12 ناۋرىز, 2010

قارسىلاسۋ قوزعالىسىنداعى قازاقستاندىقتار

970 رەت
كورسەتىلدى
48 مين
وقۋ ءۇشىن
وتانداستارىمىزعا يتالياندىقتار  قۇرمەت كورسەتۋدە وسى جىلدىڭ 9 مامىرىندا ۇلى جەڭىستىڭ 65 جىلدىعى الەمدىك دەڭگەيدە اتالىپ وتىلەدى. ويتكەنى, بۇل كۇن ميلليونداعان ادامدى قۇر­بان­دىققا ۇشىراتقان ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سو­عىس­تىڭ جەڭىسپەن اياقتالعانىن پاش ەتكەن كۇن رەتىندە تاريحتا قالدى. سوندىقتان دا جاقىندا ەۋروپا ەلدەرى وسىناۋ مەرەكەلىك داتانى مەرە­كەلەۋ جالپىەۋروپالىق قانا ەمەس, جاھاندىق سيپات الاتىندىعىن مالىمدەدى. سونداي-اق با­تىر­لىق پەن ەرلىك, سوعىستاعى مەيىرىمسىزدىك پەن قا­سىرەت-قايعى شەكارانى دا, ۇلتتىق ەرەك­شە­لىكتەردى دە تاڭدامايتىنىن اتاپ كورسەتتى. يتاليا وزدەرىنىڭ فاشيستىك ۇلتشىلداردان ازات بولعان كۇنىن 25 ساۋىردە اتاپ وتەدى. ولار ءۇشىن بۇل  كۇن سوعىستىڭ اياقتالعان جانە فا­شيس­تىك ديكتاتۋرا تۇپكىلىكتى تالقاندالعان كۇن رە­تىندە ەرەكشە باعالانادى. وسىعان بايلا­نىس­تى 2010 جىلدىڭ 25 ساۋىرىندە يتاليانىڭ سول­تۇس­تىك-شىعىسىنداعى تريەست قالاسىندا جە­ڭىستىڭ 65 جىلدىعىنا وراي قازاقستان رەسپۋب­لي­كاسىنىڭ يتالياداعى ەلشىلىگى تريەست قالاسىنىڭ مەرياسىمەن بىرلەسە وتىرىپ, 1943-1945 جىلدارى گوريتسيا وبلىسى مەن تريەست قا­لاسىن ازات ەتۋ كەزىندە قازا تاپقان 104 كەڭەستىك اسكەردى ەسكە ءتۇسىرۋ ماقساتىندا ەسكەرتكىش اشادى. بۇل 104 جاۋىنگەردىڭ 36-سى قازاق. ال ەس­كەرت­كىشتىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا قازاقستاندىق سوعىس ار­داگەرلەرى دە قاتىسادى. سوعىستا قازا تاپ­قان جاۋىن­گەرلەردى ماڭگى ەستە قالدىرۋ يدەيا­سىن تريەست قالا­سىنىڭ مەرى روبەرتو ديپياتستسا مەن وسى وڭىردەن سەناتورلىققا سايلانعان مي­لوشا بۋدينا باستاعان يتالياندىق قوعامداستىق قولداۋ كورسەتىپ, قازا تاپقان جاۋىنگەرلەردىڭ  اتى-جوندەرىن انىقتاۋعا ەلشىلىككە جان-جاقتى كومەك كورسەتكەن بولاتىن. ەسكەرتكىشتى تۇرعىزۋ تاريحى تەرەڭدە جاتىر. ول ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرى, جازۋشى قال­مۇقان يسابايدىڭ 2005 جىلى يتالياداعى قازاقستان ەلشىلىگىنە يۋگوسلاۆيا حالىق-ازاتتىق ارمياسى 9-كورپۋسى 18-بريگاداسىنىڭ “ورىس با­تالونىندا” سوعىسقان جانە ۆيپاۆا كوپىرىن الۋ شايقاسى كەزىندە قازا تاپقان 10 قازاق جاۋىن­گەرىنىڭ جەرلەنگەن جەرىن ىزدەستىرۋ تۋرالى ءوتى­نىشىنەن باستالادى. كەيىن انىقتالعانىنداي, 