كەڭدىك پەن كەمەلدىك

ەسىمى – تابيعي بولمىسىنىڭ كەڭدىگىن, ءھام پوەزياداعى شەتسىز-شەكسىز كوكجيەگىن, ال, تەگى – انا تىلىنە دەگەن مىرزالىعىن ايقىنداپ تۇرعانداي جالقى جاراتىلىس كىم ەكەن؟ ول – كەڭشىلىك مىرزابەكوۆ! بالكىم, ۇلى جەڭىستەن سوڭعى كەڭشىلىك زاماننىڭ باستاۋىندا تۋعاسىن سولاي ىرىمداپ اتاسا كەرەك. 1946 جىلدىڭ 6 شىلدەسى! اقىندىق الەمنىڭ ايدىنىنا تورسىق شەكە ءبىر ۇلدى قۇلاعىنان ۇستاپ شىعارا سالىپتى… پۋشكين دە ەكى عاسىر بۇرىن ءدال وسى كۇنى دۇنيە ەسىگىن اشىپتى.

ەسىمى – تابيعي بولمىسىنىڭ كەڭدىگىن, ءھام پوەزياداعى شەتسىز-شەكسىز كوكجيەگىن, ال, تەگى – انا تىلىنە دەگەن مىرزالىعىن ايقىنداپ تۇرعانداي جالقى جاراتىلىس كىم ەكەن؟ ول – كەڭشىلىك مىرزابەكوۆ! بالكىم, ۇلى جەڭىستەن سوڭعى كەڭشىلىك زاماننىڭ باستاۋىندا تۋعاسىن سولاي ىرىمداپ اتاسا كەرەك. 1946 جىلدىڭ 6 شىلدەسى! اقىندىق الەمنىڭ ايدىنىنا تورسىق شەكە ءبىر ۇلدى قۇلاعىنان ۇستاپ شىعارا سالىپتى… پۋشكين دە ەكى عاسىر بۇرىن ءدال وسى كۇنى دۇنيە ەسىگىن اشىپتى. ءسوز مارجانىنىڭ قازاقى قۇنارىنا كەلسەك, ماعجان جاساعان ازدى-كوپتى قىرىقتان اسىڭقى عۇمىر كەڭشىلىكتىڭ دە ماڭدايىنا تەلىنىپتى-اۋ! ۇقساستىقتاردىڭ دا ۇڭعىسىندا الابوتەن ۇپايلى, وزگەشە ورىلگەن تاعدىر تىلسىمدارى تۇنىپ جاتاتىن سەكىلدى… سالىستىرۋعا نەگىز بولعان سوڭ دا سىپىرمالىقتان سىتىلىپ, سىندارلى سەزىمگە قۇرىق سالىنادى. ايتپەسە, ءدانسىز, دايەكسىز نارسەدەن نە سىعىمداپ الارسىز؟

…ومىردەگى, ونەردەگى كەڭ تىنىستى كەڭشىلىكتىكى باسقا جول! پوەزياداعى قاسقا جول! ونىڭ ءدۇلدۇل جىر پىراعى كەڭدىك سيپاتىمەن, كەمەلدىك تۇرپاتىمەن ايقاسقالانىپ, تۇياقتارىن وزگەشە تارپىپ, تاڭداي قاقتىرا باستاعاندا… «تابانىم تالاي شوق باسىپ, قىپ-قىزىل وتقا كۇيدى ەرىن. تارپاڭ ەم, تاعدىر نوقتاسىن, سالعىزباي باسقا سۇيرەدىم»,– دەپ ەرنىن شۇيىرە, كەرىلە ءتۇسىپ, كەنەت كەردەڭدەۋ كۇيگە تۇسە قالاتىن, كەۋدەسىن اسقاق ۇستاپ, ۇرىنبايتىن جەردە «ۇرىنا» سالاتىن كەڭشىلىكتىڭ جىرلارىن زاماننىڭ جالىنا جارماسىپ ءجۇرىپ وقۋ كەرەك سياقتى.

…ارۋ الماتىعا بارعان سايىن, تابانىم جەرگە تيىسىمەن, الدىمەن اسقاق الاتاۋعا داۋىستاپ سالەم بەرىپ الام دا, ىڭعايى كەلىپ جاتسا بىردەن تارتىپ كەتەتىن, زاۋىرقايىر قول تيمەي قالسا شارۋانىڭ ارا-اراسىندا ەنتىگىپ جەتىپ, ەلىگىپ تە ەگىلىپ تۇراتىن ءبىر ىستىق جەرىم بار. ول – ابىلاي حان مەن اباي داڭعىلىنىڭ قيىلىسىنداعى (وسى داڭعىلدىڭ 43 ا ءۇيى) بۇرىن اقيىق اقىن قاينەكەي جارماعانبەتوۆ تۇرعان ءۇي ەدى. وسى ءۇيدىڭ تاۋ بەتكەيىندەگى ورتا تۇسىندا اسپانعا تىك شانشىلىپ, جۋاندىعى ولشەمگە وڭاي كەلمەيتىن ءداۋ دە ءزاۋلىم قاراعاش پاڭدانىپ تۇرار ەدى. ۇزىندىعىنىڭ ءتورت قابات ۇيگە جەتەلەس بۋىنى تىقىرلانىپ, ودان ارعى كوككە شانشىلعان ۇشار باسى كارى كەيۋانانىڭ تارامىس ساۋساقتارىنداي تاربيىپ, جۇلگەلەنگەن بۇتاقتارى سالالانىپ كەتەتىن. كوز المايسىڭ – قايران قالاسىڭ, تامساناسىڭ. بىزدەر وقۋ اڭساپ, الماتىعا كەلگەن 1965 جىلى العاش كورگەن بۇل الىپ اعاش ءالى كۇنگە سول سىنىنان اجىراماعانداي. ءبىر جولى كەڭشىلىكتىڭ ءوزى اكەلىپ كورسەتكەن. «بۇل ۇيدە قاينەكەيدەي ايدىك اقىن تۇرادى!» – دەپ, ماساتتانعان. سول كىسىنىڭ باي كىتاپحاناسىنان ماعجان دەگەن «حالىق جاۋىنىڭ» ولەڭدەرىن (كەيىن ءبىر ۇلىنىڭ اتىن ماعجان قويعان – ق.ءا.) جاسىرىپ وقيتىنىن ساۋ كەزىندە سىبىرلاپ, قىزىپ العاندا ايعايلاپ ايتىپ, ىشىنە بۇككەن الدەنە سىردى تىرنالاپ سىرتقا شىعارعىسى كەلەتىن. سول, قانشاما كىسى قۇشاقتاسا دا قاۋسىرا وراي المايتىنداي قاراعاشقا يىعىن سۇيەپ تۇسكەن كەڭشىلىكتىڭ سۋرەتى كەيىن كىتاپتارىنا ەنىپ, بىلايعى ءباسپاسوز بەتتەرىندە دە جاريالانىپ تۇرادى. قاينەكەي سال اۋرۋىنا ۇشىراپ, تورعايىنا ماڭگىلىك تىنىستاعان سوڭ: «بۇل قاراعاشتىڭ يەسى ەندى مەن بولىپ قالدىم!» – دەپ قۇلازيتىن. قايران كەڭشىلىك تە ءدام-تۇزى تاۋسىلعاندا كەڭسايعا سىيماي ءوزىنىڭ كەڭ تورعايىنا ورالدى… ەكەۋى دە تورعايدا تۋىپ, الماتىدا قورعاسىنداي جىر قالىپتاپ قۇيىپ, تۋعان ولكەسىندە تىنشىپ جاتىر… اقىندار اۋىلدا تۋىپ, استانادا ولەدى دەۋشى ەدى عوي. سونىڭ سىڭايىنا كەلەتىن شىعار. بىراق بۇلار – قوس ءدۇلدۇل ءوز اۋىلىنىڭ جەڭىل تورقا توپىراعىن جامىلىپتى-اۋ!.. اقتاڭگەر اقىنداردى ساعىنىشپەن ەسكە الىپ تۇرىپ, ولار تالاي سۇيەنىپ شابىتقا كەنەلگەن الىپ قاراعاشتى بىرنەشە مارتە سۋرەتكە باسىپ الدىم… انە, كەڭشىلىك قاراعاشقا سۇيەنىپ تۇر… «توپىراعى – نەگىزى – باعى, سورى ارالاس. تابيعاتتىڭ ەگىزى, قايران اقىن – قاراعاش…» سوڭعى شۋماعى؟ ءيا, بىلاي اياقتالاتىن: «قۇزار باسىن مۇڭ شالىپ, جىرلايدى دا جىلايدى. كۇن ارتىنا كۇن سالىپ, ەكەۋى دە قۇلايدى!..».

