اقىل مەن پاراساتتىڭ ازاماتى
سەيسەنبى, 30 قازان 2012 7:13
كسرو كەزەڭىندە ءباسپاسوزدىڭ قۇدىرەتى قىلىشتىڭ جۇزىنەن دە وتكىر, ءارى… قورقىنىشتى ەدى. بارشا كەڭەس وقىرمانى, قالاسىن-قالاماسىن, اقپارات قۇرالدارىندا شىققان سان قيلى ماتەريالداردى ساياسي-يدەولوگيالىق تۇرعىدا قابىلداپ, تالقىلاپ-تالداپ جاتاتىن جانە سول ارقىلى وزدەرىنىڭ «ناعىز سوۆەت ازاماتى» ەكەنىن دالەلدەيتىن.
سەيسەنبى, 30 قازان 2012 7:13
كسرو كەزەڭىندە ءباسپاسوزدىڭ قۇدىرەتى قىلىشتىڭ جۇزىنەن دە وتكىر, ءارى… قورقىنىشتى ەدى. بارشا كەڭەس وقىرمانى, قالاسىن-قالاماسىن, اقپارات قۇرالدارىندا شىققان سان قيلى ماتەريالداردى ساياسي-يدەولوگيالىق تۇرعىدا قابىلداپ, تالقىلاپ-تالداپ جاتاتىن جانە سول ارقىلى وزدەرىنىڭ «ناعىز سوۆەت ازاماتى» ەكەنىن دالەلدەيتىن.
سول كەزدەگى تاعى ءبىر ارتىقشىلىق – مەرزىمدى باسىلىمداردا جاريالانعان ماقالالاردى عانا ەمەس, ولاردىڭ اۆتورلارىنىڭ اتى-جوندەرىن دە تاسقا باسقانداي جادىمىزدا ۇستايتىنبىز. ءار الۋان تاقىرىپقا وندىرتە قالام تارتىپ, باسپاسوزدەن تۇسپەيتىن جۋرناليست-تىلشىلەرگە قىزىعا قاراپ, ىزدەپ وقىپ, سولارعا ەلىكتەپ ءبىز دە بەدەلدى گازەتتەرگە «ماقالا» جولداپ, رەداكتسيادان «تالابىڭىز جاقسى, ءالى دە ىزدەنە ءتۇسكەنىڭىز ءجون, بۇل ماقالاڭىزدى جاريالاي المايمىز», دەگەن تىلدەي ءسوز اينا-قاتەسىز بىرنەشە رەت قايتالانىپ جازىلعان جاۋاپ حات الىپ بارىپ, ابىز شالداردىڭ «تاۋداي تالاپ بەرگەنشە, بارماقتاي باق بەرسىن» دەگەن باتاسى راس شىعار دەپ, جونىمىزگە كوشىپ, ەندىگارى «بارماقتاي باعى بار» جۋرناليستەرمەن جاعالاسپاۋعا سەرت بەرىپ, تىرشىلىگىمىزدى تىرنەكتەپ جۇرە بەرگەنبىز.
سونداي باعى بار جۋرناليستەردىڭ ءبىرى – جابال ەرعاليەۆتىڭ ەسىمىن جەتپىسىنشى جىلداردىڭ ورتا شەنىندە رەسپۋبليكالىق باسىلىم بەتتەرىنەن تانىپ-ءبىلدىم. كوكشەتاۋ ءوڭىرىنەن بۇرقىراتىپ جازىپ جاتاتىن ءتىلشىنىڭ تاقىرىپ اياسى دا ءار الۋان. جۋرناليستيكانىڭ جاۋىنگەر جانرى – اقپاراتتىق حابارلاردان باستاپ, كەڭ كولەمدى ماقالالارى, سۇيەگى مىقتى وچەركتەرى مەن پاتەتيكالىق پارمەنى زور پۋبليتسيستيكالىق شىعارمالارى ارقىلى قالىڭ وقىرماننىڭ كوزايىمىنا اينالعان ءجۋرناليستىڭ قارىمى مەن الىمىنا, قانداي تاقىرىپقا تۇرەن سالسا دا, تەرەڭنەن تەربەپ, قالىڭنان قاۋزايتىن شەبەرلىگىنە, قاراپايىم ەڭبەك ادامى جايلى جازىلعان ءدۇنيەسىنىڭ ءون بويىندا سوۆەتتىك پاتريوتيزممەن قاتار, استارلاي, تۇسپالداي توگىلگەن ۇلتتىق رۋحتىڭ, قازاقى بولمىستىڭ كورىنىس تاباتىنىنا ءتانتى بولاتىنمىن.