1944 جىلدىڭ باسىندا يۋگوسلاۆيا حالىق-ازات­تىق ارمياسى 9-كورپۋسى 18-بريگاداسىنىڭ قۇ­رامىن­دا فاشيستىك كونتسلاگەردەن قاشىپ شى­عىپ, پارتيزاندىق قوزعالىسقا قاتىسقان جاۋىن­گەرلەردەن باتالون جاساقتالادى. وسى باتا­لون­نىڭ كومانديرى بولىپ قىزىل ارميانىڭ بۇرىنعى سەرجانتى 23 جاستاعى قازاق بەيسەن رايسوۆ تاعايىندالادى. ونىڭ باسشىلىعىنداعى باتالون جاۋىنگەرلەرى جان الىپ, جان بەرىسكەن شايقاستاردا تالاي مارتە ەرلىك كورسەتەدى. مۇنى جەرگىلىكتى تۇرعىندار ءالى كۇنگە ۇلگى-ونەگە تۇتىپ كەلەدى. بۇل كەزىندە جەرگىلىكتى باق-تاردا دا جازىلعان بولاتىن. كەڭەس ارمياسى بەرلينگە شابۋىلدى باس­تا­عان 1945 جىلدىڭ ساۋىرىندە يتاليانىڭ سول­تۇس­تىك اۋماعىندا دا فاشيستىك قارۋلى كۇشتەرگە قار­سى باس كوتەرۋلەر بولدى. يتاليانىڭ سول­تۇستىگىندەگى جانە سلوۆەنياداعى پارتيزاندىق قۇرامالار ازاتتىق جولىنداعى قوزعالىستارعا قولداۋ كورسەتۋ ارقىلى بەلسەندىلىك تانىتتى. مىسالى, بەيسەن رايسوۆ باسقاراتىن 10 قازاق جاۋىنگەرى تريەست قا­لاسىنا جاقىن شتانەل دەرەۆنياسىنىڭ ماڭىن­داعى ۆيپاۆا وزەنى ارقىلى وتەتىن كوپىردى بارلاۋعا جىبەرىلگەن ەدى. بارلاۋشىلار كۇتپەگەن جەردەن فاشيستەردىڭ روتاسىنا تاپ كەلىپ, سول جەردە قيان-كەسكى شايقاس بولادى. فاشيستەردىڭ ىلگەرى جىل­جۋىنا توسقاۋىل قويعان ولار سول جەردە ەرلىكپەن قازا تابادى. بۇل ەرلىك يتالياندىقتاردىڭ, ونىڭ ىشىندە بولاشاق ۇرپاقتىڭ ەسىندە ماڭگى قالدى. ەلشىلىك قىزمەتكەرلەرى ەرجۇرەك قازاق جاۋىنگەرلەرىنىڭ اتى-جوندەرىن, جەرلەنگەن جەر­لەرىن انىقتاۋ بارىسىندا اۋقىمدى جۇمىستار جۇرگىزدى. ارحيۆتىك دەرەكتەردى جيناستىرا وتىرىپ اپەنيننىڭ سولتۇستىك-شىعىسىن ازات ەتۋدە “ورىس باتالونىنىڭ” قۇرامىندا 104 كەڭەس جاۋىنگەرىنىڭ قازا تاپقانىن, ونىڭ 36-سى قازاق ەكەنىن انىقتادى. ەسكەرتكىشتە سول 104 جاۋىنگەردىڭ اتى-جوندەرى لاتىن جانە كيريلليتسا ارىپتەرىمەن كورسەتىلگەن. ەسكەرتكىش-مونۋمەنت تريەست قالاسىنداعى ورتالىق اسكەري زيراتتا ورناتىلادى. وندا كورسەتىلگەن جاۋىنگەرلەر تريەست قالاسىن ازات ەتۋ كەزىندە قازا تاپقاندار. ولاردىڭ كورسەتكەن ەرلىكتەرى بولاشاق ۇرپاققا ۇلگى-ونەگە بولماق. ريم. قۇلپىتاستاعى جاۋىنگەرلەر ءتىزىمى 1.             اگازەدە ريزا AGAZEDE ءRىZA 20.08.1944 2.             ازيزوۆ بايرام ءAZىZOV BAJRAM 18.12.1943 3.             الەكسەەۆ يا. دميتري ALEKSEJEV J. ءDMىTRىJ 30.04.1945 4.             