افينا وليمپياداسىنىڭ چەمپيونى باقتيار ارتاەۆ: ءۇش بوكسشىمىزدىڭ التىنعا تالاسۋعا مۇمكىندىگى بار
سارسەنبى, 20 ماۋسىم 2012 7:50
ءدۇبىر
وليمپياداعا 37 كۇن قالدى
قازاقستان افينا وليمپياداسىندا جالعىز التىن الدى. جارتىلاي فينالدا ەكى دۇركىن وليمپيادا چەمپيونى, بۇكىل رەسەي بولىپ تىلەۋىن تىلەپ وتىرعان ولەگ سايتوۆتىڭ اپتىعىن باسىپ, فينالدا كۋبا قابىلانىن تاس-تالقان ەتىپ ۇتقان باقتيار ارتاەۆ التىنمەن قوسا ەڭ ۇزدىك بوكسشىعا بەرىلەتىن باركەر كۋبوگىن ەلگە اكەلىپ, جانكۇيەرلەردىڭ كوڭىلىن كوتەرىپ تاستاعان ەدى.
سارسەنبى, 20 ماۋسىم 2012 7:50
ءدۇبىر
وليمپياداعا 37 كۇن قالدى
قازاقستان افينا وليمپياداسىندا جالعىز التىن الدى. جارتىلاي فينالدا ەكى دۇركىن وليمپيادا چەمپيونى, بۇكىل رەسەي بولىپ تىلەۋىن تىلەپ وتىرعان ولەگ سايتوۆتىڭ اپتىعىن باسىپ, فينالدا كۋبا قابىلانىن تاس-تالقان ەتىپ ۇتقان باقتيار ارتاەۆ التىنمەن قوسا ەڭ ۇزدىك بوكسشىعا بەرىلەتىن باركەر كۋبوگىن ەلگە اكەلىپ, جانكۇيەرلەردىڭ كوڭىلىن كوتەرىپ تاستاعان ەدى.
باقتيارمەن سۇحباتتاستىق. بۇگىندە جامبىل وبلىستىق اكىمدىگىندە اپپارات باسشىسىنىڭ ورىنباسارى بولىپ جۇرگەن جامپوز قازاقستان بوكس قۇراماسىن كوزدەن تاسا ەتپەيتىنگە ۇقسايدى.
– التىن الۋعا ءۇش بوكسشىمىزدىڭ ابدەن مۇمكىندىگى بار, – دەيدى ول.
– ەڭ الدىمەن, ارينە, سەرىك ساپيەۆتى ايتار ەدىم. ەكى دۇركىن الەم چەمپيونىنىڭ وليمپيا ويىندارىنىڭ چەمپيونى بولۋىنا بەيجىڭدە شاماسى جەتىپ تۇر ەدى. 2006 جىلى دوحادا وتكەن ازيا ويىندارىندا تايلاندىق مانۋستى ايقىن جەڭسە دە جەڭىسى ۇرلانعانىن ءوزىڭىز دە بىلەسىز. بەيجىڭدە شيرەك فينالدا سول مانۋس بونجۋمونگتى باس-كوزگە قاراماي تولاسسىز ۇرامىن دەپ قارسى سوققىعا كەزىگىپ قالا بەردى. ءسال اقىلعا سالىپ, ءسال قورعانىستى كۇشەيتكەندە كۇمانسىز جەڭەتىن ەدى ءبىزدىڭ سەرىك. ساپيەۆ ۇنەمى شابۋىلدا ءجۇرىپ, اشىق قالادى. ايتسەدە, ءۇش راۋند بويى توقتاۋسىز ۇراتىن سەرىكتەي بوكسشىلار الەمدە سيرەك. سونىمەن قاتار, لوندوندا التىننان ولجا سالۋعا دانيار ەلەۋسىنوۆ پەن ادىلبەك نيازىمبەتوۆتىڭ قاۋقارى جەتەدى دەپ ويلايمىن.
– ءبىز دە سەنى بەيجىڭدە ەكى دۇركىن وليمپيا ويىندارىنىڭ چەمپيونى بولادى دەپ ويلاپ ەدىك. بۇعان دەيىن بەتى ەشكىمنەن قايتپاعان, ەكى ءدۇركىن الەم چەمپيونى, ءوزى قاتىسقان بارلىق حالىقارالىق جارىستاردا ءبىرىنشى ورىننان ءتۇسىپ كورمەگەن ماتۆەي كوروبوۆتى شارشى الاڭدا تاس-تالقان ەتتىڭ. تاۋى شاعىلىپ كورمەگەن ماتۆەي سەنەن وڭباي جەڭىلگەننەن كەيىن اۋەسقوي بوكستان كەتتى.
