سوعىس جانە ساعىنىش
(ەسسە)
ءبىزدىڭ قازاق حالقى سول ۇلى وتان سوعىسى جىلدارىندا قاي جەردە مەرت بولعانىن بىلمەي, ءىز-ءتۇزسىز جوعالتقان اعا-باۋىرلارىن ءالى كۇنگە دەيىن ساعىنا ىزدەيدى. ساعىنىشپەن ەسكە الىپ وتىرادى. سوعىس سىزى الدەقاشان ەستەن شىعا باستاسا دا, كەۋدەدەگى سارتاپ ساعىنىش, و شىركىن, ءالى دە ۇزىلەر ەمەس.
(ەسسە)
ءبىزدىڭ قازاق حالقى سول ۇلى وتان سوعىسى جىلدارىندا قاي جەردە مەرت بولعانىن بىلمەي, ءىز-ءتۇزسىز جوعالتقان اعا-باۋىرلارىن ءالى كۇنگە دەيىن ساعىنا ىزدەيدى. ساعىنىشپەن ەسكە الىپ وتىرادى. سوعىس سىزى الدەقاشان ەستەن شىعا باستاسا دا, كەۋدەدەگى سارتاپ ساعىنىش, و شىركىن, ءالى دە ۇزىلەر ەمەس.
* * *
ىلگەرىدە… قىزىلورداداعى جاستار ۇيىمىنىڭ ءبولىم باسشىسى قىزمەتىن اتقارىپ جۇرگەن شاعىمىزدا تۋعان ءىنىمدەي بوپ سوڭىمنان ەرگەن ءبىر باۋىرىم – نۇسقاۋشى نياتوللا ء(وزى وسىلاي اتاعاندى ۇناتاتىن) رامانقۇلوۆ ماعان ءالى سياسى كەپپەگەن ءبىر ولەڭىن اسىعا-القىنا وقىعانى بار. ءوزىم الدەبىر قاربالاس جۇمىس جايىمەن ساپىرىلىسىپ جاتسام, ول دا جاعادان الىپ:
– تىڭداشى, عاجاپ جىر! – دەيدى. – وتكىر ولەڭ… ىزعارلى ولەڭ…
– ە, قويشى! وسى كۇنى ولەڭ تىڭداپ وتىراتىن ۋاقىت پا ەكەن, – دەيمىن ونىڭ القىنعان كوڭىلىڭ باسا سويلەپ. نياتوللا سوندا دا قايتار ەمەس. اقىرى وقىدى. تىڭداماسىما قويمادى.
سونداعى ساڭقىلداپ وقىعان ۇزاق ولەڭىنىڭ ءبىر شۋماعى عانا ەسىمدە ساقتالىپ قالىپتى. جىر سوعىس تۋرالى بولاتىن.
دامىندەي ەرمەننىڭ,
بويعا اششى تارادى.
سوعىستى كورگەننىڭ
ءبارى دە جارالى… دەپ تۇيىندەپ ەدى. وسى جولدار, نەگە ەكەنى بەلگىسىز, ءالى كۇنگە دەيىن ەسىمنەن شىقپاي, سوعىس تۋرالى ءسوز بولسا, ۇنەمى ءتىلىمنىڭ ۇشىنا ورالا بەرەتىنى بار.
تاياۋدا سىر ەلىنەن استاناعا مەنى ىزدەپ كەلگەن امانگەلدى اعا ابزاليەۆ حابارلاستى. بۇل كىسى كەشەگى ۇلى وتان سوعىسىندا مايداننان ورالماعان اقىن-جاۋىنگەر ءابزالي ەگىزباەۆتىڭ ۇلى. اكەسى سوعىسقا اتتانعاندا نەبارى 4-5 جاسار بالا ەكەن, اكە بەينەسىن دە ەمىس-ەمىس ەلەستەتەدى.
– سەنى ىزدەۋ سەبەبىم, – دەيدى اعام. – مىنا اكەمنىڭ ارتىندا قالعان جادىگەر جىرلار توپتاستىرىلعان كىتاپتى بەرە كەتەيىن دەپ ەدىم. بار جۇمىسىم وسى.