الەسكەروۆ كەريم گۋسەين – بالا ALESKEROV ءKERىM ءGUSEىN –BALA 01.05.1945 5.             التاەۆ اتابەردي ALTAJEV ءATABERDى 11.10.1944 6.             الپاروۆ كەنجيباي ALJPAROV ءKENŽىBAJ 01.05.1945 7.             امانوۆ داۆلەد AMANOV DAVLED 02.05.1945 8.             انكين س. الەكسەي ءANKىN S. ALEKSEJ 01.04.1945 9.             انچيكوۆ گ. نيكولاي ءANCىKOV G. ءNىKOLAJ 02.05.1945 10.           ارسەنتين گ. يۆان ءARSENTىN G. ءىVAN 29.03.1945 11.           ارشانوۆ م.ميحايل ARŠANOV M. ءMىAHAىL 19.01.1944 12.           اسانوۆ اسكەز ASANOV ASKEZ 21.06.1944 13.           اتاباەۆ تاميزباي ATABAJEV ءTAMىZBAJ 14.07.1944 14.           باباەۆ امان BABAJEV AMAN 14.05.1944 15.           باگاراموۆ حايداز BAGARAMOV HAJDAZ 19.02.1944 16.           بايراموۆ شاميل BAJRAMOV ءSAMىLJ 14.03.1945 17.           بايشۋگەنوۆ دانابەك BAJŠUENOV DANABEK 01.05.1945 18.           باليەۆ الي ءBALىJEV ءALى 27.11.1944 19.           بارانيۋك م. ۆاسيلي BARANJUK M. ءVASىLJ 10.1944 20.           باحيتوۆ دجانيبەك ءBAHىTOV ءDŽANىBEK 30.04.1945 21.           بەكتاسوۆ سادۋ BEKTASOV SADU 25.01.1945 22.           بەلوۆ پ. نيكولاي BELOV P. ءNىKOLAJ 22.03.1945 23.           بورامباەۆ شاياحمەت BوRAMBAJEV ŠAJAHMET 31.03.1945 24.           بۋكۋروۆ تويمبەك BUKUROV ءTOىMBEK 28.02.1945 25.           ۆەليەۆ س. ابدۋللا ءVELىJEV S. ABDULLA 02.05.1945 26.           ۆەركين ا. تەودور ءVERKىN A. TEODOR 29.04.1945 27.           ۆوروشيلوۆ ك. لەونيد ءVOROŠىLOV K. ءLEONىD 02.04.1945 28.           گاۆريكوۆ ك. الەكسەي ءGAVRىKOV K. ALEKSEJ 19.02.1944 29.           گريگوريان م. اۆەتيك ءGRىGORJAN M. ءAVETىK 01.05.1945 30.           گۋسەۆ الەكسەي GUSJEV ALEKSEJ 25.05.1944 31.           گۋسەينزادە گانيفا وگلي GUSEJN ZADE ءGANىFA ءOGLى 02.11.1944 32.           گۋسەينوۆ پەريدۋم GUSEJNOV ءPERىDUM 21.06.1944 33.           داۆيدوۆ ياكۋب ءDAVىDOV JAKUB 21.06.1944 34.           دانيلەۆسكي ل. انتون ءDANىLEVSKىJ L. ANTON 22.04.1945 35.           دونچەنكو د. يۆان DONCENKO D. ءىVAN 11.07.1944 36.           ەجوۆ گ. الەكساندر EZŠOV G. ALEKSANDR 02.05.1945 37.           جاكسيمبەتوۆ كاجياحمەت ءŽAKSىMBETOV ءKAŽىAHMET 21.06.1944 38.           ەرجانوۆ تۋلەش ءىRŽANOV TULEŠ 02.04.1944 39.           