قازاقستان مەن وڭتۇستىك كورەيانىڭ اراسىنداعى ەكىجاقتى جانە حالىقارالىق ۇيىمدار شەڭبەرىندەگى ىنتىماقتاستىقتىڭ دوستىق پەن ءوزارا سەنىمگە نەگىزدەلگەن ءداستۇرلى جولى قالىپتاسقان. قوس تاراپ تا وسى ىنتىماقتاستىقتى ۋاقىت تالابىنا ساي ودان ءارى جەتىلدىرە تۇسۋگە مۇددەلى.
سونىمەن اقوردا رەزيدەنتسياسىندا سالتاناتتى قارسى الۋ راسىمىنەن كەيىن مەملەكەتتەر باسشىلارى ءبىرىنشى كەزەكتە شاعىن قۇرامدا كەلىسسوزدەر وتكىزدى.
قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى مۋن چجە ءيننىڭ ەلىمىزگە العاشقى مەملەكەتتىك ساپارى قازاقستان-وڭتۇستىك كورەيا اراسىنداعى ساياسي ديالوگ پەن ەكونوميكالىق ءىس-قيمىلداردىڭ دامۋىنا سەرپىن بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى. قازاقستان پرەزيدەنتى كۇن تارتىبىندەگى بارلىق ماسەلەلەرگە قاتىستى تابىستى كەلىسسوزدەر ءوتىپ, ەكىجاقتى ءتيىمدى شەشىمدەر قابىلداناتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى.
– پرەزيدەنت مىرزا, نۇر-سۇلتان قالاسىنا قوش كەلدىڭىز! ءبىز كەشە ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ ماڭىزدى ماسەلەلەرىن تالقىلادىق. بۇل ءسىزدىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا العاشقى مەملەكەتتىك ساپارىڭىز. كەشە ءسىز ۇلتتىق باتىرلارىڭىزدىڭ مايىتتەرىن وتانعا قايتارعان ماڭىزدى راسىمگە قاتىستىڭىز. وسى وقيعاعا وراي قۇتتىقتاۋىمدى قابىل الىڭىز, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
ءوز كەزەگىندە كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى مۋن چجە ين قازاقستانعا مەملەكەتتىك ساپارمەن شاقىرىپ, جىلى قابىلداعانى ءۇشىن ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل ساپار بيىل اتاپ وتىلەتىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن كورەيا رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى ستراتەگيالىق ارىپتەستىكتىڭ 10 جىلدىعى قارساڭىندا ەرەكشە ماڭىزعا يە.
– قازاقستان – ەۋرازيا قۇرلىعىندا بەيبىتشىلىك ورناتۋعا جانە ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋگە باعىتتالعان كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ «جاڭا سولتۇستىك ساياساتىن» جۇرگىزۋدەگى نەگىزگى ارىپتەسى. مەنىڭ بۇل ساپارىم ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستاردى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار كورەيا رەسپۋبليكاسى مەن ورتالىق ازيا ەلدەرى اراسىنداعى كوپجاقتى ءوزارا ءىس-قيمىلداردى نىعايتۋعا سەرپىن بەرەدى دەپ ۇمىتتەنەمىن, – دەدى وڭتۇستىك كورەيا پرەزيدەنتى.
كەزدەسۋدە تاراپتار ساياسات, ساۋدا-ەكونوميكالىق, مادەني-گۋمانيتارلىق سالالارداعى ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتى, سونداي-اق ەكى ەلدىڭ حالىقارالىق ۇيىمدار اياسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىلدارىن تالقىلادى.
