نوۆوسوكولنيكيدەگى بەس كۇن نەمەسە «باتىرلاردى ۇلىقتاۋدى قازاقتاردان ۇيرەنۋ كەرەك»
سارسەنبى, 9 مامىر 2012 7:32
بۇدان 39 جىل بۇرىن...
… ءيا, بۇدان ءدال 39 جىل بۇرىن, ياعني 1973 جىلدىڭ كوكتەمىندە كەنتاۋ قالاسىنداعى №2 مەكتەپ-ينتەرناتتىڭ 5-ءشى سىنىپ وقۋشىلارى 20 توننا مەتالل سىنىقتارىن جيناپ, كەنتاۋداعى ەكسكاۆاتور جاساۋ زاۋىتىنا ءاليا مولداعۇلوۆا اتىنداعى ەكسكاۆاتور قۇراستىرۋعا تاپسىرىس بەرەدى. زاۋىت جۇمىسشىلارى كورسەتىلگەن مەرزىمگە ەكسكاۆاتور جاساعان سوڭ, ونى باتىر قىزىمىز مايداندا قازا تاپقان رەسەيدىڭ پسكوۆ وبلىسى نوۆوسوكولنيكي اۋدانىنىڭ ەڭبەككەرلەرىنە سىيلىق رەتىندە جىبەرەدى. ونىڭ كابيناسىنا پيونەر ءتوس بەلگىسىنىڭ سۋرەتى سالىنىپ, استىنا: «قازاق سسر-ى, كەنتاۋ قالاسىنداعى №2 مەكتەپ-ينتەرناتتىڭ 5-ءشى سىنىپ وقۋشىلارىنان» دەگەن قولتاڭبا قالدىرادى.
سارسەنبى, 9 مامىر 2012 7:32
بۇدان 39 جىل بۇرىن...
… ءيا, بۇدان ءدال 39 جىل بۇرىن, ياعني 1973 جىلدىڭ كوكتەمىندە كەنتاۋ قالاسىنداعى №2 مەكتەپ-ينتەرناتتىڭ 5-ءشى سىنىپ وقۋشىلارى 20 توننا مەتالل سىنىقتارىن جيناپ, كەنتاۋداعى ەكسكاۆاتور جاساۋ زاۋىتىنا ءاليا مولداعۇلوۆا اتىنداعى ەكسكاۆاتور قۇراستىرۋعا تاپسىرىس بەرەدى. زاۋىت جۇمىسشىلارى كورسەتىلگەن مەرزىمگە ەكسكاۆاتور جاساعان سوڭ, ونى باتىر قىزىمىز مايداندا قازا تاپقان رەسەيدىڭ پسكوۆ وبلىسى نوۆوسوكولنيكي اۋدانىنىڭ ەڭبەككەرلەرىنە سىيلىق رەتىندە جىبەرەدى. ونىڭ كابيناسىنا پيونەر ءتوس بەلگىسىنىڭ سۋرەتى سالىنىپ, استىنا: «قازاق سسر-ى, كەنتاۋ قالاسىنداعى №2 مەكتەپ-ينتەرناتتىڭ 5-ءشى سىنىپ وقۋشىلارىنان» دەگەن قولتاڭبا قالدىرادى. سول جىلدىڭ 12 ماۋسىمىندا سىنىپ جەتەكشىسى ابدەن تۇرجانوۆ باستاعان التى وقۋشى پسكوۆ جەرىنە بارىپ, نوۆوسوكولنيكي قالاسىنىڭ ورتالىق الاڭىندا سول ەكسكاۆاتوردى ءجۇرگىزۋشى الەكساندر اربۋزوۆقا سالتاناتتى تۇردە تابىستايدى. ەرتەڭىنە وسى اۋداننىڭ كازاچيحا سەلوسىندا ورنالاسقان ءاليا اپالارىنىڭ بەيىتىنە گۇل شوقتارىن قويىپ, تاعزىم ەتەدى. قازاقستاندىق دەلەگاتسيا وسى ساپاردا ءمانشۇك اپالارى جەرلەنگەن نەۆەل قالاسىنداعى ورتالىق ساياباقتاعى باتىر بەيىتىنە دە گۇل شوقتارىن قويىپ, قايسار قىزدىڭ ەرلىگىنە باس ءيىپ قايتادى.
