اقىنجاندى ازامات
سەنبى, 11 تامىز 2012 7:14
قىتايدىڭ عۇلاما عالىمى, داناگوي فيلوسوفى كونفۋتسي: «بايىپتىلىق, جومارتتىق, كەڭپەيىلدىلىك, ادالدىق جانە مەيىرماندىلىق – اسقان ادامگەرشىلىكتى كورسەتەتىن بەس قاسيەت», – دەپ تۇيىندەگەن ەكەن. شۇكىر, ومىرگە دەگەن جاۋاپكەرشىلىك ۇستانىمى, اينالاسىنداعىلارعا دەگەن دارقان كوڭىلى, ايتقان ءسوزى مەن ءىس-ارەكەتتەرىن شىندىققا, ناقتىلىققا نەگىزدەيتىن تالمايتىن تالپىنىسى مەن ىزدەنگىشتىگى, كىمگە بولسا دا مۇمكىندىگىنشە كومەك كورسەتۋدەن قاشپايتىندىعى سياقتى قاسيەتتەرگە يە ازاماتتار ەلىمىزدە جوق ەمەس, بارشىلىق.
سەنبى, 11 تامىز 2012 7:14
قىتايدىڭ عۇلاما عالىمى, داناگوي فيلوسوفى كونفۋتسي: «بايىپتىلىق, جومارتتىق, كەڭپەيىلدىلىك, ادالدىق جانە مەيىرماندىلىق – اسقان ادامگەرشىلىكتى كورسەتەتىن بەس قاسيەت», – دەپ تۇيىندەگەن ەكەن. شۇكىر, ومىرگە دەگەن جاۋاپكەرشىلىك ۇستانىمى, اينالاسىنداعىلارعا دەگەن دارقان كوڭىلى, ايتقان ءسوزى مەن ءىس-ارەكەتتەرىن شىندىققا, ناقتىلىققا نەگىزدەيتىن تالمايتىن تالپىنىسى مەن ىزدەنگىشتىگى, كىمگە بولسا دا مۇمكىندىگىنشە كومەك كورسەتۋدەن قاشپايتىندىعى سياقتى قاسيەتتەرگە يە ازاماتتار ەلىمىزدە جوق ەمەس, بارشىلىق. سولاردىڭ ءبىرى – وسى كۇندەرى الپىس دەگەن اسۋدى العان, ەسىمى ەلگە بەلگىلى, قازىرگى كەزدە باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ پروكۋرورى لاۋازىمىندا ەلباسىنىڭ سەنىمىن اقتاۋعا بارىنشا كۇش سالىپ جۇرگەن جاقسىلىق بايتۇقباەۆ دەر ەدىم.
ارىپتەستىگىمىز, دوستىعىمىز بۇگىندەرى توننىڭ ىشكى باۋىنداي اعالى-ءىنىلى باۋىرعا اينالعان جاقاڭمەن تانىستىعىمىز سوناۋ 1989 جىلى, ءومىر باسپالداقتارىمنىڭ ۇمىتىلماس كەزەڭدەرىنىڭ بىرىندە بولىپ ەدى. ءالى ەسىمدە, سول كەزدە رەسپۋبليكا پروكۋرورىنىڭ ورىنباسارى عاليحان ەرجانوۆ ء(وزى مەنەن ەكى-اق جاس ۇلكەن ەدى) مەنى قىزمەتكە الا وتىرىپ, ۇلكەن سەنىم ارتاتىنىن اشىق ايتقان ەدى. سول سەنىمدى اقتاۋعا جاڭا باستىعىم جاقسىلىق بايتۇقباەۆتىڭ ادامي قاسيەتتەرى بىردەن-ءبىر سەبەپ بولدى. جاقاڭ مەنەن 10 جاس كىشى بولعانمەن, پروكۋراتۋرا سالاسىنىڭ قىر-سىرىن جەتىك مەڭگەرگەن مامان ەكەندىگىن بىردەن بايقاتتى. ءوزى باسقارىپ وتىرعان قۇرىلىمنىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋدە جاڭا قادامدارعا سەسكەنبەي بارىپ ءجۇردى. قىسقاشا ايتقاندا, ءوزىنىڭ رەفورماتورلىق, ياعني جاڭا باعىتتارعا ۇمتىلۋ ارقىلى جاساعان جۇمىسىن جانداندىرىپ, پروكۋراتۋرا جۇيەسىنىڭ سوتتاردى قاداعالاۋ سالاسىنداعى كورسەتكىشتەردى جاقسارتۋ جولىندا كوپتەگەن شارۋالار اتقارىلدى. كوپ ۇزاماي-اق, توككەن تەرى بوس كەتپەي, ءبىزدىڭ باسقارما كورسەتكىشى جوعارىلاي ءتۇسىپ, مارتەبەسى كۇننەن كۇنگە كوتەرىلە بەردى.