وتكەن عاسىردىڭ جەتپىسىنشى جىلدارىنىڭ باس كەزەڭى ەدى. قوستانايدىڭ «تۋريست» مەيمانحاناسىندا, اياداي بولمەدە رەسپۋبليكالىق «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتىنىڭ مەنشىكتى ءتىلشىسى بايتۇرسىن ءىلياس, الماتىدان كەلگەن اقىن كەڭشىلىك مىرزابەكوۆ ۇشەۋمىز وتىرمىز. كەڭشىلىك تەرىسىنە سيمايدى. تەمەكىسىن ساۋساقتارىمەن شەرتىپ, شيىرىپ تارتادى. قيمىلى وزگەرىپتى. كلاسسيك عابەڭدەي (مۇسىرەپوۆ) باياۋ, سىلبىر, ەرىنشەكتەۋ. پاڭدانىپ سويلەيدى. تورعاي جاقتا وقىپ, ەتەنە بىلىسكەن ەكەۋى ءبىر-بىرىنە ەركىن. ءازىل-قالجىڭى جاراسادى. جوق جەردەن داۋلاسا كەتىپ, قىپ-قىزىل بوپ ايتىسادى دا لەزدە ءبىر اۋىز سوزبەن تابىسا قويادى. مەن سىرتتىق ادامشا, قوڭىلتاقسىپ وتىرمىن. قامىستى اۋدانىندا وقىپ, تۋعان ەلدەن جىراقتاۋ جۇرگەنىم سەزىلەدى. دەگەنمەن, الماتىداعى تابىسقان ىستىق كۇندەردىڭ تابى سەزىم ءۇيىرىپ, ساعىنىشىمىزدى قويۋلاتا تۇسەدى. ءبىرازدان سوڭ كەڭشىلىكتىڭ باستاپقى كەۋدەمدەۋ, قىتىمىرلاۋ قالپى سەيىلىپ, باياعى كەڭكىلدەك سارىبالاعا اينالىپ جۇرە بەردى. تۇسىنەمىز ونى. اقىنداردىڭ جاس پەرىسى! ۋىزداي 26 جاسىندا «ىڭكار دۇنيە» اتتى تۇڭعىش ولەڭدەر كىتاپشاسى شىعىپ, وسىدان بىرەر اي بۇرىن بىزگە قاتىناۋشىدان بەرىپ جىبەرگەن ەدى. پىشاقتىڭ قىرىنداي عانا. قولعا ىلىگۋى قيىن, ۇلبىرەپ تۇر. نەبارى 32 بەت. العاشىندا قوراشسىنىپ قالعانبىز. وقي كەلە باس الماي قۇنىقتىق. كەيبىر شۋماقتارى كوكەيگە قونىپ, جاتتالىپ قالدى. ەندى, مىنە, ءسوز اۋانى تىكەلەي وسى كىتاپشاعا اۋىپ, ءسوز تامىرشىسىنداي سايراي جونەلدىك.

– «بايقوڭىر» ولەڭىڭ شىمىر ەكەن! – دەدى كوپىرمە سوزدەن ادا, ماقتاۋعا ساراڭ بايتۇرسىن. – كەڭشىلىك, مىنا جەرى تىم ءتاۋىر تۇيىندەلگەن: «جوق… جوق, دالام, شىداعانىڭ ءجون بولعان, (دالا ءبىزدىڭ شىدامدى عوي تاڭدانبان), دالا ءبىزدىڭ مىنەزى اۋىر بولعانمەن, تالاي عاسىر ۇشقىسى كەپ قومدانعان». كۋلميناتسياسىن قاراشى: «ۇيا سالعان زىمىران قۇسى زاماننىڭ, جاسا دالا! قويداي جۋاس قوڭىر قىر»,– دەيسىڭ. قازاق دالاسىنىڭ ويانعانىن, تەحنيكالىق پروگرەسسىز ەل دامۋىنىڭ مۇمكىن ەمەستىگىن ايتقىڭ كەلىپتى.