سوسىن ءابزالي ەگىزباەۆتىڭ ءبىر تومدىق ولەڭدەر جيناعىن الدىما قويدى. «سىرداريا كىتاپحاناسى» سەرياسىمەن باسىلىپتى. «فوليانت» باسپاسى ارقىلى اسەم بەزەندىرىلىپ, كوركەم ەتىپ شىعارىلىپتى. كىتاپتى قولىما الىپ, اقىرىن سيپالاپ كوردىم. بۇل جاي ولەڭدەر جيناعى ەمەس, قاندى مايدانعا قاتىسىپ, جانباي – جوعالماي ورالعان ءورشىل جىرلار عوي, دەيمىن داۋىسىم دىرىلدەپ.
– تەك مايدان جىرلارى ەمەس, مۇندا 1937-جىلدارداعى جازىقسىز جاپا شەككەن جانداردىڭ مۇڭ-نالاسى دا كوركەم كەستەلەنىپ كورىنىس تاپقان, – دەدى امانگەلدى اعا. – اكەم سوعىسقا اتتانعانعا دەيىن دە بىرقاتار ولەڭدەر جازىپتى. ءبىز سونى ىزدەپ ءجۇرىپ تاۋىپ الدىق.
سودان سوڭ ماعان تاعى ءبىر كىتاپتى ۇسىندى. «ءبىز سەنىڭ ءومىرىڭنىڭ جالعاسىمىز» دەپ اتالادى ەكەن.
– بۇل, – دەدى اعا, – ارتىندا قالعان ۇرپاقتارىنىڭ ۇزاق جىلعى ساعىنىش سەزىمى, ىستىق ىقىلاسى, ءھام جۇرەكجاردى سوزدەرى جازىلعان جيناق. بۇنى دا وقىپ شىعارسىڭ.
– ءوزىڭىز جازدىڭىز با؟
– ءوزىم جازعان دۇنيەلەر دە بار, اعام ناعمەدديننىڭ اكە تۋرالى تولعانىسى بار, باسقالاردىڭ ەستەلىك-ماقالالارى دا مولىنان بەرىلگەن. ەڭ باستىسى, بۇل كىتاپتا اكەمنىڭ وشپەس رۋحى اتوي سالىپ ايقايلاپ تۇر.
* * *
1941-45-جىلدارداعى قانقۇيلى سوعىس كەزىندە وپات بولعان اكەلەر مەن اپالار ۇرپاعى, ايتاتىنى جوق, وسى كۇنى جانى جابىرقاۋ تارتىپ, ءاردايىم-اق كەرمەك سەزىمدى باستان كەشەدى. ولار وتكەن ومىرلەرىن ءسوز ەتكەندە قولقاسى قىسىپ, كەۋدەلەرىنەن سۋىق ىزعار سوعادى.
امانگەلدى ابزاليەۆ اعا ەكەۋمىز از عانا ۋاقىت تىلدەسكەن ساتتە بايقاعانىم – ازاماتتىڭ اسىل جۇرەگى جارالى. جاسى جەتپىستەن اسسا دا, اكە تۋرالى تولعانا ءسوز باستاسا, ەرىكسىز داۋىسى ءدىرىلدەپ, جانارى جاساۋرايدى.
ءابزالي ەگىزباەۆ سىر بويىنداعى قارماقشى ەلدى مەكەنىندە 1907 جىلى دۇنيەگە كەلگەن ەكەن. 1930-جىلداردان باستاپ بىرنەشە جىل كومسومول, كەڭەس جۇمىستارىندا ءارتۇرلى دەڭگەيدەگى قىزمەتتەردە بولادى. ال 1933 جىلى ءبىرجولا ۇستازدىق جۇمىسقا اۋىسادى دا, 1937 جىلى ورتا مەكتەپتىڭ ديرەكتورى قىزمەتىنە تاعايىندالادى. ءدال سول قىزمەتتە جۇرگەن شاعىندا وعان «حالىق جاۋى» دەگەن جالا جابىستى. اياعىندا ءىستى بولىپ, جەر اۋىپ كەتە بارادى. تاعىلعان قىلمىسى – «مەكتەپ جوندەۋ جۇمىستارىن قاساقانا ۇزارتقان», «اۋدانعا مەكتەپتە وقيتىن بالا سانىن ازايتىپ كورسەتكەن», تاعى سول سەكىلدى مايدا-شۇيدە نارسەلەردى ءتىزىپ-ءتىزىپ كورسەتكەن.
