الەم • 15 ءساۋىر, 2019

برەكسيتتىڭ بىتەتىن كۇنى بار ما؟

994 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن

بريتانيانىڭ ەۋرووداقتان (ەو) شىعۋى جونىندەگى برەكسيت (Brexit) كەلىسىمىن بەكىتۋ ءىسى تاعى التى ايعا شەگەرىلدى. ناقتىلاي ايتقاندا, ەو-نىڭ 10 ساۋىردە وتكەن كەزەكتەن تىس سامميتىندە قاتىسۋشىلار بۇل ەلدىڭ وداقتان شىعۋىن 2019 جىلدىڭ 31 قازانىنا دەيىن شەگەرۋگە ۋاعدالاستى.

برەكسيتتىڭ بىتەتىن  كۇنى بار ما؟

ەو ءسامميتى الدىندا بريتانيا پارلامەنتى برەكسيت مەرزىمىن كەيىن­گە قالدىرۋ تۋرالى زاڭ جوبا­سىن قابىلدادى. بۇل زاڭ بويىنشا ەل ۇكىمەتى ۇلىبريتانيانىڭ ەۋرو­وداقتان كەلىسىمسىز شىقپاۋى ءۇشىن وداقتان ءبولىنۋ مەرزىمىن كەيىن­گە شەگەرۋ ماقساتىندا ءوتىنىش جا­ساۋ­عا مىندەتتەلگەن. مىنە, وسى ءوتىنىش ەو تاراپىنان تولىق قاناعاتتان­دىرىلدى. ياعني, اتالعان ەلگە ەۋرو­وداق­تان شىعۋىنا التى اي ۋاقىت بەرىلدى.

ەو-نىڭ 10 ساۋىردەگى كەزەكتەن تىس ءسامميتىن قورىتىندىلاۋ ماقسا­تىندا ۇيىمداستىرىلعان بريفينگتە ەۋروپالىق كەڭەستىڭ توراعاسى دونالد تۋسك: «ەۋروپالىق كەڭەس 50-ءشى باپتىڭ مەرزىمىن 31 قازانعا دەيىن ۇزارتۋعا قاتىستى شەشىم شى­عاردى. بۇل شەشىم ۇلىبريتانيا ءۇشىن قوسىمشا التى اي مەرزىم بەرۋدى كوزدەيدى. وسى ۋاقىت ارالىعىندا برەكسيت ستراتەگياسىن تۇتاستاي قاي­­تا قاراپ شىعۋعا بولادى», دەدى. سونداي-اق ول ۇلىبريتانيا ۇكىمە­تىن كورسەتىلگەن ۋاقىتتى بوسقا وتكى­زىپ الماۋعا شاقىردى.

ءبىر ايتا كەتەر جايت, ەگەر ۇلى­بريتانيا ۇكىمەتى مەن پارلامەنتتىڭ قاۋىمدار پالاتاسى برەكسيت ۇدەرىسى بويىنشا كەلى­سىمدى كورسەتىلگەن مەر­زىمنەن بۇرىن بەكىتەر بولسا, 2019 جىلدىڭ 31 قازان كۇنىن كۇتپەس­تەن اتالعان ءىستى اياقتاۋعا ءمۇم­كىن­دىك بار.

سامميتتەن كەيىن ۇيىمداس­تى­رىل­عان ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا ۇلى­­بريتانيا پرەمەر-ءمينيسترى تەرەزا مەي جاقىن ارادا برەكسيت كەلىسىمنىڭ جوباسىن قاۋىمدار پالاتاسىنا ماقۇلداتىپ, ءوز ەلىنىڭ 
ەو-دان شىعۋىن جىلدامداتۋعا تىرىساتىنىن جەتكىزدى. وسى ورايدا ت.مەي: «ءبىز ەۋروپالىق وداقتان كەتۋگە ءتيىسپىز, كەلىسىمگە مۇمكىندىگىنشە تەزىرەك كەلۋىمىز كەرەك», دەدى.