– بىراق, اعىلشىن بوكسشىسىنان جەڭىلىپ قالدىڭ دەيسىز عوي…
– دەگىم كەلەدى. بۇرىن-سوڭدى اتى-ءجونى جاھاندى ءدۇرىلدەتپەگەن بوكسشىدان ءبىرىنشى راۋندتا جەڭىلگەننەن كەيىن اسىعىپ كەتكەن سياقتىسىڭ. العا قاراي ەنتەلەي بەردىڭ. اعىلشىنعا دا كەرەگى سول, اشىلعان ساتتەرىڭدى قۇر ءجىبەرمەدى.
– “بۇيىرماعانعا قۋعان جەتپەيدى” دەگەن ءسوز بار عوي. راس, تاكتيكالىق قاتەلەر جىبەرىپ قويدىم. العاشقى جىلدارى ويلاپ قالسام, ءتۇن ورتاسىندا ورنىمنان تۇرىپ كەتەتىنمىن. كەيىن سابامىزعا تۇستىك قوي.
– سوسىن باپكەرلەر تالاستى. جاتتىقتىرۋشىڭ نۇرلان اقۇرپەكوۆپەن ءاڭگىمەدە ول “اعا-اۋ, باقتيار قيسىق ۇرادى. جاتتىقتىرۋشىسى ءالسىز” دەپ ارتاەۆتى مەنەن الىپ قويعىسى كەلگەندەر تابىلىپ جاتىر”, دەپ نالىعان. بىراق, ەشكىمنىڭ قويت-قويتىنا كونبەي, جاتتىقتىرۋشىڭدى اۋىستىرعان جوقسىڭ. نۇرلان اعاڭ مىقتى باپكەر عانا ەمەس, جۇرەگى قىلداي نازىك, تۇلا بويى سەزىمگە سۋارىلعان جايساڭ ازامات قوي.
– دۇرىس ايتاسىز. مەنەن كەيىن دە عاني جايلاۋوۆ باستاعان سەركە جىگىتتەردى ۇلكەن سپورتقا قوستى. كەيبىر وبلىستاردا ءبىر مەملەكەتتىڭ باپكەرىمەن سانى پارا-پار جاتتىقتىرۋشىلار بار. ءبارى قوسىلىپ, ءبىر اقۇرپەكوۆتىڭ دايىنداعان شاكىرتتەرىندەي بوكسشىلار بەرمەدى سپورتقا. وسىنداي نەمقۇرايدىلىق قىنجىلتادى مەنى. سپورت فۋنكتسيونەرلەرى ءوزارا ەگەستى قويىپ, اۋەلى قالتانى تولتىرۋدى ەمەس, ەل نامىسىن قورعاۋعا جارايتىن ساڭلاقتاردى قارجىلاندىرۋدى, مەملەكەت مارتەبەسىن اسقاقتاتۋدى ويلاماي سپورتتاعى كوشىمىز تۇزەلمەيدى.
– ءوزىڭ دە سپورت باسقارماسىنىڭ تىزگىنىن ۇستاپ كوردىڭ. جارايدى, جاس بولدىڭ دەلىك, ويلاعان جوسپارلارىڭدى ءجۇزەگە اسىرۋعا ءمۇمكىندىگىڭ جەتپەدى دەلىك. سپورتتاعى اعالارىڭنىڭ ىشىنەن بولەكتەي الاتىندارىڭ بار ما؟!