مىنە, سول يگى باستامانى جالعاستىرۋ ماقساتىندا 2010 جىلى سونداعى نوۆوسوكولنيكيگە بارعان وقۋشىنىڭ ءبىرى, (ول كەزدە 12 جاستا) بۇگىندە م.تىنىشباەۆ اتىنداعى قازاق كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا اكادەمياسىنىڭ اۆتوموبيلدەر, جول تەحنيكاسى جانە ستاندارتتاۋ كافەدراسىنىڭ دوتسەنتى كەڭەس ءجۇسىپوۆتىڭ ۇيىمداستىرىپ, جەتەكشىلىك ەتۋىمەن تاسىمالداۋدى ۇيىمداستىرۋ جانە لوگيستيكا فاكۋلتەتىنىڭ 3-4-ءشى كۋرس ستۋدەنتتەرى ا.ساندىباەۆ, ا.ساليكوۆ, د.باقىتبەك ۇلىمەن قىستىڭ قاقاعان ايازىندا الىستاعى نوۆوسوكولنيكيگە جولعا شىعادى. ولار بۇل ساپارلارىن ۇلى وتان سوعىسىنىڭ 65 جىلدىعىنا, ءاليا اپالارىنىڭ 85 جاسقا تولۋى مەن ۇلاعاتتى ۇستاز ءا.تۇرجانوۆتىڭ 90 جىلدىعىنا ارنايدى.
– ول كەزدەگى مۇعالىمدەردە وقۋشىلاردىڭ پاتريوتتىق سەزىمىن وياتىپ, وتاندى سۇيۋگە تاربيەلەۋدە ىقىلاستارى شىنايى بولاتىن, – دەيدى قانشاما جىل وتسە دە نوۆوسوكولنيكتەرمەن بايلانىسىن ۇزبەي, حابارلاسىپ تۇرۋدى داستۇرگە اينالدىرعان كەڭەس ءامىرلى ۇلى. – مەكتەپ-ينتەرناتتىڭ ءتاربيەشىسى ابدەن تۇرجانوۆ اعايىمىز ءبىزدىڭ سىنىپتى 1968 جىلى قابىلداپ, 1978 جىلى ۇيادان ۇشىرعان اياۋلى ۇستازىمىز ەدى. ءوزى ءى-ءشى پريبالتيكا مايدانىندا شايقاسقان, سوعىس ارداگەرى, 1981 جىلى 61 جاسىندا دۇنيەدەن وزدى.
كەڭەس ءامىرلى ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, نوۆوسوكولنيكي اۋدانىنىڭ تۇرعىندارى ءار جىلدىڭ 28-29 قاڭتارىندا وزدەرىن نەمىس باسقىنشىلارىنان ازات ەتكەن تاريحي كۇندى اتاپ ءوتىپ, وسى ۇرىستا جاندارىن پيدا ەتكەندەردى ەسكە الۋدى داستۇرگە اينالدىرعان. ۇلى جەڭىستىڭ 65 جىلدىعىنا وراي جەرگىلىكتى اكىمشىلىك پەن جەرگىلىكتى «نوۆوسوكولنيچەسكي كراي» جانە «نەۆەلسكي ۆەستنيك» گازەتتەرىنىڭ ۇجىمدارى وسى مەرەكەلىك شاراعا ك.ءجۇسىپوۆ قىزمەت جاسايتىن اتالمىش اكادەميادان دا دەلەگاتسيا شاقىرادى. بۇل شاقىرتۋدى قۇپ العان اكادەميا رەكتورى ادىلبەك بوتابەكوۆ جەڭىستىڭ 65 جىلدىعى قارساڭىندا قوس باتىر قىزىمىزعا بارىپ, قۇرمەت كورسەتىپ, ءتاۋ ەتىپ قايتۋدى ازاماتتىق بورىشتارى ساناپ, كەڭەس ءامىرلى ۇلىمەن بىرگە ءۇش ستۋدەنتكە ءىسساپارعا بارىپ كەلۋگە رۇقسات ەتىپ, قارجىلاي كومەك كورسەتەدى. وسىلايشا, قازاق ەلىنىڭ اتىنان قوس باتىر قىزىمىزدىڭ ءارۋاعىنا تاعزىم ەتىپ قايتۋدى پارىز ساناعان دەلەگاتسيا مۇشەلەرى ۇلكەن ساپارعا اتتانادى.
