اكە ارمانى
سارسەنبى, 27 ماۋسىم 2012 6:52
ءبىرجان جاقىپوۆتىڭ اكەسى قوڭىراۋ شالدى. لوندونعا بارماق. دۇرىسى, بارعىسى كەلەدى. بىراق, بارعىزباسى بارعىزباي تۇر. دەمەۋشى ىزدەپ ءجۇر ەكەن. كوپ جارىستارىنان مۇمكىندىگىنشە قالمايدى. بەيجىڭ وليمپياداسىنا سىنىپتاسى, سول كەزدە سوزاق اۋدانىنىڭ اكىمى سوزاقباي ابدىقۇلوۆپەن كەلدى. گۋانچجوۋعا دا بارعان. ازيا حالىقتارىنىڭ وليمپياداسىنا. ءبىرجان دەگەن سىرباز جىگىت قوي. ءسال بۇيىعىلاۋ دەمەسەڭىز, زيالى, كەيبىرەۋلەردەي تاسىرلىعى جوق مادەنيەتتى جىگىت. وسىنىسى كەيدە وزىنە تاياق بولىپ ءتيىپ جاتادى. شارشى الاڭعا اكەسىنىڭ قۇنى كەتكەندەي قايناپ شىعاتىن كۋبا قابىلاندارىنا ءسال ەرىك بەرسەڭ, باسىنىپ كەتەدى. باس كوز جوق, سويداقتاتا ۇرادى.
سارسەنبى, 27 ماۋسىم 2012 6:52
ءبىرجان جاقىپوۆتىڭ اكەسى قوڭىراۋ شالدى. لوندونعا بارماق. دۇرىسى, بارعىسى كەلەدى. بىراق, بارعىزباسى بارعىزباي تۇر. دەمەۋشى ىزدەپ ءجۇر ەكەن. كوپ جارىستارىنان مۇمكىندىگىنشە قالمايدى. بەيجىڭ وليمپياداسىنا سىنىپتاسى, سول كەزدە سوزاق اۋدانىنىڭ اكىمى سوزاقباي ابدىقۇلوۆپەن كەلدى. گۋانچجوۋعا دا بارعان. ازيا حالىقتارىنىڭ وليمپياداسىنا. ءبىرجان دەگەن سىرباز جىگىت قوي. ءسال بۇيىعىلاۋ دەمەسەڭىز, زيالى, كەيبىرەۋلەردەي تاسىرلىعى جوق مادەنيەتتى جىگىت. وسىنىسى كەيدە وزىنە تاياق بولىپ ءتيىپ جاتادى. شارشى الاڭعا اكەسىنىڭ قۇنى كەتكەندەي قايناپ شىعاتىن كۋبا قابىلاندارىنا ءسال ەرىك بەرسەڭ, باسىنىپ كەتەدى. باس كوز جوق, سويداقتاتا ۇرادى.
وسىندايدا تاسقىنعا توسقىن بولارداي ارەكەت كەرەك. ءبىرجاننىڭ زيالىلىعى, مادەنيەتتىلىگى, ءسال بۇيىعىلىعىنىڭ تاسىرلىققا قالقان بولا المايتىن كەزى وسى. ءتول باپكەرى, قازاقستان بوكس قۇراماسىنىڭ باس باپكەرى, زامانىندا «ميستەر نوكاۋت» اتانعان مىرزاعالي ايتجانوۆتىڭ دا كۇيىپ كەتەتىن جەرى وسى. اكە-شەشەسى وسىنداي ادام بولعاننان كەيىن سۇيەكتە جوق قاسيەت قايدان كەلسىن.
