كەدەن وداعىنىڭ «وڭتۇستىك شەكاراسى»
بەيسەنبى, 6 قىركۇيەك 2012 7:22
قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن وزبەكستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەت باسشىلارىنىڭ ەكىجاقتى كەزدەسۋى قارساڭىندا ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك شەكاراسىنا ەرەكشە كوڭىل بولىنۋدە.
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى بويىنشا كەدەندىك باقىلاۋ دەپارتامەنتى رەسپۋبليكالىق كەدەن ورگاندارى جۇيەسىندە كەدەن وداعىنىڭ ەڭ ءىرى «وڭتۇستىك شەكاراسى». وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى بويىنشا كەدەندىك باقىلاۋ دەپارتامەنتىنىڭ وتكىزۋ پۋنكتى وڭتۇستىك باعىتتاعى ەۋروپا, تاياۋ جانە ورتالىق شىعىس رەسەيمەن قىرعىزستان جانە قىتايدى بايلانىستىراتىن نەگىزگى كولىك ماگيسترالى وتەتىن ستراتەگيالىق ماڭىزدى جولدا ورنالاسقان.
بەيسەنبى, 6 قىركۇيەك 2012 7:22
قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن وزبەكستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەت باسشىلارىنىڭ ەكىجاقتى كەزدەسۋى قارساڭىندا ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك شەكاراسىنا ەرەكشە كوڭىل بولىنۋدە.
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى بويىنشا كەدەندىك باقىلاۋ دەپارتامەنتى رەسپۋبليكالىق كەدەن ورگاندارى جۇيەسىندە كەدەن وداعىنىڭ ەڭ ءىرى «وڭتۇستىك شەكاراسى». وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى بويىنشا كەدەندىك باقىلاۋ دەپارتامەنتىنىڭ وتكىزۋ پۋنكتى وڭتۇستىك باعىتتاعى ەۋروپا, تاياۋ جانە ورتالىق شىعىس رەسەيمەن قىرعىزستان جانە قىتايدى بايلانىستىراتىن نەگىزگى كولىك ماگيسترالى وتەتىن ستراتەگيالىق ماڭىزدى جولدا ورنالاسقان.
كەدەن وداعىنىڭ ىشكى شەكاراسىنىڭ ۇزىندىعى 958,76 كم. قۇرايدى. دەپارتامەنتتىڭ قىزمەت ايماعىندا كەدەن وداعىنىڭ ءوزبەكستان رەسپۋبليكاسىمەن سىرتقى شەكاراسىندا 6 وتكىزۋ پۋنكتى ورنالاسقان: «قازىعۇرت», «جىبەك-جولى», «قاپلانبەك», «سارىاعاش ست.», «ب.قونىسباەۆ», «اتامەكەن» كەدەن بەكەتتەرى.
دەپارتامەنتتىڭ جۇمىس قورىتىندىلارى بويىنشا 2012 جىلدىڭ باسىنان 17 ميلليارد 503 ميلليون 544 مىڭ تەڭگە, قر قم كەدەندىك باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ بولجاعان كورسەتكىشتەرىن 2,5 پايىز ارتىق ءوندىردى.
كەدەنشىلەر ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ عانا ەمەس كەدەن وداعى ءۇش ەلىنىڭ ەكونوميكالىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەدى. سوندىقتان كەدەن ءىسى سالاسىنداعى قىلمىستار جانە قۇقىق بۇزۋشىلىقپەن كۇرەس بويىنشا جۇمىسقا باسا نازار اۋدارىلادى.
ۇستىمىزدەگى جىلى 20 قىلمىستىق ءىس جانە 1 375 اكىمشىلىك ءىس قوزعالىپ, مەملەكەتكە 59 ميلليون تەڭگە كەلتىرىلگەن زالال ءوندىرىلدى. قوزعالعان ىستەر بويىنشا تاركىلەنگەن تاۋارلار 47 ميلليون تەڭگەنى قۇرادى.
«جىبەك جولى» كەدەن بەكەتىندە جەدەل-ىزدەستىرۋ شارالارىن ءجۇرگىزۋ بارىسىندا كەدەن وداعىنىڭ شەكاراسى ارقىلى ەسىرتكىنى زاڭسىز تاسىمالداۋ فاكتىسى انىقتالدى.