كۇندەلىك سويلەگەندە…
24 قاڭتار. ساپارىمىزدى ءاليانىڭ تۋعان جەرى – اقتوبە قالاسىنان باستاۋدى ءجون كوردىك. ونىڭ ۇستىنە دەلەگاتسيا مۇشەسى اسلان ەسىمدى دومبىراشى جىگىتىمىز كانيكۋل كەزىندە اقتوبەدە بولاتىن. اقتوبەدە قىس قاھارىنا مىنگەن, قۇرعاق اياز ۇرىپ تۇر. اسەم اقتوبەنى ارالاي كەلە, قالانىڭ ورتالىعىندا ورنالاسقان ءاليا اپامىزدىڭ ەسكەرتكىشىنە گۇل شوقتارىن قويىپ, ەرلىگىنە باس يدىك. كەشكىلىك اقتوبە-ماسكەۋ پوەزىنا وتىرىپ, رەسەيگە قاراي جول تارتتىق.
27 قاڭتار. تاڭعى ساعات 9.40-تا نوۆوسوكولنيكي قالاسىنا كەلىپ تۇستىك. ءبىزدى اۋداندىق گازەتتىڭ باس رەداكتورى ا.سۆەرلوۆا, اۋداندىق جاستار ءىسى جانە سپورت ءبولىمىنىڭ باستىعى ك.لەسيكوۆ جانە مەكتەپ مۇعالىمى ن.بارانوۆا قارسى الىپ, قوناق ۇيگە ورنالاستىردى. ءارى قارايعى جۇمىسىمىزدىڭ بارلىعى الدىن-الا دايىندالىپ قويعان باعدارلاما بويىنشا ءجۇردى. تۇسكە دەيىن ۆەنوكتار ساتىپ الىپ, الدىن-الا ەلدەن دايىنداپ اپارعان لەنتالاردى بايلاپ, كەلەسى كۇنگى ءىس-شارالارعا ازىرلەپ قويدىق. Cاعات 13.00-تە ستۋدەنتتەرىم بولاشاق تەمىر جول سالاسىنىڭ ماماندارى بولعاندىقتان, قالاداعى تەمىر جول ۆاگوندارىنىڭ دوڭگەلەك جۇپتارىن جوندەۋ زاۋىتىنىڭ تسەحتارىمەن تانىستىق. تۇستەن كەيىن اۋداندىق ورتالىق كىتاپحانادا وتكەن «ناش كراي ۆ زەركالە يستوري» اتتى كەشتىڭ قوناعى بولدىق.