وسىلايشا, جازىقسىز جاپا شەككەن اسىل ازامات ءبىراز جىل ازاپ كورىپ, ازەر دەگەندە اقتالىپ, ەلگە ورالعان بەتتە سوعىس ءورتى تۇتانىپ جۇرە بەرەدى. سوسىن شۇعىل تۇردە اسكەرگە شاقىرىلىپ, سوعىس دالاسىنا اتتانادى.
توم, ۆورونەج, تاعى باسقا دا ءبىرنەشە قالالاردا جاۋمەن بولعان قيان-كەسكى ۇرىستارعا تالاي رەت كىرىپ شىعىپ, بارىنەن دە امان قالىپ, شىبىن جانىن ولجا كورگەن جاۋىنگەر جىگىت 1945 جىلى ەلگە قايتۋعا دامەلەنىپ, بۋىنىپ-ءتۇيىنىپ وتىرعاندا, شىعىس مايدانىنا, جاپونيا جەرىنە بارۋعا بۇيرىق تۇسەدى.
مىنە, وسى قيىر شىعىستا بولعان كۇندەرىندە ءابزالي ەگىزباەۆقا وقىستان وق ءتيىپ, قازا بولسا كەرەك. جەڭىستىڭ جالاۋى جەلبىرەگەلى تۇرعان كەزدە ەسىل ەر قاپىدا كوز جۇمادى.
جۇرەگى جىرعا تولى ازاماتتىڭ ءفانيدەن اتتاناردان از عانا بۇرىن جازعان ءبىر جىرىندا مىناداي جولدار بار:
حالىق ءۇشىن بەلدى بۋىپ اتتانامىز,
قولعا الىپ قارۋ-جاراق, ساپتالامىز.
كەۋدەدەن كەتكەنشە جان, جۇمعانشا كوز,
قايرات قىپ, ەل بورىشىن
اتقارامىز…
راس, ەسىل ەر سوڭعى دەمى بىتكەنشە ەلىنە, وتانىنا ادال بولدى, سول ءۇشىن قاسىق قانىن دا اياعان جوق.
* * *
– اكەم نەبارى وتىز سەگىز جاس ءومىر كەشتى, بىراق, سول قىسقا ۋاقىتتىڭ وزىندە كوپ نارسەگە ۇلگەرىپتى, – دەر ەدى امانگەلدى اعا. – ال ءبىز بولساق…
ول كىسى از-كەم ءۇنسىز قالدى دا, سودان سوڭ قايتادان ءسوزدى جالعادى.
– مەن اكەمنىڭ سۇيەگى جاتقان جەردى ىزدەپ, سوناۋ الىستاعى قيىر شىعىس ەلدەرىنە ساپار شەگىپ قايتتىم, – دەدى اعا. – قاسىمدا ەكى-ءۇش كىسى بولدى. سول ساپاردا مەن نەگە ەكەنىن قايدام, ۇنەمى كەرمەك وي ۇستىندە بولدىم. اكەڭدى ءىزدەۋ, انىعىراق ايتقاندا, ونىڭ باياعىدا جەر قوينىنا بەرىلگەن ءمايىتىن ىزدەۋدەن وتكەن اۋىر ساپار بولمايدى ەكەن…
– جەرلەنگەن جەرىن تابا الدىڭىزدار ما؟
– ارينە, تاپتىق. وعان ەڭ اۋەلى تىكەلەي قولداپ, قول ۇشىن بەرگەن سول كەزدەگى قىتايداعى ەلشى, ۇلتجاندى ازامات ق. سۇلتانوۆ بولدى. سول كىسى اكەمىزدىڭ سۇيەگى مانچجۋريادا جاتقانىن ايتتى. اكەمىزدىڭ ءمايىتى مانچجۋريا قالاسىنداعى قالالىق پاركتە, باۋىرلاستار زيراتىنان ورىن الىپتى. ىزدەپ بارىپ, بەيىت الدىندا باس ءيىپ, قۇران وقىدىق.
امانگەلدى اعا وسىنى ايتا وتىرىپ, تولقۋلى سەزىمدى باستان كەشەدى. داۋىسى دا دىرىلدەپ بارا جاتتى…
مەن ويلانىپ قالدىم.