كوكشەنىڭ تابيعي سۇلۋلىعىن سۋرەتتەگەندە, ارقانىڭ وسىناۋ ءبىر اياۋلى ءوڭىرىن ساكەن سەيفۋلليننىڭ «كوكشەتاۋ» داستانىنان وقىپ-ءبىلىپ, قيالىمىزدا «سەكسەن كولدىڭ» ساباتىمەن سۋسىنداعان بىزدەر تۋعان جەرىمىز – سىر بويىنىڭ سارى ماسا بۋعان قاپىرىق تۇندەرى مەن قىزىل جەلى ىزىڭداعان اڭىزاق كۇندەرىن ءبىر ساتكە تالاق ەتىپ, جابالدىڭ اۋىلىنا تارتىپ كەتكىمىز كەلىپ تۇراتىن. كەزىندە گازەتكە جولداعان شيماي-شاتپاعىمىزدىڭ نەگە جاريالانبايتىنىن دا ەندى ۇققاندايمىز. ءوزى ورنەكتەگەن كوركەم تابيعاتتىڭ اياسىندا, اق قايىڭداردىڭ اراسىندا, جاسىل تاۋدى جاستانىپ, بۋراباي كولىنە اياعىن مالىپ قويىپ, ماقالا جازاتىن جابالعا ۇيىرىلمەگەندە, شىركىن شابىت, شاعىرماق كۇن شەكەسىن تەسىپ, مەكتەپتىڭ اۋلاسىندا بالاعىن ءتۇرىپ الىپ, كەسەك قۇيىپ جۇرگەن ءبىزدى قايتسىن؟! جازۋشى بولا الماعانىمىز دا سودان شىعار دەيمىز عوي باياعى…
ءوزىم ىزدەپ ءجۇرىپ وقيتىن جابال ەرعالي ۇلىنىڭ قالامگەرلىك قابىلەتىن اشقان كوگىلدىر كوكشەنىڭ تامىلجىعان تابيعاتى عانا ەمەس, سوناۋ سۇم زاماندا, وتىزىنشى جىلدارى ءبىر اۋلەتتىڭ شاڭىراعىنا ۇيىرىلگەن قاسىرەتتىڭ, ناقاق جالا مەن زارلى زاۋالدىڭ اششى زاپىرانىنان جارالعان شەرلى كۇي ەكەنىن قايدان بىلەيىن؟! اتاسى جۇمجۇما اتاقتى ناۋان حازىرەتتەن ءدارىس العان, جابالدىڭ تۋعان جەرى – قاراعاش ءوڭىرى عانا ەمەس, كوكشەنىڭ كولەمىنە بەدەلدى ءدىندار كىسى ەكەن. «قىزىلداردىڭ» قىسىمىنا شىداماي, «اشا تۇياق قالماعان» جىلدارى تۇمەن اسىپ, بوي تاسالاپ, وتىزىنشى جىلدارى بولات سەمسەر وتپەيتىن بەرەندەي بەس ۇلىمەن ەلگە ورالىپتى. ءبىر اينالدىرعان پەندەسىن شىر اينالدىرعان قيامەتتىڭ اقىرى قايدا؟ ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسقا بەس ۇلى بىرىنەن سوڭ ءبىرى اتتانىپ, مايدان دالاسىندا سونىڭ تورتەۋى حابار-وشارسىز, ۇرپاقسىز جوعالىپ, «قىرىق جىلعى قىرعىننان كەبەنەك كيىپ قايتقانى» جابالدىڭ اكەسى ەرعالي بولىپتى. اۋلەتتىڭ موينىنا اۋىرلەپ مىنگەن مەحنات وسىمەن توقتاسا نە ەتتى, قولىنا قاراعان قاريالاردى قامشى سابىنداي ءومىرى قالعاندا قالاي اش قالدىرامىن دەپ, قىرماننان ون كەلى بيدايدى رۇقساتسىز العانى ءۇشىن اناسى ءۇمىتجان ون جىلعا سوتتالىپ كەتتى. قياناتقا قارسى تۇرار ءبىر پەندە تابىلمادى-اۋ سوندا… جازانىڭ ءتورت جىلىن وتەپ, ەلگە ورالعانىمەن, ءسىبىردىڭ سارى ايازى سۇيەگىنەن ءوتىپ, وڭمەنىنە جەتكەن ءۇمىتجان انا 34 جاسىندا دۇنيەدەن باز كەشىپ كەتە بارعان. جابال ول كەزدە جەتى-اق جاستا ەدى…
ءبىر اۋلەتتىڭ باسىنان كەشكەن بۇلاعاي كەزەڭ, سىبىرلاپ ايتۋعا دا بولمايتىن, بىراق سەزىمتال جۇرەكتىڭ باسىنا شەمەن بولىپ قاتقان تاريحتىڭ اقتاڭداقتارى, پاتشالىق رەسەيدەگى ستولىپين رەفورماسى تۇسىندا جالعىز سوقاسىن سۇيرەتىپ, سۇمىرەيىپ كەلىپ, از ۋاقىتتىڭ ىشىندە قازاقتىڭ كەڭ دالاسىن قانبازار حۋتورعا اينالدىرىپ ۇلگەرگەن قيتابان مۇجىقتاردىڭ ءۇرىم-بۇتاقتارى مەن حرۋشەۆتىڭ «تىڭ يگەرۋشىلەرى» ۇرپاقتارىنىڭ قىزىل يمپەريانى ارقالانىپ, ورىستىق شوۆينيزمدى ءورشىتۋى, ءبىر كەزدە ءبىرجان سال مەن اقان سەرىنىڭ اندەرى اسپانىنىڭ استىن تولتىرعان ارقا توپىراعىندا ورىسشا «وسىمدىكتەردىڭ» قاپتاپ شىعۋى جانە سولاردىڭ تامىرىنا بايلانعان ءوزىمىزدىڭ ءاندىرباي – اندرەيلەر مەن ماقسىم – ماكسيمدەردىڭ جاتىرىنان جەرىنگەن جەتەسىزدىكتەرى… ءبارى-ءبارى جاس جابالدىڭ بويىنا كۇرەسكەرلىك رۋحىن دارىتىپ, ادىلدىك پەن تۋرالىق سياقتى زياتتى قاسيەتتى زەردەسىنە زەرەنمەن قۇيىپ, ەرتەرەك ەسەيتسە كەرەك. شامىرقانعان شىندىعىڭدى شەرەبەدەي شەرگە شايىپ الىپ, سىرتقا شىعارۋدىڭ شىتىرمان جولى – قالامگەرلىك ەكەنىن سوندا ءتۇسىندى. ءتۇسىندى دە, اق قاعاز بەتىنە ويلى ءسوز تۇسىرۋگە قۇلشىندى.