وبالى كانە, ءبىرجان گۋانچجوۋدا فينالعا دەيىنگى بار قارسىلاستارىن ءتۇرىپ شىقتى. كەزەگەن قولدارى قارسىلاسىنىڭ توبەسىندە جاسىنداي ويناعان. قىتاي بوكس تاريحىنا ەڭ العاشقى وليمپيا ويىندارىنىڭ جەڭىمپازى اتاعىن التىنمەن جازعان, ءارى الەم چەمپيونى, 49 كەلى سالماقتا ەشكىمگە باس جۇلدە بەرمەي تۇرعان زۋ شيمينگتەن عانا تىزگىن تارتقان. جەڭىلەدى دەپ ايتا المايمىن. جەڭدى دەۋ دە كۇمان. تەرەزەسى تەڭ شايقاستى. قايسىسىنا بەرسە دە, ەشكىم دۇرىس بولمادى-اۋ دەمەيتىن دە ەدى.
جارىس بىتكەن سوڭ دالاعا شىقتىق. ءبىر توپ قازاق قالىڭ قىتايدىڭ ىشىندە تاكسي توقتاتىپ تۇر. ءبىرجاننىڭ اكەسى جاقىپ. بەلگىلى كاسىپكەر, سوزاقتا الاشتىڭ اسىل ۇلدارىنىڭ ءبىرى اسقار سۇلەيمەنوۆكە ەسكەرتكىش ورناتقان كارل يسا ۇلى…
– جىگىتتەر, تاكسي شىمكەنتكە دەيىن بارا ما؟ – دەيمىن. داۋىستاپ. جاقىپ اعامىز زاتىندا اقكوڭىل. «ويباي, ناعاشەكە, ويباي-اۋ. كەتتىك, كەتتىك», دەپ قاپالاقتاپ جاتىر. ءبارى ءماز-مەيرام. ايتپەسە, ۇشقان قۇستىڭ قاناتى تالىپ, ءالدەنەشە قونىپ زورعا جەتەتىن سارى قۇرلىق قايدا, شىمكەنت قايدا؟
تالانتتى ۇلىنىڭ ساداعاسى بولىپ جۇرگەن جاقىپ اعانىڭ جولى لوندونعا تۇسكەي دەپ وتىرىپ, تاعى ءبىر اكە ەسكە تۇسكەن.
ەرماحان ىبىرايىموۆتىڭ اكەسى ساعي اقساقال. ول دا ەرماحاننىڭ سوڭىنان قالمايتىن. ءوزى شوپان. قازاقستان بوكس قۇراماسى وقۋ-جاتتىعۋ وتكىزىپ جاتقان جەرگە سابا-سابا قىمىزىن ارقالاپ, ءبىر قويىن ءۇيىتىپ, سالەم-ساۋقاتقا ەكى قۇشاعىن تولتىرىپ بارا بەرەتىن ەدى. ول كەزدە ەرماحان وقۋشى. رەسەيدىڭ سمولەنسك قالاسىندا وقۋشىلار اراسىندا وتەتىن رەسپۋبليكالىق جارىسقا اتتانادى. اكە ەلەگىزيدى. قاباقتا كىربىڭ. جۇمىستا مازا جوق. ەكى-ءۇش رەت كەلگەن كەڭشار ديرەكتورى: «ءاي, ساعي, سەن بالاڭدى ويلاپ ەلەگىزىپ ءجۇرسىڭ-اۋ. كومەكشى شوپان بەرسەم. ارتىنان بارىپ قايت», دەيدى.
ساكەڭ ەكى قولتىعىنا قانات بايلاپ الىپ ۇشادى. سۇراي-سۇراي, جۇرە-جۇرە پويىز بەن اۆتوبۋستى اۋىستىرىپ ءمىنىپ, ءبىر شاعىن قالاعا جەتەدى. ءارى قاراي كولىك جوق. ءتۇن ءىشى. تاڭعا دەيىن كۇتۋگە تاعاتى جانە جەتپەيدى. تاكسي ۇستايدى. سۇر «ۆولگا» قايقاڭداپ قالا سىرتىنا سۋىرىلادى. ءبىر ۋاقىتتا بىرەۋ كولبەڭ ەتىپ جول ورتاسىندا پايدا بولىپ, قول كوتەرەدى. تاكسيست توقتاپ, ونى مىنگىزىپ الادى. ساعي اقساقال الدىڭعى ورىندىقتا, جۇرگىزۋشىمەن قاتار وتىر. توسىن جولاۋشى ارتتا. ۇشەۋىندە دە ءۇن جوق.
