وسى جىلدىڭ 9 مامىرىندا ۇلى جەڭىستىڭ 65 جىلدىعى الەمدىك دەڭگەيدە اتالىپ وتىلەدى. ويتكەنى, بۇل كۇن ميلليونداعان ادامدى قۇرباندىققا ۇشىراتقان ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ جەڭىسپەن اياقتالعانىن پاش ەتكەن كۇن رەتىندە تاريحتا قالدى. سوندىقتان دا جاقىندا ەۋروپا ەلدەرى وسىناۋ مەرەكەلىك داتانى مەرەكەلەۋ جالپىەۋروپالىق قانا ەمەس, جاھاندىق سيپات الاتىندىعىن مالىمدەدى. سونداي-اق باتىرلىق پەن ەرلىك, سوعىستاعى مەيىرىمسىزدىك پەن قاسىرەت-قايعى شەكارانى دا, ۇلتتىق ەرەكشەلىكتەردى دە تاڭدامايتىنىن اتاپ كورسەتتى.
يتاليا وزدەرىنىڭ فاشيستىك ۇلتشىلداردان ازات بولعان كۇنىن 25 ساۋىردە اتاپ وتەدى. ولار ءۇشىن بۇل كۇن سوعىستىڭ اياقتالعان جانە فاشيستىك ديكتاتۋرا تۇپكىلىكتى تالقاندالعان كۇن رەتىندە ەرەكشە باعالانادى. وسىعان بايلانىستى 2010 جىلدىڭ 25 ساۋىرىندە يتاليانىڭ سولتۇستىك-شىعىسىنداعى تريەست قالاسىندا جەڭىستىڭ 65 جىلدىعىنا وراي قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ يتالياداعى ەلشىلىگى تريەست قالاسىنىڭ مەرياسىمەن بىرلەسە وتىرىپ, 1943-1945 جىلدارى گوريتسيا وبلىسى مەن تريەست قالاسىن ازات ەتۋ كەزىندە قازا تاپقان 104 كەڭەستىك اسكەردى ەسكە ءتۇسىرۋ ماقساتىندا ەسكەرتكىش اشادى.
بۇل 104 جاۋىنگەردىڭ 36-سى قازاق. ال ەسكەرتكىشتىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا قازاقستاندىق سوعىس ارداگەرلەرى دە قاتىسادى. سوعىستا قازا تاپقان جاۋىنگەرلەردى ماڭگى ەستە قالدىرۋ يدەياسىن تريەست قالاسىنىڭ مەرى روبەرتو ديپياتستسا مەن وسى وڭىردەن سەناتورلىققا سايلانعان ميلوشا بۋدينا باستاعان يتالياندىق قوعامداستىق قولداۋ كورسەتىپ, قازا تاپقان جاۋىنگەرلەردىڭ اتى-جوندەرىن انىقتاۋعا ەلشىلىككە جان-جاقتى كومەك كورسەتكەن بولاتىن.
ەسكەرتكىشتى تۇرعىزۋ تاريحى تەرەڭدە جاتىر. ول ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرى, جازۋشى قالمۇقان يسابايدىڭ 2005 جىلى يتالياداعى قازاقستان ەلشىلىگىنە يۋگوسلاۆيا حالىق-ازاتتىق ارمياسى 9-كورپۋسى 18-بريگاداسىنىڭ “ورىس باتالونىندا” سوعىسقان جانە ۆيپاۆا كوپىرىن الۋ شايقاسى كەزىندە قازا تاپقان 10 قازاق جاۋىنگەرىنىڭ جەرلەنگەن جەرىن ىزدەستىرۋ تۋرالى ءوتىنىشىنەن باستالادى. كەيىن انىقتالعانىنداي, 1944 جىلدىڭ باسىندا يۋگوسلاۆيا حالىق-ازاتتىق ارمياسى 9-كورپۋسى 18-بريگاداسىنىڭ قۇرامىندا فاشيستىك كونتسلاگەردەن قاشىپ شىعىپ, پارتيزاندىق قوزعالىسقا قاتىسقان جاۋىنگەرلەردەن باتالون جاساقتالادى. وسى باتالوننىڭ كومانديرى بولىپ قىزىل ارميانىڭ بۇرىنعى سەرجانتى 23 جاستاعى قازاق بەيسەن رايسوۆ تاعايىندالادى. ونىڭ باسشىلىعىنداعى باتالون جاۋىنگەرلەرى جان الىپ, جان بەرىسكەن شايقاستاردا تالاي مارتە ەرلىك كورسەتەدى. مۇنى جەرگىلىكتى تۇرعىندار ءالى كۇنگە ۇلگى-ونەگە تۇتىپ كەلەدى. بۇل كەزىندە جەرگىلىكتى باق-تاردا دا جازىلعان بولاتىن.
كەڭەس ارمياسى بەرلينگە شابۋىلدى باستاعان 1945 جىلدىڭ ساۋىرىندە يتاليانىڭ سولتۇستىك اۋماعىندا دا فاشيستىك قارۋلى كۇشتەرگە قارسى باس كوتەرۋلەر بولدى. يتاليانىڭ سولتۇستىگىندەگى جانە سلوۆەنياداعى پارتيزاندىق قۇرامالار ازاتتىق جولىنداعى قوزعالىستارعا قولداۋ كورسەتۋ ارقىلى بەلسەندىلىك تانىتتى. مىسالى, بەيسەن رايسوۆ باسقاراتىن 10 قازاق جاۋىنگەرى تريەست قالاسىنا جاقىن شتانەل دەرەۆنياسىنىڭ ماڭىنداعى ۆيپاۆا وزەنى ارقىلى وتەتىن كوپىردى بارلاۋعا جىبەرىلگەن ەدى. بارلاۋشىلار كۇتپەگەن جەردەن فاشيستەردىڭ روتاسىنا تاپ كەلىپ, سول جەردە قيان-كەسكى شايقاس بولادى. فاشيستەردىڭ ىلگەرى جىلجۋىنا توسقاۋىل قويعان ولار سول جەردە ەرلىكپەن قازا تابادى. بۇل ەرلىك يتالياندىقتاردىڭ, ونىڭ ىشىندە بولاشاق ۇرپاقتىڭ ەسىندە ماڭگى قالدى.