1973 جىلى كوكشە ءوڭىرىندەگى جالعىز اعا گازەت – «كوكشەتاۋ پراۆداسىنا» كىشى ادەبي قىزمەتكەر بولىپ ورنالاستى. وندىرىستەن قول ۇزبەي ءجۇرىپ, 1979 جىلى قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىن ءبىتىرىپ الدى. ودان ءارى ىزدەنۋ-ءوسۋ جىلدارى… وبلىستىق گازەت رەداكتسياسىنىڭ تاپسىرماسىن ورىنداۋمەن شەكتەلمەي, تۋعان حالقىنىڭ رۋحاني ۇلاعاتىن ۇلىقتاعان, ارقا توپىراعىندا ءومىر سۇرگەن الاش ارداقتىلارىنىڭ ونەگەسىن ورەلەگەن, تاريحي-مادەني شەجىرەنىڭ شەتىن قالعان تۇستارىن تۇسپالداعان, زامانداستارىنىڭ زيالى بولمىسىن بەينەلەگەن ماقالا, وچەرك, ەسسەلەرىن ورتالىق باسىلىمدارعا ۇسىنىپ, قالىڭ وقىرماننىڭ كەۋىلىن الدى. قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى مارقۇم ساكەن ءجۇنىسوۆتىڭ: «ازامات رەتىندە سىيلاس, قالامگەر رەتىندە سىرلاس جابال ەرعالي ۇلىنىڭ جان دۇنيەسىندەگى تۋعان ەلگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىك پەن قۇرمەت, ارماندى ماقسات پەن ادال نيەت وزگە دە جىگىتتەردىڭ ءجۇرەگىنەن تابىلا بەرسە, وسىناۋ كوكشەنىڭ كولەمى كوك كىلەمدەي بولىپ ماڭگى كوگەرە بەرەتىنىنە سەنىمدىمىن», دەپ اعىنان جارىلۋى قايراتكەر قالامگەردىڭ پەرزەنتتىك پارىز-پاراساتىن پايىمداعان باعا بولسا كەرەك-ءتى!
توقسانىنشى جىلداردان بەرى, قازاق ەلى تاۋەلسىزدىك العان تۇستا جابال ەرعالي ۇلىنىڭ شىعارماشىلىق قۋاتىنىڭ جاڭا تىنىسى اشىلىپ, جان ءتۇبىندە بۋلىققان ويلارى باسپاسوز بەتتەرىندە بۋداق-بۋداق توگىلدى. ەگەمەندىك ەركىندىگىنە ەل بولىپ قۋاندىق دەسەك تە, ونىڭ قۋانىشى ءتىپتى دە بولەك-ءتىن! قاراعاشتاي قايماعى سىنباعان قازاق اۋىلىندا تۋىپ-وسسە دە, ەس بىلگەن عۇمىرىن «كوكچەتاۆ» سياقتى ورىس تەكتەس قالادا وتكىزگەن ونىڭ جانىن ينتەرناتسيونالدىق ساياساتتى جەلەۋ ەتكەن «اعا ۇلتتىڭ» وكتەمدىگى, بارىس-كەلىسى مول سولتۇستىك, شىعىس ايماقتارداعى قانداستارىنىڭ ءبىرجولاتا بۇراتانالىققا مويىنسىنۋى, باسشىلىق قىزمەتتەردىڭ تەك قازاققا بۇيىرماۋى, قازاق مەكتەپتەرىنىڭ بىرىنەن سوڭ ءبىرى جابىلىپ, بەسىكتەن بەلى شىققان باۋىرىنىڭ جات تىلدە ءشۇلدىرلەۋى, انا ءتىلىنىڭ اۋىز ۇيدە عانا اجەتكە جاراۋى, قايسى-ءبىرىن ايتسىن, جەگىدەي جەپ, جەتى ناسىرى جەرگە بۇگىلەتىن ەدى. ەندى, مىنە, ازاتتىقتىڭ اق تاڭى الدىنان جايدى شاپاعىن. ايانىپ قالار كەز بە بۇل؟!
ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى, سارا ساياساتتىڭ سارابدالى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ جاڭا الەمدەگى جاڭا قازاقستان جاساۋ جولىنداعى نارىقتىق-ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك-رۋحاني رەفورمالارىن جۇرەگىمەن قابىلداپ, قالام قايراتىمەن ءۇن قوسقان جابال ەرعالي ۇلىنىڭ بۇل شاقتا شابىتى شارىقتاپ, تۋعان حالقىنىڭ تاعدىر-تالايىنا قاتىستى ۇلتتىق رۋحاني جاڭعىرۋ-ءوسۋ, يادرولىق سىناقتان زارداپ شەككەن ايماقتىڭ اۋىر ءحالى مەن ونىڭ زالالدارىن جويۋ, تاريحي قۇندىلىقتارىمىزدى ءتىرىلتىپ, ۇرپاقتىڭ كادەسىنە جاراتۋ جايلى, ەلى ءۇشىن «ەتىگىمەن سۋ كەشكەن» ەلباسىمىزدىڭ تاۋەكەل باستامالارىنىڭ ساياسي-الەۋمەتتىك مازمۇنىن تالداپ, سارالاعان تاتىمدى تۋىندىلارى مەرزىمدىك باسىلىمداردىڭ ءار نومىرىندە توقتاۋسىز جاريالانىپ تۇردى.