– ارينە. قىزىلوردا وبلىستىق سپورت جانە دەنە تاربيەسى باسقارماسىنىڭ باستىعى سادىق مۇستافاەۆتى ەرەكشە ايتار ەدىم. سادىق اعا سپورت تىزگىنىن قولعا الماي تۇرعاندا قىزىلوردا وبلىسى وليمپيادادان مەدال ارمانداماق تۇگىلى بىردە-ءبىر رەت ليتسەنزيا الا المايتىن. قازىر يليا ءيلينسىز وليمپيا ويىندارىنىڭ, الەم چەمپيوناتتارىنىڭ ءسانى كەلمەيدى. داۋلەت دەگەن ءىنىمىز گرەك-ريم كۇرەسىنەن الەم چەمپيوناتىنىڭ قولا مەدالىن جەڭىپ الدى. اۋىر اتلەتتەر سابىندا قازاق جىگىتتەرى كوبەيدى. سونىڭ ءبىرى-جاتتىعۋدا يليامەن بىردەي زىلتەمىر كوتەرەتىن الماس وتەشوۆ. ول دا وليمپياداعا بارادى. ءرۇستەم سىباەۆتان كەيىن قانشاما بوكسشىلار ءوسىپ شىقتى وسى وڭىردە. قاي جارىسقا بارسام, سادىق اعا سپورتشىلاردىڭ ىشىندە جۇرەدى. تالانتتىلارعا جاعداي جاسايدى. تۋعان باۋىرىنداي جانىنا تارتادى. سونىڭ ارقاسىندا الاقانداي قىزىلوردا وبلىسى وليمپياداشى وبلىستاردىڭ قاتارىنا قوسىلدى. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى بولات قىرىقباەۆ اعامىز جايلى دا وسىلاي ايتۋعا بولادى. ەلشىل, مەملەكەتشىل. بىراق, بەكزات پەن مۇحتارحاندى بەرگەن قاسيەتتى وڭىردە ءبىرجان جاقىپوۆتان باسقا جىگىتتەردىڭ كورىنبەيتىندىگى ويلانتادى. سىرتتىڭ وزىنە كەرەكسىز بولىپ قالعان دايىن سپورتشىسىن قينالماي ساتىپ الۋعا ءاركىمنىڭ اقىلى جەتەدى. شىن مىقتى بولساڭ, ەل ىشىندەگى تالانتتى تاپ, سولارعا جاعداي جاسا. ء“وز ۇلىڭ وزەگىنەن تەپسەڭ دە كەتپەيدى” دەپ دانا حالقىمىز بەكەرگە ايتپاعان بولار.
قازاقستاننىڭ ۇلتتىق كومانداسى
– دۇرىس ەكەن. پايىمىڭ ۇنادى. دانيار ەلەۋسىنوۆ پەن ادىلبەك نيازىمبەتوۆتىڭ التىنعا تالاسۋعا كۇشى جەتەدى دەدىڭ. وليمپيادا چەمپيونى كولدەنەڭ كوك اتتى ەمەس, كوزى جەتكەن سوڭ ايتادى دەپ قۋانىپ تۇرمىز.
– دانيار ەلەۋسىنوۆ – وتە تالانتتى بوكسشى. گۋانچجوۋدا ءوتكەن ازيا ويىندارىندا التى جەكپە-جەگىن تازا ۇتىپ, ءبىر عانا سوققى وتكىزگەن بوكسشى ازيا سپورتىندا جوق دەسەم, قاتەلەسپەسپىن. بىراق, سول دانيار ەل چەمپيوناتىندا الا-قۇلا ويىن وتكىزدى. ياعني, وزىنە تالابىن السىرەتىپ العان. بويى, قولى ۇزىن, قورعانىسى تاستاي, ەڭ باستى ەرەكشەلىگى جىلدام, قارسىلاسىنىڭ امال-ءتاسىلىن كوزىنەن وقىپ قوياتىن دانيار ەش الاڭسىز جاتتىقسا, ەشكىمگە الدىرمايدى.
ءادىلبەك نيازىمبەتوۆ تە وتە سەزىمتال, اقىلدى بوكسشى. مەن بۇل تىزىمگە ءبىرجان جاقىپوۆتى دا قوسار ەدىم. ءبىرجاننان اتاقتى زوۋ شيمينگتىڭ ءوزى اياق تارتادى.
– سونىمەن, بوكسشىلارىمىزعا بولجامىڭ قانداي؟ “قازاقتار كەلىپ قالىپتى. بارلىق التىنداردى ساۋدىراتىپ قورجىندارىنا سالىپ بەرەيىك” دەيتىندەي لوندوندا كۇتىپ وتىرعان ناعاشى جۇرت جوق.
