پارتيالىق باقىلاۋدىڭ پارمەندىلىگى

وسى جىلدىڭ قاڭتارى مەن اقپانىندا “نۇر وتان” حدپ پارتيالىق باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ ءمۇ­شە­لەرى جانە كوميتەت حاتشىلىعىنىڭ قىز­مەت­كەرلەرى پار­تيانىڭ ماسليحاتتارداعى دەپۋتاتتىق فراك­تسيالارىنىڭ قىزمەتىن تولىق زەرتتەۋ ماق­ساتىندا ەلىمىزدىڭ بارلىق ايماقتارىندا ساپارمەن بارىپ قايت­قان ەدى. بۇل شارالارعا, سون­داي-اق پارتيانىڭ اي­ماق­تىق فيليالدارىنا جەتەكشىلىك ەتەتىن قىز­مەت­كەرلەر دە قاتىسقان بولاتىن. بۇعان قوسا, “نۇر وتان” پارتياسىنا مۇشە ءماسليحات دە­پۋ­تات­تا­رىنىڭ اراسىندا ساۋال­دا­ما دا ءجۇر­گى­زىل­گەن-ءدى. سو­نى­مەن, تەكسەرۋگە قاتىستى جاسالعان تالداۋ نەنى كورسەتتى؟ بۇگىندە ەلىمىزدە “نۇر وتان” پارتياسىنىڭ 213 دەپۋتاتتىق فراكتسياسى جۇمىس ىستەيدى. ولاردىڭ 16-سى وبلىستىق, 37-ءسى قالالىق, 160-ى اۋداندىق ءماسليحاتتاردا قۇرىلعان. قازىرگى كەزدە جۇمىس ىستەپ جاتقان دەپۋتاتتىق كور­پۋس­تا­عى فراك­تسيا­لار­دىڭ قۇرامىنا “نۇر وتانعا” مۇشە 3158 دەپۋتات كىرەدى. ال ءماسليحات دە­پۋت­ات­تا­رىنىڭ اراسىنداعى پارتيالىق جىكتەلۋ 95,4 پايىزدى قۇ­راي­دى. ياعني, ماسليحاتتارعا ساي­لان­عان دەپۋ­تات­تار­دىڭ 95,4 پايىزى “نۇر وتان” پار­تياسىنىڭ مۇشەلەرى بولىپ تابىلادى. ءار دەڭ­گەيدەگى دەپۋتاتتىق فراكتسيالاردىڭ پارتيا جار­عى­سى مەن باع­دار­لا­ماسى, سونداي-اق فراكتسيالار تۋرالى ەرەجە ايا­سىنداعى قىزمەتىن پارتيانىڭ ايماقتىق في­­ليالدارى ۇيلەستىرىپ وتىرادى. ولار دەپۋ­تات­تىق فراكتسيالار قىزمەتىن قۇقىقتىق, تال­دا­ما­لىق, ۇيىمداستىرۋشىلىق جانە قۇجاتتامالىق نەگىزدە قامتاماسىز ەتەدى. تەكسەرىس بارىسى كورسەتكەندەي, “نۇر وتان” پار­تياسىنا مۇشە ءماسليحات دەپۋتاتتارى تۇراقتى كوميسسيالار جۇمىسىنا قاتىسۋىمەن قاتار, پارتيالىق باعىتتار بويىنشا دا تاپسىرمالاردى ورىنداپ كەلەدى. ولاردىڭ كوپشىلىگى پارتيانىڭ اي­ماقتىق سايلانبالى ورگاندارىنا مۇشە. سو­نى­مەن قاتار, ولار “جول كارتاسى”, “100 مەك­تەپ, 100 اۋرۋحانا” جانە “اۋىز سۋ” الەۋمەتتىك اسا ماڭىزدى باع­دارلامالاردى جۇزەگە اسىرۋ, مە­ديتسينا مەكە­مە­لەرىنە بىرىڭعاي دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ اياسىندا پارتيالىق باقىلاۋ بەكەت­تەرىنىڭ, جەم­قورلىقپەن كۇرەس جونىندەگى ايماقتىق قوعامدىق كەڭەستەر مەن پارتيالىق باقىلاۋ كو­ميس­سيالارىنىڭ جۇمىسىنا ۇنەمى قاتىسىپ وتىرادى. ناقتى مالىمەتتەر كەلتىرەتىن بولساق, سول­تۇس­تىك قازاقستان وبلىسىنداعى “نۇر وتان” حدپ-عا مۇشە 209 دەپۋتاتتىڭ 101-ءى, ياعني 48 پايىزى پار­تيانىڭ سايلانبالى ورگاندارىنىڭ جۇ­مى­سىنا تۇراقتى قاتىسادى ەكەن. اقمولا وبلى­سىن­داعى جارقايىڭ اۋداندىق ءماسليحاتىنىڭ نۇروتاندىق دەپۋتاتتارى وزدەرىنىڭ كوپشىلىك اك­تسيا­لارىن پار­تيا فيليالىنىڭ پارتيالىق با­قىلاۋ كوميس­سيا­سى­مەن بىرلەسىپ وتكىزەدى. ولار سون­داي-اق قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتقان نىسانداردا پار­تيالىق باقىلاۋدىڭ قوسىمشا بەكەتتەرىن اشۋ ءجو­نىندە باستاما كوتەرىپ, رەيدتەر ۇيىمداستىرعان. تەكسەرىس كەزىندە بەلگىلى بولعانىنداي, پارتيا قا­تا­رىنداعى دەپۋتاتتار ءوز سايلاۋ وكرۋگتەرىندەگى ساي­لاۋشىلار جيىندارىنا, ەڭبەك ۇجىمدارى مەن مە­كەمەلەردەگى باسقوسۋلارعا قاتىسۋىمەن قاتار, پارتيا في­ليالدارىنداعى قوعامدىق قا­بىلداۋ بولمەلەرىندە ازاماتتاردى جەكە قا­بىل­داۋلار ۇيىم­داستىرىپ, الەۋمەتتىك-ەكو­نو­مي­كالىق سيپات­تا­عى ايماقتىق پروبلەمالاردى شە­شۋ­گە ات­سا­­لىسادى. ماسەلەن, شىعىس قازاقستان وب­لى­سى­نىڭ دەپۋتاتتارى 2008-2009 جىلدارى ساي­لاۋ­شى­لارمەن, مەملەكەتتىك ورگ­ان­دار قىز­مەت­كەرلەرىمەن, باسقا دا مەكەمەلەر باس­شى­لا­رىنىڭ قاتىسۋىمەن ەكى مىڭنان استام كەزدەسۋ وتكىزگەن. دەپۋتاتتار “قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك باسقارۋ جانە ءوزىن-ءوزى باسقارۋ تۋرالى” زاڭنىڭ نەگىزىندە ءوز قىز­مەت­تەرىن دەپۋتاتتىق ساۋالدار مەن جەرگىلىكتى جانە ورتالىق مەملەكەتتىك ورگاندارعا جۇگىنۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرادى. ال دەپۋتاتتىق ساۋالدار مەن وتىنىشتەر اراسىندا الەۋمەتتىك-ەكونو­مي­كالىق, قۇقىقتىق جانە ەكولوگيالىق, مادەنيەت جانە كوممۋنالدىق قىزمەت كورسەتۋ سالالارىنا قا­تىستى ماسەلەلەردىڭ ۇلەسى باسىم. ءبىر مىسال كەل­تىرەيىك, وتكەن جىلى قاراعاندى وبلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى مەملەكەتتىك ورگاندارعا 80 ساۋال جولداعان ەكەن. ولاردىڭ باسىم بولىگى شەشىمىن تاۋىپتى, قالعانى ءتيىستى ورگانداردىڭ باقى­لاۋىندا تۇر. پارتيانىڭ ايماقتىق فيليالدارى سوڭعى جىلدارى ءماسليحاتتار دەپۋتاتتارىمەن بىرلەسە وتىرىپ, سەمينارلار مەن كونفەرەنتسيالار, فراك­تسيا­نىڭ كوشپەلى وتىرىستارىن وتكىزىپ, پارتيا