«بۇل سوعىس ىزعارى قاي زاماندا تىنىس تاۋىپ, ءبىرجولا تىنشۋى مۇمكىن! قاشان ادامداردىڭ جۇرەگى قان جىلاۋىن دوعارادى ەكەن, ءا! بۇل نە دەگەن ۇزاق قايعى… ».
ويىما انەبىر جىلدارى انام ايتقان سوڭعى اڭگىمەلەر ەرىكسىز ورالا بەردى.
* * *
بەكزادا جۇماتكەلىنى 2010 جىلى جاز ايىندا باقيدان فانيگە وزدى. قىس باستالا قاتتى اۋىردى دا, الاڭسىز توسەك تارتتى. ۇنەمى بالالارى مەن قىزدارىن ىزدەي بەرىپتى, ىزدەي بەرىپتى. حابار بىزگە دە جەتكەن ەدى, بىراق قىزمەت جاعدايىمەن دەرەۋ جينالىپ جەتىپ بارۋعا مۇمكىندىك بولمادى.
كوكتەم شىعا از ۋاقىتقا دەمالىس الىپ, اۋىلعا كەلدىم. انام قاتتى جۇدەپ قالىپتى. جانىندا الدەنەشە كۇن بولىپ, اڭگىمەسىن تىڭدادىم.
– بالام, – دەدى انام, – سەن بىلەسىڭ بە! مەن اكەمنەن 3-4 جاسىمدا ايىرىلدىم. ول كىسىنىڭ ادامي بەينەسىن دە ءبىلمەيمىن. كوز الدىما, قانشا تىرىسسام دا, ەلەستەتە المايمىن. سوسىن وڭاشادا ءۇنسىز جىلاپ الامىن.
– ونى بىلەم عوي. تالاي رەت ايتقانسىز.
– ءارى قاراي تىڭدا, – دەدى انام. – ال ەندى نۇربەك دەگەن اعام شىمكەنتتەگى قاپلانبەك زووۆەتەرينارلىق تەحنيكۋمىن ۇزدىك وقىپ, اياقتاعان سوڭ, اۋىلدا ۇستاز بولدى. بالا وقىتتى. بارلىق ءپانگە جەتىك بولاتىن.
– ونى دا ايتقانسىز. نۇربەك از ۋاقىت ىشىندە مەكتەپ ديرەكتورىنىڭ وقۋ ءىسى بويىنشا ورىنباسارى, ءتىپتى, بىرەر اي ديرەكتورلىقتى دا ءوزى اتقاردى دەگەنسىز.
– بىراق, سول جۇمىستا كوپ وتىرعان جوق.
– ءيا, نۇربەك اعاتايىڭىز اياق استىنان سوعىسقا اتتاندى.
– راس, سوعىسقا ءوز ەركىمەن سۇراندى. اۋداندىق اسكەري كوميسسارياتقا بارىپ ءوتىنىش ءبىلدىرىپتى. ونى ءبىز كەيىنىرەك بىلدىك…
– نەگە ولاي ەتتى ەكەن, ءا؟
– اعام ماعان ءبىر جولى «مەنىڭ بارلىق قۇرداستارىم مەن قاتارلاستارىم مايدانعا اتتاندى, ەلدى فاشيستەردەن قورعاپ, ەرلىك كورسەتۋدە, ال مەن ەلدە تىعىلىپ جاتىرمىن» دەپ سىر ايتتى. مەن ونى جۇباتىپ «ءسىز جاس ءبۇلدىرشىندەرگە ءبىلىم بەرىپ ءجۇرسىز عوي» دەدىم. اعام مەنىڭ سوزىمە ءمان بەرگەن جوق. «شاماسى, مەن دە ءوز ەركىممەن سوعىسقا كەتەتىن شىعارمىن» دەپ كۇبىرلەگەنىن ءوز قۇلاعىممەن ەستىگەنمىن.
– وتانسۇيگىشتىك دەگەن وسى بولار!
