الەم • 15 ءساۋىر، 2019

برەكسيتتىڭ بىتەتىن كۇنى بار ما؟

716 رەت كورسەتىلدى

بريتانيانىڭ ەۋرووداقتان (ەو) شىعۋى جونىندەگى برەكسيت (Brexit) كەلىسىمىن بەكىتۋ ءىسى تاعى التى ايعا شەگەرىلدى. ناقتىلاي ايتقاندا، ەو-نىڭ 10 ساۋىردە وتكەن كەزەكتەن تىس سامميتىندە قاتىسۋشىلار بۇل ەلدىڭ وداقتان شىعۋىن 2019 جىلدىڭ 31 قازانىنا دەيىن شەگەرۋگە ۋاعدالاستى.

ەو ءسامميتى الدىندا بريتانيا پارلامەنتى برەكسيت مەرزىمىن كەيىن­گە قالدىرۋ تۋرالى زاڭ جوبا­سىن قابىلدادى. بۇل زاڭ بويىنشا ەل ۇكىمەتى ۇلىبريتانيانىڭ ەۋرو­وداقتان كەلىسىمسىز شىقپاۋى ءۇشىن وداقتان ءبولىنۋ مەرزىمىن كەيىن­گە شەگەرۋ ماقساتىندا ءوتىنىش جا­ساۋ­عا مىندەتتەلگەن. مىنە، وسى ءوتىنىش ەو تاراپىنان تولىق قاناعاتتان­دىرىلدى. ياعني، اتالعان ەلگە ەۋرو­وداق­تان شىعۋىنا التى اي ۋاقىت بەرىلدى.

ەو-نىڭ 10 ساۋىردەگى كەزەكتەن تىس ءسامميتىن قورىتىندىلاۋ ماقسا­تىندا ۇيىمداستىرىلعان بريفينگتە ەۋروپالىق كەڭەستىڭ توراعاسى دونالد تۋسك: «ەۋروپالىق كەڭەس 50-ءشى باپتىڭ مەرزىمىن 31 قازانعا دەيىن ۇزارتۋعا قاتىستى شەشىم شى­عاردى. بۇل شەشىم ۇلىبريتانيا ءۇشىن قوسىمشا التى اي مەرزىم بەرۋدى كوزدەيدى. وسى ۋاقىت ارالىعىندا برەكسيت ستراتەگياسىن تۇتاستاي قاي­­تا قاراپ شىعۋعا بولادى»، دەدى. سونداي-اق ول ۇلىبريتانيا ۇكىمە­تىن كورسەتىلگەن ۋاقىتتى بوسقا وتكى­زىپ الماۋعا شاقىردى.

ءبىر ايتا كەتەر جايت، ەگەر ۇلى­بريتانيا ۇكىمەتى مەن پارلامەنتتىڭ قاۋىمدار پالاتاسى برەكسيت ۇدەرىسى بويىنشا كەلى­سىمدى كورسەتىلگەن مەر­زىمنەن بۇرىن بەكىتەر بولسا، 2019 جىلدىڭ 31 قازان كۇنىن كۇتپەس­تەن اتالعان ءىستى اياقتاۋعا ءمۇم­كىن­دىك بار.

سامميتتەن كەيىن ۇيىمداس­تى­رىل­عان ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا ۇلى­­بريتانيا پرەمەر-ءمينيسترى تەرەزا مەي جاقىن ارادا برەكسيت كەلىسىمنىڭ جوباسىن قاۋىمدار پالاتاسىنا ماقۇلداتىپ، ءوز ەلىنىڭ 
ەو-دان شىعۋىن جىلدامداتۋعا تىرىساتىنىن جەتكىزدى. وسى ورايدا ت.مەي: «ءبىز ەۋروپالىق وداقتان كەتۋگە ءتيىسپىز، كەلىسىمگە مۇمكىندىگىنشە تەزىرەك كەلۋىمىز كەرەك»، دەدى.