ەلشىلىك قىزمەتكەرلەرى ەرجۇرەك قازاق جاۋىنگەرلەرىنىڭ اتى-جوندەرىن, جەرلەنگەن جەرلەرىن انىقتاۋ بارىسىندا اۋقىمدى جۇمىستار جۇرگىزدى. ارحيۆتىك دەرەكتەردى جيناستىرا وتىرىپ اپەنيننىڭ سولتۇستىك-شىعىسىن ازات ەتۋدە “ورىس باتالونىنىڭ” قۇرامىندا 104 كەڭەس جاۋىنگەرىنىڭ قازا تاپقانىن, ونىڭ 36-سى قازاق ەكەنىن انىقتادى. ەسكەرتكىشتە سول 104 جاۋىنگەردىڭ اتى-جوندەرى لاتىن جانە كيريلليتسا ارىپتەرىمەن كورسەتىلگەن. ەسكەرتكىش-مونۋمەنت تريەست قالاسىنداعى ورتالىق اسكەري زيراتتا ورناتىلادى. وندا كورسەتىلگەن جاۋىنگەرلەر تريەست قالاسىن ازات ەتۋ كەزىندە قازا تاپقاندار. ولاردىڭ كورسەتكەن ەرلىكتەرى بولاشاق ۇرپاققا ۇلگى-ونەگە بولماق.
ريم.
قۇلپىتاستاعى جاۋىنگەرلەر ءتىزىمى
1. اگازەدە ريزا
AGAZEDE ءRىZA
20.08.1944
2. ازيزوۆ بايرام
ءAZىZOV BAJRAM
18.12.1943
3. الەكسەەۆ يا. دميتري
ALEKSEJEV J. ءDMىTRىJ
30.04.1945
4. الەسكەروۆ كەريم
گۋسەين – بالا
ALESKEROV ءKERىM
ءGUSEىN –BALA
01.05.1945
5. التاەۆ اتابەردي
ALTAJEV ءATABERDى
11.10.1944
6. الپاروۆ كەنجيباي
ALJPAROV ءKENŽىBAJ
01.05.1945
7. امانوۆ داۆلەد
AMANOV DAVLED
02.05.1945
8. انكين س. الەكسەي
ءANKىN S. ALEKSEJ
01.04.1945
9. انچيكوۆ گ. نيكولاي
ءANCىKOV G. ءNىKOLAJ
02.05.1945
10. ارسەنتين گ. يۆان
ءARSENTىN G. ءىVAN
29.03.1945
11. ارشانوۆ م.ميحايل
ARŠANOV M. ءMىAHAىL
19.01.1944
12. اسانوۆ اسكەز
ASANOV ASKEZ
21.06.1944
13. اتاباەۆ تاميزباي
ATABAJEV ءTAMىZBAJ
14.07.1944
14. باباەۆ امان
BABAJEV AMAN
14.05.1944
15. باگاراموۆ حايداز
BAGARAMOV HAJDAZ
19.02.1944
16. بايراموۆ شاميل
BAJRAMOV ءSAMىLJ
14.03.1945
17. بايشۋگەنوۆ دانابەك
BAJŠUENOV DANABEK
01.05.1945
18. باليەۆ الي
ءBALىJEV ءALى
27.11.1944
19. بارانيۋك م. ۆاسيلي
BARANJUK M. ءVASىLJ
10.1944
20. باحيتوۆ دجانيبەك
ءBAHىTOV ءDŽANىBEK
30.04.1945
21. بەكتاسوۆ سادۋ
BEKTASOV SADU
25.01.1945
22. بەلوۆ پ. نيكولاي
BELOV P. ءNىKOLAJ
22.03.1945
23. بورامباەۆ شاياحمەت
BوRAMBAJEV ŠAJAHMET
31.03.1945
24. بۋكۋروۆ تويمبەك
BUKUROV ءTOىMBEK
28.02.1945
25. ۆەليەۆ س. ابدۋللا
ءVELىJEV S. ABDULLA
02.05.1945
26. ۆەركين ا. تەودور
ءVERKىN A. TEODOR
29.04.1945
27. ۆوروشيلوۆ ك. لەونيد
ءVOROŠىLOV K. ءLEONىD
02.04.1945
28. گاۆريكوۆ ك. الەكسەي
ءGAVRىKOV K. ALEKSEJ
19.02.1944
29. گريگوريان م. اۆەتيك
ءGRىGORJAN M. ءAVETىK
01.05.1945
30. گۋسەۆ الەكسەي
GUSJEV ALEKSEJ
25.05.1944
31. گۋسەينزادە گانيفا وگلي
GUSEJN ZADE ءGANىFA ءOGLى
02.11.1944
32. گۋسەينوۆ پەريدۋم
GUSEJNOV ءPERىDUM
21.06.1944
33. داۆيدوۆ ياكۋب
ءDAVىDOV JAKUB
21.06.1944
34. دانيلەۆسكي ل. انتون
ءDANىLEVSKىJ L. ANTON
22.04.1945
35. دونچەنكو د. يۆان
DONCENKO D. ءىVAN
11.07.1944
36. ەجوۆ گ. الەكساندر
EZŠOV G. ALEKSANDR
02.05.1945
37. جاكسيمبەتوۆ كاجياحمەت
ءŽAKSىMBETOV ءKAŽىAHMET
21.06.1944
38. ەرجانوۆ تۋلەش
ءىRŽANOV TULEŠ
02.04.1944
39. يساكوۆ ۆ. سەمەن
ءىSAKOV V. SEMJON
29.04.1945
40. يساكوۆ ورونباي
ءىSAKOV ORONBAJ
29.04.1944
41. كابانتاروۆ يۋ. لەونيد
KABANTAROV J. ءLEONىD
01.11.1943
42. كازانتسەۆ ن. الەكساندر
KAZANCEV N. ALEKSANDR
05.12.1944
43. كاسۋموۆ ك. ميحايل
KASUMOV K. ءMىHAىL
27.01.1945
44. كاۋنباەۆ كاليك
KAUNBAJEV ءKALىK
25.02.1945
45. كوجاحمەتوۆ جاكسىلىك
KOŽAHMETOV ءŽAKSىLىK
05.1945
46. كوزلوۆ ي. يگور
KOZLOV ءى. ءىGORىJ
26.02.1945
47. كوكوۆ ۆ. ۆاسيلي