بۇدان كەيىن تاراپتار كەڭەيتىلگەن قۇرامدا كەلىسسوزدەر وتكىزدى. كەلىسسوزدەر بارىسىندا مەملەكەت باسشىسى قازاقستان مەن كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ سەنىمدى ءارى ستراتەگيالىق ارىپتەس ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
– ەكى حالىقتىڭ مادەني جانە ساۋدا بايلانىستارى ۇلى جىبەك جولى زامانىندا وركەندەپ, عاسىرلار بويى جالعاسىپ كەلەدى. قازاق جانە كورەي تىلدەرىنىڭ ورال-التاي توبىندا بولۋى حالىقتارىمىزدىڭ تاريحىنىڭ دا جاقىندىعىن كورسەتەدى, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قازاقستان مەن وڭتۇستىك كورەيا قارىم-قاتىناستارىنىڭ قالىپتاسىپ, نىعايۋىنا زور ۇلەس قوسقانىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى.
– ەكىجاقتى سەرىكتەستىكتىڭ باستاۋىندا ەلباسى تۇر. ول ەلدەرىمىز بەن حالىقتارىمىزدىڭ اراسىنداعى دوستىق پەن ىنتىماقتاستىقتىڭ بەرىك ىرگەتاسىن قالادى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا ەكى ەلدىڭ قارىم-قاتىناستارى ءىس جۇزىندە بارلىق باعىت بويىنشا ىقپالداستىقتىڭ ساپالى ءارى جاڭا دەڭگەيىنە كوتەرىلگەنىن ايتتى. سونداي-اق ۇكىمەتارالىق كوميسسيا مەن قازاقستان-وڭتۇستىك كورەيا ىسكەرلىك كەڭەسىنىڭ جۇمىسىن جوعارى باعالادى.
– وڭتۇستىك كورەيا – قازاقستان ءۇشىن ساۋدا-ينۆەستيتسيالىق جانە تەحنولوگيالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ تۇرعىسىنان ماڭىزدى 10 ەلدىڭ ءبىرى. ءوزارا تاۋار اينالىمى كولەمىنىڭ قارقىندى ءوسۋىن ەرەكشە اتاپ وتەمىن. بىلتىرعى جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ونىڭ كورسەتكىشى رەكوردتىق دەڭگەيگە, ياعني 4 ميلليارد دوللارعا جەتىپ, 2017 جىلعا قاراعاندا ەكى ەسەدەن استام ءوستى. ينۆەستيتسيا سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىعىمىز جوسپارلى تۇردە دامىپ كەلەدى. وڭتۇستىك كورەيادان قازاقستانعا تارتىلعان تىكەلەي ينۆەستيتسيا كولەمى 7 ميلليارد دوللارعا جەتتى. وڭتۇستىككورەيالىق بيزنەس تاماق ونەركاسىبى, كەن بايىتۋ, اۆتوموبيل جانە ەكونوميكامىزدىڭ باسقا دا سالالارىندا تابىستى ەڭبەك ەتۋدە, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
مەملەكەت باسشىسى ەكى ەلدىڭ مادەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستارىن نىعايتۋعا كورەي دياسپوراسى زور ۇلەس قوسقانىن اتاپ ءوتىپ, كورەيلەردىڭ قازاقستانداعى ءىرى ەتنوستىق توپتاردىڭ قاتارىنا كىرەتىنىن ايتتى. قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلىمىزدە تۇراتىن كورەيلەردىڭ ەتنومادەني ەرەكشەلىگىن ساقتاۋ ءۇشىن قازاقستان ۇكىمەتى بۇدان بىلاي دا بارلىق جاعداي جاسايتىنىن ايتتى.
– قازاقستان كورەي تۇبەگىندەگى بەيبىت ۇدەرىستى قولدايدى. وسى ءساتتى پايدالانىپ, قولداۋ كورسەتكەندەرىڭىز ءۇشىن ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن. قازاقستان يادرولىق قارۋدان ءوز ەركىمەن باس تارتقاننان كەيىن ەكونوميكالىق دامۋعا قول جەتكىزدى. بۇل كورەي تۇبەگى ءۇشىن وتە ماڭىزدى ۇلگى, – دەدى مۋن چجە ين.