ساياساتىن ناسيحاتتاۋدى بەلسەندى جۇرگىزە باستادى. ايتالىق, باتىس قازاقستان وبلىسىندا پارتيا­نىڭ ماسليحاتتارداعى جيىرما فراكتسياسىنىڭ وتى­رىستارىندا “نۇر وتان” حدپ كەزەكتەن تىس ءحىى سە­زىنىڭ قورىتىندىسى جەكە ماسەلە رەتىندە قا­رالعان بولسا, الماتى وبلىسىندا دەپۋتاتتاردىڭ ءتورت سەمينار-كەڭەسى وتكەن. ال وڭتۇستىك قازاقستان وب­لى­سىندا 2008-2009 جىلدارى پارتيا ساياساتىن حالىققا ناسيحاتتاۋ مەن ءتۇسىندىرۋ بويىنشا باق-تاردا 1217 ماتەريال جاريالانعان جانە ەفيردەن تاراتىلعان. دەگەنمەن, دەپۋتاتتىق فراكتسيالار جۇمىسىن ۇيىمداستىرۋ بارىسىندا بىرقاتار كەمشى­لىك­تەردىڭ ورىن الىپ وتىرعانىن دا جاسىرۋعا بول­ماي­دى, دەيدى وسى ورايدا پارتيالىق باقىلاۋ كو­ميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى و.ساپيەۆ. تا­راتىپ ايتار بولساق, بارلىق دەڭگەيدەگى ءما­سلي­حاتتاردا قوعامدىق-ساياسي تۇرعىدا دەپۋتاتتاردىڭ بەلسەندى جانە ەنجار توپتارى بار ەكەنى ايقىن­دا­لىپ وتىر. مىسالى, پاۆلودار وبلىستىق ءماس­لي­حاتىنداعى دەپۋتاتتىق فراكتسيانىڭ 30 ءمۇ­شەسىنىڭ 16-سى عانا بەلسەندىلىك تانىتىپ كە­لە­دى. مۇنى پارتيا فيليالىنىڭ قوعامدىق قابىلداۋ بولمەسىندەگى ازاماتتاردى قابىلداۋ كەس­تەسى راس­تاي­دى. سونداي-اق اقمولا, اتىراۋ جانە قى­زىل­وردا وبلىستا­رىن­داعى كەيبىر اۋداندىق ءماسلي­حات­تارداعى دەپۋتاتتىق فراكتسيالاردىڭ قىز­مە­تىندە ءىس جۇرگىزۋ مەن جۇمىستى جوسپارلاۋ ءتيىستى دەڭگەيگە قويىلماعان. تەكسەرىس بارىسىندا اس­تا­نا قالاسى دەپۋتاتتىق فراكتسياسىنىڭ جۇمىس جوس­پارى تەك جوبا تۇرىندە عانا بولعانى انىقتالدى. الماتى قالاسىنىڭ دەپۋتاتتىق فراكتسياسى قىزمەتىندە دە ەلەۋلى كەمشىلىكتەر بار, دەپ جال­عادى ءسوزىن و.ساپيەۆ. تەكسەرۋ كورسەتكەنىندەي, بۇل فراكتسيادا 2008 جانە 2010 جىلدارعا ار­نالعان جۇمىس جوسپارى جاسالماعان, ال 2009 جىل­عى جۇمىس جوسپارى بولعانىمەن, ول بە­كى­تىل­مە­گەن. بۇدان بولەك, اتالعان دەپۋتاتتىق فراك­تسيا­دا قا­رال­عان ماسەلەلەر فراكتسيانىڭ جۇمىس جوسپارىنا سايكەس كەلمەيدى. ويتكەنى, جۇمىس جوس­پارىندا پارتياعا مۇشە دەپۋ­تات­تار­دىڭ جۇ­مىسى تۋرالى ەسەپتەردى تىڭداۋ قا­راس­تى­رىل­ماعان, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ماڭىزدى مەملەكەتتىك باعدار­لا­ما­لاردى وسى اۋماقتا ىسكە اسىرۋعا قاتىستى ءما­سەلەلەر دە جوسپاردا كورىنىس تاپپاعان. پارتيا