– ارينە. مەن جوبامدى ايتتىم. ءبىر التىن, ءبىر كۇمىس, ءبىر قولا مەدال الساق, باس باپكەر مىرزاعالي ايتجانوۆ باستاعان قۇراماعا ارتىلعان ءۇمىتتىڭ اقتالعانى. وليمپيادا – شۇلەن تاراتاتىن جەر ەمەس. بىراق, قازاقستان بوكس فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى تيمۋر قۇلىباەۆ باستاعان اعالارىمىزدىڭ بوكس قۇراماسىنىڭ الاڭسىز دايىندالۋعا ءسىڭىرگەن ەڭبەگى مەملەكەت مەرەيىنىڭ كوتەرىلۋىنە, قازاق بايراعىنىڭ لوندون اسپانىندا جەلبىرەيتىنە جەتكىزەدى دەپ سەنگىمىز كەلەدى.
– اپپارات باسشىسىنىڭ ورىنباسارى دەگەن قىزمەتتىڭ وزگەگە مويىن بۇرعىزبايتىندىعى بەلگىلى. سوندا دا سپورت جايىن باعامداپ جۇرەتىندىگىڭ قۋانتادى. ساعان تاعى ءبىر ساۋال. بۇگىنگى سپورتقا نە جەتپەيدى, قاي سالاعا سالعان قارجى ءوزىن ءوزى اقتاماي جاتىر دەپ ويلايسىڭ؟
– ءسوز ىڭعايىندا ايتتىم عوي, ۇلكەن سپورتقا مەملەكەتشىلدىك تۇرعىدان قاراۋ كەرەك. ەل ءىشىندەگى تالانتتارعا قولداۋ مەن جاناشىرلىق كەرەك. بىزدەن حالقى كىشى مەملەكەتتەر كۇرەپ الىپ وتىرعان التىندى كوپتەپ الۋ ءۇشىن اۋىل سپورتىنا قامقورلىق كەرەك. ءوزىڭىز سۇراپ قالدىڭىز, قاي سپورت تۇرىنە سالعان قارجى ءتيىمسىز دەپ. ەگەر مەن سپورت باسشىسى بولسام, بۇگىنگى قازاقستاندىق فۋتبولمەن قوشتاسار ەدىم. ەشقايسىسىنىڭ كوڭىلىنە كەلمەسىن, بىراق, دوپتى قيسىق تەۋىپ ءجۇرىپ 10 مىڭ دوللار جالاقى الاتىنداي ەلگە نە ەڭبەك ءسىڭىردى. وزىمىزدە ويناسا دا, سىرتتا ويناسا دا قيراي جەڭىلەدى. مەملەكەتتىڭ ميللياردتاعان قارجىسى سۋ اياعى قۇردىم بولىپ جاتىر. قاي كلۋب كوپ اقشا تولەسە, سوعان اۋىپ جۇرە بەرەتىن فۋتبولشىلاردا وتاندىق پاتريوتيزم, نامىس بار دەگەنگە ونشالىقتى سەنبەيمىن. مىسالى, ءبىر فۋتبولشىنىڭ ورتاشا جالاقىسى اتاقتى سپورتشىنىڭ تاپقانىن الدەنەشە ورايدى. مەن ءوزىم وليمپيا ويىندارىنىڭ چەمپيونى بولىپ ءجۇرىپ, 500 دوللار ايلىق الىپ ءجۇردىم. ەگەر ءناتيجەڭ كوڭىلدەگىدەي بولماسا, ونىڭ ءوزى كەسىلىپ قالادى. ال, قازاقستان فۋتبول قۇراماسىنىڭ كاپيتانىنا “وسى اقشاعا وينايسىڭ با؟” دەسەڭىز, «وسىنىڭ ەسى دۇرىس پا!» دەيتىندىگىنە مەن كەپىل. دۇنيەجۇزىندە دوپ تەبەتىندەردىڭ سوڭىندا قوزى كوش كەيىن جۇرگەنىمىز دە نامىسقا تيەدى. ماعان وبلىس اكىمدەرى جاس, تالانتتى سپورتشىلارعا بەرىلەر قارجىنى فۋتبولشىلاردىڭ قالتاسىنا بەكەرگە سالىپ بەرىپ جاتقانداي كورىنەدى.