يساكوۆ ۆ. سەمەن ءىSAKOV V. SEMJON 29.04.1945 40.           يساكوۆ ورونباي ءىSAKOV ORONBAJ 29.04.1944 41.           كابانتاروۆ يۋ. لەونيد KABANTAROV J. ءLEONىD 01.11.1943 42.           كازانتسەۆ ن. الەكساندر KAZANCEV N. ALEKSANDR 05.12.1944 43.           كاسۋموۆ ك. ميحايل KASUMOV K. ءMىHAىL 27.01.1945 44.           كاۋنباەۆ كاليك KAUNBAJEV ءKALىK 25.02.1945 45.           كوجاحمەتوۆ جاكسىلىك KOŽAHMETOV ءŽAKSىLىK 05.1945 46.           كوزلوۆ ي. يگور KOZLOV ءى. ءىGORىJ 26.02.1945 47.           كوكوۆ ۆ. ۆاسيلي KOKOV V. ءVASىLJ 22.07.1944 48.           كراۆچەنكو س. الەكسەي KRAVCENKO S. ALEKSEJ 25.12.194 49.           كۋليەۆ مازاحيز ءKULىJEV ءMAZAHىZ 02.10.1944 50.           كۋلاميروۆ سابيت- سەرگەي ءKULJAMىROV ءSABىT-SERGEJ 19.02.1944 51.           كۋلنازاروۆ دجۋمانازاز KULJNAZAROV DŽUMANAZAZ 02.04.1944 52.           كۋربانوۆ كاسىم KURBANOV ءKASىM 26.04.1945 53.           كۋتيگاداموۆ راحيمجان ءKUTىGADAMOV ءRAHىMŽAN 09.02.1945 54.           ماەۆسكي ن. پاۆەل ءMAJEVSKىJ N. PAVEL 21.06.1944 55.           مايدجاحانوۆ سايلاۋبەك MAJDŽAHANOV SAJLAUBEK 02.04.1944 56.           ماكاجەۆ پ. ميحايل MAKAJEV P. ءMىHAىL 23.01.1944 57.           ماكسيموۆ ا. دجاماللاددين ءMAKSىMOV A. ءDŽAMALLADDىN 29.04.194 58.           ماتۆەەۆ ي. پەتر MATVEJEV ءى. PETR 17.03.1945 59.           ماحمۋتوۆ شاباي MAHMUTOV ŠABAJ 02.05.1945 60.           ماشونكين گرەگوري ءMAŠONKىN ءGREGORىJ 31.03.1945 61.           مەلچيكوۆ ي. ەگور ءMELJCىKOV ءى. EGOR 01.05.1945 62.           مۋزاتوۆ كامبار MUZATOV KAMBAR 31.03.1945 63.           ميززادجانوۆ ميززادجان ءMىZZADŽANOV ءMىZZADŽAN 02.04.1944 64.           مۋشكەتوۆ ۆ. ۆاسيلي MUŠKETOV V. ءVASىLJ 24.03.1945 65.           مۋشكەتوۆ د. ۆاسيلي MUŠKETOV D. ءVASىLJ 21.01.1945 66.           نيكيتين گ. الەكسەي ءNىKىTىN G. ALEKSEJ 14.03.1945 67.           نيكيفوروۆ ن. نيكولاي ءNىKىFOROV N. ءNىKOLAJ 22.03.1945 68.           پاستۋحوۆ ف. ۆاسيلي PASTUHOV F. ءVASىLىJ 26.02.1945 69.           پوپوۆ م. يۆان POPOV M. ءىVAN 25.12.1944 70.           پوپريدۋحين ە. پەتر ءPOPRىDUHىN E. PETR 26.04.1945 71.           پروتسەنكو س. ۆاسيلي PROCENKO S. ءVASىLJ 19.02.1944 72.           