سول ءبىر جىلداردىڭ قۇقىق سالاسىنداعى, اسىرەسە, پروكۋراتۋرا قىزمەتكەرلەرىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ەڭ جوعارى دەڭگەيگە كوتەرەتىن ەكى ماسەلە اسا ءماندى بولدى. ءبىرىنشىسى – 1986 جىلعى جەلتوقسان وقيعاسىنا بايلانىستى, ءتىپتى جوعارعى سوت دەڭگەيىندە بەكىپ كەتكەن قىلمىستىق ىستەردىڭ دە جاپپاي قايتا قارالۋى, ال, ەكىنشىسى – 1985 جىلى ماسكەۋدە قابىلدانعان «مەملەكەتتىك جانە قوعامدىق م ۇلىكتەردى زاڭسىز يەمدەنۋمەن كۇرەستى كۇشەيتۋدىڭ كەيبىر ماسەلەلەرى» دەگەن كەڭەس وداعى كوممۋنيستىك پارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ قاۋلىسىن ورىنداۋ بارىسىنداعى سوت شەشىمدەرىنە سوناۋ ءماسكەۋ ارقىلى كەلىپ جاتقان باقىلاۋ ارىزداردى تەكسەرۋ ەدى. جاقسىلىق بايتۇقباەۆ حالقىنا, ءوز ەلىنە دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىن, ادالدىعىن تەك زاڭدى دۇرىس پايدالانىپ قانا قويماي, سول زاڭدى دۇرىس پايدالانۋ بارىسىنداعى قيىندىقتارعا اسپاي-ساسپاي توتەپ بەرە الدى. تىكەلەي باستىعىمىزدىڭ بۇل ۇستانىمى قاتارداعى بىزدەرگە اسەر ەتپەي قويعان جوق. تەك مەنىڭ ءوزىمنىڭ عانا قولىمنان جەلتوقسان وقيعاسىنا بايلانىستى سوتتالعان ازاماتتارىمىز بەن ازاماتشالارىمىزدىڭ ىستەرىن قىسقارتۋ ءجونىندەگى وننان استام پروكۋرور نارازىلىعى دايىندالىپ, كەيىن جوعارعى سوت دەڭگەيىندە قولداۋ تاۋىپ جاتتى.
قانداي دا بولسىن قىلمىستىق ىستەردى نە ازاماتتىق داۋلاردى قاراعان كەزدە, ءاسىرەسە, شەشىم قابىلداعاندا قۇقىق قورعاۋ سالاسىنداعى قىزمەتكەرلەر مەملەكەتتە جۇرگىزىلىپ جاتقان سول سالاداعى ساياساتتى نەگىزگە الىپ, ءىستىڭ دالەلدەنۋ دەڭگەيى مەن دالەلدەنگەن ءىس-ارەكەتتىڭ زاڭدىلىق باعالانۋىن ۇمىتىپ كەتپەۋ كەرەك. وكىنىشكە وراي, قازىردىڭ ءوزىندە دە كەيبىر سوت شەشىمدەرى پروكۋروردىڭ قولداۋىمەن ساياسي كوزقاراستىڭ باسىمدىلىعى تۇرعىسىندا شەشىلىپ جاتاتىندىعى جاسىرىن ەمەس. ال, سوناۋ كەڭەس وكىمەتى زامانىندا ونداي قادامدارعا مەملەكەت تۇرعىسىندا قابىلدانعان كەيبىر ساياسي شەشىمدەر تىكەلەي جول اشىپ بەرەتىن. ونداي كەزدە «شاش ال دەسە, باس الۋعا» دايىن تۇراتىن, ءوز جاعدايىن جاقسارتۋدا ادام قۇقىعىن اياققا باسىپ, زاڭسىز شەشىمدەرگە باراتىن جاعىمپازدار دا تابىلا قالادى. مەن ايتىپ كەتكەن سوكپ ورتالىق كوميتەتىنىڭ قاۋلىسى دا سونداي قۇجاتتاردىڭ ءبىرى بولدى. 1985-86 جىلدارى سول قاۋلىنى نەگىزگە الىپ, مەملەكەتتىك جانە قوعامدىق مەنشىكتى «يەمدەنۋشىلەرمەن» جاپپاي كۇرەس باستالدى. ول كەزدە باسقا مەنشىك جوق قوي. ياعني كەز كەلگەن لاۋازىم يەسىن قويىپ, اعا شوپان, دۇكەنشىلەردى, قويما مەڭگەرۋشىسىن شەتىنەن جاۋاپقا تارتا بەرۋگە جول اشىلدى.