جالپى، بريتانيانىڭ ەۋرووداق­تان ءبولىنىپ شىعاتىن كۇن رەتىندە بۇعان دەيىن 2019 جىلدىڭ 29 ناۋرىزى بەلگىلەنگەن ەدى. الايدا، 29 ناۋ­رىز ۇلىبريتانيانىڭ ەۋرووداقتان ءبولىنىپ شىققان كۇنى رەتىندە تاريحتا قالا المادى. ويتكەنى بريتانيا ۇكىمەتىنىڭ ەۋرووداقپەن جاساعان برەكسيت كەلىسىمىن ەلدىڭ قاۋىمدار پا­­­لاتاسى ەكى رەت قابىلداماي تاس­تادى. ناقتىلاي ايتقاندا، اتالعان پالاتا قاراۋىنا 2018 جىلدىڭ قا­راشاسىندا تۇزىلگەن كەلىسىم 2019 جىلدىڭ 15 قاڭتارىندا ۇسىنىلىپ، داۋىس بەرۋ ناتيجەسىندە وعان 432­ دەپۋتات قارسىلىق تانىتتى. ونى 202 دەپۋتات قانا قولدادى. سون­داي-اق وسى جىلدىڭ 15 ناۋرى­زىندا دا قاۋىمدار پالاتاسى برەك­سيت كەلىسىمىنىڭ جاڭا نۇسقاسىن تالقى­لاپ، ونى تاعى دا جاراتپادى (242 دەپۋتات كەلىسىمدى قولداسا، پالا­تا­­نىڭ قالعان 391 وكىلى قارسى­لىق ءبىلدىردى). مىنە، وسىلايشا تەرەزا مەي ەۋرووداققا قايتا جۇگى­نۋى­نە تۋ­را كەلدى.

ەسكە سالا كەتەيىك، 2016 جىلدىڭ ماۋسىمىندا وتكەن جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋمدا بريتان حالقىنىڭ 51،9 پايىزى ەۋرووداقتان ءبولىنۋدى قولداسا، 48،1 پايىزى قارسى داۋىس بەردى. ءبولىنۋدى قالايتىندار 3 پايىز ارتىق داۋىس جيناپ، ناتيجەسىندە ەۋرووداق پەن ۇلىبريتانيا قاتىنا­سى­نا جىك ءتۇستى. رەفەرەندۋم قو­رى­­تىن­دىسى بويىنشا از عانا با­سىم­دىققا يە بولعانداردىڭ ءمۇد­دەسى ءۇشىن ۇلىبريتانيا ۇكىمەتى ەش­تەڭەدەن تايىنار ەمەس.

برەكسيت ماسەلەسىن اياقتاۋدىڭ ءۇش جولى بار: «قاتاڭ برەكسيت» (كە­لىسىمسىز شىعۋ)، «جۇمساق برەك­سيت» (كەلىسىممەن شىعۋ) جانە برەكسيتتەن باس تارتۋ. سوڭعى ەكەۋىنە قاراعاندا «قا­تاڭ برەكسيتتى» قالامايتىندار قاتارى قالىڭ سەكىلدى. ويتكەنى «قا­تاڭ برەكسيت» جۇزەگە اسىرىلار بولسا، بۇل بارلىق تاراپتارعا، ءاسى­رەسە بري­تانياعا اۋىر تيەدى. مۇنى بىلاي قويعاندا، بريتانيانىڭ ەو-دان كەلىسىممەن شىققاندا تۋىندايتىن ءتۇرلى قيىندىقتاردىڭ ءوزى وڭاي بولايىن دەپ تۇرعان جوق...

قالاي دەسەك تە، برەكسيت كەلىسى­مىن بەكىتۋ ءىسى 31 قازانعا دەيىن شە­­­­­گە­­رىلدى. ونىڭ ءدال وسى كۇنگە دەيىن ۇزارتىلۋىنىڭ دا وزىندىك سە­بە­بى بار كورىنەدى. وسى جىلعى 1 قا­را­­شا­دا ەۋروپالىق كوميسسيا ءوز جۇ­مىسىن جاڭا قۇراممەن باستايدى. ياعني، ەۋروپالىق ديپلوماتتار جا­­ڭا ەۋروكوميسسيادا بريتانيا وكىل­دەرىنىڭ بولعانىن قالاماي تۇر.

سوڭعى جاڭالىقتار

شىعىس «قىزىل» ايماقتا

ايماقتار • كەشە

تسيفرلى تەڭگە جوباسى تالقىلاندى

ەكونوميكا • 23 شىلدە، 2021

اقپاراتتىق حابارلاما

ەگەمەن قازاقستان • 23 شىلدە، 2021

ۇقساس جاڭالىقتار