وشاق اناسى بولۋعا ساناسىن جىرتىپ, بالا بىتەر بەلىن قىمشا بەلدىكپەن بۋىپ تاستاعان. وسى كەلبەتىنە وراي, مۇسىلمان ەرى دە قاراقان باسىن ويلاۋعا كوشكەن. جەڭىل ءجۇرىستى شاقىرىپ, جاۋاپكەرشىلىكتى قاشىرىپ, الداپ سوعۋدى اسىرتىپ, اقىلدى قىسقارتىپ, سەزىمدى وتكىنشى ەتۋدە. ءتىپتى, ءتان ءلاززاتىن ءبىر كۇندىك, جان راحاتىن كەيىنگە شەگىندىرگەن. ال قىزدارىمىز «الدانىپ قالدىم» دەيتىن ءبىر عانا سەبەپپەن شولاقتانۋدا. سوندا, بولعان ءىستىڭ بوياۋىن سىڭدىرگەن ەكى جاستىڭ اتا-اناسى قايدا؟ قازىرگى تاستاندىنىڭ تاعدىرى قاتە ىستەرىنە قىمسىنباي, ۇلكەننەن وتىرىك ۇيالعان, اردان بەزىنگەن, ءومىرىن قورلاعان جاستارىمىزدىڭ تىرلىگىندە جاتىر. بۇعان كىم كىنالى؟ ۇرپاق ۇياسىن تىرنالاتىپ, جاتىرىن «كۇرەكپەن كۇرەتكەن» جاس ءورىم قىزدارىمىز اقساق دەنساۋلىعىمەن كەلەشەكتى جالعاستىرا الا ما. ۇرپاق قايدا, قىز قايدا, جالعاستىرار ۇل قايدا؟ ءتىپتى, شىرىلداتقان شالاجانسارىن بالمۇزداق ەتىپ, جاۋىزدىققا بەت العان قىزدارىمىز بولاشاعىن توڭازىتقىشقا قاتىرا باستادى. بۇل ناۋبەتتى باسىمىزدان تىنىش قانا وتكىزىپ, قىزدارىمىزدىڭ اۋىر قىلمىسىنا نەمقۇرايلى قاراپ, جاسىرعانىمىز ازداي ءتىپتى اقتاۋعا كوشتىك. راس, بولاشاق انانىڭ ومىرىنە قاۋىپ تونسە, بالانى الدىرتۋعا ءدىنىمىز رۇقساتى بار. «ءوز بالالارىڭدى باعىپ-قاعۋدان قورقىپ, ريزىعىن تاۋىپ بەرۋدى قيىنسىنىپ, ونى ولتىرمەڭدەر» دەگەن ارداقتى (س.ع.س.) پايعامبارىمىزدىڭ ءحاديسى بار.
ءبارىمىز دۇنيەگە كەلگەندە اللانىڭ نەسىبەسىن ارتا كەلگەنبىز. «سەن تۋىلعان جىلى قار مول, كوكتەم كوكوراي, شۇيگىن ءشوپ, القاپقا ەگىن سىيماعان. كۇزدىك سيىرىمىزدىڭ ءولىپ قالعانى بولماسا, قىرقالار كيىككە تولى, ەتىمىز ءدامدى بولعان», دەگەن اتامنىڭ ءسوزى ءالى كۇنگە ەسىمدە. «ءبىر قوزى تۋسا, ءبىر جۋسان ارتىق شىعادى» دەگەن ناقىل بار. سول سياقتى, ءار بالانىڭ وزىمەن كەلەتىن ءبىر قۋانىشى مەن جارتى قيىندىعى بولادى. وتباسىعا قيىندىقسىز قۋانىش, بالاسىز باقىت ورنامايدى. تۇيسىكتىگە بالا قيىندىق ەمەس, ول باقىت. باقىتتى اسىراۋ جەڭىل بولسا, جەتىلدىرۋ البەتتە وڭاي ەمەس. قازىر قىزىق پەن كۇيىكتىڭ زامانى. باقىتىمىز ارامىزدان ازايىپ, جولىمىزدى قۋاتىندار قالماي بارادى. جاھيلەتتە, ياعني يسلام ءدىنى كەلەردەن بۇرىن ادامدار