– ءاي, قايدام! – دەپ انام قامىعا ءتۇستى. – ول مۇعالىم عوي, سول شارۋانى ابىرويمەن اتقارىپ جۇرە بەرسە, جۇرتىنا كوپ جاقسىلىق جاساماس پا ەدى. سوعىسقا اتتانىپ كەتتى دە, جاپ-جاس كەزىندە قىرشىنىنان قيىلدى. جالىنداپ تۇرعان جاس ءومىر ورتا جولدا ءۇزىلدى دە قالدى…
* * *
گۆارديا اعا سەرجانتى نۇربەك شاحانوۆ سىر بويىنداعى جاڭاقورعان اۋدانىنان اسكەرگە الىنىپ, 4-5 اي الماتىداعى مەرگەندەر ازىرلەيتىن ارناۋلى كۋرستا ەرەكشە دايىندىقتان ءوتىپتى. سودان سوڭ ارنايى جاساقتالعان اسكەري توپپەن قان مايدانعا اتتانادى.
جاۋىنگەردىڭ نەمىس فاشيستەرىمەن بەتپە-بەت ايقاسقا ءتۇسۋى ۋكراينانىڭ دونەتسك قالاسىنداعى گولايا دولينا سەلوسى بولدى. مۇندا ول 88-اتقىشتار ديۆيزياسى قۇرامىندا ەدى. شايقاستىڭ العاشقى كۇندەرى-اق وتە مەرگەندىگىمەن وزگەلەردەن ەرەكشەلەنىپ, الدەنەشە رەت العىس الىپتى. از ۋاقىت ىشىندە ۆزۆود كومانديرى بولىپ بەكىتىلىپتى. قانشاما اسكەري تاپسىرمالاردى مۇلتىكسىز ورىنداي الىپتى. مەرگەن جىگىتتىڭ اقىرعى دەمى 1943 جىلى 22 شىلدەدە سوعىس دالاسىندا ءۇزىلدى. ءمايىتى سول سەلودا ماڭگى مەكەنىن تاپتى.
انامنىڭ ايتۋىنشا, نۇربەك تە ەپتەپ ولەڭ شىعارادى ەكەن, اقىندىعى اۋىلدا جۇرگەن كەزدە-اق بەلگىلى بولىپتى. ەكى-ءۇش اۋىز ولەڭدى اياق استىنان شىعارا سالادى ەكەن.
سوعىس دالاسىنان جازعان ءبىر حاتىندا:
امان-ساۋ جاتىرمىسىڭ قارىنداسىم,
كەۋدەڭنەن قۋانىشىڭ ارىلماسىن!
سالەم ايت زاۋرە اتتى انامىزعا,
تىلەكتەس بولا ءجۇر دەپ بالاڭىزعا!.. – دەپ بەكزاداعا جىر ارنايدى.
– اعامنان كەلگەن ساعىنىشقا ورانعان ءۇشبۇرىشتى حاتتاردى كۇنى كەشەگە دەيىن ساقتاپ ءجۇرۋشى ەم, – دەيدى انام. – اكەڭە تۇرمىسقا شىققان سوڭ ءبارىن دە جوعالتتىم. قايدا قالعانىن بىلمەيمىن.
سول نۇربەك شاحانوۆ تاعى ءبىر حاتىندا بىلايشا ولەڭدەتىپتى:
ىستىق قوي كىم-كىمگە دە وتان دەگەن,
«جاۋراساڭ, مىنا مەنەن وت ال» دەر ەم!
قورعايمىز جان وتاندى جاۋ
بىتكەننەن,
سۇيىڭدەر بۇل وتاندى مەندىك
دەممەن!..
ارقامدى وتانىما تىرەپ تۇرىپ,
جايراتام جاۋ بىتكەندى بىلەك ءتۇرىپ!..
و, انا, ءبىر وزىڭە تابىنامىن,
اق سۇتىڭمەن كەلگەن ماعان جۇرەكتىلىك!..
* * *
كوپتەن توسەك تارتىپ جاتقان انام بەكزادا جۇماتكەلىنى ەندى باسىن كوتەردى. سوسىن بىزگە – ءتورت ۇلىنا قاراپ:
– ءاي, وسى مەنىڭ باقيعا اتتانار كۇنىم دە الىس قالمادى بىلەم, – دەدى. – ەندى سەندەرگە ايتار ءبىر ءوتىنىشىم بار.
– ايتىڭىز, اپا! – دەستىك جامىراي سويلەپ.