ارينە, كورمەگەن, بىلمەگەن جەردە ادامدا جامان وي يەكتەيدى. ساعي اقساقال ويلايدى, «ەي, مىناۋ ەكەۋى سىبايلاس بولدى. ەكەۋى بىرىگىپ قازاقتىڭ ارتىندا سۇراۋشىسى جوق جامان شالىن توناماق قوي. ءولتىرىپ كەتەتىندىگى كادىك. ال, مەن نە ىستەيمىن». ويىمەن ارپالىسىپ كەلەدى.
سۇيرىكتەي «ۆولگا» سىزىپ قالا سىرتىنا شىقتى. جولدىڭ ءبىر شەتى اي ساۋلەسىمەن سۇتتەي جارقىراعان كول. ەكىنشى قاپتالى يت تۇمسىعى باتپاس قالىڭ قامىس. كولدىڭ مايدا تاسقىندارى جاعاعا شىلپ-شىلپ ۇرادى. نۋ قامىستىڭ باسى شايقالىپ, سۋسىلداپ زارە-قۇتتى قاشىرادى. ۇشەۋى ءۇنسىز. الگىندە «ارام ولمەيىن, ولسەم دە جاستىعىمدى الا كەتەيىن» دەپ ساعي اعا باكىسىن قايقارا اشىپ العان. تالاي مايلى سۇيەكتىڭ قۋىس-قۋىسىنداعى ەتتى قىرناپ, يەسىنە اساتىپ جۇرگەن باكىنىڭ ءجۇزى قىلپىپ تۇر. وڭ قولىندا, وتىرعىشتىڭ استىنا تامان جاسىرىپ وتىر. ساعي اعا ايتادى عوي. «ءاي, باقتيار, سول كەزدە ارتتاعى وتىرعان جولاۋشىنىڭ قولى جونىما تيسە, وقىس ارەكەت جاساسا, تاكسيستىڭ تاماعىن ورىپ تۇسەر ەدىم», دەپ.
ءبىر كەزدە «ۆولگا» ءجۇرىسىن باياۋلاتىپ توقتايدى. ساكەڭ ىشتە. ەكەۋى سىرتقا شىعىپ تەمەكى تارتادى. جاعانى سۇيگەن تولقىن مەن نار قامىستىڭ شۋى اڭگىمەنى ەستىرتپەيدى. ساكەڭنىڭ كوڭىلى الاڭ. «وسى جەردە جايعاماق قوي», دەپ شاپپاسىن ىڭعايلاپ وتىر. ءبىر كەزدە تاكسيست كەلەدى.
– اكەي, سالماعىڭىز اۋىر. ماشينانىڭ ءبىر جاعى تارتىپ كەلەدى. ارتقا اۋىسىپ وتىراسىز با؟ ارتقى ورىندىققا وتىرعاندا ءون بويىن بۋعان قارا تەر بۇرق ەتە قالدى. كوڭىلى جايلاندى. الگىندە عانا تاكسيستىڭ تاماعىن ورىپ تۇسۋگە ءسال قالعانىن ويلاعاندا ءوزى شوشىپ كەتكەن. تاڭ اتا وقۋشىلاردىڭ ورتاسىنا اتاقازداي بولىپ كىرىپ بارعاندا ەرماحان قۇستاي ۇشتى.