KOKOV V. ءVASىLJ
22.07.1944
48. كراۆچەنكو س. الەكسەي
KRAVCENKO S. ALEKSEJ
25.12.194
49. كۋليەۆ مازاحيز
ءKULىJEV ءMAZAHىZ
02.10.1944
50. كۋلاميروۆ سابيت- سەرگەي
ءKULJAMىROV ءSABىT-SERGEJ
19.02.1944
51. كۋلنازاروۆ دجۋمانازاز
KULJNAZAROV DŽUMANAZAZ
02.04.1944
52. كۋربانوۆ كاسىم
KURBANOV ءKASىM
26.04.1945
53. كۋتيگاداموۆ راحيمجان
ءKUTىGADAMOV ءRAHىMŽAN
09.02.1945
54. ماەۆسكي ن. پاۆەل
ءMAJEVSKىJ N. PAVEL
21.06.1944
55. مايدجاحانوۆ سايلاۋبەك
MAJDŽAHANOV SAJLAUBEK
02.04.1944
56. ماكاجەۆ پ. ميحايل
MAKAJEV P. ءMىHAىL
23.01.1944
57. ماكسيموۆ ا. دجاماللاددين
ءMAKSىMOV A. ءDŽAMALLADDىN
29.04.194
58. ماتۆەەۆ ي. پەتر
MATVEJEV ءى. PETR
17.03.1945
59. ماحمۋتوۆ شاباي
MAHMUTOV ŠABAJ
02.05.1945
60. ماشونكين گرەگوري
ءMAŠONKىN ءGREGORىJ
31.03.1945
61. مەلچيكوۆ ي. ەگور
ءMELJCىKOV ءى. EGOR
01.05.1945
62. مۋزاتوۆ كامبار
MUZATOV KAMBAR
31.03.1945
63. ميززادجانوۆ ميززادجان
ءMىZZADŽANOV ءMىZZADŽAN
02.04.1944
64. مۋشكەتوۆ ۆ. ۆاسيلي
MUŠKETOV V. ءVASىLJ
24.03.1945
65. مۋشكەتوۆ د. ۆاسيلي
MUŠKETOV D. ءVASىLJ
21.01.1945
66. نيكيتين گ. الەكسەي
ءNىKىTىN G. ALEKSEJ
14.03.1945
67. نيكيفوروۆ ن. نيكولاي
ءNىKىFOROV N. ءNىKOLAJ
22.03.1945
68. پاستۋحوۆ ف. ۆاسيلي
PASTUHOV F. ءVASىLىJ
26.02.1945
69. پوپوۆ م. يۆان
POPOV M. ءىVAN
25.12.1944
70. پوپريدۋحين ە. پەتر
ءPOPRىDUHىN E. PETR
26.04.1945
71. پروتسەنكو س. ۆاسيلي
PROCENKO S. ءVASىLJ
19.02.1944
72. پۋگاچەۆ ە. ۆلاديمير
PUGACOV E. ءVLADىMىR
01.04.1945
73. راديونوۆ ت. ميحايل
ءRADىONOV T. ءMىHAىL
26.02.1945
74. راحيمباەۆ يۋنۋسبەك
ءRAHىMBAJEV JUNUSBEK
27.05.1944
75. روسينسكي م. الەكساندر
ءROSىNSKىJ M. ALEKSANDR
01.05.1945
76. ساديكبەكوۆ ابلكايم
ءSADىKBEKOV ءABLKAىM
01.05.1945
77. ساديكوۆ بەنسەنباي
ءSADىKOV BENSENBAJ
29.04.1945
78. ساليموۆ ماحمەت
ءSALىMOV MAHMET
14.07.1944
79. سەرەبرياكوۆ س. تيموفەي
SEREBRJAKOV S. ءTRىMOFEJ
31.03.1945
80. سەريكوۆ ەسكەندير
ءSERىKOV ءESKENDىR
05.1945
81. سوروكين ت. ميحايل
ءSOROKىN T. ءMىHAىL
19.02.1944
82. ستەنبەرسكي س. نيكولاي
ءSTENBERSKىJ S. ءNىKOLAJ
02.05.1945
83. سۋسپيتسين ي. گريگوري
ءSUSPىCىN ءى. ءGRىGORىJ
17.04.1944
84. سۋحينين پ. ميحايل
ءSUHىNىN P. ءMىHAىL
25.03.1945
85. تازەنكوۆ اندرەي
TAZENKOV ANDREJ
11.1943
86. تاليموۆ اريپ
ءTALىMOV ءARىP
02.04.1944
87. تەرگمەسوۆ تۋرگازي
TERGMESOV ءTURGAZى
25.10.1944
88. تيموشەۆسكي گ. سەرگەي
ءTىMOŠEVSKىJ G. SERGEJ
23.04.1945
89. تكاچەنكو ل. كونستانتين
TKACENKO L. ءKONSTANTىN
23.03.1945
90. فەدوروۆ يا. ميحايل
FEODOROV J. ءMىHAىL
29.04.1945
91. فەدوتوۆ ا. پەتر
FEDOTOV A. PETR
23.03.1945
92. فومەنكو ف. نيكولاي
FOMENKO F. ءNىKOLAJ
01.09.1944
93. حايداروۆ يسمايل
HAJDAROV ءىSMAىL
26.10.1944
94. حامزين سەيداگولي
ءHAMZىN ءSEJDAGOLى
04.04.1945
95. حولمانوۆ دەلمۋراد
HOLMANOV DELJMURAD
23.12.1944
96. حۋدايبەرگەنوۆ
بايمۋحاممەد
HUDAJBERGENOV
BAJMUHAMMED
15.01.1945
97. چاپونيس يۋرچەس يوناس
ءCAPONىS JURCES JONAS
25.12.1945
98. شانيازوۆ دجامال
ءŠANىJAZOV DŽAMAL
15.06.1944
99. شاراپوۆ م. نيكولاي
ŠARAPOV M. ءNىKOLAJ
26.02.1945
100. شيكارەۆ ا. پەتر
ءŠىNKARJEV A. PETR
06.11.1943
101. شۋتيكوۆ ە. ۆاسيلي
ءŠUTىKOV E. ءVASىLىJ
02.02.1945
102. ەديلوۆ ورازالي
ءEDىLOV ءORAZALى
03.05.1945
103. يۋرچەنكو ن. تروفيم