– كوزىم تىرىدە سول سوعىستا مەرت بولعان نۇربەك مارقۇمعا اس بەرۋىم كەرەك. ەرتەڭ انا دۇنيەگە بارعاندا اكە-شەشەمە نە بەتىمدى ايتامىن! نۇربەك اعاتايىما نە دەيمىن.
– نە ىستەۋىمىز كەرەك؟ – دەدى داۋىتبەك اعام.
– اس بەرەيىك. قۇران وقىتايىق. كيىم تاراتايىق.
– ە, جارايدى, – دەدى ەلتاي اعام. – ول قيىن شارۋا ەمەس ەكەن. قولدا مال بار. كوكونىس تە شەشىلگەن…
اپام از-كەم جوتەلىپ الىپ:
– سەندەر باستاساڭدار, مۇنداعى اعايىن-تۋىس تا قاراپ قالماس, – دەدى. – توركىن جاعىم دا ارقالانىپ كەلىپ جەتەر. ءبارى دە نۇربەك مارقۇمنىڭ ارۋاعى الدىندا باس يەدى عوي.
ءساۋىر ايىنىڭ سوڭعى مامىراجاي كۇندەرىنىڭ بىرىندە سىر بويىنداعى قىراش اۋىلىندا سوعىستان قايتپاي قالعان جاۋىنگەر ازاماتقا ارنالىپ اس بەرىلدى. قۇران باعىشتالدى. ەستەلىكتەر ايتىلدى.
مىنبەگە كوتەرىلگەن ۇزدىك مەكتەپ وقۋشىسى دا نۇربەك اتاسىنىڭ جاستارعا ارناپ جازعان جىرىن مانەرلەتتى:
سوعىس دەگەن ايداھار عوي اقىرعان,
ارباپ ءبىزدى اپانىنا شاقىرعان!
سەندەر امان بولىڭدارشى, جاس ۇرپاق,
ويناڭدارشى, ك ۇلىڭدەرشى اسىر ساپ!
ءوزىم جەتپەي, ءسوزىم جەتسە ەلىمە,
اماناتىم – ۇلكەن-كىشى, بارىنە!…
ونىڭ كىرشىكسىز تازا داۋىسى بۇكىل اۋىلدى ارالاپ بارا جاتتى… ولەڭنەن نۇربەكتىڭ ءورشىل رۋحى سەزىلىپ تۇردى…
وسى شارۋانى ءوزى باقىلاعان انام ريزا بولىپ:
– اينالايىن, ەندى ولە بەرسەم دە بولادى, – دەدى. – ايتپەسە, كەۋدەمدە ءبىر ساعىنىش ۇزىلمەۋشى ەدى. اڭساپ ءجۇرۋشى ەدىم سول اعاتايىمدى… ءتىرى بولىپ, سەكسەن جاس جاساعاندا نە ىستەي الدىم دەپ… اپام ءسوزىنىڭ اياعىندا كەمسەڭدەپ كەتتى.
* * *
امانگەلدى اعا اڭگىمە ايتىپ وتىر.
– مەن مانچجۋرياعا بارعان سول ساپاردان بوس قايتقانىم جوق, اكەم قايتىس بولعان جەردەن توپىراق الا كەلدىم, – دەدى. – دورباداعى توپىراقتى ءوزى تۋعان جەرگە اكەلىپ قويدىق. بۇل – اكەمنىڭ تۋعان ەلىنە قايتا ورالۋى عوي…
سوعىس اياقتالعالى بەرى قانشاما ۋاقىت ءوتىپ بارادى. بۇگىنگى جاس ۇرپاق ول سوعىستى, ءتىپتى قانشا ۇعىندىرساڭ دا تۇسىنە بەرمەۋى مۇمكىن. ال, سوعىستان قايتپاي قالعان ەرلەردىڭ ۇرپاعى بولسا, ءالى دە مۇڭايۋلى. ءالى دە جۇرەكتەرى جارالى.
– اكەم ءبىر ولەڭىندە بىلاي دەپ جازىپتى, – دەدى امانگەلدى اعا. – تىڭداپ كورشى.
بايشەشەك گۇل-گۇل جايناعان,
باعىندا بۇلبۇل سايراعان,
سايران سالىپ ويناعان,
تۋعان جەر ءبىزدى ساعىنتتى!