قاراساي باتىرعا اكەسى التىناي: «بالام, بيىل جىلقىڭدى ۇيىرىمەن الىپ الىسقا كەتكىن, قىستىڭ قاتتى بولاتىن ءتۇرى بار. ويتكەنى, قۇستىڭ ۇشۋى, بۇلتتىڭ كوكتە ءجۇزۋى, جەلدىڭ ۇيىتقىپ تەرىس سوعۋىندا ءبىر ەرەكشەلىك بار, مال بۇل جەردە قىرىلىپ قالار», دەپ سودان كوكشەتاۋ ءوڭىرىنىڭ ايىرتاۋ ساعاسىنا كوشكەندىگىن, مالىن دا, جۇرتىن دا امان الىپ قالعاندىعىن ايتا كەلىپ, ەلباسىنىڭ دا باتىر باباسىنىڭ ىزىمەن كوشتى سارىارقاعا باستاپ كەلۋىنەن جاقسىلىق ىزدەيدى. «بالكىم, تاريحي ساباقتاستىق دەگەن وسى بولار, تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ استاناسىنىڭ سارىارقاعا كوشىرىلۋى جانە حالقىمىزدىڭ بۇل كوشىن ءۇش عاسىردان استام ۋاقىتتان سوڭ قاراساي بابا ۇرپاعى – پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ تىكەلەي ءوزىنىڭ باستاپ كەلۋى ارۋاقتى بابا ءىزىنىڭ, بابا ەرلىگىنىڭ جالعاسى ىسپەتتەس», دەپ وي تۇيەدى جابال ەرعالي ۇلى («تاۋەلسىزدىك تولعاۋى», «فوليانت» باسپاسى).
وسى جىلداردا جاكەڭنىڭ شىعارماشىلىق تولىسۋىمەن بىرگە قوعامدىق بەلسەندىلىگى دە قارشىعاداي زار كۇيىنە ءتۇستى. كوكشەدەگى بەدەلدى باسىلىمداردى باسقارا ءجۇرىپ, ايماق ومىرىندەگى ايتۋلى شارالارعا بىلەك سىبانا كىرىسىپ, ەلدىڭ ءسوزىن ايتتى. باستامالارعا مۇرىندىق بولىپ, وقيعالاردىڭ ورتاسىندا ءجۇردى. كوكشەتاۋ قالاسىنداعى اۋەز كوللەدجىنە ءبىرجان سالدىڭ ەسىمىن بەرۋ ءجونىندەگى ماسەلەنى العاش كوتەرىپ, ابىلاي حاننىڭ ەسكەرتكىشىن ورناتۋ جونىندەگى كوميسسيانىڭ مۇشەسى بولىپ, تۇركىستان قالاسىنداعى حان بابانىڭ جەرلەنگەن جەرىنەن توپىراق الىپ كەلدى. قازاقتىڭ قاراساي باتىرىنىڭ تاريحتاعى ورنىن انىقتاۋ, زەرتتەۋ ىسىنە بەلسەنە قاتىسىپ, كەسەنە تۇرعىزۋ شارۋاسىنىڭ باسى-قاسىندا بولدى. «قاراساي باتىر» قوعامدىق قورىن باسقارىپ, بابا جايىنداعى دەرەكتەردى جيناستىرىپ, جارىققا شىعاردى, عىلىمي اينالىمعا ۇلاستىردى.