28 قاڭتار. تاڭەرتەڭگى ساعات 10.00-دا قالالىق №1 مەكتەپتە ۇلى جەڭىستىڭ 65 جىلدىعىنا جانە اۋدان مەن قالانىڭ باسقىنشىلاردان ازات ەتىلۋىنىڭ 66 جىلدىعىنا وراي ۇيىمداستىرىلعان اۋداندىق بالالار كونفەرەنتسياسىنا قاتىستىق. تۇستەن كەيىن اۋدان ورتالىعىنان 30 شاقىرىم جەردە ورنالاسقان ناسۆا سەلوسىنىڭ اۋىل مەكتەبىندەگى ءاليا مۇراجايىمەن تانىسىپ, اكەلگەن سىيلىقتارىمىزدى تابىس ەتتىك. ناسۆادان 7 شاقىرىم جەردەگى موناكوۆو سەلوسىنداعى باۋىرلاستار زيراتىندا ورنالاسقان ءاليا بەيىتىنە جەرگىلىكتى مەكتەپ وقۋشىلارىمەن بىرگە ۆەنوك پەن گۇل شوقتارىن قويىپ, باتىردىڭ ارۋاعىنا قۇران باعىشتادىق. ناسۆا سەلوسىنىڭ باسشىسى ن.مويسەەۆ جاستارعا سول 1944 جىلدىڭ ايازدى قاڭتارىندا ناسۆا ستانساسى ءۇشىن بولعان كەسكىلەسكەن ۇرىستار جايلى ەستەلىكتەر ايتتى.
29 قاڭتار. ەرتەڭگىسىن اۋدان باسشىسى ۆ.سولوۆەۆتىڭ قابىلداۋىندا بولىپ, ول كىسىگە ارنايى العان سىيلىعىمىزدى, رەكتوردىڭ جولداعان حاتىن تابىس ەتتىك. ساعات 12-دە جەڭىستىڭ 65 جىلدىعىنا جانە اۋدان مەن قالانىڭ باسقىنشىلاردان ازات ەتىلۋىنىڭ 66 جىلدىعىنا ارنالعان ەڭ نەگىزگى شارا – سالتاناتتى ميتينگكە قاتىسىپ, ماڭگىلىك الاۋعا, سونان سوڭ قالا ورتالىعىندا ورنالاسقان ءاليا ەسكەرتكىشىنە ۆەنوكتار قويىپ, باسىمىزدى ءيىپ, تاعزىم ەتتىك. سول جەردە وبلىستىق تەلەارناعا سۇحبات بەرىپ, ونى كەشكىلىك تەلەديداردان كوردىك.
تۇسكى ۇزىلىستەن سوڭ اۋداندىق جەتىم بالالار ۇيىنە بارىپ, قايىرىمدىلىق اكتسياسىن وتكىزدىك. وسىدان 37 جىل بۇرىنعى كەنتاۋداعى وترياد مۇشەسىنىڭ ءبىرى, قازىرگى الماتىداعى «ابدي» كەڭسە تاۋارلارى فيرماسىنىڭ پرەزيدەنتى ابدىبەك بيمەنديەۆتىڭ امانات ەتكەن 10000 ءرۋبلىن بالالار ءۇيىنىڭ ديرەكتورى ە.شنيۋكات حانىمعا تاپسىردىق. ول كىسى بۇل قوماقتى قارجىنى بالالار ءۇيىنىڭ جوندەۋ جۇمىستارىنا جۇمسايتىندىعىن ايتىپ, فيرما قىزمەتكەرلەرىنە, بۇكىل قازاق حالقىنا ريزاشىلىعىن ءبىلدىرىپ, العىسىن ايتتى.
30 قاڭتار. تاڭعى استان سوڭ مانشۇك اپامىزدىڭ جاتقان جەرى – ەجەلگى نەۆەل قالاسىنا جول تارتتىق. كۇن سەنبى بولسا دا, ءبىزدى اۋدان باسشىسىنىڭ ورىنباسارى و.مايوروۆ جانە اۋداندىق «نەۆەلسكي ۆەستنيك» گازەتىنىڭ رەداكتورى و.گەراسيموۆا قۇشاق جايا قارسى الدى. سول كىسىلەرمەن قالانىڭ ورتالىق پاركىندەگى اپامىزدىڭ بەيىتىنە جانە م.مامەتوۆا كوشەسىندە ورنالاسقان ەسكەرتكىشىنە گۇل قويىپ, باس ءيىپ, قۇران باعىشتادىق. سونداي-اق اقىن ە.يۆانوۆتىڭ ءمانشۇككە ارناعان ولەڭىن وقىدىم. نەۆەلدەگى اۋداندىق ولكەتانۋ مۇراجايىن ارالاپ, باتىر قىزىمىزدىڭ ءومىرى مەن ەرلىگى جايلى ءبىراز ماعلۇماتتار بىلدىك.