سول ەرماحاننىڭ سوڭىنان اتلانتا وليمپياداسىنا باردى. سيدنەيگە جەتتى. قازاقستاننىڭ ەكونوميكاسى اۋىر قيىندىقتاردان شىعا الماي, بۋلىعىپ جاتقان شاعى. جوقشىلىق قوس وكپەدەن تەبىنىپ تۇر. وليمپياداشىلاردا دا مازا جوق. ەرماحاننان باسقا التىن مەدال الامىز دەيتىندەر جانە جوق. ەرماحان باتىر عوي. ءبىر جىل بۇرىن ايتىپ جىبەردى. سيدنەيگە التىن ءۇشىن بارامىن دەپ. بۇل 1999 جىل ەدى. ەرماحان سيدنەيگە بارمايتىن بولىپتى. اينىپ قالىپتى. لوندونعا كەتپەك. كاسىپقوي بوكسقا. كەلىنشەگى جولعا جۇكتەردى جيناپ جاتىر دەيدى. مۇنىڭ ءبارىن ماعان ساعي اعا ايتقان. ءوڭى ءورت سوندىرگەندەي. «ەرماحاندى باتىر دەدىڭدەر. باتىرىڭ لوندونعا كەتىپ بارا جاتىر. الىپ قالۋدىڭ ارەكەتىن جاساڭدار, ءايتپەسە…
ساعي اعا قورقىنىشتىلاۋ ءاڭگىمە ايتتى. ول كەزدە «جاس الاشتىڭ» سپورت جاعىن باسقارامىز. كەلەسى نومىرگە بەردىك. «SOS. لوندون ەرماحاندى سۇرايدى» دەگەن ماقالا جازدىق. جۇرتقا قاتتى اسەر ەتكەن بولۋ كەرەك. تەلەفون شالعاندار كوبەيدى. توقەتەرىن ايتساق, ەرماحان ىبىرايىموۆتىڭ سيدنەيگە قازاق بايراعىن كوتەرىپ بارىپ, جەلبىرەتىپ قايتۋىندا, التىننان ولجا سالۋىندا, ەڭ الدىمەن, اللا ءناسىپ ەتكەن بولسا, ەكىنشىدەن, ساعي اعا مەن بۇگىنگى قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى, سول جىلدارى «اتامۇرا» كورپوراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى مۇحتار قۇل-مۇحاممەد مىرزانىڭ ەڭبەگى ولشەۋسىز.
ماسەلە بىلاي بولعان. 1999 جىلى بەيجىڭدە بوكستان الەم كۋبوگىنىڭ جارىسى وتەدى. جارتىلاي فينالدا ەرماحان مەن كۋبانىڭ جامبوزى حۋان ەرناندەستىڭ جولى تۇيىسەدى. ەرماحانعا قاراعاندا سيداڭ. قولى ۇزىن, ءارى ءتاسىلقوي حۋان جەڭگەن. «ىشكە بۇزىپ وتە المادىم. ەرناندەس وقتاۋداي قولدارىمەن ماڭدايىمنان ۇرىپ, جاقىنداتپادى» دەيدى ەرماحان. كوڭىلى جۇدەپ قايتقان. سول كەزدە لوندوندا كاسىپقوي بوكستا پروموۋتەر بولىپ جۇرگەن ازامات قوڭىراۋ شالادى. كەزدەسەيىك دەيدى. «سەنىڭ حۋاننان قالاي جەڭىلگەنىڭدى كوردىم. سيدنەيگە التىن ءۇشىن بارامىن دەگەنىڭدى ينتەرنەتتەن وقىدىم. حۋان جولىڭدى ەرتەرەك كەسسە, قولا مەدالدى دا الا المايسىڭ. دەمەك, ساعان قازاقستان قارجى تولەمەيدى. كەلەسى وليمپياداعا جاسىڭ بارعىزبايدى. ۇتاتىنىڭ جوق. ەگەر ماقۇل دەسەڭ, كاسىپقوي بوكسقا اۋىس. جىلىنا كەم دەگەندە 1 ميلليون دوللار پايدا تاباسىڭ. مەن ۋادەمدە تۇرامىن».
