قايتا تۋمايتىن «حلەستاكوۆ»
جۇما, 4 مامىر 2012 7:42
ءبىزدىڭ «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ الماتى بولىمشەسى وسىدان ءبىراز جىلدار بۇرىن كىشى الماتى وزەنىن بويلاپ جاتقان قامال قارمىسوۆ اتىنداعى كوشەگە قونىس اۋدارعان-دى. ءبىر كەزدەگى پۋگاسوۆ دەيتىن كوپەستىڭ كوپىرى مەن تاريحي ءۇيى قالعان بۇل كوشە بۇرىن رەچنايا دەپ اتالعان. ال ءبىز زاماناۋي بيىك عيماراتتارى مەن الماتىنىڭ كەشەگى ءبىر قاباتتى ەسكى ۇيلەرى قاتار قونىستانعان وسى كوشەگە كوشىپ كەلگەننەن كەيىن تەاتر ءۇشىن تۋىلعان تۇلعا جايلى ماعلۇماتىمىزدى كەڭەيتىپ العانىمىز راس. رەداكتسيانىڭ قارا شاڭىراعى ىسپەتتى الماتى بولىمشەسىنىڭ مەكەن-جايى وسىدان كەيىن ق.قارمىسوۆ اتىنداعى كوشەدە ورنالاسقانى ءنومىر سايىن گازەت سوڭىندا تايعا تاڭبا باسقانداي جازىلىپ تۇرادى.
جۇما, 4 مامىر 2012 7:42
ءبىزدىڭ «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ الماتى بولىمشەسى وسىدان ءبىراز جىلدار بۇرىن كىشى الماتى وزەنىن بويلاپ جاتقان قامال قارمىسوۆ اتىنداعى كوشەگە قونىس اۋدارعان-دى. ءبىر كەزدەگى پۋگاسوۆ دەيتىن كوپەستىڭ كوپىرى مەن تاريحي ءۇيى قالعان بۇل كوشە بۇرىن رەچنايا دەپ اتالعان. ال ءبىز زاماناۋي بيىك عيماراتتارى مەن الماتىنىڭ كەشەگى ءبىر قاباتتى ەسكى ۇيلەرى قاتار قونىستانعان وسى كوشەگە كوشىپ كەلگەننەن كەيىن تەاتر ءۇشىن تۋىلعان تۇلعا جايلى ماعلۇماتىمىزدى كەڭەيتىپ العانىمىز راس. رەداكتسيانىڭ قارا شاڭىراعى ىسپەتتى الماتى بولىمشەسىنىڭ مەكەن-جايى وسىدان كەيىن ق.قارمىسوۆ اتىنداعى كوشەدە ورنالاسقانى ءنومىر سايىن گازەت سوڭىندا تايعا تاڭبا باسقانداي جازىلىپ تۇرادى.
تاريحتىڭ ونە بويىندا تالاي تالانتتار تۋعان. الايدا, قايدان باستاۋ الىپ, قاشان اياقتالارى بەيماعلۇم ماڭگىلىكتە نەبىر تۇلعالاردىڭ ءىزى ۇمىتىلماۋ ءۇشىن ىزدەيتىن ۇلتى مەن ۇرپاعى, ءۇرىم-بۇتاعى بولۋى كەرەكتىگىنە ۇدايى كوز جەتكىزەسىڭ. سول قامال قارمىسوۆتىڭ تەاتردا سومداعان 160-قا جۋىق ءرولى, ۇلتتىق كينەماتوگرافيانىڭ تولىقمەتراجدى 20-عا تارتا لەنتالارىنداعى عاجايىپ كەيىپكەرلەرى شەجىرەلى جىلداردان شوقتىعى كورىنىپ, مەنمۇندالايدى.
ونەر دەيتىن اۋىلدىڭ بەل بالاسى بولعان قارمىسوۆتان 3 قىز, 2 ۇل قالدى. بۇگىندە اتالارىنىڭ قانداي ادام بولعانىن ماقتانىپ ايتار نەمەرە-شوبەرەلەرى بار.
