قايسار رۋح حالقىمەن بىرگە
بەيسەنبى, 16 اقپان 2012 8:10
قيىن تاعدىرلى قازاق جازۋشىسى قاجىعۇمار شابدان ۇلىنىڭ ۇلكەن ءجۇرەگى توقتاعالى ءبىر جىل ءوتتى. الماتىدا ارۋاققا اس بەرىلىپ, قۇران باعىشتالدى.
ءوتىپ بارا جاتقان قايران ۋاقىت-اي دەسەڭشى. تاعى ءبىر ۇلكەن ءجۇرەكتىڭ توقتاعانىنا جىل تولىپتى. «جىل تولدى ۇلكەن ءجۇرەك توقتاعالى, ءبىز ونى سان ايتامىز جوقتاپ ءالى», دەپ قاسىم اقىن ءدۇنيەدەن ءوتكەندە ءابدىلدا تاجىباەۆ ماقالا جازىپ ەدى. ۇلى مۇحاڭنىڭ قايتقانىنا جىل تولعاندا گازەتتەر وسىناۋ ولەڭ جولىن باس تاقىرىپقا شىعارىپتى. سول ءسوزدەر بۇگىن تاعى قايتالاندى. سولاي بولاتىن ءجونى بار. ويتكەنى, قاجىعۇمار شابدان ۇلى دا ناق سولارداي ات باسىنداي التىن ءجۇرەكتى ارىس جازۋشىمىز ەدى, قازاقتىڭ قايسار رۋحىنىڭ قاپىسىز كورىنىسى ەدى, ۇلت قاسيەتىنىڭ قورمالدى قارا ساباسى بولاتىن.
بەيسەنبى, 16 اقپان 2012 8:10
قيىن تاعدىرلى قازاق جازۋشىسى قاجىعۇمار شابدان ۇلىنىڭ ۇلكەن ءجۇرەگى توقتاعالى ءبىر جىل ءوتتى. الماتىدا ارۋاققا اس بەرىلىپ, قۇران باعىشتالدى.
ءوتىپ بارا جاتقان قايران ۋاقىت-اي دەسەڭشى. تاعى ءبىر ۇلكەن ءجۇرەكتىڭ توقتاعانىنا جىل تولىپتى. «جىل تولدى ۇلكەن ءجۇرەك توقتاعالى, ءبىز ونى سان ايتامىز جوقتاپ ءالى», دەپ قاسىم اقىن ءدۇنيەدەن ءوتكەندە ءابدىلدا تاجىباەۆ ماقالا جازىپ ەدى. ۇلى مۇحاڭنىڭ قايتقانىنا جىل تولعاندا گازەتتەر وسىناۋ ولەڭ جولىن باس تاقىرىپقا شىعارىپتى. سول ءسوزدەر بۇگىن تاعى قايتالاندى. سولاي بولاتىن ءجونى بار. ويتكەنى, قاجىعۇمار شابدان ۇلى دا ناق سولارداي ات باسىنداي التىن ءجۇرەكتى ارىس جازۋشىمىز ەدى, قازاقتىڭ قايسار رۋحىنىڭ قاپىسىز كورىنىسى ەدى, ۇلت قاسيەتىنىڭ قورمالدى قارا ساباسى بولاتىن. مۇنى ونىڭ نە كورسە دە حالقىمەن بىرگە كورگەن ازاپتى تاعدىرى, 42 جىل قىتاي ءتۇرمەسىندە ساياسي تۇتقىن رەتىندە قامالىپ, تارتقان تاقسىرەت-تاۋقىمەتى, سول توزاقتاردا جاسىماعان دا جەڭىلمەگەن ەرىك-جىگەرى, ءسويتىپ ءجۇرىپ جازىپ, الاش جۇرتىنا اماناتتاپ قالدىرعان التى تومدىق ايگىلى «قىلمىس» رومانى ايعاقتاسا كەرەك-ءتى.
وسى جايلاردى «ەگەمەن» بۇرىن دا جازعان. 80-نەن اسقان شاعىندا سەڭگىر ەرلىك جاساعان قاجەكەڭنىڭ 6 تومدىق «قىلمىس» رومانىنىڭ تۇساۋى كەسىلگەندە جالپاق جۇرتىمىزعا جار سالا سۇيىنشىلەپ بىرگە قۋانعانبىز. ال وتكەن جىلى شىڭجانداعى قازاق ادەبيەتىنىڭ كلاسسيگى ءومىردەن وتكەن ناق وسى اقپاننىڭ ازالى كۇندەرىندە جانە دە ەلمەن بىرگە قايعىرعانبىز, قارالى حاباردى حالىققا جەتكىزگەنبىز. سول ءنومىردە قاجەكەڭنىڭ كوزىن كورگەن قابىرعالى قالامگەرلەر ۋاقاپ قىدىرحان ۇلى مەن جاركەن ءبودەشتىڭ اسىل اعامەن قوشتاسۋ ءسوزدەرىن جەدەلدەتە جاريالاعانبىز.