31 قاڭتار. ساپارىمىزدىڭ نەگىزگى ماقساتى – قوس باتىر اپامىزدى ەسكە الىپ, ولارعا تاعزىم ەتۋ بولعاندىقتان, ءساتى ءتۇسىپ, ماسكەۋدەگى ءاليا مولداعۇلوۆا اتىنداعى №891 مەكتەپكە دە سوعا كەتۋدى جوسپارلاعانبىز. مۇندا دا ءاليا مۇراجايىنا اكەلگەن سىيلىقتارىمىزدى تاپسىرىپ, مەكتەپ اۋلاسىنداعى ءاليا ەسكەرتكىشىنە گۇل شوقتارىن قويدىق.
ەرلىككە قاشاندا تاعزىم
ءار سوعىس ءوز باتىرىن تۋدىرادى دەپ جاتادى. ال باتىرلىق – ول حالىققا ورتاق قازىنا. ونداي اتاق-داڭق ەلدىڭ, ۇلتتىڭ ماقتانىشى رەتىندە عاسىرلارعا قىزمەت جاسايدى. ماسەلەن, وسىدان 39 جىل بۇرىن نەبارى ون ەكى جاستا, ال بۇگىندە جىگىت اعاسى كەڭەس ءامىرلى ۇلىنىڭ قازاق قىزدارىنان شىققان قوس باتىر – ءاليا مەن مانشۇكتى ءوزىنىڭ جۇرەگىنە مەنشىكتەپ, سوناۋ جەردىڭ تۇبىنە بارىپ, ولاردىڭ ارۋاقتارىنا قۇرمەت كورسەتىپ قايتۋىنىڭ ءوزىن باتىرلىق سانار ەدىك. ءتىپتى, كەڭەس باۋىرىمىزعا: «ءاليا ساعان كىم بولادى؟ نەمەنەگە جۇگىرىپ ءجۇرسىڭ؟ تۋىستارى نەگە جۇگىرمەيدى؟ اقتوبە قايدا, كەنتاۋ قايدا؟..» دەگەندە: «قالاي كىمدەر؟ ءاليا مەن مانشۇك مۇقىم قازاققا ورتاق باتىرىمىز ەمەس پە؟ ون جەتىدە ءبىر گ ۇلى اشىلماعان بويجەتكەندەردىڭ سوعىسقا وزدەرى سۇرانىپ بارىپ, اجالمەن بەتپە-بەت كەلىپ, وتان ءۇشىن, ەل مەن جەر ءۇشىن ەرلىكپەن قىرشىن جانىن قيعان اپالارىمىزعا قانداي قۇرمەت كورسەتسەك تە ارتىقتىق ەتپەيدى» دەپ جاۋاپ بەرسە, تىپتەن تۇسىنبەيتىندەرگە «ءاليا مەن مانشۇك مەنىڭ ناعاشىلارىم» دەپ قۇتىلاتىن كورىنەدى.