قىزدارىن تىرىدەي جەرگە كومسە, بۇگىندە انا جاتىرىنداعى ءسابيدىڭ ءومىرىن قيدىرعانى سوناۋ جاھيلدىكتەگى وزبىرلىقتى جانداندىرعانداي. ومىردە ەلىنە «تاستاندى» اتانعان بالانىڭ ىزاسى جورگەگىندە وسىرگەن جالعىز اتاسىنىڭ ايالى الاقانىن سەزبەستەن, قاتىگەزدىگىمەن تۋعان اكەسى مەن اناسىن ىزدەپ, ءبىرىن ومىرگە جىعىپ, ءبىرىن ولىمگە قۇلاتقان كەزەڭدەر دە وتكەن. انا مەيىرىمى مەن اكەنىڭ تاربيەسىن كورمەگەن جۇرەك قاسىرەتتى كەلەدى. «قولىما قالاي كەلدىڭ, سولاي كەتتىڭ», دەپ سول تاستاندىسىنىڭ ولىمىنە ءتىپتى, قارت كوڭىل جاس شىعارا الماعان. ارادا قارعىس دەگەن بار. اللانىڭ قارعىسىن العىس ەتىپ, ودان جاسىراتىن ايلانى ەش ادام ويلاپ تاپپاس. قازىرگى يمانىنان جۇرداي بولعان قاتىگەز ادامنىڭ ۋلى ساناسىنان زامان بۇزىلدى. بالاۋىز سەزىمدەر باقىتىن تابىتقا اينالدىرۋدا. حالقىمىزدىڭ كوبەيۋىنە جاندى تىرلىكتەر مەن جاعدايلار ەلىمىزدە جاسالىنعان. تۋعانىنان باليعات جاسىنا دەيىن قامقورلىققا العان مەملەكەتىمىزدىڭ اۋقىمدى شارالارى ءتىپتى, ۇيىندەگى ۇلكەنىن, ىشىندەگى بالاسىن اسىراۋعا ەرىنگەن نەمەسە ۇيات كورگەن تاستاندىسىنا جەتىمدەر مەن قارتتار ءۇيىن, يمانىنا ەرگەن جاستارعا مەشىت پەن مەدرەسەلەر اشىلۋدا. انا مەن بالاعا قامقورلىق, مەكتەپتەگى ىستىق تاعام, ۇلكەن وقۋ ورنىنداعى جەڭىلدىكتەر مەن جاڭا وتباسىلارعا العاشقى كومەك كورسەتىلىپ كەلەدى. سوندىقتان, قازىرگى جاستارعا, اسىرەسە, بولاشاق انالارىمىز, مۇسىلمان قىزدارىنا ايتارىم, ويناقتاپ ءجۇرىپ وت باسساڭ, باقىتىڭدى ولتىرمە, وعان ءومىر بەر. ونى ءار تۇپكە لاقتىرما, قۇرىعاندا جەتىمدەر ۇيىنە وتكىز. بابا تاربيەسىن العان ەل باسىنداعى باسشىلارىمىز بەن ەلىمىز جەتىمىن جىلاتپاۋعا قاۋقارى مەن مەيىرىمى, اللاعا شۇكىر, جەتەدى. اسىراۋعا قينالارسىڭ, بىراق وتكىنشى قيىندىققا مويىما, وعان بولا ەڭسەڭدى ءتۇسىرىپ, باقىتىڭنان ايرىلما. پەرزەنت «فيترا», ياعني تازا پاكيزا. نەكەلى ياكي نەكەسىز دۇنيەگە كەلگەنى دە بالانىڭ بەتىنە ەشقاشان باسىلمايدى. سوندىقتان, اللانىڭ قالاۋىنا قارسى كەلمە, سەبەبى بۇگىنگى سەندەر ەرتەڭگى ەل باسقاراتىن ازاماتتى نەمەسە ءدىن ۇيىتاتىن تاقۋانى دۇنيەگە اكەلەتىن, الەم تەربەتەتىن اناسىڭدار!
نۇرلان اCانوۆ,
شىعىس قازاقستان وبلىستىق
مەشىتىنىڭ باس يمامى.
وسكەمەن.