كەڭشىلىك تەمەكىسىن ۇرتىن سۋالتا سورىپ, ۇرلەپ جىبەرگەن ءوز تۇتىنىنەن ءوزى شاشالىپ:

– پافوستىق ولەڭنىڭ استارىنا ءۇڭىلشى, باەكە! ورىس بۇعاۋىنداعى دالانىڭ بۇلقىنا الماسىن دا كۇيرەكتىككە تەلىگەندەيمىن عوي! امالسىز بۇقپانتايلاعانىم عوي. «تالاي عاسىر ۇشقىسى كەپ قومدانعان», – دەگەنىممەن, «شىركىن-اي, بايقوڭىر ايلاعىن ءوزىمىز يگەرسەك…» دەگەن ءۇمىت-ارمان تۇتانا الماي, تۇنشىعىپ تۇر-اۋ! وزگەنىڭ وڭمەڭدەۋىنەن ءالى تالاي وپىق جەرمىز, تۇگە… – دەدى دە ءپالساپاسىن سوعىپ كەتتى. زىمىران باسەكەسىندە الەم ۇستەمدىگىنە ۇمتىلعان داڭعايىر مەملەكەتتەر ءالى تالاي كوز سۇعىن سالادى بىزگە. اسپانىمىز امالسىز تۇتەلەنەدى. ۋلانعانىمىزدى بىلمەي قالامىز. بۇعان داليعان دالامىزعا اتوم ەنەرگياسىن وندىرمەككە تاپتىرماس بازا رەتىندە قاراۋشىلار تابىلاتىنىنا يمانداي سەنە بەرىڭىز… قازاق دالاسى كەڭ! ال كەڭدىكتى تارىلتۋعا قۇمار – قىزعانىمپازدار تابىلماي قالمايدى. كەڭدىك قاسيەتىڭ الدىمەن ءوز قىزىعىڭا جۇمسالسىن…

باەكەڭ دە ءوز ويىنان شىققان مىنا تۇسىندىرمەگە رازى كەيىپپەن جەڭىل جوتكىرىنىپ الىپ:

– دۇرىس ايتتىڭ, اقىنىم. سەنىڭ تالانتىڭ ۇنەمى كەڭ پىشىلگەنى دۇرىس. «تەڭىز بەن دالا تاعدىرىن ويلاپ تۇردىم مەن, قاپشاعاي گەس-تەن تاراعان قۋات ساۋلەشە», – دەپ «قاپشاعاي اسەرى» ولەڭىڭدە تاپقىر جىرلادىڭ. دالانى سۋدان قۋراتپاي, تەڭىزىن قوڭسى ەتكەنىڭنەن ەرتەڭگى گۇلدەنگەن ءومىردىڭ بولمىسى اڭعارىلادى. ويلانتپاسا, نەسى ولەڭ,– دەدى دە كەڭشىلىك ىنىسىنە تويماستاي بوپ سۇيسىنە قارادى.

كەڭشىلىك بۋسانا ءتۇسىپ, جەلپىنىپ قالدى. قايتادان تاناۋراپ, جۇيرىك اتتاي تارپىنىپ, ماڭايىنا مۇرنىن ءشۇيىرىپ, استامشىل كۇيگە ءتۇستى. مۇنىسىن ەرسى كورگەن بايتۇرسىن وسىعان ماقتاۋ ءوتىپ كەتپەسىن دەگەندەي, شيراتىپ, كەيدە اتويلاپ كەتەتىن اۋلەكىلەۋ مىنەزىنەن ساقتاندىرىپ قويۋ ماقساتىمەن كىتاپشانى پاراقتاپ, ءبىر جەرىنە تەسىلدى دە وقي باستادى: «اينالدىق كۇلكىلەردەن, باقىت پەن بال توگىلگەن. اينالدىق كۇلكىلەردەن, اتقانداي تاڭ تورىڭنەن». وسى شۋماقتىڭ جەڭىل ۇيقاستارىنا تۇشىنبايتىنىن, مازمۇنى دا قارادۇرسىندەۋ ەكەندىگىن ايتا باستاپ ەدى, كەڭشىلىك شوق باسقانداي ىرشىپ ءتۇستى دە:

– باەكەسى, توقتاڭىز! ءسابي كۇلكىسىنىڭ قۇدىرەتىن بەرگىم كەلگەن!– دەپ ورنىنان تۇرىپ كەتتى. – ماعان سىن ايتۋ ءۇشىن مىقتى اقىن بوپ تۋ كەرەك! مۇقاعاليلاردىڭ ءوزى ەكپىنىمنەن ىعىسا باستاعاندا!..

– ەي, كەڭشىلىك! سىندى تىڭداي بىلۋگە ۇيرەن! ءبىرى جاعىپ, ءبىرى جاقپاسا دا ۇشقارىلىقپەن دىز ەتە قالماشى! ساباڭا ءتۇسىپ, سارالاي ءبىل! سابىرلىلىقتى جارتى باعىڭداي ەسەپتە, ايتپەسە… – بايەكەڭ ءىنىسىنىڭ ادەيى مىسىن باسا تۇقىرتتى. جانى اشىعاننان جالپاقشەشەيلىكتى ىسىرىپ قويدى. سىلاپ-سيپاي سالۋعا بولار ەدى. اۋىزدىعىمەن الىسقان تالانت تۇلپارىنا قاجەتتى جەرىندە تارتىنا ءبىلۋدى مەڭزەگەنى عوي.

رەتسىز تارپىنعاننىڭ تامىرى تەرەڭگە كەتپەيتىنىن تۇسىنەتىن كەڭشىلىككە اعاسىنىڭ بۇل تالاپتارى تاڭسىق ەمەس ەدى. وزگەلەردىڭ دە تالاي قۇقايىن بايقاپ جۇرگەن. كوبىنە رەتسىزى باسىمداۋ كەلەدى. ال مىنا ەسكەرتپەنى لەزدە وي سۇزگىسىنەن وتكىزىپ جىبەرگەندە, راسىندا دا شۋماقتارىنىڭ شالاعايلاۋ شەتى ءتۇرىلىپ قالعانداي بولدى. سونى تۇسىنگەن ول اڭقىلداقتىعىنا باسىپ:

– كەشىر, اعا! ءتۇسىندىم, اعا! – دەدى دە ىنىلىك ىزەتپەن كىشىرەيە ءتۇسىپ, اعاسىن قۇشاقتاپ الدى.

– ال مىنا ولەڭىڭ عاجاپ قۇبىلىس! – دەپ اعاسى جاتتاپ العانىن توكپەلەتىپ جىبەردى: «بار ما ەكەن سەنىڭ ەسىڭدە, بالقايماق كۇندەر شايقاۋسىز. بۇلتيىپ ءبىر زات توسىڭدە, بۋلىعىپ ءوستى بايقاۋسىز». الىسقا شاباسىڭ, باۋىرىم! ماستەكشە تىپىرلاما, سايگ ۇلىكشە قۇيعىت!