JURCENKO N. ءTROFىM
20.07.1944
104. يۋششەنكو ت. پەتر
JUŠCENKO T. PETR
01.05.1945
يۋگوسلاۆيا حالىق-ازاتتىق ارمياسى 9-كورپۋسى قۇرامىنداعى “ورىس باتالونىندا” قازا تاپقان قازاق جاۋىنگەرلەرىنىڭ ءتىزىمى
№ اتى-ءجونى جالپى قازا تاپ- جەرلەنگەن ەسكەرتۋلەر
تىزىمدە- قان جىلى ەلدى
گى ءنومىر مەن ايى مەكەن اتاۋى
1. اليپاروۆ كەنجيباي 90 01.05.1945 ءOpcىne (Trst)
2. التاەۆ اتابەردى 59 11.10.1944 Hotedersca
3. امانوۆ داۋلەت 41 02.05.1945 ءOpcىne (Trst) ق.يسابايدىڭ
ءتىزىمى بويىنشا
4. اسانوۆ اسكەز 23 21.06.1944 ءVىpava
5. اتاباەۆ تامىزباي 25 14.07.1944 Kanalska ءdolىna, Desklo
6. باباەۆ امان 18 14.05.1944 Postojna, vas ءSlavىna
7. بايشۋەنوۆ دانابەك 45 01.05.1945 ءOpcىne (Trst) ق.يسابايدىڭ
ءتىزىمى بويىنشا
8. باليەۆ الي 52 27.11.1944 ءVىpavska ءdolىna, kraj Osek
9. باحيتوۆ جانيبەك 55 30.04.1945 Stanjel ق.يسابايدىڭ
ءتىزىمى بويىنشا
10. بورانباەۆ شاياحمەت 36 31.03.1945 Zadlog ق.يسابايدىڭ
ءتىزىمى بويىنشا
11. بۋكۋروۆ تويمبەك 51 28.02.1945 Trnovo, ءTrnovskى gozd
12. ەديلوۆ ورازالى 32 03.05.1945 ءOpcىne ءprى Trstu
13. ەرجانوۆ تۋلەس 17 02.04.1944 Spodnja ءىdrىja
14. جاكسىمبەتوۆ
كاجىاحمەت 42 21.06.1944 ءVىpava
15. يساكوۆ ورونباي 20 29.04.1944 Spodnja ءىdrىja
16. كاۋنباەۆ حاليك 47 25.02.1945 ءVىpava, kraj Ravne ق.يسابايدىڭ
ءتىزىمى بويىنشا
17. كۋدايبەرگەنوۆ
بايمۋحاممەد 40 15.01.1945 Notranjskam
18. كۋلجاميروۆ سابيت 19 19.02.1944 ءBenecىa
19. كۋلمازاروۆ
دجۋمانازاز 14 02.04.1944 Spodnja ءىdrىja
20. كۋربانوۆ كاسىم 92 26.04.1945 ءOtlىce
21. كۋتىگاداموۆ راحيمجان 26 09.02.1945 Predmeja, ءTrnovskى gozd
22. مايدجاحانوۆ سايلاۋبەك 31 02.04.1944 Spodnja ءىdrىja
23 ماحمۋتوۆ ساباي 89 02.05.1945 ءOpcىne (Trst)
24. مۋراتوۆ كامبار 39 31.03.1945 Zadlog, ءTrnovskى gozd ق.يسابايدىڭ
ءتىزىمى بويىنشا
25. راحيمباەۆ جۋنۋسبەك 29 27.05.1944 Spodnja ءىdrىja, Cerknem
26. سادىكوۆ بەنسەنباي 46 29.04.1945 ءVىpava, vas Male Zable
27. ساليموۆ ماحمەت 21 14.07.1944 Kanalska ءdolىna, Desklo
28. تەرگمەسوۆ تۋرگازى 35 25.10.1944 Gaberk
29. حايداروۆ يسمايل 50 26.10.1944 Gabrku na Gorejnskem
30. حامزين سەيدەگالي 37 04.04.1945 ءPecىne ق.يسابايدىڭ
ءتىزىمى بويىنشا
31. حولمانوۆ دەلمۋراد 38 23.12.1944 Lokve, ءTrnovskى gozd
32. شانيازوۆ دجامال 30 15.06.1944 Avcja
33. كوجاحمەتوۆ جاكسىلىك ق.يسابايدىڭ
ءتىزىمى بويىنشا
34. ساديبەكوۆ ابيلحايم 15 01.05.1945 ءOpcىne ءprى Trstu ق.يسابايدىڭ
سادىربەكوۆ ابلكايم ءتىزىمى بويىنشا
35. سەريكوۆ ەسكەندير ق.يسابايدىڭ
ءتىزىمى بويىنشا
36. بەكتاسوۆ سادۋ
الماز حامزاەۆ,
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ يتالياداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى
وسى جىلدىڭ 9 مامىرىندا ۇلى جەڭىستىڭ 65 جىلدىعى الەمدىك دەڭگەيدە اتالىپ وتىلەدى. ويتكەنى, بۇل كۇن ميلليونداعان ادامدى قۇرباندىققا ۇشىراتقان ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ جەڭىسپەن اياقتالعانىن پاش ەتكەن كۇن رەتىندە تاريحتا قالدى. سوندىقتان دا جاقىندا ەۋروپا ەلدەرى وسىناۋ مەرەكەلىك داتانى مەرەكەلەۋ جالپىەۋروپالىق قانا ەمەس, جاھاندىق سيپات الاتىندىعىن مالىمدەدى. سونداي-اق باتىرلىق پەن ەرلىك, سوعىستاعى مەيىرىمسىزدىك پەن قاسىرەت-قايعى شەكارانى دا, ۇلتتىق ەرەكشەلىكتەردى دە تاڭدامايتىنىن اتاپ كورسەتتى.