كەزدەسۋ سوڭىندا قاسىم-جومارت توقاەۆ ەكى ەل اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى وركەندەتۋ تۇرعىسىنان قاراعاندا, بۇگىنگى ساپاردىڭ ءمانى زور ەكەنىن, مەملەكەت باسشىسى رەتىندە قازاقستان مەن وڭتۇستىك كورەيانىڭ دوستىعىن ودان ءارى نىعايتۋعا ىقپال ەتەتىنىن جەتكىزدى.
بۇدان كەيىن قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن كورەيا پرەزيدەنتى مۋن چجە ين جۇرگىزىلگەن كەلىسسوزدەردىڭ قورىتىندىسى بويىنشا باق وكىلدەرىنە ارناپ بريفينگ وتكىزدى.
جۋرناليستەر الدىندا سويلەگەن سوزىندە مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ پرەزيدەنت مۋن چجە ين باستاعان وڭتۇستىككورەيالىق دەلەگاتسيانى قوناقجاي قازاق جەرىندە قابىلداۋ ۇلكەن مارتەبە ەكەنىن ايتا كەلىپ, بۇل مەملەكەتتىك ساپاردىڭ ەكى ەلدىڭ ستراتەگيالىق قارىم-قاتىناستارىنىڭ 10 جىلدىعىنا وراي ءوتۋى وزىندىك مانگە يە ەكەنىن جەتكىزدى.
مەملەكەت باسشىسى كورەيا رەسپۋبليكاسىن ساۋدا-ەكونوميكالىق تۇرعىدان ازياداعى ەڭ ءىرى ەكىنشى ارىپتەس ەكەنىنە جانە جاھاندىق, ايماقتىق دەڭگەيلەردەگى ءارتۇرلى ماسەلەلەر بويىنشا ىنتىماقتاستىقتىڭ جوعارى دەڭگەيى قالىپتاسقانىنا توقتالدى.
قازاقستاننىڭ الەمدىك يادرولىق قارۋعا قارسى قوزعالىستاعى كوشباسشىلىق ءرولىن اتاپ وتكەن قاسىم-جومارت توقاەۆ كورەي تۇبەگىن دەنۋكلەاريزاتسيالاۋ بويىنشا سەۋلدىڭ قادامىن قولدايتىنىن ايتتى. پرەزيدەنتتىڭ پىكىرىنشە, بۇل ماسەلە الەم بويىنشا قاۋىپسىزدىكتى, تۇراقتىلىق پەن ورنىقتى دامۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن وتە ماڭىزدى.
– ءبىز كورەيارالىق ديالوگتىڭ دامۋىن ءجىتى باقىلاپ وتىرمىز. وڭتۇستىك كورەيا پرەزيدەنتى مۋن چجە ين مىرزانىڭ وسى تاعدىرشەشتى ۇدەرىستە بەيبىتشىلىك پەن مۇددەلى تاراپتار اراسىنداعى كەلىسسوزدەردى قايتا باستاۋعا باعىتتالعان ەڭبەگىن جوعارى باعالايمىز, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
مەملەكەت باسشىسى جۋرناليستەرگە كورەيلىك ارىپتەسىمەن بولعان كەلىسسوزدەر بارىسىندا ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ, حالىقارالىق جانە وڭىرلىك كۇن ءتارتىبىندەگى ماسەلەلەر تالقىلانعانى جونىندە ايتتى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ەكى ەل اراسىنداعى حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق ماسەلەلەرىنە ارنايى توقتالدى.
– قازاقستان وڭتۇستىك كورەيامەن بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى, دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمى, «ورتالىق ازيا – كورەيا رەسپۋبليكاسى» فورۋمى جانە تاعى باسقا قۇرىلىمدار اياسىندا تىعىز قارىم-قاتىناس جاساپ وتىر. بۇگىنگى ساپاردان كەيىن ءبىزدىڭ ارىپتەستىگىمىزدىڭ اياسى كەڭەيە تۇسەتىنى ءسوزسىز, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
مەملەكەت باسشىسى ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستاردى نىعايتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتىپ, بۇل جۇمىستاردىڭ نەگىزگى باسىمدىعى قازاقستان مەن وڭتۇستىك كورەيا اراسىندا بۇگىن قول قويىلعان «سامال جەل» جاڭا ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق باعدارلاماسىندا كورىنىس تاپقانىن ايتتى.