دەپارتامەنت قىزمەتكەرلەرى كەدەن وداعى اۋماعىندا جونەلتپە قۇجاتتارىندا كورسەتىلمەگەن 2 مىڭ ءدىني كىتاپتار, بەينەكامەرا جانە ديكتوفوننىڭ زاڭسىز تاسىمالىنىڭ جولىن كەستى. بۇل جۇكتەردى بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىنەن قىرعىزستاننان ترانزيتپەن ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ اۋماعى ارقىلى ءوتكىزبەك بولعان. الايدا «سارىاعاش ست.» كەدەن بەكەتىندە كەدەندىك باقىلاۋدان وتۋدە ينسپەكتسيالىق تەكسەرۋ كەشەنىنىڭ كومەگىمەن ءبىزدىڭ قىزمەتكەرلەر كونتراباندالىق تاۋاردى انىقتادى.
سوڭعى جىلدارى كەدەن بەكەتتەرى تۇبەگەيلى وزگەرگەنى جانە ەڭ جوعارعى تالاپقا ساي ەكەنىن اتاپ وتكەن ءجون. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى بويىنشا كەدەندىك باقىلاۋ دەپارتامەنتىنىڭ بارلىق شەكارالىق وتكىزۋ پۋنكتتەرى كەدەن وداعىنىڭ شەكاراسى ارقىلى تاۋارلار مەن كولىك قۇرالدارىنىڭ ءوتۋىن جەدەلدەتۋ ءۇشىن باقىلاۋدىڭ زاماناۋي تەحنيكالارىمەن جابدىقتالعان.
كەدەننىڭ تابىستى جۇمىس جاساۋىنا قىزمەتكەلەردىڭ تۇرمىس جاعدايىن جاقسارتۋ دا ىقپال ەتەدى. سارىاعاشتا جالپى كولەمى 4 328 ش.م. قۇرايتىن تۇرعىن ءۇي كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالۋدا.
اۋماقتاعى 11 گەكتار جەردە 50 پاتەرلى 10 ءۇي سالىندى. ودان ءبولەك ءبىر قاباتتى «تاۋنحاۋس» كوپ پاتەرلى تۇرعىن ءۇيدىڭ جانىندا 60 ادامعا ارنالعان پاتەر تۇرىندەگى جاتاقحانا قۇرىلىسى اياقتالدى. ول جەردە بالالار ويىن جانە سپورت الاڭىن سالۋ قاراستىرىلعان. كەدەن ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرىنىڭ تۇرمىس ماسەلەسىن شەشۋگە مەملەكەتتەن 663 ميلليون تەڭگە ءبولىندى. كەدەن قىزمەتكەرلەرى وزدەرىنىڭ ۇيىنە جاقىن جەردە قىزمەت ەتەتىن بولادى. تۇرعىن ءۇي كەشەنىنىڭ كەدەن بەكەتىنەن اراقاشىقتىعى: «قازىعۇرت»-18 كم, «جىبەك-جولى» – 14 كم, «قاپلانبەك» – 5 كم, «سارىاعاش ست.» – 3كم.
كەدەن شەكاراسىندا جاڭا ءوتكىزۋ بەكەتتەرى سالىنۋدا: ينسپەكتسيالىق تەكسەرۋ كەشەنى, تاۋارلاردى جەتكىزۋدى باقىلاۋدىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەسى, ەلەكتروندى وتكىزۋ جۇيەلەرىن قايتا قۇرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. ماقتاارال اۋدانىنىڭ قازاق-وزبەك شەكاراسىندا جاڭادان «اتامەكەن» وتكىزۋ بەكەتى سالىندى.
ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 17 ماۋسىمىنان كەدەن وداعى اۋماعىندا ءمىندەتتى الدىن الا اقپاراتتاندىرۋ ەنگىزىلدى, ياعني جاڭا ەرەجە بويىنشا تاۋارلاردى دەكلاراتسيالاۋ الدىن الا مالىمەتتى كەدەن وداعىنا مۇشە مەملەكەت كەدەن ورگانىنا مۇددەلى تۇلعالار تاۋارلارمەن كولىك قۇرالدارىن كەدەن وداعى شەكاراسى ارقىلى ءوتۋگە دەيىن 2 ساعاتتا باعىتتاۋى ءتيىس.
ءبىزدىڭ دەپارتامەنت ەلىمىزدە ءبىرىنشى بولىپ وسى باعدارلامانى ەنگىزدى جانە تاجىريبەدە جاقسى ناتيجە كورسەتتى.