يتاليا وزدەرىنىڭ فاشيستىك ۇلتشىلداردان ازات بولعان كۇنىن 25 ساۋىردە اتاپ وتەدى. ولار ءۇشىن بۇل كۇن سوعىستىڭ اياقتالعان جانە فاشيستىك ديكتاتۋرا تۇپكىلىكتى تالقاندالعان كۇن رەتىندە ەرەكشە باعالانادى. وسىعان بايلانىستى 2010 جىلدىڭ 25 ساۋىرىندە يتاليانىڭ سولتۇستىك-شىعىسىنداعى تريەست قالاسىندا جەڭىستىڭ 65 جىلدىعىنا وراي قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ يتالياداعى ەلشىلىگى تريەست قالاسىنىڭ مەرياسىمەن بىرلەسە وتىرىپ, 1943-1945 جىلدارى گوريتسيا وبلىسى مەن تريەست قالاسىن ازات ەتۋ كەزىندە قازا تاپقان 104 كەڭەستىك اسكەردى ەسكە ءتۇسىرۋ ماقساتىندا ەسكەرتكىش اشادى.
بۇل 104 جاۋىنگەردىڭ 36-سى قازاق. ال ەسكەرتكىشتىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا قازاقستاندىق سوعىس ارداگەرلەرى دە قاتىسادى. سوعىستا قازا تاپقان جاۋىنگەرلەردى ماڭگى ەستە قالدىرۋ يدەياسىن تريەست قالاسىنىڭ مەرى روبەرتو ديپياتستسا مەن وسى وڭىردەن سەناتورلىققا سايلانعان ميلوشا بۋدينا باستاعان يتالياندىق قوعامداستىق قولداۋ كورسەتىپ, قازا تاپقان جاۋىنگەرلەردىڭ اتى-جوندەرىن انىقتاۋعا ەلشىلىككە جان-جاقتى كومەك كورسەتكەن بولاتىن.
ەسكەرتكىشتى تۇرعىزۋ تاريحى تەرەڭدە جاتىر. ول ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرى, جازۋشى قالمۇقان يسابايدىڭ 2005 جىلى يتالياداعى قازاقستان ەلشىلىگىنە يۋگوسلاۆيا حالىق-ازاتتىق ارمياسى 9-كورپۋسى 18-بريگاداسىنىڭ “ورىس باتالونىندا” سوعىسقان جانە ۆيپاۆا كوپىرىن الۋ شايقاسى كەزىندە قازا تاپقان 10 قازاق جاۋىنگەرىنىڭ جەرلەنگەن جەرىن ىزدەستىرۋ تۋرالى ءوتىنىشىنەن باستالادى. كەيىن انىقتالعانىنداي, 1944 جىلدىڭ باسىندا يۋگوسلاۆيا حالىق-ازاتتىق ارمياسى 9-كورپۋسى 18-بريگاداسىنىڭ قۇرامىندا فاشيستىك كونتسلاگەردەن قاشىپ شىعىپ, پارتيزاندىق قوزعالىسقا قاتىسقان جاۋىنگەرلەردەن باتالون جاساقتالادى. وسى باتالوننىڭ كومانديرى بولىپ قىزىل ارميانىڭ بۇرىنعى سەرجانتى 23 جاستاعى قازاق بەيسەن رايسوۆ تاعايىندالادى. ونىڭ باسشىلىعىنداعى باتالون جاۋىنگەرلەرى جان الىپ, جان بەرىسكەن شايقاستاردا تالاي مارتە ەرلىك كورسەتەدى. مۇنى جەرگىلىكتى تۇرعىندار ءالى كۇنگە ۇلگى-ونەگە تۇتىپ كەلەدى. بۇل كەزىندە جەرگىلىكتى باق-تاردا دا جازىلعان بولاتىن.
كەڭەس ارمياسى بەرلينگە شابۋىلدى باستاعان 1945 جىلدىڭ ساۋىرىندە يتاليانىڭ سولتۇستىك اۋماعىندا دا فاشيستىك قارۋلى كۇشتەرگە قارسى باس كوتەرۋلەر بولدى. يتاليانىڭ سولتۇستىگىندەگى جانە سلوۆەنياداعى پارتيزاندىق قۇرامالار ازاتتىق جولىنداعى قوزعالىستارعا قولداۋ كورسەتۋ ارقىلى بەلسەندىلىك تانىتتى. مىسالى, بەيسەن رايسوۆ باسقاراتىن 10 قازاق جاۋىنگەرى تريەست قالاسىنا جاقىن شتانەل دەرەۆنياسىنىڭ ماڭىنداعى ۆيپاۆا وزەنى ارقىلى وتەتىن كوپىردى بارلاۋعا جىبەرىلگەن ەدى. بارلاۋشىلار كۇتپەگەن جەردەن فاشيستەردىڭ روتاسىنا تاپ كەلىپ, سول جەردە قيان-كەسكى شايقاس بولادى. فاشيستەردىڭ ىلگەرى جىلجۋىنا توسقاۋىل قويعان ولار سول جەردە ەرلىكپەن قازا تابادى. بۇل ەرلىك يتالياندىقتاردىڭ, ونىڭ ىشىندە بولاشاق ۇرپاقتىڭ ەسىندە ماڭگى قالدى.
ەلشىلىك قىزمەتكەرلەرى ەرجۇرەك قازاق جاۋىنگەرلەرىنىڭ اتى-جوندەرىن, جەرلەنگەن جەرلەرىن انىقتاۋ بارىسىندا اۋقىمدى جۇمىستار جۇرگىزدى. ارحيۆتىك دەرەكتەردى جيناستىرا وتىرىپ اپەنيننىڭ سولتۇستىك-شىعىسىن ازات ەتۋدە “ورىس باتالونىنىڭ” قۇرامىندا 104 كەڭەس جاۋىنگەرىنىڭ قازا تاپقانىن, ونىڭ 36-سى قازاق ەكەنىن انىقتادى. ەسكەرتكىشتە سول 104 جاۋىنگەردىڭ اتى-جوندەرى لاتىن جانە كيريلليتسا ارىپتەرىمەن كورسەتىلگەن. ەسكەرتكىش-مونۋمەنت تريەست قالاسىنداعى ورتالىق اسكەري زيراتتا ورناتىلادى. وندا كورسەتىلگەن جاۋىنگەرلەر تريەست قالاسىن ازات ەتۋ كەزىندە قازا تاپقاندار. ولاردىڭ كورسەتكەن ەرلىكتەرى بولاشاق ۇرپاققا ۇلگى-ونەگە بولماق.