كەڭشىلىك الدەنە ويعا شىم باتىپ كەتىپتى… نە ويلادى؟ ال مىنا باەكەسى ءدال وسى وتىرىستان 17 جىلدان سوڭ, قيماس ءىنىسى ومىردەن وتە سالىسىمەن «لەنينشىل جاسقا» «كەڭشىلىك جاتىر» دەپ ەگىلە قايعىرىپ: «ۋا, كەڭشىلىك, تەكتى تەنتەگىم, تورعاي جاققا بارىپ قايتايىقشى دەۋشى ەدىڭ. اسىعۋشى ەدىڭ كورگەنشە ەل شەگىن…» – دەپ كوز جاسىن كولدەي عىپ, تىيا الماعان-تىن.

ۇلى جەڭىستەن سوڭ تۋعان كەڭشىلىك سوعىس قۇبىجىعىن كورمەسە دە جۇرەگىن سول سويقاننىڭ تىرناعىنا وسقىلاتىپ قويىپ, وكپەسى قانتالاپ, قابىنىپ جۇرگەنى… ەس بىلە سوعىستان قايتقان سولداتتاردىڭ اراسىندا ءوستى. زىڭگىتتەي ازاماتتار ەكەن, مۇگەدەك بوپ ورالعاندارى قانشا ما؟ وت پەن وققا ءتۇسىپ, شىڭدالعان جۇرەك جۇتقاندار شەتىنەن. ەڭسەلەرىن تۇسىرمەيدى. قىبىرلاپ, تىربانىپ ەڭبەككە ارالاسادى. بەيبىت ءومىردى كورگەندەرىنە شۇكىرشىلىك ەتەدى. وتان ءۇشىن ءشايىت بولعانداردىڭ ەرلىگىن ايتقاندا, تۇلا بويى قالش-قالش ەتىپ, قارا تەرگە مالشىنادى. ءسابي كوڭىل بەزبەنى ەل باسىنا تۇسكەن وسىناۋ تاقسىرەتتىڭ تاۋقىمەتىن تارامداپ تاۋىسا المايدى. پەرىش بوپ قاتقان تۇيتكىلدەن جۇرەگى شورشىپ, شوشىنعانى قانشاما جىلدار وتكەن سوڭ ولەڭنىڭ شەرىنە بايلاندى. كۇشتەپ ەمەس, كۇڭىرەنتە قۇيىلدى. ەستىگەنى – ەگىلتتى. ەلەمەيىن دەسە دە ەركىنەن تىسقارى ەلىكتىردى. جۇرەككە ءامىر جوق ەكەن. ولەڭدى دە بۇيرىقپەن بۇيىرتادى-مىس. ۇيقاس پا؟ وعان باس قاتىرعىسى جوق. وسىلايشا ء«بىر شاڭىراق تۋرالى باللادانىڭ» ءتۇيىنى بىلايشا قۇيىلا سالدى: ء«بىز مىناۋ, ۇلى جەڭىستىڭ جورگەگىندە وسكەن بالعىندار. قاۋ ەتىپ قاپتاپ جەر ءۇستىن, ورتەڭگە وسكەن شالعىندار, باس يەمىز ساعان, سوعىستىڭ تاۋقىمەتىن تارتقان تاعدىرلار!». دەنە تۇرشىگەدى, جۇرەك لوقسيدى. ءبارىن كەڭشىلىك كورگەن. مىنە, ول قابىر باسىندا قۇلازىپ تۇر. «شىعىرىن سالعان شالمەنەن, ديىرمەنىن تارتقان كەمپىردىڭ. قابىرىنە كەلىپ تاڭمەنەن, توپىراق سالىپ مەن تۇرمىن». توپىراق قاي كەزدە سالىنادى؟! ول ءراسىمدى اقىن بىلمەيدى ەمەس, بىلەدى. قايتىس بولعان ادامنىڭ قىرقىنا نەمەسە جىلىنا كەلىپ توپىراق سالىنبايدى. ولشەۋلى عۇمىردىڭ سوڭعى مەزەتتىك, جالعان ءومىردىڭ جىلىستاعان قاس-قاعىم ساتىندەگى تىرىلەردىڭ اقىرعى پارىزى – ءبىر ۋىس توپىراق سالۋ! بۇل جەردە داستۇردەن ءسال اۋىتقۋعا شۇقشيۋ ەسكە دە كەلمەيتىندەي (بىراق دارا اقىن تۇيسىگىندە ەشتەڭە بۇرمالانباۋى ءتيىس-اۋ – ق.ءا.) عوي. سەزىم سەرگەلدەڭى قىر باسىنا ەرىكسىز جەتەلەپ, تومپيعان مولانىڭ جانىنا جەتكىزگەن ەكەن. سالتپەن ساناسار سانادا سابىر سارقىلىپتى, تۇگە… اقىن ءبىر شاڭىراقتىڭ تىپ-تيپىل بولعانىنا ناليدى. ءبىر اۋىلدىڭ ءبىر دانەگى جەلگە ۇشتى, تۇقىمسىز قالدى. جالعىزىن سوعىس جالماپ تىنعان سورلىلاردىڭ ءبىر شاڭىراعى كۇيرەپ ءتۇسىپ ەدى. «قايعىنىڭ دەرتى قاتتى ۇرعان, شايقالعان بۇل ءبىر شاڭىراق. قازانى قاسپاق, قاق تۇرعان, قالدى عوي, قالدى-اۋ قاڭىراپ».

– سەنىڭ وسى ولەڭىڭ (باللادا ەكەنى وعان ءبارىبىر) كەز كەلگەن قازاق اۋىلىنىڭ سوعىس ءوشىرىپ, يەسىز قالعان وشاقتارىنا ورناتىلعان ەسكەرتكىشتەي بوپ ەلەستەيدى كوزىمە, – دەپ ەدى ءبىر ەگدە كىسى جەڭىس مەي­رامىندا, قاۋعا ساقالىنا جىلىستاپ سىڭگەن ءمولدىر تامشىنى سىلكىپ تاستاپ. – بالام-اۋ, سوعىستى كورگەننەن بەتەر سۋرەتتەيسىڭ, بىلايعى ولەڭدەرىڭدە دە. مايدان دالاسىنىڭ ولىگى, وق-ءدارى كۇيىگى كوڭىرسيدى… سوزدەرىڭنىڭ كيەسى بارى اڭعارىلادى. اباي بول, اقىنىم, اۋزىڭداعى ارداعىڭا!