سونىمەن اكەلەرى عاسىر جاساپ جاتقان قارمىسوۆتار اۋلەتىنە حابارلاسقانىمىزدا, كەلىسكەن كۇنى ول كىسىنىڭ ءۇش قىزى ءبىر جەردەن تابىلىپ, ونەرى وزىندەي, ءومىرى ونەردەي كوركەم كىسى جايلى پەرزەنتتىك ماحابباتپەن تالاي ەستەلىكتەرىن توكتى.
ۆەنەرا قارمىسوۆا, قازاق كسر-ءىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتيسى:
– ەگەر ءبارىمىزدىڭ بويىمىزدا ونەردەن قانداي دا جۇرناق بولسا, اكەمىزدەن جۇققان. اكەمىز مۋزىكالىق جاعىنان وتە دارىندى ادام بولدى. ول كىسى قازاقشا, ورىسشا, وزبەكشە, ۇيعىرشا, تاتار تىلىندە دە ءان ايتا بەرەتىن. الماتىداعى كەڭەس وكىمەتى كەزىنەن كەلە جاتقان ۇيعىر, كورەي تەاترلارى اكەمىزدى وتە جاقسى كورەتىن, قۇرمەتتەپ, پرەمەرالارىنان قالدىرمايتىن. سول سپەكتاكلدەردە ايتىلاتىن اندەردى بىردەن قاعىپ الىپ, ايتىپ جۇرەتىن.
مىنا تۇڭعىشى مەنى دە داۋىسىمنىڭ بار ەكەنىن بايقاپ, ونەر جولىنا باۋلىعان اكەمنىڭ ءوزى. مەنەن كەيىن دۇنيەگە كەلگەن قىزىنا ماري دەگەن قازاقتا جوق ات بەردى. سول كەزدە «و, ماري! و, ماري» دەيتىن نەاپولدىك ءان وتە تانىمال بولاتىن. ماري – بۇگىندە فرانتسۋز ءتىلىنىڭ مامانى, ابىلاي اتىنداعى حالىقارالىق قاتىناستار جانە الەم تىلدەرى ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى. ءىنىم ارمان «قايرات» كومانداسىندا وينادى. جاستاردى تەڭبىل دوپ ونەرىنە باۋلىدى. وكىنىشكە وراي, بۇل باۋىرىمىز قازىر ارامىزدا جوق. ونان كەيىنگى ارىستان – مۋزىكانت. كوپ جىلدار بويى مەملەكەتتىك سيمفونيالىق وركەسترىندە, پرەزيدەنتتىك وركەستردە گوبويدا وينادى. قازىر كۇلاش بايسەيىتوۆا اتىنداعى دارىندى بالالارعا ارنالعان مۋزىكالىق مەكتەپتە ۇرمەلى اسپاپتار بولىمىنە جەتەكشىلىك ەتەدى. اكەمىزدىڭ سۇيىكتى كەنجە قىزى اقبوپە ماسكەۋ مەملەكەتتىك كونسەرۆاتورياسىنىڭ سكريپكا كلاسىن اياقتاپ, اسپيرانتۋرادا وقىدى. قازىر ول دا كونسەرۆاتوريا پروفەسسورى. ونىڭ جولداسى ءانۋار بورانباەۆ دا حالىق ءارتيسى بولدى. اكەمىزبەن بىرگە تەاتردا قىزمەت ەتتى.
ال اكەمىزدىڭ بيىلعى عاسىرلىق مەرەيتويىنا كەلسەك, ول كىسىنى بالا-شاعاسى عانا ەمەس, ەلى, ەلدىڭ ەڭ ۇلكەن گازەتى – «ەگەمەن قازاقستان» ىزدەپ جاتىر. تەلەديداردان, راديودان حابارلاسۋدا. وسىعان قۋانىپ, مەرەيىمىز كوتەرىلىپ قالعانىن نەسىنە جاسىرايىق؟!