– سوندا نە ىستەۋ كەرەك دەپ ويلايسىڭ؟
– سول فۋتبولشىلارعا بولىنەتىن قارجىنى ءبىر-اق جىل شەكتەسە, قازاقتىڭ بارلىق اۋىلدارىندا كوڭىلدەگىدەي سپورت ورتالىقتارى سالىنار دەپ ويلايمىن. جاقسىلىق اعامىزدان باستاپ, بوكسقا كوكپار تارتىپ ءجۇرىپ كەلگەن مۇحتارحاندار اۋىلدان شىقتى. سولاردىڭ قاتارى كوبەيىپ, ۇلتتىڭ مەرەيى اسقاقتار ەدى, رۋحى كوتەرىلەر ەدى. ۇلكەن سپورتتا اتاعى بار مەملەكەتتىڭ دە دۇنيە ءجۇزىندە بەدەلى ۇلكەن.
بۇل – ازامات رەتىندەگى ءوز ويىم. ويىمدى اشىق ايتۋعا قۇقىم بار شىعار, ءا؟
– ىشىڭدە قايناپ جاتقان ءدۇنيە كوپ سياقتى. جاناشىرلىقپەن ايتىپ جاتقانىڭدى قيراي جەڭىلىپ جۇرگەن فۋتبولشىلارىمىز دا ءتۇسىنەر, ايتار ءۋاجى جوق قوي دەپ ويلايمىز. رەسەي اتاقتى سپورتشىلارىنا ومىرلىك زەينەتاقى تاعايىنداپ جاتىر. سپورت جانە دەنە ءتاربيەسى ىستەرى ءجونىندەگى اگەنتتىك ءتوراعاسى دا پارلامەنتكە ءوز جوباسىن ۇسىندى. قاناعاتتاندىرا ما, سەنى؟
– قۇدايعا شۇكىر, مەن جەرگە قاراپ وتىرعان جوقپىن. ءبىر كىسىدەي جاعدايىم بار. بىراق, ۇلكەن سپورت ءۇشىن بارىن, ءتىپتى دەنساۋلىعىن بەرگەن سپورتشىعا 40 مىڭ تەڭگە از دەپ ويلايمىن. وليمپيا ويىندارىنىڭ چەمپيونى, الەم چەمپيونى دەگەن بىزدە ساۋساقپەن ساناۋلى عانا. ارينە, وعان ءۇش-ءتورت مەملەكەتتىڭ باسىن قوسىپ, الەم چەمپيوناتىن وتكىزە بەرەتىن سپورت ءتۇرلەرىن قوسۋعا بولمايدى.
قازاقتىڭ العاشقى وليمپيا ويىندارىنىڭ چەمپيونى – ءالجان اعا, جاقسىلىق اعا, بۇگىنگى يليا يليندەر حالىق باتىرى. قازاق دەگەن حالىقتى, قازاقستان دەگەن مەملەكەتتى دۇنيە ءجۇزىنە تانىتتى. ولار تۋرالى بالالارعا ارنالىپ كىتاپتار جازىلىپ, دەرەكتى تەلەفيلمدەر تۇسىرىلسە, ءبۇلدىرشىندەرگە قاجىمۇقاننان باستاپ مۋلتفيلم جاسالسا, ۇرپاعىمىز جاھاندانۋدا جۇتىلىپ كەتپەيدى. وسىعان الاقانداي كاۆكاز حالىقتارى ءدالەل. ۇلتىن دا, ءداستۇرىن دە ەشكىمگە بيلەتپەيدى. تازا ۇستايدى.
ۇلان-عايىر دالاسىن اتتىڭ ۇستىندە نايزا كەزەپ ءجۇرىپ قورعاعان قازاقتىڭ بۇگىنگى ۇرپاعى بوتەننىڭ باتىرلارىن ونەگە تۇتپاي, ەركىن ءوسۋ ءۇشىن وسىنداي جۇمىستار جاسالۋى كەرەك دەپ ويلايمىن.
لوندون وليمپياداسىندا قازاقتىڭ كوك بايراعى جەلبىرەپ, ءانۇرانىمىزدىڭ ورىندالۋىنا قۇشتار بولىپ جۇرگەن باقتيار ءىنىڭىزدىڭ ارمانى وسى.
– راحمەت. ءوزىڭ سياقتى ۇلتجاندى ازاماتتارىمىز كوبەيە بەرگەي.
باقتيار تايجان,
“ەگەمەن قازاقستان”.
الماتى.