رەسپۋبليكا جوعارعى سوتىندا بەكىپ كەتكەن زاڭسىز شەشىمدەرگە تۇسكەن ارىزداردى تەكسەرۋ دە از بولمادى. تەك مەنىڭ ءوزىم قاراعان كوپتومدىق ىستەر بويىنشا, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى ءبىر كەڭشار ديرەكتورى (ەسىمى ەسىمدە جوق) جانە قىزىلوردا وبلىسىنىڭ ارال اۋداندىق اۆتوكولىك مەكەمەسىنىڭ ديرەكتورى بولعان و.ەرەكەشوۆتىڭ ىستەرى بويىنشا باس پروكۋروردىڭ نارازىلىعى دايىندالىپ, ولار ءجونىندە جوعارعى سوتتىڭ اقتاۋ قاۋلىلارى شىقتى. ارينە, نارازىلىقتىڭ قولداۋ تابۋىندا قاتارداعى قىزمەتكەرلەردىڭ تۇجىرىمداماسىمەن ەڭ العاش تانىساتىن جاقسىلىق بايتۇقباەۆ بولاتىن. جاقاڭ ءوزىنىڭ وسىنداي ەرلىككە ءتان ارەكەتتەرىمەن, ادام تاعدىرىن دۇرىس شەشۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى تەك ادىلەتتىكتە ەكەندىگىن بەرىك ۇستانعان مامان ەكەندىگىن دالەلدەي ءبىلدى.
جاقاڭنىڭ وسى قاسيەتتەرى 1995 جىلى قابىلدانعان اتا زاڭىمىزداعى پروكۋراتۋرا جۇيەسىنە ارنالعان 83-باپتى ءىس جۇزىنە اسىرۋدا, ءوزى قىزمەت اتقارعان سالادا كوپ پايداسى ءتيدى دەپ ويلايمىن. ارينە, بۇكىل پروكۋراتۋرا جۇيەسىنىڭ تۇبەگەيلى وزگەرۋىنە نەگىز بولعان اتا زاڭىمىزدىڭ 83-بابىن ورىنداۋ ءۇشىن, ەڭ الدىمەن, پروكۋراتۋرا تۋرالى جاڭا زاڭ قابىلدانۋى قاجەت. ويتكەنى, بۇرىن-سوڭدى نەگىزىنەن قارالاۋ فۋنكتسياسىن ارقالاپ, تەك ايىپتاۋشى ەسەبىندە ەلگە بەلگىلى پروكۋرور قىزمەتكەرلەرى ەندى نەگىزىنەن قۇقىق قورعاۋشى, ياعني ءتىپتى اق-قاراسىن تەكسەرىپ, كوزى جەتىپ جاتسا اقتاۋشى جاعىنا تۇرا الاتىن لاۋازىم يەسىنە اينالۋى ءتيىس ەدى. مەن ول كەزدە ەلباسىمىزدىڭ شەشىمىمەن مەملەكەتىمىزدىڭ باس پروكۋرورى بولىپ تاعايىندالىپ ەدىم. اتالعان تالاپتارعا ساي زاڭ جوباسىن دايىنداۋدا جانە سول زاڭدى ءىس جۇزىنە اسىرۋدا بىلەك سىبانىپ, ادىلەتتىلىكتىڭ اق جولىن زاڭدىلىق نەگىزىندە سالۋعا كىرىسكەن جۇزدەگەن ارىپتەستەرىمنىڭ ىشىندە جاقسىلىق بايتۇقباەۆ تا تۇردى. سونداي ەڭبەكتىڭ ارقاسىندا بۇگىنگى تاڭدا ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدەگى پروكۋرور ەل اۋزىندا ايىپتاۋشى ەمەس, قۇقىق قورعاۋشى ەسەبىندە تانىلىپ, اركىم ءوز قۇقىعىن قورعاۋدا, ەڭ الدىمەن, پروكۋرورعا جۇگىنۋدى ءجون كورەتىندىگى دە سوندىقتان.