حالقىنىڭ قولداۋىمەن 1989-1994 جىلدارى حالىق دەپۋتاتتارى كوكشەتاۋ قالالىق كەڭەسىنىڭ, 2007 جىلى اقمولا وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى بولىپ سايلاندى. وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەر جونىندەگى تۇراقتى كوميسسياسىنىڭ توراعاسى, اقمولا وبلىسى اكىمدىگى جانىنداعى بيۋدجەت كوميسسياسىنىڭ, ءدىني بىرلەستىكتەرمەن بايلانىس جونىندەگى كەڭەستىڭ, وبلىستىق قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ, ءتىل جانە ونوماستيكا ءجونىندەگى كوميسسيانىڭ, «نۇر وتان» حالىقتىق-دەموكراتيالىق پارتياسى اقمولا وبلىستىق فيليالى ساياسي كەڭەسىنىڭ ءمۇشەسى, پارتيانىڭ جەمقورلىققا قارسى كۇرەس جونىندەگى قوعامدىق كەڭەسىنىڭ توراعاسى سياقتى قوعامدىق جۇمىستاردا تاباندىلىق تانىتىپ, ماسەلەلەردىڭ وڭىنان شەشىلۋىنە ىقپال ەتتى. قازاقستاننىڭ «باس رەداكتورلار كلۋبىنىڭ» مۇشەسى رەتىندە ۇلتتىق جۋرناليستيكا سالاسىنىڭ ءتورت قۇبىلاسىن ءتۇگەندەپ, مۇقتاجىن شەشۋگە, ارىپتەستەرىنىڭ الەۋمەتتىك ۇستانىمدارىن ۇستارتۋعا قىزۋ اتسالىستى.
2011 جىلى كەزەكتەن تىس وتكىزىلگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتىن سايلاۋ كەزەڭىندە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ اقمولا وبلىسى بويىنشا سەنىمدى وكىلى بولىپ, اقمولا وبلىستىق قوعامدىق شتابىنىڭ توراعاسى مىندەتىن ابىرويمەن اتقارىپ شىقتى.
قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى, قازاقستان جۋرناليستەر وداعى جانە جامبىل اتىنداعى حالىقارالىق سىيلىقتاردىڭ لاۋرەاتى جابال ەرعالي ۇلىنىڭ ءار جىلدارداعى «سونە كورمە, جۇلدىزدار», «قازاقتىڭ قاراساي باتىرى», «ۇلتىم مەنىڭ, ۇلىسىم مەنىڭ», «حان كوتەرگەن ەل ەدىك ەر ۇلانىن», «بۇلتتى تۇنگى تولعان اي», «جولساپار جالعاسا بەرەدى», «تاۋەلسىزدىك تولعاۋى», «الەمدى ءجۇرەگىنە سىيعىزعان», «جاڭبىرسىز جاز», «قۇلپىتاستىڭ كوز جاسى» كىتاپتارى مەن «سوڭعى تۇياق», «ەسكى اربا» حيكاياتتارىن وقىپ, «تويعاندار مەن توزعاندار», «جەتىم تاعدىر» درامالىق شىعارمالارىنىڭ تەاتر ساحنالارىندا ءساتتى قويىلىپ كەلە جاتقانىن ەستي ءجۇرىپ, جاستىق شاعىمنان ءجۇرەگىمە جاقىن ەسىممەن كۇندەردىڭ كۇنىندە استانا قالاسىندا قاۋىشىپ, ءومىر دەگەن قىزىق قوي, بىرگە قىزمەتتەس بولامىن دەپ ويلاپپىن با؟! بۇل دا سول اقپاراتتىق جادتىڭ قولايلى قيسىنى شىعار…
وسى ارادا ايتا كەتكەن دە ورىندى بولار, 2010 جىلى سىر ەلى وسى وڭىردە قىزمەت جاساعان ەركىن اۋەلبەكوۆتىڭ تۋعانىنا 80 جىل تولۋىن كەڭ كولەمدە اتاپ ءوتتى. مەن وندا وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى ەدىم. بۇل شاراعا كوكشەتاۋدان دا قوناقتار شاقىرىلعان بولاتىن. ەل اعالارى باستاپ كەلگەن كوكشەتاۋلىقتاردىڭ اراسىندا جابال دا بار ەكەن. سالتانات باستالىپ, ءبىراز يگى جاقسىلاردان كەيىن ءسوز جابالعا دا تيگەنى بار. شارشى توپتىڭ الدىنا سابىرلى باسىپ شىققان ول ءوز ءسوزىن, باياعىنىڭ شەشەندەرىندەي: «قاسيەتتى توپىراعىڭدا قورقىت بابامنىڭ سۇيەگى جاتقان, سىر ەلى, سەن نەگە قاسيەتتى بولماسسىڭ؟ ەن دالاڭدى جارىپ اعىپ جاتقان سىردارياسى بار, سىر ەلى, سەن نەگە تەرەڭ بولماسسىڭ؟ تورىڭدە تورەتامىڭ مەن بايقوڭىرىڭ بار, سىر ەلى, سەن نەگە بيىك بولماسسىڭ؟ قاسيەتتىسىڭ, سىر ەلى! تەرەڭسىڭ, سىر ەلى! بيىكسىڭ, سىر ەلى!», دەپ توكپەلەي جونەلگەندە مانادان بەرى ءبىرىنىڭ ءسوزىن ءبىرى قايتالاۋدان اسا الماي, ءسوز تىڭداۋدان قالىپ بارا جاتقان حالىق تىنا قالسىن. حالىقتى ۇيىتىپ الىپ كەتكەن جاكەڭ ءسوزىن اياقتاپ, سول سابىرلى قالپىمەن ءوز ورنىنا ويىسا بەرگەندە, مانادان بەرى تىنىپ قالعان حالىق: «ويپىرما-اي, مىنا جىگىت شەشەن عوي, شەشەن عوي!» دەپ شۋلاپ كەتسىن. ەجەلدەن ءسوز قادىرىن تانيتىن سىر ەلى ءسويتىپ ءجاكەڭدى «جابال شەشەن» اتاندىرىپ, زور ريزاشىلىقپەن كوكشەسىنە اتتاندىرىپ سالعان بولاتىن.
2011 جىلى جاڭادان سايلانعان سەنات دەپۋتاتتارىنىڭ تىزىمىنەن جابال ەرعالي ۇلىنىڭ اتى-ءجونىن وقىپ, جابال شەشەننىڭ دە سەناتور بولىپ سايلانعاندىعىنا شىن قۋاندىم. ءسويتىپ, بىزدەر قىزمەت بابىندا عانا بايلانىسىپ قويماي, از كۇننىڭ ىشىندە توننىڭ ىشكى باۋىنداي جاقىنداسىپ كەتتىك. تۇسكى استان كەيىنگى ءبىر ساعاتتىق ۇزىلىستە سەنات الاڭىندا سەرۋەندەپ ءجۇرىپ, كوڭىلدە جۇرگەن كورىكتى ويلارىمىزعا ورتاقتاسىپ, ءپىكىرلەسەمىز. وسىندايدا قايداعى-جايداعى جايتتار ەسىمىزگە ءتۇسىپ, وتكەن ءومىر جولدارىمىزدان دا حابار بەرىپ قويامىز.
كوكشەلىكتەر قالام قايراتىمەن عانا ەمەس, تۋا ءبىتتى تاباندىلىعىمەن, قاجىر-جىگەرىمەن ايماقتىڭ قوعامدىق ءومىرىنە بەل شەشە ارالاسىپ, قيىن تۇيىندەردىڭ شەشىمىن تاۋىپ, جۇرتقا, ۇلتقا قاجەتتى ماسەلەلەردى كوتەرىپ جۇرگەن جاكەڭدى ءاردايىم قۇرمەتتەيدى, ماقتانىش تۇتادى. ەڭبەگى دە ەلەۋسىز قالىپ جاتقان جوق. ەلباسىنىڭ جارلىعىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك ءسىڭىرگەن قايراتكەرى اتاعىنا يە بولىپ, ەكى مارتە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇرمەت گراموتاسىمەن, «ەڭبەكتەگى ەرلىگى ءۇشىن», تاعى دا باسقا مەرەكەلىك مەدالدارمەن ماراپاتتالدى. ەسىمى «قازاقستاننىڭ ۇزدىك ادامدارى», «سولتۇستىك قازاقستان» جانە «اقمولا وبلىسى» ەنتسيكلوپەديالارىنا, قازاق, ورىس, اعىلشىن تىلدەرىندەگى «اقمولا وبلىسىنىڭ تۇلعالارى» كىتابىنا ەنگىزىلدى. ول – الماتى وبلىسى «قاراساي اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى», اباي مىرزاحمەتوۆ اتىنداعى كوكشەتاۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قۇرمەتتى پروفەسسورى.