ماري قارمىسوۆا, ابىلاي حان اتىنداعى حالىقارالىق قاتىناستار جانە الەم تىلدەرى ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى:
– ءبىر فرانتسۋزدىڭ فيلوسوف دانىشپانىنىڭ مىناداي ءبىر پايىمى بار. ەلدىڭ كوز الدىندا جۇرگەن باتىرلار, كوپتىڭ سۇيىكتىسىنە اينالعان ايگىلى تۇلعالار ءوزىنىڭ ەڭ جاقىن ادامدارى ءۇشىن ولاي بولا بەرمەيدى.
كەرىسىنشە, ءبىزدىڭ اكەمىز مۇلدە ونداي ادام بولعان جوق. تۇزدە قانداي تانىمال, تالانتتى, كوپشىل بولسا, ۇيدە دە مەيىرىمدى, ونەگەلى بولدى.
انامىز حانشانى 18 جاسىندا جولىقتىرعان. تورعايدىڭ 16 جاستاعى بويجەتكەنى اكەمىزدى ساحنادان ءبىر كورگەندە ۇناتىپ, عاشىق بولادى. سولاي ولاردى ساحنا تانىستىرعان. الايدا, سول كەزدە لاۋازىمدى قىزمەت اتقارىپ وتىرعان شەشەمىزدىڭ تۋىسقاندارى وزىنە ساي ادامدارمەن ءسوز بايلاسىپ, قۇدا-جەگجات بولۋدى كوزدەپ وتىرعان ەكەن. تەگى جوق, تىرەپ تۇرعان تۋىسقاندارى جوق اكتەردى قايتپەك؟!
بىراق, وسىعان قاراماي تورعايدىڭ تەكتى قىزى مەن جەتىسۋدىڭ جىگىتى قيىندىق-كەدەرگىلەردى جەڭىپ, 1931 جىلى باس قۇرايدى. كوپ ۋاقىت تەرەزەسى جوق ەدەن بولمەدە تۇرۋلارىنا تۋرا كەلىپتى.
قىسقاسى, اتا-انامىز 60 جىل ءبىر شاڭىراقتا تاتۋ-ءتاتتى تۇرمىس كەشىپ, 5 بالا تاربيەلەدى.
اكەمىزدىڭ دورەكىلىك كورسەتىپ نەمەسە انامىزعا ارتىق سويلەپ, بولماسا بىرەۋگە وكتەمدىك تانىتقانىن ءبىر دە ءبىر كورمەپپىز. ءوز ويىن جۇمساق جەتكىزەتىن, پىكىرىن ەشكىمگە كۇشتەپ تاڭبايتىن ەدى. بارلىق جەرگە ساۋلەسىن شاشقان كۇن سياقتى, شاپاعاتى سەبىلىپ تۇراتىن. بىراق, سول ءۇشىن كەۋدە سوعىپ, قايتارىمىن كۇتپەيتىن. وسىنىڭ ارقاسىندا ءبىزدىڭ ۇيدە ءداستۇرلى تۇردەگى «ءتاربيە» دەگەن تۇسىنىك بولعان جوق. قالاي ءجۇرىپ-تۇرۋ كەرەك, ءويت-ءبۇيت دەپ اتا-انامىز ۇزىن-سونار اقىل ايتقان ەمەس. ولاردىڭ ايالى الاقانى مەن مەيىرىمى ءبىزدى جاقسى جولعا سالدى.
ءالى ەسىمدە, بالا كۇنىمىزدە اكتەرلار ءجيى-ءجيى جالاقىلارىن قولدارىنا الا الماي جۇرەتىن (1946-1956 جىلدار). سوندايدا «ارتيستەر ءۇيى» ءبىر بىرىمەن بارىمەن ءبولىسىپ, قارايلاسىپ جاتۋشى ەدى. ارينە, سول كەزدىڭ بالالارى مىنا بىزدەر كينوعا بارامىز, بالمۇزداق الامىز دەپ اقشا سۇراعان ەمەسپىز. ءبىزدىڭ اۋلادا ءتىپتى وسىلاردىڭ اتىن ەستىمەي وسكەندەر دە بار.