بىلگەن ادامعا وسىدان 39 جىل بۇرىن كەنتاۋلىقتاردىڭ الياعا ارناپ نوۆوسوكولنيكيگە اپارعان ەكسكاۆاتورى قۇرمەتتىڭ قۇرمەتى ەدى. ال ول جاقتاعى اعايىنداردىڭ دا ۇمىتپاي, وسىدان پالەن جىل بۇرىن سىيلاعان البومدارىن ءاليا مۇراجايىندا سول قالپىندا ساقتاۋىنىڭ, بولماسا اراعا سونشاما جىل سالىپ سونداعى ەكسكاۆاتور ءماشينيسىن تاۋىپ الىپ, ءدۇيىم جۇرتتىڭ الدىندا تۋعان ادامدار سياقتى قۇشاقتاسىپ, ءبىر-بىرلەرىنە سىي-سياپات جاساۋلارى دا, ەرلىكتىڭ كىمگە بولسا دا ورتاق ەكەنىن كورسەتىپ وتىرعان جوق پا. ءيا, كەزىندە وسىناۋ ميعا سىيا قويمايتىن ءىس-شاراعا ۇيىتقى بولعان كەنتاۋلىقتاردىڭ ءىس-ارەكەتىنىڭ ءوزى دە ەرلىككە پارا-پار ەدى. ءتىپتى نوۆوسوكولنيكيگە بارعان ساپاردا دەلەگاتسيا مۇشەلەرى اپارعان سىيلىقتاردىڭ ەڭ قوماقتى قارجىسىن سونداعى بالالار ۇيىنە تابىس ەتۋدى اماناتتاعان ەلىمىزگە تانىمال «ابدي» فيرماسىنىڭ پرەزيدەنتى, كەنتاۋ مەكتەبىنىڭ تۇلەگى ابدىبەك بيمەنديەۆكە دە ايتار العىستارى شەكسىز. جەزتاڭداي ءانشىمىز روزا رىمباەۆانىڭ ورىنداۋىنداعى ايگىلى «ءاليا» ءانىنىڭ اۋەنىن جازعان سەيدوللا بايتەرەكوۆتىڭ دە كەنتاۋلىق ەكەنىن ءبىرىمىز بىلسەك, ءبىرىمىز بىلە قويماسپىز. ال كەنتاۋ قالاسىندا ر.رىمباەۆانىڭ باسشىلىعىمەن ەكى جىلدا ءبىر رەت ءوتىپ تۇراتىن «ءاليا» اتتى جاستاردىڭ ءان فەستيۆالىن ايتار بولساق, ول دا ماقتان تۇتۋعا بولاتىن جايت. سونداي-اق وعان ەلباسىنىڭ «100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا» باعدارلاماسى بويىنشا 2009 جىلدىڭ جاڭا وقۋ جىلىندا ىسكە قوسىلعان كەنتاۋداعى 600 ورىندىق ءاليا مولداعۇلوۆا اتىنداعى №19 مەكتەپتى قوسىڭىز.
– جالپى نوۆوسوكولنيكي حالقى ءبىزدىڭ كەنتاۋدى جاقسى بىلەدى دەسەم قاتەلەسپەگەن بولار ەدىم, – دەيدى كەڭەس باۋىرىمىز سول جولعى ساپارلارى جايلى اسەرلەرىمەن بولىسە كەلە. – بىراق, نەۆەلدە بولعانىمىزدا «مانشۇكتى ىزدەپ سوڭعى ون بەس جىل شاماسىندا ەشكىم كەلمەدى» دەگەندى نەۆەل اۋدانى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى و.مايوروۆ ءبىزدى قابىلداۋ كەزىندە ايتىپ قالدى. مانشۇك بەيىتىنىڭ باسىندا قۇران وقىپ وتىرعان كەزدە, اۋا تۇنىق بولىپ تۇرسا دا ءبىر سۋىق جەل بەتتى شارپىپ ءوتتى. ويىما و.مايوروۆتىڭ ايتقان ءسوزى ورالا كەتتى. سونداي-اق ول قالاداعى ورتالىق كوشە مەن مەكتەپكە ءمانشۇكتىڭ ەسىمى بەرىلگەنىن, جىل سايىن جەڭىس كۇنى قارساڭىندا مانشۇك اتىنداعى جۇلدە ءۇشىن قالالىق ۆەلوجارىس وتەتىندىگىن جەتكىزدى. ال قالالىق ولكەتانۋ مۇراجايىنىڭ قىزمەتكەرى الەكساندر اندرەەۆ-سنەگين دەگەن ازامات ءوزىنىڭ 2009 جىلى مانشۇككە ارناپ جاساعان گراۆيۋراسىن بىزگە سىيعا تارتتى. گازەت رەداكتورى و.گەراسيموۆا حانىم نەۆەلدىڭ جەرگىلىكتى اقىنى جۋىردا مانشۇك جايىندا پوەما جازىپ, ونى اۋداندىق گازەتتە جاريالاعاندىعى تۋرالى ايتتى.