ريم.
قۇلپىتاستاعى جاۋىنگەرلەر ءتىزىمى
1. اگازەدە ريزا
AGAZEDE ءRىZA
20.08.1944
2. ازيزوۆ بايرام
ءAZىZOV BAJRAM
18.12.1943
3. الەكسەەۆ يا. دميتري
ALEKSEJEV J. ءDMىTRىJ
30.04.1945
4. الەسكەروۆ كەريم
گۋسەين – بالا
ALESKEROV ءKERىM
ءGUSEىN –BALA
01.05.1945
5. التاەۆ اتابەردي
ALTAJEV ءATABERDى
11.10.1944
6. الپاروۆ كەنجيباي
ALJPAROV ءKENŽىBAJ
01.05.1945
7. امانوۆ داۆلەد
AMANOV DAVLED
02.05.1945
8. انكين س. الەكسەي
ءANKىN S. ALEKSEJ
01.04.1945
9. انچيكوۆ گ. نيكولاي
ءANCىKOV G. ءNىKOLAJ
02.05.1945
10. ارسەنتين گ. يۆان
ءARSENTىN G. ءىVAN
29.03.1945
11. ارشانوۆ م.ميحايل
ARŠANOV M. ءMىAHAىL
19.01.1944
12. اسانوۆ اسكەز
ASANOV ASKEZ
21.06.1944
13. اتاباەۆ تاميزباي
ATABAJEV ءTAMىZBAJ
14.07.1944
14. باباەۆ امان
BABAJEV AMAN
14.05.1944
15. باگاراموۆ حايداز
BAGARAMOV HAJDAZ
19.02.1944
16. بايراموۆ شاميل
BAJRAMOV ءSAMىLJ
14.03.1945
17. بايشۋگەنوۆ دانابەك
BAJŠUENOV DANABEK
01.05.1945
18. باليەۆ الي
ءBALىJEV ءALى
27.11.1944
19. بارانيۋك م. ۆاسيلي
BARANJUK M. ءVASىLJ
10.1944
20. باحيتوۆ دجانيبەك
ءBAHىTOV ءDŽANىBEK
30.04.1945
21. بەكتاسوۆ سادۋ
BEKTASOV SADU
25.01.1945
22. بەلوۆ پ. نيكولاي
BELOV P. ءNىKOLAJ
22.03.1945
23. بورامباەۆ شاياحمەت
BوRAMBAJEV ŠAJAHMET
31.03.1945
24. بۋكۋروۆ تويمبەك
BUKUROV ءTOىMBEK
28.02.1945
25. ۆەليەۆ س. ابدۋللا
ءVELىJEV S. ABDULLA
02.05.1945
26. ۆەركين ا. تەودور
ءVERKىN A. TEODOR
29.04.1945
27. ۆوروشيلوۆ ك. لەونيد
ءVOROŠىLOV K. ءLEONىD
02.04.1945
28. گاۆريكوۆ ك. الەكسەي
ءGAVRىKOV K. ALEKSEJ
19.02.1944
29. گريگوريان م. اۆەتيك
ءGRىGORJAN M. ءAVETىK
01.05.1945
30. گۋسەۆ الەكسەي
GUSJEV ALEKSEJ
25.05.1944
31. گۋسەينزادە گانيفا وگلي
GUSEJN ZADE ءGANىFA ءOGLى
02.11.1944
32. گۋسەينوۆ پەريدۋم
GUSEJNOV ءPERىDUM
21.06.1944
33. داۆيدوۆ ياكۋب
ءDAVىDOV JAKUB
21.06.1944
34. دانيلەۆسكي ل. انتون
ءDANىLEVSKىJ L. ANTON
22.04.1945
35. دونچەنكو د. يۆان
DONCENKO D. ءىVAN
11.07.1944
36. ەجوۆ گ. الەكساندر
EZŠOV G. ALEKSANDR
02.05.1945
37. جاكسيمبەتوۆ كاجياحمەت
ءŽAKSىMBETOV ءKAŽىAHMET
21.06.1944
38. ەرجانوۆ تۋلەش
ءىRŽANOV TULEŠ
02.04.1944
39. يساكوۆ ۆ. سەمەن
ءىSAKOV V. SEMJON
29.04.1945
40. يساكوۆ ورونباي
ءىSAKOV ORONBAJ
29.04.1944
41. كابانتاروۆ يۋ. لەونيد
KABANTAROV J. ءLEONىD
01.11.1943
42. كازانتسەۆ ن. الەكساندر
KAZANCEV N. ALEKSANDR
05.12.1944
43. كاسۋموۆ ك. ميحايل
KASUMOV K. ءMىHAىL
27.01.1945
44. كاۋنباەۆ كاليك
KAUNBAJEV ءKALىK
25.02.1945
45. كوجاحمەتوۆ جاكسىلىك
KOŽAHMETOV ءŽAKSىLىK
05.1945
46. كوزلوۆ ي. يگور
KOZLOV ءى. ءىGORىJ
26.02.1945
47. كوكوۆ ۆ. ۆاسيلي
KOKOV V. ءVASىLJ
22.07.1944
48. كراۆچەنكو س. الەكسەي
KRAVCENKO S. ALEKSEJ
25.12.194
49. كۋليەۆ مازاحيز
ءKULىJEV ءMAZAHىZ
02.10.1944
50. كۋلاميروۆ سابيت- سەرگەي
ءKULJAMىROV ءSABىT-SERGEJ
19.02.1944
51. كۋلنازاروۆ دجۋمانازاز
KULJNAZAROV DŽUMANAZAZ
02.04.1944
52. كۋربانوۆ كاسىم
KURBANOV ءKASىM
26.04.1945
53. كۋتيگاداموۆ راحيمجان
ءKUTىGADAMOV ءRAHىMŽAN
09.02.1945
54. ماەۆسكي ن. پاۆەل
ءMAJEVSKىJ N. PAVEL
21.06.1944
55. مايدجاحانوۆ سايلاۋبەك
MAJDŽAHANOV SAJLAUBEK
02.04.1944
56. ماكاجەۆ پ. ميحايل
MAKAJEV P. ءMىHAىL
23.01.1944
57. ماكسيموۆ ا. دجاماللاددين
ءMAKSىMOV A. ءDŽAMALLADDىN
29.04.194
58. ماتۆەەۆ ي. پەتر
MATVEJEV ءى. PETR
17.03.1945
59. ماحمۋتوۆ شاباي
MAHMUTOV ŠABAJ
02.05.1945
60. ماشونكين گرەگوري