الايدا, ءبىزدىڭ اكەمىزدىڭ بۇلجىمايتىن ادەتى بار ەدى. جالاقىسىن العان كۇنى اكەمىزدىڭ كەرەۋەتىنىڭ قاسىنا تورتەۋمىز ءتىزىلىپ تۇرامىز. ول كەزدە ۆەنەرا, مەن, ارمان مەن ارىستان بار. الدىمەن اكەمىز: «وي, اينالايىندار!» دەپ ەمىرەنىپ الادى. سوسىن «شالبارىمدى اپەرىپ جىبەرىڭدەرشى» دەيدى. سوسىن شەشەمىزدەن تىعىپ الىپ قالعان اقشادان جاسىمىزعا قاراي 10, 7, 5, 3 سومنان جۇلدە سياقتى تاراتىپ, قۇشاقتاپ, بەتىمىزدەن سۇيەدى.
ارقايسىسىمىز ءالى كۇنگە دەيىن اكەمىزدىڭ تاۋسىلمايتىن مەيىرىمىن, جۇرەك شىمىرلاتقان ماحابباتىن سەزىنىپ كەلەمىز.
مەن ول كىسىنىڭ بىرەۋدى سوگىپ, جامانداعانىن ەشبىر ەستىگەن ەمەسپىن. كىم تۋرالى ءاڭگىمە ايتسا دا «كەرەمەت ادام!» دەيدى. ەگەر بىرەۋدى جاراتپايتىنداي بولسا, ول ادام تۋرالى ىشتەي وكىنىپ, ەسكە الماۋعا تىرىساتىن.
ول سەرگەك ادام بولدى. كوبىنەسە جىميىپ جۇرەتىن. ەڭ كوپ قايتالايتىن ءسوزى: «اينالايىن, اينالايىن!» بولدى. اكەمدى كورگەن ادام دا رياسىز ك ۇلىمسىرەي كەتۋشى ەدى. جانى جارقىن مۇنداي ادامدى جۇرتتىڭ ءبارى جاقسى كوردى. اۋلا سىپىرۋشىعا دا, مينيسترگە دە ءبىرداي ىقىلاس كورسەتىپ كەتتى.
قامال قارمىسوۆ دىنمۇحامەد قوناەۆپەن بالا كەزىنەن تانىس بولدى. ەسەيگەن جىلدارى ءجيى جولىعىسىپ تۇرسا دا, اڭگىمەلەرى ادام جانىنا شۋاق ۇيالاتاتىن ادەمى ەستەلىكتەردەن اسقان ەمەس. بىردە ديماش اتامىز: «قامال, وسى سەن مەنەن ەشتەڭە سۇراعان ەمەسسىڭ. ءار ادامنىڭ ايتەۋىر ءبىر قاجەتى بولادى عوي…» دەيدى. الايدا, قازاق تەاترىنىڭ پاتريارحى بارىن قاناعات تۇتتى. بالالارى دا ءوز قولدارى ءوز اۋىزدارى جەتىپ, جەرگە قاراتقان جوق.