وسى ساپاردان وزدەرىنە ەرەكشە رۋحاني كۇش-جىگەر جيناپ قايتقان دەلەگاتسيا مۇشەلەرىنىڭ ايتار اسەرلەرى دە كوپ. ماسەلەن, اسلان ساندىباەۆ: «28 قاڭتاردا ءاليا بەيىتىنىڭ باسىندا تۇرعاندا جەلمەن بىرگە قاتتى اياز بولدى, ءبىزدىڭ اقتوبەنىڭ ايازىنان دا قاتتى. سوندا ويىما كەلگەنى – سول 1944 جىلدىڭ ايازدى دا بوراندى قاڭتارىندا ءاليا اپامىزدىڭ, باسقا دا جاۋىنگەرلەردىڭ ناسۆا ستانساسى ءۇشىن قاندى شايقاستا قالاي جۇرگەندەرىن كوز الدىما ەلەستەتىپ, جەڭىستىڭ قانداي قيىندىقتارمەن كەلگەندىگىن ءتۇسىندىم» دەسە, اسحات ساليكوۆ: «سوعىس بولعان جەرلەردە باتىرلارعا بىزدەن گورى كوبىرەك قۇرمەت كورسەتىلەتىندىگىنە كوزىم جەتتى. سەبەبى, ول جەرلەردە باۋىرلاستار زيراتتارى كوپ كەزدەستى. ال ءبىزدىڭ قوس باتىر اپامىزدى پسكوۆتىقتار ەرەكشە قۇرمەتتەيتىندىگىنە كوزىم جەتتى. وعان دالەل, نوۆوسوكولنيكيدەگى مەكتەپ وقۋشىسىنىڭ الياعا, نەۆەلدىڭ جەرگىلىكتى اقىنىنىڭ مانشۇككە جىر ارناۋى, سۋرەتشى اندرەەۆ-سنەگيننىڭ سالعان گراۆيۋراسىن, ت.ب. اتاپ وتۋگە بولادى», دەيدى.
ال ءداۋىرجان باقىتبەك ۇلى بولسا: «ناسۆا ورتا مەكتەبىنىڭ مۇراجايىندا ءاليا اپامىزدان باسقا وسى ناسۆا ءۇشىن بولعان شايقاستا كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىن العان تاعى دا ءتورت ازاماتتىڭ سۋرەتتەرى ءىلۋلى تۇر. الايدا, مەكتەپ ديرەكتورى سوڭعى جىلدارى ولاردى ىزدەۋشىلەردىڭ ازايىپ كەتكەنىن, ال ءاليانى ىزدەپ قازاقستاندىقتاردىڭ ءجيى كەلەتىندىگىن اتاپ ءوتتى. سولاردىڭ ىشىندە ءوزىمنىڭ بولعانىمدى ماقتان تۇتامىن. ساپاردا كورگەن-بىلگەندەرىمدى جاتاقحاناداعى دوستارىما ءالى دە ايتىپ تاۋىسا الماي ءجۇرمىن» دەيدى.
گۇلزەينەپ سادىرقىزى.