– ءبىزدىڭ ەلدەرىمىز قازىردىڭ وزىندە ماشينا جاساۋ, جول قۇرىلىسى جانە ينفراقۇرىلىم, اۋىل شارۋاشىلىعى, قارجى سەكتورى, دەنساۋلىق ساقتاۋ, اقپاراتتىق جانە كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيا سالالارى بويىنشا ءىرى جوبالاردى جۇزەگە اسىرىپ جاتىر. كورەيا بيزنەسىنىڭ ىنتىماقتاستىقتى جانداندىرۋعا مۇددەلىلىك تانىتۋى قۋانتادى. بۇگىندە 500-دەن استام بىرلەسكەن كاسىپورىن قازاقستان اۋماعىندا بەلسەندى جۇمىس ىستەيدى. بۇلاردىڭ قاتارى ارتا تۇسەدى دەپ ويلايمىن, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
بريفينگ بارىسىندا قازاقستان پرەزيدەنتى ەلىمىزدىڭ كورەيالىق ينۆەستيتسيالىق تەحنولوگيانىڭ ەنگىزىلۋىنە ءمۇددەلىلىگىن تاعى دا ناقتىلادى. سونداي-اق ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە عىلىمي-تەحنولوگيالىق ىنتىماقتاستىق جونىندەگى ۇكىمەتارالىق كوميسسيانىڭ جۇمىسىن جانداندىرۋعا قاتىستى ۋاعدالاستىق تۋرالى جانە نۇر-سۇلتان قالاسىندا قازاقستان – وڭتۇستىك كورەيا حالىقارالىق IT-ورتالىعىن اشۋ جونىندە ايتتى.
سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسى كولىك-ينفراقۇرىلىم سالۋ جونىندەگى ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭدەتۋ ماسەلەسىنە ەرەكشە نازار اۋدارىپ, «نۇرلى جول» ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ باعدارلاماسى مەن وڭتۇستىككورەيالىق «جاڭا سولتۇستىك ساياسات» باعدارلاماسىنىڭ ستراتەگيالىق باسىمدىقتارىنىڭ جاقىندىعىن ايتتى.
– ءبىز بىرلەسكەن ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى قاتار جۇزەگە اسىرا وتىرىپ, كولىك-ترانزيت باعدارىن دامىتۋ قاجەتتىگى جونىندە ءوزارا تۇسىنىستىككە قول جەتكىزدىك. قىتايدىڭ تىنىق مۇحيتى جاعالاۋىنداعى ليانيۋنگان پورتىندا جۇمىس ىستەپ تۇرعان قازاقستاندىق تەرمينالدىڭ مۇمكىندىگىن كورەي تاراپىنىڭ بەلسەندى پايدالانۋ ماسەلەلەرى تۋرالى تۇسىنىستىككە قول جەتكىزىلدى, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
قازاقستان پرەزيدەنتى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا قاتىستى شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ مۇمكىندىكتەرىن ىنتالاندىرۋ ىسىندەگى ەكى ەلدىڭ بانكتەرى مەن قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ ءوزارا ىقپالداستىعىنىڭ ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق وڭتۇستىككورەيالىق كاسىپكەرلەردى ورتالىق ازيا نارىعىنا شىعۋ ءۇشىن «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ الاڭىن پايدالانۋعا شاقىردى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ كەلىسسوزدەر بارىسىندا ءبىلىم, دەنساۋلىق سالالارى, ارال تەڭىزىنىڭ پروبلەماسىن شەشۋ, ەكولوگيالىق اپات ايماعىنداعى جاعدايدى وڭالتۋ جانە پارلامەنتتىك ديپلوماتيا سياقتى بىرقاتار ماسەلەلەر بويىنشا ۋاعدالاستىققا قول جەتكىزىلگەنىن ايتتى.