اقبوپە قارمىسوۆا, قۇرمانعازى اتىنداعى قازاق ۇلتتىق كونسەرۆاتورياسىنىڭ پروفەسسورى:
– ءبىزدىڭ بالالاردىڭ ۋ-شۋىنا تولى تاتۋ وتباسىنىڭ تاربيەسىمەن كوبىنەسە انامىز حانشا اينالىستى. ءبىر كەزدەرى ول كىسى دە قۋىرشاق تەاترىندا ويناپتى. بىراق, ومىرگە ءۇشىنشى بالا – ارمان كەلگەننەن كەيىن اكەمىز: «نە سەن جۇمىس ىستە, نە مەن ىستەيىن» دەپ قاتاڭ تالاپ قويادى. اكەمىزدىڭ بەدەلى بارلىق كەزدە سەزىلىپ تۇراتىن. ويتكەنى, ءبىزدىڭ ءۇيدىڭ جازىلماعان ءوز زاڭى بولدى. ەگەر شەشەمىزدەن سۇراناتىن بولساق, ول كىسى ۇنەمى: «اكەلەرىڭمەن ويلاسىپ كورەيىن» دەسە, اكەمىز دە قالىسپاي: «مامالارىڭ رۇقسات بەردى مە؟» دەيتىن. اكەمىزدىڭ وتباسىنداعى ىقپالى كۇشتى ەدى. مەن ساحنانىڭ شىلتەرىنىڭ ارتىندا ءوستىم دەسەم دە بولادى. رەپەتيتسيالار كەزىندە ارتيستەردىڭ سوزدەرى مەن رەجيسسەردىڭ ەسكەرتۋلەرىن قاعىپ الاتىن ەدىم. تاڭعاجايىپ ساتتەردىڭ باستالۋىن تاعاتسىزدانا كۇتىپ وتىرامىن. مىنە-مىنە, ساحناعا مۇلدە وزگەرگەن پاپامىز شىعا كەلەدى. سول كەزدە زالدىڭ جارىعى وشەدى دە, ساحنا شامى جانادى…
بالالىق شاقتىڭ ەلەسىندەي سول ساحنانىڭ جارىعى ءالى كۇنگە دەيىن جانىپ تۇرعان سياقتى كورىنەتىنى بار. وكىنىشكە وراي, مەن اكەمىزدىڭ قالاي حلەستاكوۆتى ويناعانى كورە المادىم. مەن بۇل تۋرالى كەيىن انامىزدىڭ اۋزىنان, ۇلكەن اپكەلەرىمنەن كوپ ەستىدىم. 1936 جىلى ماسكەۋدە قازاقستان تەاتر ونەرىنىڭ ونكۇندىگى وتكەندە ماسكەۋلىك سىنشىلارى ءبىراۋىزدان قامال قارمىسوۆتى «كەڭەستىك ساحنانىڭ ەڭ ۇزدىك حلەستاكوۆى» دەپ تانىپتى.
ۆەنەرا قارمىسوۆا:
– بۇل ءرول اكەمىزگە قالاي بۇيىرعانى تۋرالى جازۋشى ءابدىلدا تاجىباەۆتىڭ ەستەلىگىندە بىلاي جازىلادى. «ادەتتە مۇحتار اۋەزوۆ پەسالارعا جاساعان اۋدارماسىن دوستارىنىڭ تالقىسىنا سالىپ وتىراتىن. مۇنداي وقيعالارعا جازۋشىلارمەن بىرگە ارتيستەر مەن رەجيسسەرلەر دە قاتىساتىن ەدى. ماعان دا بىردە تاماشا اۋدارىلعان «رەۆيزور» سپەكتاكلىن تالقىلاۋعا قاتىسۋدىڭ ءساتى ءتۇستى.
كوز الدىمنان مىنا ءبىر ستسەنا ءالى كۇنگە دەيىن كەتپەيدى. پەسانى تالقىلاۋ اياقتالعاننان كەيىن شاكەن ايمانوۆ ورنىنان اتىپ تۇرىپ, حلەستاكوۆتى ءوزى وينايتىندىعىن مالىمدەدى. بىراق, مۇحتار جۇمساق داۋىسپەن جانە تالاپتى تۇردە بۇل ءرولدى كامال قارمىسوۆ ويناۋعا ءتيىستى دەدى. ويتكەنى, گوگولدىڭ حلەستاكوۆى قاتقان قايىستاي ارىقتۇعىن دەدى.
ايتتى – ءبىتتى. وسىلايشا قازاق ساحناسىنداعى حلەستاكوۆتى قامال قارمىسوۆ سومدادى. بۇل حاراكتەرلىك رولدەردى وينايتىن تالانتتى اكتەردىڭ تاماشا رولدەرىنىڭ بىرىنە اينالدى» دەيدى جازۋشى.