بۇل كىسى قوستانايلىق مايدانگەر ءارى تىڭگەر ەدى. اتاعى جەر جارادى. ەڭبەك ەرى – امانكەلدى يساقوۆ ءوزىنىڭ «قوس مايداندا» (بىرىندە – كسرو ءۇشىن قان توكسە, ەكىنشىسىندە – كىندىگى بايلانعان جۋساندى دالاسىنىڭ جوتاسىن امىرمەن جىرتقىلاپ شەر توككەن – ق.ءا.) كورسەتكەن قيمىل-ارەكەتىن بارشا تىڭگەرلەردىڭ بويىنان تامىرشىداي ءدوپ باسىپ تانىپ, كەڭشىلىك ولەڭدەرىنە جانە ءسۇيسىنىپ جۇرەتىن. سول سەبەتى دە ىڭكارلىگىن كەزدەسكەن جەردە بۇگىپ قالمايتىن. «قاراعىم-اۋ, سەنىڭ «بوز بيەڭدى» وقىعان سايىن قىلمىس جاساپ قويعانداي, قارا بەتتەنەمىن. سەزەسىڭ بە, جانىم, وزىڭە عانا جالىنىپ ايتام. ءتىس جارا كورمە! كەلەسى ولەڭىڭە كىرىستىرسەڭ, ءوزىڭ ءبىل,– دەپ ءبىر جولى جان كۇيزەلىسىن جاسىرماعان. – سونداعى: «ەستى مال قىرعا ەگىسكە بارىپ تۇسكەن جوق, قىر جاقتى كەتتى كوكپەڭبەك بارقىن ءتۇس مەڭدەپ. كوز قىرىن قىرعا قاداعان سايىن بيەدە, كودەگە تالعاق كەلە جاتتى ءبىر كۇش مەڭدەپ…» دەگەنىڭ, بىزدەردىڭ, تىڭگەرلەردىڭ, تۋعان ەل الدىندا ادەيى جاساعان كۇناسىندەي بوپ, قابىرعامىزدى ايازداي قاريدى!»

وقىرمانىن قيناعان ولەڭ كەڭشىلىكتى قايتىپ وڭدىرسىن! جانى ۇنەمى تابادا شىجعىرىلىپ جۇرەتىن… سوعىس, تىڭ تاقىرىبى دەيسىڭ بە, ءار شىعارماسىندا – باللادا, پوەما, ت.ب. جانرلاردا شەگەلەنىپ قالعان ءبىر اقيقات بار. ول – شىنايىلىق! شىندىق! «شىندىق – سۇمدىق قاتالسىڭ دا قاتتىسىڭ, شىندىق – سۇمدىق اششىسىڭ دا ءتاتتىسىڭ», – دەپ ادىلدىك ءتىنىن سۋىرتپاقتاپ تارقاتتى اقىن. ەندى ءبىر شيرىعىستى ساتىندە: «شىندىق ىزدەۋ, شىندىق تابۋ – ماڭگى ارمان, ادامزاتقا ماڭگى مۇرات سول بولعان»,– دەيدى دە ۇلى اڭساۋدى ۇلىقتاي ءتۇسىپ, ودان ارمەن بىلايشا شەبەر ءتۇيىن جاسايدى: «شىندىق كۇشىن شاما-كۇش جوق ولشەۋگە, ونى جۇرەك سوعۋىمەن مولشەرلە! شىندىق – ساۋلە كورە الماۋىڭ دا مۇمكىن, شىندىق ءۇشىن قۇربان بولىپ ولسەڭ دە!».

ءيا ول قىسقا عۇمىرىندا شىندىق ىزدەپ وتكەن اقىن. تاپتى ما؟ تاپپادى ما؟ ۋاقىت تورەشى. بۇگىنگى زاماننىڭ تامىر بۇلكىلىندە دە ءبىر عاجابى, اقىن شىندىعىنىڭ تابى جاتقانداي. ماسەلەنكي, جوعارىداعىداي سوعىس, تىڭ ارداگەرلەرى, جاس وركەننىڭ كەيبىر ءسوز قادىرىن تۇسىنەتىن وتانسۇيگىش بۇگىنگى وعلاندارى كەڭشىلىك جىرلارىن نەگە وكسىپ, وكىنىپ وقيدى ەكەن؟! ءبىر گاپ بارى انىق-اۋ!

كۇندى – كۇنگە, ءتۇندى – تۇنگە ۇراتىن كەڭشىلىكتە تىنىم بولساشى. جانىن شارپي الاسۇرعىزىپ, وسىنداي اراكىدىك ۇيىت­قي تيەتىن سوقپالى دا سۇراپىل داۋىل ءسولىن سىعىپ, تامىرىن قاڭسىتىپ تاستاعانداي دەل-سال كۇي كەشتىرەتىن. وزىنە عانا ايان… ءسال-ءپال شى­داسا, ابدەن جۇرەك وتىندە, قالام ۇشىندا كۇي­گەلەكتەنگەن كوڭىل بىرتىندەپ ساباسىنا تۇسەر. نە ىستەپ قويعانىن اڭعارماعان اڭعال باتىرداي ەسىن شىنداپ جيىپ, ماڭايىنا الاق-جۇلاق ەتىپ, ارسىڭ-كۇرسىڭ كۇپىنىپ, تاۋ قوپارعانداي قوپاڭداپ كەتتى. ءيا, داتكە – قۋات! وڭدى ءبىر ولەڭ تۋعان-اۋ, ءناتى! كەڭشىلىك شاراناسى ءالى كەۋىپ ۇلگەرمەگەن ءسابيىن قولىنا العانداي الابۇرتىپ, بالبىراپ بارادى…