كەدەن ورگاندارىنىڭ جۇمىستارى مەملەكەتتىڭ سىرتقى ەكونوميكالىق قىزمەتىنىڭ دامۋىنا ىقپال ەتۋى ءسوزسىز. كەدەندىك باقىلاۋ كوميتەتى سىرتقى ەكونوميكالىق قىزمەتكە قاتىسۋشىلاردىڭ بەلسەندىگىن ارتتىرۋ, كەدەندىك باقىلاۋ جانە رەسىمدەۋ پروتسەدۋرالارىن وڭايلاتۋ ءۇشىن شارالار قابىلداۋدا. تاۋەكەلدەردى باسقارۋ جۇيەسى, «كۇنبە-كۇن» كەدەندىك رەسىمدەۋ, «ءبىر تەرەزە» جانە «ءبىر ايالداما», «قىزىل» جانە «جاسىل» ءدالىز جۇمىس پرينتسيپتەرى ەنگىزىلگەن. ياعني سىرتقى ەكونوميكالىق قىزمەتكە قاتىسۋشىلار تاۋارلارىن شەكارا ارقىلى مەيلىنشە تەز وتكىزۋ ءۇشىن بارلىق جاعدايلار جاسالعان.
ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك شەكاراسىنىڭ كۇزەتىندە بولعاندىقتان دەپارتامەنت باسشىلىعى كورشىلەس وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەدەن ىسىندە تىعىز ىنتىماقتاستا بولۋ ءۇشىن بارلىق مۇمكىندىكتەردى جاساۋدا. قازاق-وزبەك شەكاراسىندا ءبىرقاتار قيىندىقتار كەزدەسەدى. كورشىلەس ەلدىڭ كولىك زاڭدىلىعىندا وزگەرىستەر ەنگىزۋلەرىنە بايلانىستى تامىز ايىنىڭ سوڭىندا «ب.قونىسباەۆ» كەدەن بەكەتىندە اۆتوكولىكتەر كىدىرىسى ورىن الدى. وسىعان بايلانىستى كەدەن دەپارتامەنتىنىڭ باسشىلىعى جاعدايدى شەشۋ ءۇشىن شارالار قابىلدادى. كورشىلەس وزبەكستاندىق بەكەتتىڭ باسشىلىعىمەن كەلىسىم-شارت ءجۇرگىزۋ بارىسىندا بوس كولىكتەر جانە 40 تونناعا دەيىنگى سالماقتاعى كولىكتەر ەشقانداي كەدەرگىسىز وتۋدە.
سونىمەن قاتار تەز جارامسىزداناتىن ونىمدەردى تاسيتىن جۇك كولىكتەرى شەكارادان كەزەككە تۇرماي وتەتىن بولدى. كۇردەلى ماسەلە وسىلايشا قىسقا مەرزىم ءىشىندە شەشىلدى.
ورتالىق ازيانىڭ كوپ ەلدەرىمەن سالىستىرعاندا قازاقستاننىڭ كەدەن جۇيەسى اشىق, كەدەن قىزمەتىنە قاتىستى كەز كەلگەن وزگەرىستەر, جاڭالىقتار حالىق جانە كاسىپكەرلەر ءۇشىن قولجەتىمدى. ءاربىر سەق, جەكە تۇلعا كەدەن ىسىنە قاتىستى بارلىق قۇجات كەلىسىمدەرمەن تانىسا الادى. ءوزىنىڭ ۋاقىتىن, قارجىسىن باعالايتىن كەز كەلگەن كاسىپكەر كەدەن ءىسىن كەدەنشىدەن كەم بىلمەيدى دەپ سەنىممەن ايتا الامىن. كەلەشەكتە قاراپايىم حالىق شەكارادان وتۋدە ەشقانداي قيىندىقتار مەن كەدەرگىلەر كورمەي, جۇكتەرىنىڭ كەدەندىك باقىلاۋدان وتكەنىن بايقاماي وتۋلەرى ءتيىس.
مەملەكەتىمىزدىڭ كەدەنى بولاشاقتا قازاقستاندا عانا ەمەس, كورشىلەس مەملەكەتتەردە بولىپ جاتقان ەكونوميكالىق ۇدەرىستەرگە ىقپال ەتەتىن مىقتى مەملەكەتتىك ورگان بولۋى ءتيىس.
جاسۇلان احمەتوۆ,
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى بويىنشا كەدەندىك باقىلاۋ دەپارتامەنتىنىڭ باستىعى, كەدەن قىزمەتىنىڭ پودپولكوۆنيگى.