پۋگاچەۆ ە. ۆلاديمير PUGACOV E. ءVLADىMىR 01.04.1945 73.           راديونوۆ ت. ميحايل ءRADىONOV T. ءMىHAىL 26.02.1945 74.           راحيمباەۆ يۋنۋسبەك ءRAHىMBAJEV JUNUSBEK 27.05.1944 75.           روسينسكي م. الەكساندر ءROSىNSKىJ M. ALEKSANDR 01.05.1945 76.           ساديكبەكوۆ ابلكايم ءSADىKBEKOV ءABLKAىM 01.05.1945 77.           ساديكوۆ بەنسەنباي ءSADىKOV BENSENBAJ 29.04.1945 78.           ساليموۆ ماحمەت ءSALىMOV MAHMET 14.07.1944 79.           سەرەبرياكوۆ س. تيموفەي SEREBRJAKOV S. ءTRىMOFEJ 31.03.1945 80.           سەريكوۆ ەسكەندير ءSERىKOV ءESKENDىR 05.1945 81. سوروكين ت. ميحايل ءSOROKىN T. ءMىHAىL 19.02.1944 82. ستەنبەرسكي س. نيكولاي ءSTENBERSKىJ S. ءNىKOLAJ 02.05.1945 83. سۋسپيتسين ي. گريگوري ءSUSPىCىN ءى. ءGRىGORىJ 17.04.1944 84. سۋحينين پ. ميحايل ءSUHىNىN P. ءMىHAىL 25.03.1945 85. تازەنكوۆ اندرەي TAZENKOV ANDREJ 11.1943 86. تاليموۆ اريپ ءTALىMOV ءARىP 02.04.1944 87. تەرگمەسوۆ تۋرگازي TERGMESOV ءTURGAZى 25.10.1944 88. تيموشەۆسكي گ. سەرگەي ءTىMOŠEVSKىJ G. SERGEJ 23.04.1945 89. تكاچەنكو ل. كونستانتين TKACENKO L. ءKONSTANTىN 23.03.1945 90. فەدوروۆ يا. ميحايل FEODOROV J. ءMىHAىL 29.04.1945 91. فەدوتوۆ ا. پەتر FEDOTOV A. PETR 23.03.1945 92. فومەنكو ف. نيكولاي FOMENKO F. ءNىKOLAJ 01.09.1944 93. حايداروۆ يسمايل HAJDAROV ءىSMAىL 26.10.1944 94. حامزين سەيداگولي ءHAMZىN ءSEJDAGOLى 04.04.1945 95. حولمانوۆ دەلمۋراد HOLMANOV DELJMURAD 23.12.1944 96. حۋدايبەرگەنوۆ بايمۋحاممەد HUDAJBERGENOV BAJMUHAMMED 15.01.1945 97. چاپونيس يۋرچەس يوناس ءCAPONىS JURCES JONAS 25.12.1945 98. شانيازوۆ دجامال ءŠANىJAZOV DŽAMAL 15.06.1944 99. شاراپوۆ م. نيكولاي ŠARAPOV M. ءNىKOLAJ 26.02.1945 100. شيكارەۆ ا. پەتر ءŠىNKARJEV A. PETR 06.11.1943 101. شۋتيكوۆ ە. ۆاسيلي ءŠUTىKOV E. ءVASىLىJ 02.02.1945 102. ەديلوۆ ورازالي ءEDىLOV ءORAZALى 03.05.1945 103. يۋرچەنكو ن. تروفيم JURCENKO N. ءTROFىM 20.07.1944 104. يۋششەنكو ت. پەتر JUŠCENKO T. PETR 01.05.1945 يۋگوسلاۆيا حالىق-ازاتتىق ارمياسى 9-كورپۋسى قۇرامىنداعى “ورىس باتالونىندا” قازا تاپقان قازاق جاۋىنگەرلەرىنىڭ ءتىزىمى № اتى-ءجونى جالپى قازا تاپ- جەرلەنگەن ەسكەرتۋلەر تىزىمدە- قان جىلى ەلدى گى ءنومىر مەن ايى مەكەن اتاۋى 1. اليپاروۆ كەنجيباي 90 01.05.1945 ءOpcىne (Trst) 2. التاەۆ اتابەردى 59 11.10.1944 Hotedersca 3. امانوۆ داۋلەت 41 02.05.1945 ءOpcىne (Trst) ق.