ءMAŠONKىN ءGREGORىJ
31.03.1945
61. مەلچيكوۆ ي. ەگور
ءMELJCىKOV ءى. EGOR
01.05.1945
62. مۋزاتوۆ كامبار
MUZATOV KAMBAR
31.03.1945
63. ميززادجانوۆ ميززادجان
ءMىZZADŽANOV ءMىZZADŽAN
02.04.1944
64. مۋشكەتوۆ ۆ. ۆاسيلي
MUŠKETOV V. ءVASىLJ
24.03.1945
65. مۋشكەتوۆ د. ۆاسيلي
MUŠKETOV D. ءVASىLJ
21.01.1945
66. نيكيتين گ. الەكسەي
ءNىKىTىN G. ALEKSEJ
14.03.1945
67. نيكيفوروۆ ن. نيكولاي
ءNىKىFOROV N. ءNىKOLAJ
22.03.1945
68. پاستۋحوۆ ف. ۆاسيلي
PASTUHOV F. ءVASىLىJ
26.02.1945
69. پوپوۆ م. يۆان
POPOV M. ءىVAN
25.12.1944
70. پوپريدۋحين ە. پەتر
ءPOPRىDUHىN E. PETR
26.04.1945
71. پروتسەنكو س. ۆاسيلي
PROCENKO S. ءVASىLJ
19.02.1944
72. پۋگاچەۆ ە. ۆلاديمير
PUGACOV E. ءVLADىMىR
01.04.1945
73. راديونوۆ ت. ميحايل
ءRADىONOV T. ءMىHAىL
26.02.1945
74. راحيمباەۆ يۋنۋسبەك
ءRAHىMBAJEV JUNUSBEK
27.05.1944
75. روسينسكي م. الەكساندر
ءROSىNSKىJ M. ALEKSANDR
01.05.1945
76. ساديكبەكوۆ ابلكايم
ءSADىKBEKOV ءABLKAىM
01.05.1945
77. ساديكوۆ بەنسەنباي
ءSADىKOV BENSENBAJ
29.04.1945
78. ساليموۆ ماحمەت
ءSALىMOV MAHMET
14.07.1944
79. سەرەبرياكوۆ س. تيموفەي
SEREBRJAKOV S. ءTRىMOFEJ
31.03.1945
80. سەريكوۆ ەسكەندير
ءSERىKOV ءESKENDىR
05.1945
81. سوروكين ت. ميحايل
ءSOROKىN T. ءMىHAىL
19.02.1944
82. ستەنبەرسكي س. نيكولاي
ءSTENBERSKىJ S. ءNىKOLAJ
02.05.1945
83. سۋسپيتسين ي. گريگوري
ءSUSPىCىN ءى. ءGRىGORىJ
17.04.1944
84. سۋحينين پ. ميحايل
ءSUHىNىN P. ءMىHAىL
25.03.1945
85. تازەنكوۆ اندرەي
TAZENKOV ANDREJ
11.1943
86. تاليموۆ اريپ
ءTALىMOV ءARىP
02.04.1944
87. تەرگمەسوۆ تۋرگازي
TERGMESOV ءTURGAZى
25.10.1944
88. تيموشەۆسكي گ. سەرگەي
ءTىMOŠEVSKىJ G. SERGEJ
23.04.1945
89. تكاچەنكو ل. كونستانتين
TKACENKO L. ءKONSTANTىN
23.03.1945
90. فەدوروۆ يا. ميحايل
FEODOROV J. ءMىHAىL
29.04.1945
91. فەدوتوۆ ا. پەتر
FEDOTOV A. PETR
23.03.1945
92. فومەنكو ف. نيكولاي
FOMENKO F. ءNىKOLAJ
01.09.1944
93. حايداروۆ يسمايل
HAJDAROV ءىSMAىL
26.10.1944
94. حامزين سەيداگولي
ءHAMZىN ءSEJDAGOLى
04.04.1945
95. حولمانوۆ دەلمۋراد
HOLMANOV DELJMURAD
23.12.1944
96. حۋدايبەرگەنوۆ
بايمۋحاممەد
HUDAJBERGENOV
BAJMUHAMMED
15.01.1945
97. چاپونيس يۋرچەس يوناس
ءCAPONىS JURCES JONAS
25.12.1945
98. شانيازوۆ دجامال
ءŠANىJAZOV DŽAMAL
15.06.1944
99. شاراپوۆ م. نيكولاي
ŠARAPOV M. ءNىKOLAJ
26.02.1945
100. شيكارەۆ ا. پەتر
ءŠىNKARJEV A. PETR
06.11.1943
101. شۋتيكوۆ ە. ۆاسيلي
ءŠUTىKOV E. ءVASىLىJ
02.02.1945
102. ەديلوۆ ورازالي
ءEDىLOV ءORAZALى
03.05.1945
103. يۋرچەنكو ن. تروفيم
JURCENKO N. ءTROFىM
20.07.1944
104. يۋششەنكو ت. پەتر
JUŠCENKO T. PETR
01.05.1945
يۋگوسلاۆيا حالىق-ازاتتىق ارمياسى 9-كورپۋسى قۇرامىنداعى “ورىس باتالونىندا” قازا تاپقان قازاق جاۋىنگەرلەرىنىڭ ءتىزىمى
№ اتى-ءجونى جالپى قازا تاپ- جەرلەنگەن ەسكەرتۋلەر
تىزىمدە- قان جىلى ەلدى
گى ءنومىر مەن ايى مەكەن اتاۋى
1. اليپاروۆ كەنجيباي 90 01.05.1945 ءOpcىne (Trst)
2. التاەۆ اتابەردى 59 11.10.1944 Hotedersca
3. امانوۆ داۋلەت 41 02.05.1945 ءOpcىne (Trst) ق.يسابايدىڭ
ءتىزىمى بويىنشا
4. اسانوۆ اسكەز 23 21.06.1944 ءVىpava
5. اتاباەۆ تامىزباي 25 14.07.1944 Kanalska ءdolىna, Desklo
6. باباەۆ امان 18 14.05.1944 Postojna, vas ءSlavىna
7. بايشۋەنوۆ دانابەك 45 01.05.1945 ءOpcىne (Trst) ق.يسابايدىڭ
ءتىزىمى بويىنشا
8. باليەۆ الي 52 27.11.1944 ءVىpavska ءdolىna, kraj Osek