سوڭىندا قازاقستان پرەزيدەنتى وڭتۇستىككورەيالىق دەلەگاتسياعا جانە پرەزيدەنت مۋن چجە ين مىرزاعا مازمۇندى كەلىسسوزدەر ءۇشىن ريزاشىلىعىن جەتكىزىپ, بۇل ساپار قازاقستان مەن كورەيانىڭ اراسىنداعى دوستىق پەن ءوزارا سەنىمگە, ارىپتەستىككە نەگىزدەلگەن ىنتىماقتاستىقتىڭ ودان ءارى دامۋىنا تىڭ سەرپىن بەرەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى.
بريفينگ بارىسىندا قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى مۋن چجە ينگە كورەي حالقى ءۇشىن قۇندى كىتاپ سىيلادى.
– سىزدەردىڭ تاريحتارىڭىزدىڭ تاعى ءبىر پاراعىنان سىر شەرتەتىن كىتاپتى سىيعا تارتقىم كەلەدى. وسىناۋ بىرەگەي كىتاپ 1937 جىلى قيىر شىعىستان قازاقستانعا كورەيلەردىڭ كۇشتەپ كوشىرىلۋى جايىندا تەرەڭىرەك بىلۋگە مۇمكىندىك بەرەدى دەپ ويلايمىن. بۇل كىتاپتا ستاليندىك توتاليتارلىق جۇيە كەزەڭىندەگى قايعىلى وقيعالارعا قاتىستى سيرەك كەزدەسەتىن قۇجاتتار مەن سۋرەتتەر جيناقتالعان. كىتاپ حح عاسىردىڭ 30-40-جىلدارىنداعى كورەي حالقىنىڭ تاريحىن بارىنشا وي ەلەگىنەن وتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى دەپ ۇمىتتەنەمىن, – دەدى ق.توقاەۆ تۋىندىنى وڭتۇستىككورەيالىق ارىپتەسىنە سىيعا تارتۋ بارىسىندا.
تاعى ءبىر ەرەكشە توقتالا كەتەر جايت, كەلىسسوزدەر قورىتىندىسى بويىنشا بىرقاتار ەكىجاقتى قۇجاتقا قول قويىلدى. ولار: قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ بىرلەسكەن مالىمدەمەسى (مالىمدەمە ءماتىنى بولەك جاريالانىپ وتىر); قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن كورەيا رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى سوتتالعان ادامداردى بەرۋ تۋرالى شارت; قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ «سامال جەل» جاڭارعان ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق باعدارلاماسى; قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تسيفرلى دامۋ, قورعانىس جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترلىگى مەن كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ عىلىم جانە اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتيۆتىك تەحنولوگيالار مينيسترلىگى اراسىنداعى ءتورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسياسى جونىندەگى مەموراندۋم; قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تسيفرلى دامۋ, قورعانىس جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترلىگى مەن كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ عىلىم جانە اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتيۆتىك تەحنولوگيالار مينيسترلىگى اراسىنداعى بىرلەسكەن حالىقارالىق ءىت-ورتالىعىن قۇرۋ جونىندەگى نيەتتەستىك تۋرالى حاتتاما; قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تسيفرلى دامۋ, قورعانىس جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترلىگى مەن كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ عىلىم جانە اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتيۆتىك تەحنولوگيالار مينيسترلىگى اراسىنداعى عارىش كەڭىستىگىن بەيبىت ماقساتتا بىرلەسە زەرتتەۋ جانە پايدالانۋ سالاسىندا ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋم; قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى مەن كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ مينيسترلىگى اراسىنداعى دەنساۋلىق سالاسىندا «سامال جەل» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ جونىندەگى جوسپار; قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارجى مينيسترلىگىنىڭ مەملەكەتتىك كىرىس كوميتەتى مەن كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ كەدەن قىزمەتى اراسىنداعى ۋاكىلەتتى ەكونوميكالىق وپەراتورلاردى مويىنداۋ ءجونىندەگى ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋم.