يسابايدىڭ ءتىزىمى بويىنشا 4. اسانوۆ اسكەز 23 21.06.1944 ءVىpava 5. اتاباەۆ تامىزباي 25 14.07.1944 Kanalska ءdolىna, Desklo 6. باباەۆ امان 18 14.05.1944 Postojna, vas ءSlavىna 7. بايشۋەنوۆ دانابەك 45 01.05.1945 ءOpcىne (Trst) ق.يسابايدىڭ ءتىزىمى بويىنشا 8. باليەۆ الي 52 27.11.1944 ءVىpavska ءdolىna, kraj Osek 9. باحيتوۆ جانيبەك 55 30.04.1945 Stanjel ق.يسابايدىڭ ءتىزىمى بويىنشا 10. بورانباەۆ شاياحمەت 36 31.03.1945 Zadlog ق.يسابايدىڭ ءتىزىمى بويىنشا 11. بۋكۋروۆ تويمبەك 51 28.02.1945 Trnovo, ءTrnovskى gozd 12. ەديلوۆ ورازالى 32 03.05.1945 ءOpcىne ءprى Trstu 13. ەرجانوۆ تۋلەس 17 02.04.1944 Spodnja ءىdrىja 14. جاكسىمبەتوۆ كاجىاحمەت 42 21.06.1944 ءVىpava 15. يساكوۆ ورونباي 20 29.04.1944 Spodnja ءىdrىja 16. كاۋنباەۆ حاليك 47 25.02.1945 ءVىpava, kraj Ravne ق.يسابايدىڭ ءتىزىمى بويىنشا 17. كۋدايبەرگەنوۆ بايمۋحاممەد 40 15.01.1945 Notranjskam 18. كۋلجاميروۆ سابيت 19 19.02.1944 ءBenecىa 19. كۋلمازاروۆ دجۋمانازاز 14 02.04.1944 Spodnja ءىdrىja 20. كۋربانوۆ كاسىم 92 26.04.1945 ءOtlىce 21. كۋتىگاداموۆ راحيمجان 26 09.02.1945 Predmeja, ءTrnovskى gozd 22. مايدجاحانوۆ سايلاۋبەك 31 02.04.1944 Spodnja ءىdrىja 23 ماحمۋتوۆ ساباي 89 02.05.1945 ءOpcىne (Trst) 24. مۋراتوۆ كامبار 39 31.03.1945 Zadlog, ءTrnovskى gozd ق.يسابايدىڭ ءتىزىمى بويىنشا 25. راحيمباەۆ جۋنۋسبەك 29 27.05.1944 Spodnja ءىdrىja, Cerknem 26. سادىكوۆ بەنسەنباي 46 29.04.1945 ءVىpava, vas Male Zable 27. ساليموۆ ماحمەت 21 14.07.1944 Kanalska ءdolىna, Desklo 28. تەرگمەسوۆ تۋرگازى 35 25.10.1944 Gaberk 29. حايداروۆ يسمايل 50 26.10.1944 Gabrku na Gorejnskem 30. حامزين سەيدەگالي 37 04.04.1945 ءPecىne ق.يسابايدىڭ ءتىزىمى بويىنشا 31. حولمانوۆ دەلمۋراد 38 23.12.1944 Lokve, ءTrnovskى gozd 32. شانيازوۆ دجامال 30 15.06.1944 Avcja 33. كوجاحمەتوۆ جاكسىلىك ق.يسابايدىڭ ءتىزىمى بويىنشا 34. ساديبەكوۆ ابيلحايم 15 01.05.1945 ءOpcىne ءprى Trstu ق.يسابايدىڭ سادىربەكوۆ ابلكايم ءتىزىمى بويىنشا 35. سەريكوۆ ەسكەندير ق.يسابايدىڭ ءتىزىمى بويىنشا 36. بەكتاسوۆ سادۋ الماز حامزاەۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ يتالياداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى
سوڭعى جاڭالىقتار