9. باحيتوۆ جانيبەك 55 30.04.1945 Stanjel ق.يسابايدىڭ
ءتىزىمى بويىنشا
10. بورانباەۆ شاياحمەت 36 31.03.1945 Zadlog ق.يسابايدىڭ
ءتىزىمى بويىنشا
11. بۋكۋروۆ تويمبەك 51 28.02.1945 Trnovo, ءTrnovskى gozd
12. ەديلوۆ ورازالى 32 03.05.1945 ءOpcىne ءprى Trstu
13. ەرجانوۆ تۋلەس 17 02.04.1944 Spodnja ءىdrىja
14. جاكسىمبەتوۆ
كاجىاحمەت 42 21.06.1944 ءVىpava
15. يساكوۆ ورونباي 20 29.04.1944 Spodnja ءىdrىja
16. كاۋنباەۆ حاليك 47 25.02.1945 ءVىpava, kraj Ravne ق.يسابايدىڭ
ءتىزىمى بويىنشا
17. كۋدايبەرگەنوۆ
بايمۋحاممەد 40 15.01.1945 Notranjskam
18. كۋلجاميروۆ سابيت 19 19.02.1944 ءBenecىa
19. كۋلمازاروۆ
دجۋمانازاز 14 02.04.1944 Spodnja ءىdrىja
20. كۋربانوۆ كاسىم 92 26.04.1945 ءOtlىce
21. كۋتىگاداموۆ راحيمجان 26 09.02.1945 Predmeja, ءTrnovskى gozd
22. مايدجاحانوۆ سايلاۋبەك 31 02.04.1944 Spodnja ءىdrىja
23 ماحمۋتوۆ ساباي 89 02.05.1945 ءOpcىne (Trst)
24. مۋراتوۆ كامبار 39 31.03.1945 Zadlog, ءTrnovskى gozd ق.يسابايدىڭ
ءتىزىمى بويىنشا
25. راحيمباەۆ جۋنۋسبەك 29 27.05.1944 Spodnja ءىdrىja, Cerknem
26. سادىكوۆ بەنسەنباي 46 29.04.1945 ءVىpava, vas Male Zable
27. ساليموۆ ماحمەت 21 14.07.1944 Kanalska ءdolىna, Desklo
28. تەرگمەسوۆ تۋرگازى 35 25.10.1944 Gaberk
29. حايداروۆ يسمايل 50 26.10.1944 Gabrku na Gorejnskem
30. حامزين سەيدەگالي 37 04.04.1945 ءPecىne ق.يسابايدىڭ
ءتىزىمى بويىنشا
31. حولمانوۆ دەلمۋراد 38 23.12.1944 Lokve, ءTrnovskى gozd
32. شانيازوۆ دجامال 30 15.06.1944 Avcja
33. كوجاحمەتوۆ جاكسىلىك ق.يسابايدىڭ
ءتىزىمى بويىنشا
34. ساديبەكوۆ ابيلحايم 15 01.05.1945 ءOpcىne ءprى Trstu ق.يسابايدىڭ
سادىربەكوۆ ابلكايم ءتىزىمى بويىنشا
35. سەريكوۆ ەسكەندير ق.يسابايدىڭ
ءتىزىمى بويىنشا
36. بەكتاسوۆ سادۋ
الماز حامزاەۆ,
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ يتالياداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى
UAE SWAT Challenge: قازاقستان كوماندالارى ءتۋرنيردىڭ بارلىق جۇلدەلى ورىندارىن يەلەندى
بايقاۋ • بۇگىن, 20:45
ازيا چەمپيوناتى: قازاقستان قۇراماسى نىسانا كوزدەۋدەن بەس مەدالعا يە بولدى
سپورت • بۇگىن, 20:27
6 ملرد تەڭگە جىمقىرعان قۇرىلىس كومپانياسىنىڭ باسشىسى ۇستالدى
وقيعا • بۇگىن, 19:44
ەلەنا رىباكينا WTA رەيتينگىندە ءوز ورنىن ساقتاپ تۇر
تەننيس • بۇگىن, 19:22
فرانسيس پۋلەنكتىڭ «ادام داۋىسى» مونووپەراسى العاش رەت قازاق تىلىندە قويىلادى
مادەنيەت • بۇگىن, 19:00
باس رەداكتورلار كلۋبى جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىن قولدايتىنىن مالىمدەدى
اتا زاڭ • بۇگىن, 18:40
مۇقاعالي رۋحىنا ارنالعان تاعىلىمدى كەش ءوتتى
پوەزيا • بۇگىن, 18:25
الماتىلىق جاستار جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىن قولدادى
اتا زاڭ • بۇگىن, 18:15
ماۋلەن اشىمباەۆ: مەملەكەت باسشىسىنىڭ رەفورمالارى جالپىۇلتتىق بىرلىكتى تالاپ ەتەدى
سەنات • بۇگىن, 17:59
قازاقستاندا ءبىر پالاتالى قۇرىلتايدى ىقتيمال تاراتۋ تەتىگىن نەعۇرلىم يكەمدى ەتۋ ۇسىنىلدى
اتا زاڭ • بۇگىن, 17:58
حالىقارالىق زاڭگەرلەر قاۋىمداستىعى: جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسى حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي
اتا زاڭ • بۇگىن, 17:48
«ارداگەرلەر ۇيىمى» جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىن قولدادى
اتا زاڭ • بۇگىن, 17:32
جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىندا ادام مەن ازاماتتىق قۇقىقتىڭ ارا-جىگىن اجىراتۋ ۇسىنىلدى
قۇقىق • بۇگىن, 17:25