«قاشان تۋماي جاتىر مەنەن وڭدى ولەڭ! تۋىپ جاتىر, تۋا بەرەدى. ارناۋ ولەڭدەرىن كوبەيتتى دەپ مىڭگىرلەيدى كەيبىرەۋلەر. اۋىزعا قاقپاق بولمادىم. كوكي بەرسىن. ارناۋعا تۇرار ادام بولسا, نەگە جازبايمىن, ءا؟ ايتشى, كونتالاق, مەنىڭ گەرويلارىمنىڭ كەندەسى, كەمى بار ما؟ ساتباەۆ پەن مۇسىرەپوۆكە, ەسەنبەرلين مەن حاكىمجانوۆاعا, تىلەنديەۆ پەن قايىربەكوۆكە, ماقاتاەۆ پەن سىنشى اشىمباەۆقا, ت.ب. جىر ارنادىم. ىشىندە كەسەك-كەسەك باللادالارىم دا بار. ولارسىز ۇلتتى كوزگە ەلەستەتۋگە بولا ما؟ كەرىسىنشە دە سونداي مازمۇنعا يە. كىمگە ارناعانىمدى ولەڭىمنەن بىلە قويادى. قۇلاق ءتۇر, قانە. «عاجاپتان-عاجاپ سىيلايتىن سەلەۋىن قىردىڭ, عاجاپتان-عاجاپ كەلەتىن سەبەبىن بىلگىم. كەيتىن كەيدە «كەبىننىڭ كەرەگى جوق» دەپ, «اق سەلەۋىمدى ورانىپ ولەمىن ءبىر كۇن». بۇل كىم؟ اق شاشتى ءازىز ءىلياس ەسەنبەرلين! تاريحىن ءوزى وياتقان دالاسىندا اق سەلەۋگە ورانىپ قىلجيا قالعىسى بار. ال مىنا شۋماقتان قانىش بەينەسى بەلەڭ السا كەرەك: «بۇل بالعا بارلاۋشىمەن ارىپ-اشىپ, قارساقپاي, قاراجالعا جولى ۇلاسىپ. جەزقازعان, جەزدى, ساياق تاستارىنىڭ, تاپ باسىپ ۇلگەرگەن كەز باعىن اشىپ». كەلەسىسىن زەردەلەشى. «مەنىڭشە, بۇل ادام, «دىڭ» ەتكەن دىبىستان جارالعان, «دىڭ» ەتكەن دىبىستان – تۋاتىن ء«ۇپ» ەتكەن سامالدان. تىرس ەتكەن تامشىدان – تىرس ەتكەن جاسىڭنان جاناردان. سارت تا سۇرت نايزاعاي جاسىلدان». مۇنى – تىلەنديەۆ دەمەي كورشى, سەن. وعان بىلاي دەپ, ەسكەرتكىشتى مەن عانا سوعارمىن, بالكىم: «اقىندى قۇس دەمەسە جالا ءسوز عوي, قورىعى – قاراسازدار… قاراساز عوي. ولەڭمەن بىرگە تۋعان ءبىزدىڭ قازاق, ولەڭدى تۇسىنبەيتىن بالاسى از عوي». مۇقاعالي! ءدوپ باسپاۋ مۇمكىن ەمەس! ءجا, ەندى ءبىر ارناۋىمنان ءۇزىندى, سوسىن جەتەدى: «قازاقتا توكپە اقىننىڭ ءبىرى – عافۋ, ءتۇيىلىپ جىر جازاردا ءتۇرى قاتۋ. سەكىلدى سوزمەرگەننىڭ – قولمەرگەنى, بىلمەيتىن بۇقپانتايلاپ, بۇعىپ اتۋ». وسىلار – جاداعاي ماقتاۋ ما؟ قولتىعىنا كىرۋ مە؟ جالپاقشەشەيلىك پە؟ جىردىڭ قۇنىن ءتۇسىرۋ مە؟ دارالار, دانالار وبرازى ارقىلى ەل بەينەسىن جاسادىم ەمەس پە؟ ەل مەن ەرلەردىڭ سوم تۇلعاسىن قۇيدىم عوي! ءتىلىم كەسىلگەنشە, كەسەك تە كوركەم ءبىتىم جاساۋدان جاڭىلماسپىن, ءسىرا. ءتىل دەمەكشى, مەنىڭ كەستەلى تىلىمە مۇقاعاليلار تانتىلىگىن جاسىرماعان. سىرباي, عافۋ اعالارىم «سارى تايلاعىم» دەپ ەركەلەتەتىن. مىقتىلار عانا مىقتىنىڭ جالىنان سيپالاي الادى. ءويتۋ – كۇشەنشەكتەرگە كۇنا ىسپەتتى. ال مەن كەيبىر ميمىرت ءجۇرىستى ماستەك اقىنداردى تارپىپ تاستاپ, ماڭايىما جۋىتپايمىن. ويتكەنى, مەن دارىندى, تالاناتتى جاراتىلىسپىن. كۇلمەڭدەر, كۇندەمەڭدەر! ءبارىڭنىڭ ىشتەرىڭ سەزىپ وتىر ەمەس پە؟ شىندىقتى اشىق مويىنداۋ كەرەك! قۇدىرەتتى اقىن كەڭشىلىك مىرزابەكوۆ قۇداي بەرگەن ويعا كەڭ, قۇيىلا سالاتىن سوزگە مىرزا! ايتشى, قانە, وسىنىم وتىرىك دەپ! اۋىزىڭدى قيسايتىپ جىبەرەيىن!.. ەسكەرتەمىن, «اقىن» دەگەن قاسيەتتى اتاۋدى بىلعاي كورمەيىكشى! كيەسى ۇرادى, ايتپەسە! «نەگە دوڭبەكشىپ, تۋلاپ شىعامىز, سونىڭ سەبەبىن ايتساق مىنا ءبىز. اق پەن قارانىڭ, شاتتىق, قايعىنىڭ – تامىرىندا بۇلكىلدەپ, سوعىپ تۇرامىز!»– دەگەنمىن مەن اقىن تۋرالى. اقىندار, ويلانىڭدار!..».

…كەڭشىلىكتىڭ ءبىز تۇزگەن بۇل مونولوگىنان تۇڭىلمەۋ كەرەك, تەرەڭ ءۇڭىلۋ كەرەك سياقتى, اسقاق تا اقيقاتشىل ويلارىنىڭ استارىنا!

لەنيننىڭ 100 جىلدىعىن اسپەتتەگەن مارە-سارە ادەبي كەش ءوتىپ جاتىر. اعىل-تەگىل ماراپات جىرلار تاۋ سۋىنشا سارقىرايدى. مىنبەر بوسار ەمەس.

– مەن! مەن! – دەپ كەڭشىلىك كەۋدەلەپ العا وزدى دا, بوساي بەرگەن مىنبەرگە اتقىرىنىپ شىقتى. مانادان دەلەبەسى قىزىپ, تاناۋراپ وتىرعان. «مىنالاردىكى نە؟ تۇككە تۇرعىسىز جاسىق ولەڭدەر. لەنين ماڭگى جاساي ما؟ ول دا ء«ولدىڭ ماماي قور بولدىڭنىڭ» كەبىن كيمەي قايدا بارادى. ايتقانىنا, جازعانىنا قاراپ, باجايلاۋعا بولماي ما, تۇگە. دانا؟ دانىشپان؟ كۇن كوسەم؟ ەندەشە نەگە قازاقستان بەيشارا كۇي كەشىپ وتىر, ءا؟! الاش سالعان ۇلتتىق ۇرانىڭ قايدا؟! اۋكەسىن قامىت قيعان وگىزدەن نە ارتىقتىعىڭ بار, اۋمەسەر قازاعىم!» – دەپ كەڭشىلىك ويعا كەمىرىلىپ, ارەڭ شىداپ وتىرعان ەدى. ە, مىنە, ءساتى ءتۇستى-اۋ!..