ونەر ادامىنىڭ جولىندا ءارتۇرلى وقيعالار بولىپ جاتادى. قامال قارمىسوۆ ۇزاق جىلدار بويى «قوزى كورپەش-بايان سۇلۋ» سپەكتاكلىندە قوزى رولىمەن كورەرمەندەرىنىڭ سۇيىسپەنشىلىگىنە بولەنىپ جۇرگەن كەز. وسىدان كەيىن ول «ماحاببات تۋرالى داستان» فيلمىندە قوزىنىڭ باستى جاۋى جانتىقتى وينايدى. كورەرمەندەرى دە, دوستارى مەن تۋىستارى مۇنداي مەتامورفوزانى ءتىپتى ساتقىندىق سياقتى قابىلداعانى بار. وسىنداي ەكىۇداي سەزىمدە جۇرگەندە ءبىر قازاق وتباسىنان اكەمىز حات الدى. وندا بىلاي دەپ جازىلىپتى: «ءسىز قوزى سياقتى جانى سونشالىق تازا ادامنان جانتىقتاي قارا جۇرەكتى جاۋىزعا اينالۋعا قالاي عانا ءداتىڭىز باردى؟». «بۇل باستى جولداۋدى العاننان كەيىن مەن تۇپكىلىكتى سابىرعا كەلدىم. دەمەك, مەن قولىمنان كەلگەنشە دۇرىس ىستەدىم. ەگەر كورەرمەندەر تاراپىنان باسقالاي رەاكتسيا بولسا ول ساتسىزدىك بولىپ تابىلار ەدى» دەپتى اكەمىز. قارمىسوۆتىڭ ءوز وبرازدارىنى ەنۋى وسىلاي جۇرەتىن.
قارمىسوۆتىڭ قاتىسۋىمەن قويىلعان سپەكتاكلدەردىڭ ءبارىن كورگەن ادامدار ونىڭ ءوز كەيىپكەرلەرىمەن بىرىگىپ كەتەتىنىن ۇنەمى ايتاتىن. ونى ومىردە ءجيى كورەتىن كورەرمەندەرى ساحنادا مۇلدە باسقا بولىپ, كەيىپكەرىن ءتىرىلتىپ الا جونەلتەتىنىن ءجيى اۋىزعا الاتىن ەدى.
اقبوپە قارمىسوۆا:
– ەسەسىنە مەن اكەمنىڭ «وتەللوداعى» ياگوسىن جاقسى بىلەمىن. ارينە, ودان كەيىن «اساۋعا تۇساۋ» سپەكتاكلىندەگى ترانيوسى قانداي ەدى. بۇل قويىلىمدا ول كىسى بارىن سالىپ وينايتىن. ول 60 جاسىندا ساحنادا سالتو-مورتالە جاسايتىن. رولدەرگە وتە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكپەن دايىندالاتىن-دى. ءوز كەيىپكەرلەرىنە قاتىستى قوسىمشا ادەبيەتتەردى اقتارىستىرىپ, ءتۇرتىپ وتىراتىن. «مەن ءوز ءماتىنىمدى عانا ەمەس, پارتنەرلارىمنىڭ بارلىعىنىڭ ءسوزىن جاتقا بىلەمىن» دەپ ماقتاناتىن.
بىردە اكەمىزگە شاكەن ايمانوۆ حابارلاسىپ: «قامال, ساعان تاماشا ءرول تابىلىپ تۇر» دەپ قۋانتتى. بۇل قارمىسوۆتىڭ «ءبىزدىڭ سۇيىكتى دارىگەر» فيلمىندەگى سيقىرشىنىڭ ءرولى ەدى. كارتينانىڭ ءبىر بولىگى تاشكەنتتە تۇسىرىلەتىن بولدى دا, بىردەن اكەمىز جولعا جينالدى. ايتقانداي, سول كەزەڭدەردەگى بۇكىل قازاق زيالىلارى كىتاپپەن ءوستى عوي. كينو مەن سپەكتاكلدەر ادامداردى ءتاربيەلەدى. تەلەديدار دەگەن بولعان جوق.