ايتا بەرسە, جاقاڭنىڭ كاسىبي ەڭبەگىندەگى ەرەن ءىس-ارەكەتتەرى جەتىپ جاتىر. مەنىڭشە, مەملەكەتتىك قىزمەتتە جۇرگەن ازاماتتاردىڭ ەڭ جوعارعى باعاسى – ونىڭ ءوزى ىستەگەن سالاداعى وتكەن جولى. وسى ماقالانى جازار الدىندا ينتەرنەتتى اشىپ, جاقاڭنىڭ ءومىربايانىن پاش ەتەتىن رەسمي قۇجاتتى ىزدەدىم. باقانداي وتىز بەس جىل ىستەگەن قىزمەت تىزبەسى تەك ءبىر سالادا بولعاندىقتان, بار-جوعى ءبىر-اق بەتكە سىيىپتى. وسى وتىز بەس جىلدىڭ ىشىندە جاقاڭ سەمەي وبلىسىنىڭ ەكى اۋدانى مەن ءبىر قالاسىندا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ باس پروكۋراتۋراسىندا ون بەس جىل قىزمەت ىستەسە, 1992 جىلدان باستاپ, سەمەي, شىعىس قازاقستان, قوستاناي وبلىستارىنىڭ, الماتى قالاسىنىڭ پروكۋرورى بولىپ, 2009 جىلدان باتىس قازاقستان وبلىسى پروكۋرورى قىزمەتىن اتقارىپ كەلەدى. كاسىبي, ادامي تۇرعىداعى ءتاجىريبەسىن جەردە قالدىرماي, زاڭگەرلىك ماماندىقتى تاڭداعان جاستارعا پايداسى ءتيسىن دەگەن ماقساتتا عىلىممەن دە شۇعىلدانىپ, زاڭ عىلىمدارىنىڭ كانديداتى عىلىمي اتاعىن قورعاپ شىقتى. ءوز قالامىنان تۋىنداعان ەكى كىتاپ پەن الپىستان استام عىلىمي ماقالالاردىڭ اۆتورى.
ەل الدىندا, مەملەكەت الدىندا اتقارعان ەرەن ەڭبەكتەرى جوعارعى باعاعا يە بولىپ, جاقاڭ «قۇرمەت», ەكىنشى دارەجەلى «داڭق» وردەندەرىمەن, التى مەدالمەن, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ, پرەمەر-مينيستردىڭ, باس پروكۋروردىڭ ماداقتاۋ قاعازدارىمەن ماراپاتتالدى.
جاقاڭنىڭ ادامي تۇرعىداعى قاسيەتتەرىن, وتباسىنا, جان جارى رايحانعا دەگەن كىرشىكسىز سەزىمىن 33 جىل تىعىز قارىم-قاتىناستا جۇرگەن ءبىز عانا ەمەس, ءبۇكىل دوس-جاراندارى, ارىپتەستەرى دە بىلەدى. جۋرناليستيكا سالاسىنداعى بەلگىلى قالامگەرلەردىڭ ءبىرى بولا تۇرا, ءوزىنىڭ ەڭ نەگىزگى مىندەتى جاقاڭنىڭ جارى بولۋدى تاڭداعان رايحاننىڭ, اسقار تاۋداي جاقاڭنىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە, اعايىن-تۋىسقاندارى مەن ارىپتەستەرىنىڭ ورتاسىنداعى مارتەبەسىنىڭ جوعارى بولۋىنا قوسقان ۇلەسى زور.
جاقاڭنىڭ تاعى دا ءبىر ەرەكشە قاسيەتى, كەيبىر پروكۋرور ارىپتەستەرىمىز سياقتى زاڭنان باسقا اڭگىمە ايتپاي, «ءتۇپ-ءتۇزۋ تاقتايداي قاتىپ قالماعان», شىعارماشىلىققا كوپ كوڭىل اۋداراتىن, ادەمىلىك پەن نازىكتىككە, ادام ءومىرىندەگى سۇلۋلىق پەن پاكتىككە باس ءيىپ جۇرەتىن, ءوزى قىزمەت جاساپ جۇرگەن سالادا سيرەك كەزدەسەتىن, اقىنجاندى ازامات. سودان دا بولار, جاقاڭ ەلىمىزدىڭ قاي تۇكپىرىندە جۇرسە دە وزىنە ۇقساعان دارحان كوڭىلدى ازاماتتاردى اينالاسىنا جيناي جۇرەدى.
ماقسۇت نارىكباەۆ,
قازاق گۋمانيتارلىق زاڭ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور .
