ازاماتتى تالاپ جەتەلەپ, ارمان وسىرەدى
سەنبى, 11 اقپان 2012 8:21
جاقسى ادام كوپكە ورتاق. كورمەسەڭ ساعىناسىڭ. جايدارى جاننىڭ جارىعى كۇن سەكىلدى جان-جاعىنا تۇگەل تۇسەدى. ونىڭ بولمىسى بارشا پەندەگە ءتان رەنىش, وكپە, نالۋ سەكىلدى ادەتتەن ادا. تىرشىلىكتە تالايسىزعا تانىتقان رەنىشى – جاي عانا كەيىس, نالۋى ناز بوپ سەزىلەدى. ويتكەنى, ادامعا ات قويعاندا اللانىڭ ايانى مەن قويىلعان ەسىمى ەگىز بولمىستى قوسا بىرىكتىرىپ, ءبىتىمى بولەك جان تۋادى. ارداقتى ازامات قۇسىمجانوۆ مىرزەكەن دە اتى مەن زاتى, قازىناسى مەن سالتى تەڭ جارالعان كوشەلى كىسى ەدى. ادامنىڭ ارمانى تاۋسىلعان با. بىراق, امال قانشا, ومىردەن ءوزى كەتسە دە كوزى قالدى, ارتىندا ونەگەلى ءىسى مەن وشپەس ءىزى قالدى.
سەنبى, 11 اقپان 2012 8:21
جاقسى ادام كوپكە ورتاق. كورمەسەڭ ساعىناسىڭ. جايدارى جاننىڭ جارىعى كۇن سەكىلدى جان-جاعىنا تۇگەل تۇسەدى. ونىڭ بولمىسى بارشا پەندەگە ءتان رەنىش, وكپە, نالۋ سەكىلدى ادەتتەن ادا. تىرشىلىكتە تالايسىزعا تانىتقان رەنىشى – جاي عانا كەيىس, نالۋى ناز بوپ سەزىلەدى. ويتكەنى, ادامعا ات قويعاندا اللانىڭ ايانى مەن قويىلعان ەسىمى ەگىز بولمىستى قوسا بىرىكتىرىپ, ءبىتىمى بولەك جان تۋادى. ارداقتى ازامات قۇسىمجانوۆ مىرزەكەن دە اتى مەن زاتى, قازىناسى مەن سالتى تەڭ جارالعان كوشەلى كىسى ەدى. ادامنىڭ ارمانى تاۋسىلعان با. بىراق, امال قانشا, ومىردەن ءوزى كەتسە دە كوزى قالدى, ارتىندا ونەگەلى ءىسى مەن وشپەس ءىزى قالدى.
دارىندى حيرۋرگ دارىگەر, بىلىكتى باسشى, اسىل ازامات – مىرزەكەن قۇسىمجان ۇلى بۇگىندە كوزى ءتىرى بولسا 80 جاسقا تولار ەدى. سانالى عۇمىرىن, العان ءبىلىمىن تۋعان ەلىنىڭ تۇعىرىن بيىكتەتۋگە, ساۋلەلى بولاشاقتىڭ, كەمەلدى كەلەشەكتىڭ كوشىن تۇزەۋگە ارناپ ءوتتى. سول ءۇشىن ونى حالقى شەكسىز جاقسى كوردى…
دانا حالقىمىزدا «جىگىتتى تالاپ جەتەلەپ, ارمان وسىرەدى» دەگەن ءسوز بار. مىرزەكەن قۇسىمجان ۇلى دا بولاشاعىنا باعدارىن بالا كۇنىنەن دۇرىس جاساي بىلگەندىگىن بايقايمىز. بۇرىنعى سەمەي وبلىسى, ابىرالى اۋدانىنا قاراستى قاينار اۋىلىنان قاناتتانىپ وسكەن ول ارمان قۋىپ, الماتى قالاسىنا كەلىپ, مەديتسينا ينستيتۋتىنا وقۋعا تۇسەدى. ونىڭ باقىتىنا ينستيتۋت قابىرعاسىندا ماككام تولەنوۆ, ءانديجان ءىزمۇحانوۆ, بەنەش جاربوسىنوۆ سىندى ۇستازدار جولىقتى. ولار ءوز ماماندىعىنا قۇشتار جاس شاكىرتتى ەمدەۋ سالاسىنىڭ بۇگە-شىگەسىن, قىر-سىرىن جالىقپاي ۇيرەتىپ, كاسىبي ءبىلىم الۋىنا بار ىقىلاستارىن سالىپ, جاردەمدەستى. ءوزى دە وسىنداي ارداقتى ازاماتتاردىڭ ساياسىندا ءجۇرىپ, ءومىر مەكتەبىنىڭ ۇلكەن سىندارىنان ءوتتى. ادامگەرشىلىك پەن ادالدىقتى, كىشىپەيىلدىك پەن قاراپايىمدىلىقتى قۇستىڭ قوس قاناتىنداي تەڭ ۇستاۋدى ۇيرەندى.
«قۇنارى جوق قىرقاعا, كوكتەپ ءوسىپ گۇل بىتپەس. ەر جىگىتتىڭ تاعدىرى, تۋعان ەلمەن كىندىكتەس» دەگەندەي, جاقسى جەر, جايلى قونىستى اڭسامايتىن جاس جوق شىعار. بىراق, مىرزەكەن قۇسىمجان ۇلى وقۋىن بىتىرە سالا كەيبىر زامانداستارى سەكىلدى قالىپ قويماي, اسەم قالا الماتىنى سانالى تۇردە ارتقا تاستاپ, تۋعان جەرىنە اسىقتى. پوليگوننان زارداپ شەككەن حالقىنا قولۇشىن بەرۋدى ءوزىنىڭ ازاماتتىق بورىشى دەپ ۇعىندى. سەمەي ءوڭىرىنىڭ سول كەزدەگى تاريحىنا ءۇڭىلسەك, مىرزەكەن قۇسىمجان ۇلى اباي ەلىنەن شىققان تۇڭعىش جوعارى ءبىلىم العان كاسىبي دارىگەر ەكەندىگىنە كوز جەتكىزەمىز. ول جان اياپ قالماي, ءتۇن قاتىپ, ءتۇس قاشىپ ءجۇرىپ باردى باعالاپ, جوقتى تابۋعا تىرىستى. ونى ەڭبەك جولىنىڭ باعانالى ساتىلارى بىرتىندەپ جوعارىعا قاراي جەتەلەي بەردى. بىراق ول مانساپ ءۇشىن ءبىر ءسات تە قيسىق قادام جاساعان جوق. ەگەر مايلى قىزمەت, جايلى تاق ىزدەسە, ءمينيستردىڭ ءوزى اتىراۋ وبلىسىنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ بولىمىنە باسشىلىق قىزمەتتى ۇسىنعان كەزدە باس تارتپاس ەدى. ول كىسى ءۇشىن ءبىر عانا مىندەت بولدى. تۋعان حالقىنىڭ دەرتىن جازىپ, دەمىن ۇزارتۋ. ازاماتتىق بورىشىن وتەۋ.
مىرزەكەن قۇسىمجان ۇلىنىڭ ءومىر جولىنا قىسقاشا شولۋ جاساساق, 1955-1961 جىلدارى ول اباي اۋدانىنىڭ ورتالىعى قاراۋىل اۋىلىندا اۋرۋحانانىڭ ىرگەتاسىن قالاپ, باس دارىگەر بوپ قىزمەت اتقارعان. 1961-1969 جىلدارى اياگوز اۋدانىنىڭ باس دارىگەرى بولادى. ءوزىنىڭ ىسىنە شىن بەرىلگەندىگىنىڭ دالەلى سول, مىرزەكەن قۇسىمجان ۇلى 1972 جىلى بۇرىننان بەرى جيناقتالعان ءبىلىمى مەن بىلىگىن ۋاقىت وزدىرماي «سەمەي قالاسى تۇرعىندارىنىڭ دەموگرافيالىق ماعلۇماتى جونىندە» دەگەن تاقىرىپتا كانديداتتىق ديسسەرتاتسيا قورعايدى. 1970-1973 جىلدارى سەمەي قالاسىنداعى وبلىستىق جۇقپالى اۋرۋلار ديسپانسەرىنىڭ باستىعى, 1973-1983 جىلدارى قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ سەكتورىنىڭ مەڭگەرۋشىسى قىزمەتتەرىن اتقارادى. «قاراپايىمدىلىق – ۇلىلىقتىڭ بەلگىسى» دەگەن انىقتاما مىرزەكەن قۇسىمجان ۇلى سەكىلدى ازاماتقا قاراتىپ ايتىلعان بولسا كەرەك. ول سول جايدارى مىنەزى, تياناقتى ءىسكەرلىگى ارقىلى حالقىمىزدىڭ ارداقتى ۇلى د.قوناەۆتىڭ كوزىنە ءتۇستى. قابىلداۋىندا بولدى. ەمەن-جارقىن وي ءبولىستى. سىرلى سۇحبات, سىندارلى پىكىرلەرىن تىڭداعان ەل باسشىسى ونى قازاق سسر الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىنە تاعايىندادى. ەرەن ەڭبەك تەرەڭ سەنىمگە جەتەلەيدى ەكەن. وعان مىرزەكەن قۇسىمجان ۇلىنىڭ ءومىر وتكەلدەرى ناقتى ءدالەل بولادى.
قازاق ەلى تاۋەلسىزدىك الىپ, ارى قاراي داميتىن جولدارىن, باعدارلارىن ايقىنداپ جاتقان تۇستا مىرزەكەن قۇسىمجان ۇلى مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ ساياساتىن قۇرۋ ىسىنە تىكەلەي اتسالىستى. قر «مۇگەدەكتەردىڭ الەۋمەتتىك قورعالۋى تۋرالى» زاڭى, « ۇلى وتان سوعىسىنىڭ قاتىسۋشىلارى مەن مۇگەدەكتەرىنە جانە سولارعا تەڭەستىرىلگەن ادامدارعا بەرىلەتىن جەڭىلدىكتەر مەن ولاردى الەۋمەتتىك قورعاۋ تۋرالى» زاڭ كۇشى بار قر پرەزيدەنتىنىڭ جارلىعى جوبالارىن ازىرلەدى. ەلىمىزدىڭ زەينەتاقى جۇيەسىن رەفورمالاۋدىڭ باستاپقى جىلدارىندا ءوز ۇسىنىستارى مەن پىكىرلەرىن ءبىلدىرىپ, قالىڭ الەۋمەتتىڭ جاعدايىن جاقسارتۋدىڭ جولدارىن ويلادى.
حالىق قۇرمەتىنە بولەنگەن ايتۋلى ازامات 1996 جىلى تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ جاڭادان سايلانعان ەكى پالاتالى پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ اپپاراتىندا كوميتەتتەردىڭ جۇمىسىن ۇيلەستىرۋ سەكتورىنىڭ ءبولىم مەڭگەرۋشىسى قىزمەتىن اتقاردى. بۇل سالادا دا تۋعان ەلىنىڭ بولاشاعىنا قاجەتتى مەديتسينا, مادەنيەت, ءتىل جانە حالىققا الەۋمەتتىك قىزمەت كورسەتۋ سالالارى بويىنشا زاڭ جوبالارىن دايىنداۋ ىسىمەن اينالىستى. ەل ورداسى استانا قالاسىنا اۋىسۋىنا بايلانىستى 1998 جىلدان اقتىق دەمى بىتكەنشە ءدارى-ءدارمەكتەردىڭ ساپاسىن تەكسەرۋ جونىندەگى «تەكسەرۋ» فيرماسىنىڭ ديرەكتورى قىزمەتىن اتقاردى.
قۇسىمجانوۆتار اۋلەتىنىڭ شامشىراعىنداي اياۋلى جارى ءشامشيا نىعمەتقىزى ەكەۋى ۇيالمايتىن ۇل ءوسىرىپ, قىسىلمايتىن قىز تاربيەلەگەن ارداقتى جاندار. « ۇلىڭ – ءىزىڭ, قىزىڭ – كوزىڭ» بولسا, ودان اسقان باقىت بار ما! ۇيادا كورگەن تاربيە ۇشقاندا بالالارعا قانات بولادى. بۇل وتباسىندا اكە جولىن ار تۇتقان, ابىرويىن شالقىتقان دارىگەرلەر ديناستياسىن جالعاستىرعان اۋلەت. ۇلى قۇسىمجانوۆ سۋنيات مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور. ب.جاربوسىنوۆ اتىنداعى ۋرولوگيا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىندا ءبولىم جەتەكشىسى بولىپ قىزمەت ەتەدى. قىزى جانار مىرزەكەنقىزى – مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى ءىس باسقارماسىنىڭ مەديتسينا ورتالىعىندا كارديولوگيا ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى. ولاردا ومىردەن ءوز ورىندارىن تاپقان جاندار. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, اتا-انانى ارمانعا جەتكىزگەن ۇلگىگە باي, اعايىنعا جاي جاندار. «اعاش جاپىراعىمەن, ادام ۇرپاعىمەن كورىكتى» دەگەندەي, ءشامشيا انامىز ەكەۋى قاسيەتتى شاڭىراق, قۇتتى وشاقتارىنىڭ نۇرىمەن ۇرپاق شۋاعىنا بولەندى.
مىرزەكەن قۇسىمجان ۇلىنىڭ وزگەلەردەن ەرەكشە تاعى دا ءبىر قىرى – ماماندىعىنىڭ اياسىندا عانا قالىپ قويماي, ونەر مەن ادەبيەتتى تەرەڭ بىلۋىندە. وزىنە دەيىنگى قازاق ادەبيەتىنىڭ ناقىل-وسيەتكە تولى ديداكتيكالىق ولەڭ, جىرلارىن, ارقانىڭ انشىلىك, اقىندىق مەكتەپتەرىنىڭ رەپەرتۋارلارىن جاقسى مەڭگەرگەن ونىڭ سۇحباتتارىندا, اڭگىمە اراسىندا كەزدەسەتىن مىسالدارىندا ماعىنالى باتا تىلەكتەردىڭ مولىنان ۇشىراسۋى – بۇل ءسوزىمىزدىڭ ءبىر ايعاعى. حح عاسىر باسىنداعى الاش قايراتكەرلەرىنىڭ بويىندا ۇشىراساتىن مۇنداي كوپ قىرلى قاسيەتتەر مىرزەكەن قۇسىمجان ۇلىنىڭ دا بويىنان ۇشقىن اتۋى زاڭدى قۇبىلىس. ونىڭ تانىمايتىن كىسىمەن, بىلمەيتىن ەلمەن ەتەنە ارالاسىپ, شۇيىركەلەسىپ كەتۋىنىڭ استارىندا وسى قاسيەتتەرى جاتقانى ءسوزسىز.
اعامىزدىڭ ومىردەن وزعانىنا بۇگىندە 7 جىلدىڭ ءجۇزى بولىپتى. اساۋ ۋاقىت, زىمىراعان كۇندەر ءوز قالىبىنان تانار ەمەس. بىراق اقىن تولەگەن ايبەرگەنوۆ: «اق جاۋىندار توزدىرعان تاۋلارعا ۇقساپ, مەن قالامىن ءوزىمنىڭ بيىگىمدە», دەپ جىرلاعانىنداي, مىرزەكەن قۇسىمجان ۇلى دا ءوز زامانىندا ەكىنىڭ ءبىرى الا الماس ءوز بيىگىن باعىندىرعان ازامات.
انتقا ادالدىق – حالىققا ادالدىق دەگەن ءسوزدىڭ بالاماسى. عاسىرلار كوشىپ, زامانالار اۋىسسا دا جاقسىنىڭ اتى ءولمەيدى, عالىمنىڭ حاتى ولمەيدى. حالىق قامقورى, ەل ارداعى اتانعان ازامات مىرزەكەن قۇسىمجان ۇلى تۋرالى ءسوز قوزعاپ, اڭگىمە ەتكەندە وسىنداي جايلار ويعا ورالادى.
گۇلشارا ابدىقالىقوۆا, ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى.