تورالقادا وتىرعان عافۋ اقىن «قاپ, مىنانىڭ وسقىرىنعان ءتۇرى جامان, بۇلدىرمەس پە ەكەن؟» دەپ, ەرنىن تىستەلەپ قويدى.

مىنبەردىڭ قوس جاقتاۋىن ج ۇلىپ الارداي, قۇشاعىن كەرە مىتىپ ۇستاعان كەڭشىلىك, ىرعالىپ, ىڭىرانىپ, گۋىلدەپ ءسال تۇردى دا گۇرىلدەتە جونەلدى. داۋىل تۇرىپ كەتكەندەي شوشىندى زالداعى تىڭدارماندار. اقىن ارىنداپ, ار­قىراپ تۇر: «نان تۋراپ جەپ اپ, اقىرعان اششى ايرانعا, «شارشادىم» دەدى سابانعا قۇلاپ قايروللا. «نان بار عوي, توبا, نان بار عوي مىناۋ» دەپ جاتىپ, قاشپاي قالعان قاشار جايلى ويلاۋدا»… ىشكى استارى, ىم-جىمى جىپقىل-جىپ­قىل-اۋ! تاۋباشىلدىق! تۇيىققا تىرەلە باستاعان وسكەلەڭ ءومىر وكسىگى. كوسەمشىلەگەن الدامشىل كوڭىل؟! مەڭزەلىپ-اق تۇر ءبارى-ءبارى: ۇلتتىق ۇي­پا­لانعان ۇستىنىڭ دا, اششى زاپىراندى قۇسىعىڭ دا, ادىمىڭدى اشتىرماعان شىنجىرلى تۇساۋىڭ دا, جەتەسىز جەتىلمەيتىندىكتەن كوكىرەك ازدىرعان قۇساڭ دا… قۇداي-اۋ, ولەرمەن كۇيدەگى وگىزدەي كەي­پىڭدى كوزىڭە كۇيدىرگىدەي قارىتادى. الدىڭ تۇمان! ءجۇز جىلدىق مەرەيتوي عاسىر كادەسىنە جاراي الار ما, ءتاۋباشىل قازاعىم-اۋ؟ ءبىر كۇنگى نانىنا توباشىل توبىرىم-اي! كەڭشىلىكشە قاتتى كەتپەگەندە قايتپەكپىز, ەندى… «وك, وك!..» دەسە وگىز دە ورگە تىربانار… تاۋەلسىزدىككە كەڭشىلىك سياق­تى بولجامپاز اقىن كەرەك! جىلاۋىق ەمەس, جاسامپاز!

ءابدىلدا اقىن ابدىراڭقى, بىراق قۇلاق قۇرىشى قانعانداي, اسا ساق وتىر. عافۋ كۇمبىر-كۇمبىر كىسىنەگەن تۇلپارشا, اۋىزدىعىن قارش-قارش شايناعانداي بوپ, كۇرەڭىتىپ كەتكەن. وتەجان ولەڭنەن ورتەنىپ, ءوزىن-ءوزى سوندىرە الماي الەك. كەشتى جۇرگىزىپ وتىرعان سۇلتانعالي سادىرباەۆ: ء«اي-ءاي, تەنتەك سارى»,– دەپ كەكەشتەنە كۇمىلجيدى. ءبارىنىڭ ءجۇزى سۇستىلاۋ كورىنگەنىمەن, ىشتەرى جىلىنىپ, الدەنە ۇمىتتەن قىلپ-قىلپ ەتەدى…

كەڭشىلىك ولەڭدەرىنىڭ كەمەلدىككە بەت بۇرعان كەزەڭىن بولجاممەن عانا ايتا الامىز. مۇمكىن, ونىڭ ساپالىق سىرلارىن بالاۋسا جىرلارىنان-اق سانامالاۋعا بولار. تالانت ءتاڭىرى سىيى دەسەك, باستاپقى قادام مەن باستىققان تۇسىنداعى ءىنجۋ-مارجان ۇزىكتەرىنەن ورشەلەنە ءوسۋ ۇدەرىسىن اڭعارامىز. قاي ولەڭىن الماڭىز, زامان, قوعام, ادام استارلارىنىڭ ءتىنى اجىراماستاي تۇزىلگەن. دەمەك, ۋاقىتپەن قاناتتاسقان ۇلت اقىنى ەلدىك مۇراتتاردى ەنشىلەي بىلۋىمەن دارالانادى. ءتىپتى, كىتاپتارىنىڭ اتاۋلارىنان-اق تاقىرىپ كەڭدىگى, كەمەلدىك كوكجيەگى ايقىندالعان. ايتالىق: «ىڭكار دۇنيە», ء«دۇبىرلى داۋرەن», «كوكتەم كوكجيەگى», ء«سارۋار», «رەۆوليۋتسيا پەرزەنتتەرى», «زامانداس سىرى», «اۋىل مەن استانا», «قاسيەتتى قاس-قاعىم», «بالالىق شاق باللادالارى», ء«داۋىر – داستان», ت.ب. كىتاپتارىنىڭ وسىنداي اتاۋلى ۇستىن-ۇلاعاتتارىنىڭ ۇلتتىق مىنەزبەن, حالىقتىق اڭسار-ۇمىتپەن ورنەكتەلۋى كەزدەيسوقتىق ەمەس قوي. كەمەل ويىنىڭ پەرنەلەرى اۋەلگىدە تۇرىلمەي, تاڭسىعىن ىشىنە بۇگىپ, ءبۇر جارعان ورىك اعاشىنىڭ القىزىل گ ۇلىندەي ءتۇر-تۇسىمەن دە, جۇپار يىسىمەن دە ەستى الىپ, ىنتىقتىرا تارتادى. ميعا سالماق ءتۇسىرۋ كەرەك: اۋەزدىك پەن اۋەندىك ۇندەستىگىن تاپ باسۋ; شىندىق پەن اقيقاتقا جۇگىنۋ; ۋاقىت بيلىگىن باعامداۋ; ۇلتتىق ءتىلدىڭ سيقىرىنا توياتتانۋ; بوياۋ قانىقتىعىمەن بەدەرلەنگەن ءتىلدىڭ تەرەڭىنە ءۇڭىلۋ; وبرازدى ويلاۋ جۇيەسىنىڭ كوركەمدىكپەن ادىپتەلگەنىن سارالاۋ; ليريكالى سەرگەكتىكتەن سەرپىندەنگەن ەپيكتىك دارالىعىنا ۇمسىنۋ; ءبارىن ايت تا ءبىرىن ايت, اقىندىق قۇبىلىستىڭ وزىندىك مىنەزبەن سۋارىلعان تەكتىلىگىن مويىنداۋ, ت.ب. تالانت قىرلارىن تۇسىنە دە تۇيسىنە ءبىلۋ شارت. سوندا عانا اقىننىڭ كەڭدىگى مەن كەمەلدىگىنىڭ كوكجيەگى ساعىمنان گورى, ساعىندىرعان ساباتتى كوگالداي ىنتىقتىرا تارتارى انىق.