جالپى, بريتانيانىڭ ەۋرووداق­تان ءبولىنىپ شىعاتىن كۇن رەتىندە بۇعان دەيىن 2019 جىلدىڭ 29 ناۋرىزى بەلگىلەنگەن ەدى. الايدا, 29 ناۋ­رىز ۇلىبريتانيانىڭ ەۋرووداقتان ءبولىنىپ شىققان كۇنى رەتىندە تاريحتا قالا المادى. ويتكەنى بريتانيا ۇكىمەتىنىڭ ەۋرووداقپەن جاساعان برەكسيت كەلىسىمىن ەلدىڭ قاۋىمدار پا­­­لاتاسى ەكى رەت قابىلداماي تاس­تادى. ناقتىلاي ايتقاندا, اتالعان پالاتا قاراۋىنا 2018 جىلدىڭ قا­راشاسىندا تۇزىلگەن كەلىسىم 2019 جىلدىڭ 15 قاڭتارىندا ۇسىنىلىپ, داۋىس بەرۋ ناتيجەسىندە وعان 432­ دەپۋتات قارسىلىق تانىتتى. ونى 202 دەپۋتات قانا قولدادى. سون­داي-اق وسى جىلدىڭ 15 ناۋرى­زىندا دا قاۋىمدار پالاتاسى برەك­سيت كەلىسىمىنىڭ جاڭا نۇسقاسىن تالقى­لاپ, ونى تاعى دا جاراتپادى (242 دەپۋتات كەلىسىمدى قولداسا, پالا­تا­­نىڭ قالعان 391 وكىلى قارسى­لىق ءبىلدىردى). مىنە, وسىلايشا تەرەزا مەي ەۋرووداققا قايتا جۇگى­نۋى­نە تۋ­را كەلدى.

ەسكە سالا كەتەيىك, 2016 جىلدىڭ ماۋسىمىندا وتكەن جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋمدا بريتان حالقىنىڭ 51,9 پايىزى ەۋرووداقتان ءبولىنۋدى قولداسا, 48,1 پايىزى قارسى داۋىس بەردى. ءبولىنۋدى قالايتىندار 3 پايىز ارتىق داۋىس جيناپ, ناتيجەسىندە ەۋرووداق پەن ۇلىبريتانيا قاتىنا­سى­نا جىك ءتۇستى. رەفەرەندۋم قو­رى­­تىن­دىسى بويىنشا از عانا با­سىم­دىققا يە بولعانداردىڭ ءمۇد­دەسى ءۇشىن ۇلىبريتانيا ۇكىمەتى ەش­تەڭەدەن تايىنار ەمەس.

برەكسيت ماسەلەسىن اياقتاۋدىڭ ءۇش جولى بار: «قاتاڭ برەكسيت» (كە­لىسىمسىز شىعۋ), «جۇمساق برەك­سيت» (كەلىسىممەن شىعۋ) جانە برەكسيتتەن باس تارتۋ. سوڭعى ەكەۋىنە قاراعاندا «قا­تاڭ برەكسيتتى» قالامايتىندار قاتارى قالىڭ سەكىلدى. ويتكەنى «قا­تاڭ برەكسيت» جۇزەگە اسىرىلار بولسا, بۇل بارلىق تاراپتارعا, ءاسى­رەسە بري­تانياعا اۋىر تيەدى. مۇنى بىلاي قويعاندا, بريتانيانىڭ ەو-دان كەلىسىممەن شىققاندا تۋىندايتىن ءتۇرلى قيىندىقتاردىڭ ءوزى وڭاي بولايىن دەپ تۇرعان جوق...

قالاي دەسەك تە, برەكسيت كەلىسى­مىن بەكىتۋ ءىسى 31 قازانعا دەيىن شە­­­­­گە­­رىلدى. ونىڭ ءدال وسى كۇنگە دەيىن ۇزارتىلۋىنىڭ دا وزىندىك سە­بە­بى بار كورىنەدى. وسى جىلعى 1 قا­را­­شا­دا ەۋروپالىق كوميسسيا ءوز جۇ­مىسىن جاڭا قۇراممەن باستايدى. ياعني, ەۋروپالىق ديپلوماتتار جا­­ڭا ەۋروكوميسسيادا بريتانيا وكىل­دەرىنىڭ بولعانىن قالاماي تۇر.

سوڭعى جاڭالىقتار