ماتەريالدىق يگىلىكتەر الدىڭعى كەزەككە شىققان قوعامدا بارعا قاناعات ەتىپ, اسكەتتىك ءومىر داعدىسىن ۇستانعان ادامدارعا تاڭدانا قارايتىنىمىز راس. ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىز سونداي جان. ەشكىمنىڭ الا ءجىبىن اتتاعان ەمەس. ماڭداي تەر, تابان اقىسىمەن تاپقان تابىسىنا قارىن تويعىزىپ, قولىنان كەلسە, باسقالارعا كومەكتەسۋگە, تاپشىلىق پەن مۇقتاجدىقتىڭ تاقسىرەتىن تارتقان ادامدارعا قامقورلىق جاساۋعا ءازىر تۇرادى. كەڭدىك, جومارتتىق قانىندا بار قاسيەت. جابالدىڭ ارىپتەستەرىنەن مىناداي ءبىر اڭگىمەنى ەستىگەنىم بار.
باس رەداكتوردىڭ كابينەتىنە جەتەكتەگەن جاس بالاسى بار ايەل كىرەدى. الىستاعى ەسىل اۋدانىنان وبلىستىق اۋرۋحاناعا ەمدەلۋگە كەلگەنىن, بىراق اقشاسى تاۋسىلىپ, ۆوكزالعا تۇنەپ شىققانىن ايتادى. جابال ەسەپشىنى شاقىرىپ الىپ: «مىنا كىسىگە مەنىڭ جالاقىمنىڭ ەسەبىنەن اقشا بەرىڭىز», دەيدى. ءبىر كۇنى جەتىمدەر ۇيىندە تاربيەلەنەتىن ورىس بالاسى كەلىپ, كوكشەتاۋدان الماتىعا جەتە الماي تۇرعانىن ايتىپ, اقشا سۇرايدى. جابال تاعى دا ەسەپشىسىنە قاراجات بەرگىزدىرىپ, ءجۇرگىزۋشىسى بەرەكەگە بالانى پويىزعا مىنگىزىپ جىبەرۋدى تاپسىرادى. وسىنداي جاعدايات اي بەدەلىندە بىرنەشە رەت قايتالانادى. تاڭعالعان ەسەپشى: «اعاي, اتىن دا, زاتىن دا بىلمەيتىن ادامدارعا نەگە اقشا بەرە بەرەسىز», دەيدى. سوندا ءجاكەڭ: «بالكىم, اللا تاعالا سول ادامداردى مەنىڭ نيەتىمدى سىناۋ ءۇشىن جىبەرىپ, كورىپ تۇرعان شىعار», دەگەن ءۋاج ايتادى. سەناتتا دا جابالدى ىزدەپ كەلىپ, كومەك سۇراپ جۇرگەن ادامداردى كورىپ, وسى اڭگىمە ەسىمە تۇسكەن ەدى…
ايتارىمىز بولسا دا, التى اسقاردىڭ باۋرايىنا ات بايلاعان ازاماتتىڭ ءبۇتىن بولمىسىن, شىعارماشىلىق جولىن, قايراتكەرلىك قارىمىن تالداپ, تۇگەندەپ بەرۋدى الدىمىزعا ماقسات تۇتقان جوقپىز. بىزدىكى – «جاقسىنىڭ جاقسىلىعىن ايت, نۇرى تاسىسىن» دەگەن ىزگى ءبىر نيەت ەدى. جانە دە ءبىزدىڭ جابال ەندىگى ارادا ءبىر عانا كوكشەنىڭ ەمەس, قازاق ەلىنىڭ ازاماتى!
مۇرات باقتيار ۇلى,
پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى,
ساياسي عىلىمدار دوكتورى, پروفەسسور.