التى جاستان باستاپ ەسىم كىرە باستاعانىمەن, اكەمنىڭ شىن مانىندە قانداي تۇلعا ەكەندىگىن تولىق تۇسىنە قويماعان كەزىم. ءبىزدىڭ وتباسى دا سول كەزدەگى مير جانە ۆينوگرادوۆ كوشەلەرىندەگى ارتيستەر ۇيىنەن پاتەر الدى. قازاقتىڭ نەبىر ايتۋلى ادامدارىن اۋلادان كورەتىن ەدىك. تاڭعى اسىمدى ىشە سالىسىمەن اۋلاعا ويناۋعا شىعاتىن ەدىم. بۇل كەزدە تۇنگى سەمكادان شارشاپ-شالدىققان شاكەن ايمانوۆ ۇيىنە كەلە جاتادى. مەن ءۇشىن قاراپايىم عانا شاكەن اعانىڭ قاس-قاباعىنا قارايلاپ, كوڭىلدى كەلە جاتسا موينىنا اسىلا كەتەتىنمىن. بۇكىل حالىق ارتىستەرى مەن «ەڭبەك سىڭىرگەندەردىڭ» كوبىسىن ءۇيدىڭ الدىنان وڭاي كەزدەستىرەسىڭ.
بۇل ۇيدە مۇحتار اۋەزوۆ اتىنداعى تەاتردىڭ نەگىزىن قالاۋشىلاردىڭ ءبىرى قاليبەك قۋانىشباەۆ, ءمۇسىلىم ابدۋللين, ماناربەك ەرجانوۆ, عاريفوللا قۇرمانعاليەۆتاي جاندار تۇردى. دراماتۋرگ شاحمەت قۇسايىنوۆ پەن جارى بيكەن ريموۆا وسى ءۇيدىڭ تۇرعىندارى بولدى. بارلىعى ءبىر-بىرىمەن دوس-جاران بولىپ, قوناققا شاقىرىسىپ, بارىس-كەلىس جاساپ تۇراتىن. ءبىز ەكى بولمەلى كوممۋنالدى پاتەردە تۇردىق, ال كورشىلەرىمىز ۇنەمى اۋىسىپ جاتاتىن.
ماري قارمىسوۆا:
– اكەمىز الماتى وبلىسىنىڭ بەرىكتاس دەيتىن اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن. قازىرگى ونداعى مادەنيەت ۇيىنە اكەمىزدىڭ اتى بەرىلگەن. ول كىسىنىڭ اكە-شەشەسى ەرتە قايتىس بولىپ, 5 جاسىنان باستاپ جەتىمدىك پەن تۇرمىستىڭ تاۋقىمەتىن تارتىپ ءوسىپتى. سيىر باعىپ, پىشەن شاۋىپ, وتار قويدىڭ سوڭىندا ءجۇرىپ, ءومىردىڭ بارلىق قيىندىعىن كورگەن. اكەمىز ۇلكەن اپكەسى بۇبىكەيدىڭ قولىندا تاربيەلەنىپ, ينتەرناتتا وقيدى. بۇل ينتەرناتتا كۇلاش بايسەيىتوۆا مەن سەيفوللا تەلعاراەۆ تا وقىعان. تۇيدەي قۇرداس ۇشەۋى بىرگە مەكتەپتىڭ كوركەم ونەرپازدار ۇيىرمەسىندە وينايدى. اكەمىزدىڭ كوپتەگەن تىلدەردە ءان سالاتىن ونەرى بار ەكەندىگىن ايتتىق قوي. الايدا, ۇلكەن اعاسى قامالدى تاشكەنتكە بارىپ, ەكونوميست ماماندىعىن مەڭگەرۋگە ۇگىتتەيدى. بىراق, اۋداندىق كومسومول كوميتەتى جاس جىگىتتىڭ ەرەكشە تالانتىن بايقاپ, 1931 جىلى ريددەردەگى جۇمىسشى جاستار تەاترىن كوتەرۋگە جۇمسايدى. مىنا قىزىقتى قاراڭىز, وسىندان كەيىن ەشقانداي ارناۋلى ءبىلىمى جوق قارمىسوۆ مۇحتار اۋەزوۆ اتىنداعى رەسپۋبليكالىق دراما تەاترىنىڭ شتاتىنا قابىلدانادى. بۇل ساحنادا اكەمىز ارتىق-كەمى جوق 60 جىل ەڭبەك ەتتى. ەشقانداي اتاق مەن مەملەكەتتىك ماراپاتتار اكەمىزدى وزگەرتە العان جوق. ءالى كۇنگە دەيىن جۇمىستان ورالىپ كەلە جاتقان اكەمىزدىڭ اقساقالدارمەن دە اۋلاداعى بالا-شاعامەن دە بىردەي امانداساتىندىعى كوز الدىمدا. كىشكەنتاي بالالاردىڭ قولىن ەرىنبەي الىپ شىعاتىن. اڭتارىلىپ قاراپ قالاتىن بىزگە: «بۇلار دا جەكە تۇلعالار!», دەيتىن ەدى.