مىنە, سودان بەرى ءبىر جىل وتە شىعىپتى دەپ تاڭدانىپ وتىرمىز. ال قاجەكەڭنىڭ قىتاي ءتۇرمەسىندەگى ازاپتى 42 جىلى قالاي ءوتتى دەسەڭىزشى! سول جىلداردىڭ ءاربىر كۇنى, ءاربىر ساعاتى ەرلىك, ەڭبەك, قاجىر مەن قايرات, تاباندىلىق پەن قايسار رۋح ەمەس پە؟
قاجىعۇمار شابدان ۇلى شىعىس قازاقستاننىڭ ءۇرجار اۋدانىندا ءدۇنيەگە كەلىپ, قىتايعا اشارشىلىق ءناۋبەتى كەزىندە 7 جاستاعى بالا شاعىندا وتكەن ەكەن. سودان ومىرباقي ەلگە قايتۋدى ارمانداعان. ەلگە ورالۋ پەشەنەسىنە بۇيىرماسا دا, قاجەكەڭ قازاق ەلىنىڭ تاۋەلسىزدىك العانىنا الىستا جاتىپ قۋاندى. ەلگە ءوزى جەتپەسە دە شىعارمالارى جەتتى. مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى ورازبەك سارسەنباي ايتقانداي, ق.شابدان ۇلى «قىلمىس» رومانى ارقىلى قازاق ساياساتىندا, مادەنيەتىندە, رۋحانياتىندا وشپەس ءىز قالدىردى. بۇل شىعارمانىڭ قازاق رۋحانياتىنا قوسقان ۇلەسى اسا مولدىعىن ايتۋشىلار جەتىپ ارتىلادى. جازۋشىعا «ۇلتتىق رۋح» حالىقتىق سىيلىعىنىڭ, حالىقارالىق «الاش» ادەبي سىيلىعىنىڭ بەرىلۋى ونىڭ شىعارماشىلىق بيىك تۇعىرى ءوز ەلىندە مويىندالۋىنىڭ ايعاعى دەپ ءبىلۋىمىز كەرەك.
ۇلت رۋحىنىڭ ۇلى سۋرەتكەرى رەتىندە تانىلعان قالامگەردىڭ ءدۇنيەدەن قايتقانىنا جىل تولۋىنا وراي بولعان ەسكە الۋ شاراسىندا جازۋشى قابدەش جۇمادىلوۆ ءوزى ۇستاز تۇتقان قاجەكەڭ جايىندا تەبىرەنىستى ءسوز تولعادى. ونىڭ قازاق رۋحانياتىنداعى ورنىنا توقتالىپ, «الماتىعا, قابدەش جۇمادىلوۆكە» دەگەن ءسالەممەن عانا شەكارادان نەبىر ماشاقاتپەن ءوتىپ كەلىپ جەتكەن قولجازبالارىنىڭ كىتاپ بولىپ شىعۋ جاعدايلارىن باياندادى. ول وسى رەتتە قولداۋ كورسەتكەن ۇلتجاندى ازامات مۇحتار قۇل-مۇحاممەدكە, قولجازبانى دايىنداۋعا كومەكتەسكەن باسقا دا ازاماتتارعا العىس-راحمەتىن ايتپاي قالمادى. قاجەكەڭمەن تاكلاماكان ايداۋىندا بىرگە بولعان جۇمابەك وسەر ۇلى, ءۇرىمشى ءتۇرمەسىندە ءدارىگەرلىك قىزمەتتى باسقارعان ساعيدوللا ءالي ۇلى, ءتارجىماشى يبراگيم فايزوللا ءاز اعا جايىندا ەستەلىكتەر ايتسا, «جاس الاش» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى رىسبەك سارسەنباي ۇلى, ساياساتتانۋشى ايدوس سارىم, تاريحشى زاردىحان قينايات, جازۋشى قاجىتاي ءىلياس ۇلى قازاق ەلى تۇرعاندا قايسار رۋحتى جازۋشىنىڭ جاساي بەرەتىنىنە كامىل سەنىمدى ەكەندىكتەرىن ءبىلدىردى. جاسالاشتىق جۋرناليست ەرىك راحىم 2009 جىلى قىتايعا كاسىپكەر رەتىندە ءتىركەلىپ ءوتىپ, مىرزاقاماقتاعى شەرلى جازۋشىعا تۋعان ەلىندە باسپادان شىققان كىتابىن جەتكىزىپ, ودان سوڭعى سۇحباتتى الىپ, ماڭدايىنان ءيىسكەتىپ, ابىزدىڭ اق باتاسىنا يە بولعان ەكەن.
ق.شابدان ۇلى قورىن قۇرۋ, مۇراسىن جيناقتاۋ, ودان ءارى ءوز كىتاپتارى مەن ەستەلىكتەر جيناقتارىن, «قاجىعۇمار» اتتى اتاۋلى جۋرنال شىعارۋ جونىندە ۇسىنىستار ايتىلدى. سونىمەن بىرگە كورنەكتى جازۋشىنىڭ شىعارماشىلىعىن وقۋلىقتارعا ەنگىزۋ, ونىڭ شىعارمالارىن شەت ءتىلدەرگە اۋدارۋ, سولاردىڭ نەگىزىندە كينو ءتۇسىرۋ جونىندەگى پىكىرلەر دە نازار اۋدارۋعا تۇرارلىق دەپ ويلايمىز.
اياۋلى قاجەكەڭنىڭ قىزى جاينار مەن كۇيەۋ بالاسى تىلەك, كىشكەنتاي جيەن نەمەرەسى ەلارىس اكە رۋحىنىڭ, اتا رۋحىنىڭ جالعاسا جەلبىرەگەن تۋىنداي كورىندى. «قايسارلىق جايلى ولەڭدى قانجارمەن تاسقا قاشادىم. ءولەڭنىڭ اتىن مەن ەندى «قاجىعۇمار» دەپ اتادىم», دەپ اقىن الماس احمەتبەك ۇلى ايتقانداي, قاجىعۇمار ەسىمى قازاق رۋحانياتىنىڭ تاريحىنا التىن ءارىپتەرمەن جازىلىپ قالاتىنىنا ءبىز دە سەنىمدى ەدىك.
قورعانبەك امانجول,
الماتى.