پ ۇلىشتەي ەگىز تۇرلەنگەن,
ىرعالا ءوسىپ گۇلدەنگەن,
الەمگە اسەم نۇر بەرگەن,
تۋعان جەر ءبىزدى ساعىنتتى!..
ول ولەڭنىڭ سوڭعى جاعىن تۇگەل وقي المادى. تاعى دا قامىعا, داۋىسى ءدىرىلدەپ, توقتاپ قالدى.
مەن ول كىسىنىڭ كوڭىلىن اۋلاپ, اڭگىمە باعىتىن باسقاعا بۇردىم.
– ۇمىتپاسام, ءسىزدىڭ اكەڭىز جايلى قازاقتىڭ بەلگىلى اقىنى سىرباي ءماۋلەنوۆ وتە اسەرلى اڭگىمە ايتىپتى. ال, ءابۋ سارسەنباەۆ «ءابزاليدىڭ تولارساقتاپ قان كەشىپ, بوراعان وق پەن وتتىڭ ورتاسىندا ءجۇرىپ, وسىنشا ولەڭ جازعانىنا تاڭىرقايسىڭ» دەپ جازىپتى عوي.
– ول راس, – دەدى ابەكەڭ. – اكەمنىڭ 80 جىلدىق تويىندا وسىنداي جىلى-جىلى پىكىرلەر ايتىلعانىن ءوز قۇلاعىممەن ەستىگەنمىن.
– ءابزالي ەگىزباەۆ جازۋشىلار وداعىنداعى مايدانگەر-قالامگەرلەر اراسىندا ەسىمى جازىلعان كىسى!
– ءيا, ول دا بار, – دەدى امانگەلدى اعا.
كىشكەنە توقتادى دا, سودان سوڭ:
– تاياۋدا اكەمنىڭ كىتابىن ەلباسىمىز ن.نازارباەۆقا ارنايى جولداعان ەدىم, ول كىسىدەن العىس سەزىمگە ورانعان جاۋاپ حات الىپ قۋاندىم, – دەدى.
* * *
ول كىسى شىعىپ كەتكەن سوڭ, وڭاشا ويلانىپ وتىرىپ قالدىم. كوز الدىمدا سىر ەلىنەن مايدانعا اسىعىس اتتانىپ كەتىپ, قايتىپ تۋعان جەرىنە امان-ەسەن جەتە الماعان قوس بوزداق! تاڭعالارلىعى – ەكەۋى دە ءبىر جىلدارى ۇستازدىق جۇمىس اتقارىپ, جاس بۇلدىرشىندەرگە ءىلىم-ءبىلىم ۇيرەتىپتى. ەكەۋى دە مەكتەپ باسشىسى بولىپتى. ەكەۋى دە ءبىلىمدى, بىلىكتى ازامات ەكەندىگىن از ۋاقىتتا بۇكىل ەلگە دالەلدەپ ۇلگەرىپتى.
ال ەڭ تاڭعالارلىعى – ەكەۋى دە اقىن. ەكەۋىنىڭ دە كوكىرەك سارايى سايراپ تۇر. كومەكەيىن اشسا, ار جاعىنان جىر توگىلەدى.
«اتتەڭ» دەيسىز وسىندايدا. «سول ءبىر قانقۇيلى سوعىس بولماسا, ءابزالي مەن نۇربەك قازاق پوەزياسىندا جارىق جۇلدىز بولىپ جارق ەتىپ كورىنىپ, ۇلت ادەبيەتىن تاعى دا ءبىر بيىككە كوتەرىپ تاستار ما ەدى».
مىنە, ححI عاسىردا ءبىز كەشەگى سوعىس تاقىرىبىن وسىلايشا ساعىنىشقا وراپ, تەك قانا اڭساۋ سەزىمىمەن بايان ەتىپ وتىرمىز. ويتكەنى, ول كۇندەردىڭ ەلەسى بۇگىن جۇرەك سىزداتار اۋىر ويلارعا جەتەلەپ قانا قويمايدى, سونىمەن بىرگە, كوڭىل تولقىتار كەرمەك ساعىنىشتى دا مولىنان كەۋدەگە قۇيا تۇسەدى.
جولتاي الماش ۇلى,
جازۋشى.