اقبوپە قارمىسوۆا:
– ەگەمەندىككە قول جەتكىزۋگە ساناۋلى ايلار قالعاندا, ياعني 1991 جىلدىڭ كوكتەمىندە كۇتپەگەن جەردەن اكەمىز ومىردەن وزدى. ول جاۋاپكەرشىلىگى وتە ۇلكەن ادام ەدى. قايتىس بولارىنا بىرنەشە كۇن قالعاندا تەاترعا بارىپ, پارتيالىق جارناسىن تولەپ كەلدى. اكەمىز قاتتى ناۋقاستانىپ كورگەن ادام ەمەس. ازداپ جوتەلىپ جۇرەتىن دە مۇنىسىن ۇزاق جىلدار بويى شىلىم شەككەنىنەن كورەتىن. ول كىسى ءوزىنىڭ قانداي سۇمدىق دەرتكە شالدىققانىن بىلمەي-اق كوز جۇمدى. 14 ناۋرىزدا «كۇيەۋ بالا» كومەدياسىنداعى باستى ءرولىن ويناپ شىقتى. بۇل سپەكتاكلدە تەاتردىڭ ەڭ مىقتى اكتەرلەرى مەن اكتريسالارى وينايتىن. قىسقاسى, وسى كۇلكىلى قويىلىمدا اكەمىزدىڭ ءسۇر بويداق كەيىپكەرىنە اينالاسىنداعىلار جابىلىپ قالىڭدىق ىزدەيدى. ال ول اينالىپ كەلگەندە ءوزىنىڭ العاشقى ماحابباتىن تاڭدايدى. سول ساتتە بۇل اكەمىزدىڭ سوڭعى رەت ساحناعا شىعىپ تۇرعانى ەشكىمنىڭ ءۇش ۇيىقتاسا تۇسىنە كىرمەگەن. داۋسى قارلىعىپ قالعانىنا ۋايىمداپ: «ەندى قالاي وينايمىن؟» دەپ قالدى. تۇندە ۇيقىسى بۇزىلىپ جۇرگەندىكتەن: «سەن قاسىمدا وتىرساڭ, تۇنگى ۋاقىت تەز وتەدى» دەيتىن…
ۆەنەرا قارمىسوۆا:
– ومىرگە دە ونەرگە دە, ۇلكەنگە دە كىشىگە بىردەي قۇرمەت كورسەتكەن قامال قارمىسوۆ سىندى ساحنا تارلانى وسىنداي جان ەدى. ۇلتتىق تەاتر ونەرىنە ولشەۋسىز ەڭبەك ءسىڭىردى. قوعامعا پايدالى ۇرپاق ءوسىردى. ۇل-قىزدارىنان قازىر نەمەرە-شوبەرەلەرى بار. ايتقانداي, نەمەرەلەرى ەركىن مەن رۋسلان – مىقتى مۋزىكا مايتالماندارى, سكريپكادا وينايدى.
كەنجە قىزى اقبوپە قامالقىزى كونسەرۆاتوريا ۇستازى رەتىندە كوپتەگەن حالىقارالىق بايقاۋلاردىڭ جۇلدەگەرلەرىن دايارلاپ كەلەدى.
اكەمىزدىڭ ونەرگە دەگەن ادالدىعى بەس نامازىن قازا قىلماعان يماندى جاننىڭ پارىزىنداي ەدى.
ايناش ەسالي,
الماتى.