مۇندايدا ايەل شىركىندەر جانىپ كەتەدى عوي. ەرماحاننىڭ شەشىمىن ەستىگەن ساعي اكەنىڭ تۇتەپ جۇرگەنى وسى. ەرماحانمەن سويلەستىك. قۇرامادان بەرىلەتىن ستيپەنديا وتباسىنىڭ قاجەتىنە كەتەدى. ال ديەتولوگ قىزمەتى سەكىلدى تاعى باسقا كەرەكتەرگە ءوز قالتاڭنان قارجى تولەۋىڭ كەرەك. ونىڭ سىرتىندا ەم-دومى بار. وعان دا اقشا قاجەت. ەرماحاننىڭ لوندونعا كەتۋگە بەل بايلاعانىنىڭ ءبىر سەبەبىنىڭ سىرى وسى. ءبىز وسى ءجايتتەردى جازا كەلىپ, باتىرىڭدى لوندون سۇراپ جاتىر. مەملەكەتشىل, ەلشىل قايسىڭ بارسىڭ دەگەنبىز. بار ەكەن. مۇحتار قۇل-مۇحاممەد ءبىز ارقىلى ەرماحاندى شاقىردى. «ەرماحان, جاسىراتىنى جوق, قازىر ەلدىڭ جاعدايى ءماز ەمەس. رۋحىن كوتەرەتىن, الداعى جاقسى كۇندەرگە سەندىرەتىن ۇلكەن ەرلىك كەرەك. ول سەنىڭ قولىڭنان كەلەدى. سيدنەيدە جەڭىمپاز بولساڭ, جاس تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ بەدەلى كوتەرىلەدى, ەل مەرەيىن اسقاقتاتاسىڭ. قارجى جاعىن ويلاما. قانشا كەرەك, سونشا بەرەمىن. تەك, ۋادەڭدى بەر, ءىنىم!» دەگەن.
ەر ەرماحان ۋادەسىندە تۇردى. قالاي دايىندالعانىن ايتساق, ۇزاپ كەتەمىز. شيرەك فينالدا حۋان ەرناندەستى جاپىرىپ جىبەرىپ, «التىننان باسقانى المايمىن» دەپ كەلگەن سابازدى تۇڭعىش رەت ەلىنە قۇرالاقان قايتاردى. ەرماحاندى ەڭ اۋەلى وليمپ بيىگىنە كوتەرگەن باپكەرلەردىڭ ەڭبەگى, ءوزىنىڭ تەڭىزدەي توگىلگەن تەرىنىڭ وتەۋى. كەيىن ويلايمىن. سول جىلى ساعي اقساقال دابىل كوتەرمەگەندە, مۇحتار اعاسى جاعدايىن جاساپ, ءۋادەسىن الماعاندا, ەرماحان كاسىپقوي بوكستا جۇرەر مە ەدى دەپ.
…بالا ەرماحاننان ەسەيگەن ەر ەرماحاننىڭ بار جارىسىنا بارعان ساعي اكەنىڭ موينىنداعى «قامىت» ءبىرجاننىڭ اكەسى جاقىپقا كيگىزىلگەندەي. جاقىپ اعا ۇلى شارشى الاڭعا شىققاندا, ۇيدە بايىز تاۋىپ وتىرا الماس. لوندوندا, ۇلىنىڭ تۋ سىرتىندا تىلەۋىن تىلەپ, وتىرعىسى كەلەدى. مۇندايدا «ۇزەڭگىگە اياعىڭدى سال» دەيتىن ازاماتتار قايدا ەكەن. بىرجانعا دا ەرماحان اعاسىنىڭ جولىن بەرگەي. قازاقتىڭ ءوز ۇلىنىڭ عانا ەمەس, ەلىنىڭ نامىسىن قوسا ويلاي جۇرەتىن ساعي اعا, جاقىپ اعا سەكىلدى ازاماتتارى, مىقتى اكەلەر كوپ بولعاي.
باقتيار تايجان,
«ەگەمەن قازاقستان».
الماتى.