ءيا, تاعى نە ايتپاقپىز؟ پوەزياسىن بىلاي قويعاندا, پروزاسىنىڭ ءوزى مىق شەگەدەي بەكەم, كوركەم دۇنيەدەي عۇمىرلى, كەيىپكەرلەرى كەسەك-كەسەك ءبىتىمدى بوپ كەلەتىنى, تاعى راس. مەيلى ول سۋرەتتەمە مە, كوسەمسوز بە, وچەرك پە, قارا ماقالا ما, ءبارىبىر تۇشىنا تۇسەسىز. قۇدىرەتى نە؟ ويلاۋ, تولعاۋ, ايتۋ, جازۋ سەكىلدى تابيعات بەرگەن تىلسىمدىقتىڭ تالانعا بۇيىرتقانى دا.

ونىڭ وسىنداي ەرەكشەلىكتەرىن شوكىمدەي عىپ ءبىز ايتقانشا, كانىگى سىنشىلار نەگە كەسەك تۋراپ, كوسىلمەيدى دەسەڭشى. دۇركىرەپ شىعىپ, دۇرىلدەپ كورىنىپ, نايزاعايداي تىلگىلەنىپ, جاسىنداي عۇمىرىندا جالت قاراتقان ءدۇريا-داۋرەنى اعىپ تۇسكەن… سودان بەرگى شيرەك عاسىر ىشىندە كەڭشىلىك بىردە ەلەنىپ, بىردە كومەسكى تارتىپ, كىتاپتارى قايتالانىپ شىعا قالعاندا عانا شوقتاي قىزارىپ, جارقىراي جانا ءتۇسىپ, اتتەگەن-اي, ءبارىبىر ادەبيەتتانۋ عىلىمىنىڭ نىسانىنا بەرىك اينالا الماي, كۇيزەلىسكە ۇشىراعانداي ەدى.

كوزى تىرىسىندە ون ءبىر ولەڭ كىتابى وقىرمان قولىنا ءتيدى. ءوزى كەتكەن سوڭ ءۇش تاڭدامالىسى جارىق كوردى. جۋىردا ءتورتىنشىسى شىقتى. بۇعان ءبىر اۋدارما كىتابىن قوسىڭىز. بىلايشا ايتقاندا, ەسىمى ەلەنىپ, شىعارماشىلىعى جاڭعىرىعىپ جاتقانداي. ال سىنشىلار نەگە سامارقاۋ؟! ءتۇيىندى ويلار قايدا؟ توبەنى قيماسا دا تورگە لايىق ەمەس پە, كەڭشىلىك! لايىقتى باعا – ەندى كەڭشىلىك ءۇشىن ەمەس, قازاق ادەبيەتى ءۇشىن ابدەن كەرەك! بارىمىزدى, جوعىمىزدى تۇگەندەپ الۋ ءۇشىن قاجەت. باعدارىمىزدى ايقىنداۋعا نەمقۇرايدى قاراماعانىمىز ابزال-اۋ! سوندا بۇگىنگى پوەزيانىڭ باعاسى دا بايقالار ەدى.

ەندىگى قايىرىلماعىمىز نە؟ ۇلى امانكەلدىنىڭ اكەسى تۋرالى تەرەڭ ءماندى جازبالارىن جۇرتشىلىق ءسۇزىپ وقىپ ءجۇر. جاريالانباعان ولەڭدەرىن جارى زينۋرا ايالاپ, ماپەلەپ كىتاپتارىنا ەندىرۋدەن جالىقپايدى. سەرىك پەن سەرىكباي, جۇمات انەس ۇلى اۋىق-اۋىق ەسكە الۋلارىن جازىپ قويادى. تاعى ءبىرشاما دوس-زامانداستارى دا كەڭشىلىكتى ء«تىرىلتىپ» الىپ جاتادى. بۇعان دا شۇكىر! اناسى ماركۇل ۇلىن ەسكە الۋ مەرەيتويلارىنا قاتىسىپ, جاۋلىعىنىڭ ۇشىن تىستەلەپ, كوزىنىڭ جاسىن سارقىپ وتىرعانى بار…

…كەڭسايعا سىيماعان كەڭشىلىك داليعان دالاداعى تورعايىندا ماڭگى تىنىستاپ جاتىر. ەي, جولاۋشى! قارت تورعايعا ارقالىق جاقتان كىرە بەرگەنىڭدە سول قاپتالىڭدا كورىنەتىن ولىلەر مەكەنىنە كوز سالشى! مۇمكىن بولسا كولىگىڭنەن ءتۇسىپ دۇعا قىلشى! سول زيراتتى كەڭشىلىك مەكەندەپ جاتىر. قابىرىنىڭ ماڭدايشاسىنداعى ءوز شۋماقتارىنىڭ ءبىر ۇزىگى مىناداي:

تۋعان جەر, ساعان قاتالاپ,

كىم قالاي سۇيسە, ءوز ەركى.

مەندەگى سەندىك ماحاببات –

جاناردىڭ نۇرى – كوز ءورتى,

جۇرەكتىڭ نۇرى – ءسوز ءورتى!

…وسى شۋماق ءار پەندەنىڭ كوكەيىندەگى سوزىندەي عوي! الىپ-قوسارىمىز جوق, اقىن دوس! كەڭ ەكەنسىڭ, كەمەلدىگىڭ كورىنەدى! انگە ءماتىن جازباعان سابازىم-اي! ايتپەسە, بۇل جۇرەك ءسوزى اۋەنگە سۇرانىپ تۇر عوي, قۇيقىلجىر ەدى اۋەلەپ!

…«ەركىندىگىڭدە جاقسى ءومىر,

تاعات تا كەرەك, توقتام دا!

ىرزامىن تاعدىر بارىنە,

جۇرەك پەن ماحاببات باردا!» – كەڭشىلىك ءۇنى كوڭىلدەردە كۇمبىرلەي بەرەدى!..

قايسار ءالىم,

«ەگەمەن قازاقستان».

استانا.