فيليالدارىنىڭ قوعامدىق قابىلداۋ ءبول­مەلەرىندە ءماسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ ازا­مات­تاردى قابىلداۋدى ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارىندا دا ول­قىلىقتار ورىن الىپ وتىر. ناقتى ءما­لى­مەت­تەر كەلتىرەيىك, قوستاناي وبلىسىنداعى قا­مىس­تى جانە ناۋىرزىم اۋداندىق فيليال­دا­رى­نىڭ قوعامدىق قابىلداۋ بولمەلەرىندە دە­پۋتاتتىق كورپۋستىڭ ازا­ماتتاردى قابىلداۋدى ۇيىمداستىرۋى ءتيىستى دەڭ­گەيدە جۇرگىزىلمەيدى. بۇل ماسەلە پاۆلودار وب­لى­سىنداعى لەبياجە جانە ماي اۋداندىق پارتيا في­ليال­دارىنا, سونداي-اق قىزىلوردا وبلىسىنداعى جاڭا­قورعان جانە قازالى اۋداندىق ءماسلي­حات­تارىنا دا ءتان. پارتيا فيليالدارىنا تۇرعىندار اتىنان دەپۋتاتتاردىڭ زاڭسىز ارەكەتتەرى تۋرالى جازعان شاعىمدارى دا كەزدەسەدى ەكەن. مىسالى, الماتى قا­لالىق فيليالىنا “تۇلپار” اۆتوتۇراعى تۇتىنۋ­شى­لارى كووپەراتيۆىنىڭ زەينەتكەرلەرى قا­لالىق ءماس­ليحاتتىڭ دەپۋتاتى, پارتيا مۇشەسى ا.سا­ما­ت­دين­نىڭ زاڭسىز ءىس-ارەكەتتەرىنەن قورعاۋدى ءوتى­نىپ شاعىم تۇسىرگەن بولسا, “سپورتكەشەن” كو­وپە­­راتيۆى­نىڭ توراعاسى ب.كولموگوروۆ ءماسليحات دە­پۋتاتى, پارتيا مۇشەسى ح.بەرعارىپوۆتىڭ قىزمەت با­بىن پايدالانىپ, “سپورتكەشەن” كووپە­را­تي­ۆى­نىڭ يە­لىگىندەگى جەر تەلىمىن جەكەمەنشىگىنە سا­تىپ العانى جونىندە شاعىمدانعان. سونىمەن قاتار, ك.بايدىلداەۆا دەگەن ازاماتشا “التىن ءديىر­مەن” كورپوراتسياسى” اق-تىڭ بىرنەشە جىل­دان بەرى ديۆيدەنت بەرمەگەنىن, اتالعان اك­تسيو­نەر­لىك قوعامنىڭ باسشىلىعى ءوز جۇمىسشىلارى مەن قىزمەتكەرلەرىنىڭ زەينەتاقى قورلارىنا تيەسىلى اقشالارىن اۋدارماعانىن بىلدىرگەن. وسى تۇستا اتاپ وتەيىك, “التىن ديىرمەن” كورپوراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى ا.مارالوۆ “نۇر وتان” پارتياسىنىڭ مۇشەسى, الماتى قالالىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى. – تالاپتىڭ جەتكىلىكسىزدىگى, سونداي-اق دەپۋ­تات­تىق فراكتسيا مۇشەلەرىنىڭ وزدەرى قابىلداعان شە­شىمدەردىڭ ورىندالۋىنا ءتيىستى باقىلاۋدىڭ جوق­تىعى ءتارتىپتىڭ بۇزىلۋىنا اكەلىپ سوق­تى­راتىنى راس. جەكەلەگەن ايماقتاردا وسىنداي ول­قى­لىقتارعا جول بەرىلگەندىگىن جاسىرا المايمىز. ايتالىق, وسى دەپۋتاتتىق شاقىرىلىمدا “نۇر وتان” حدپ جارعىسىنىڭ تالاپتارىن بۇزعانى ءۇشىن 18 ادام پارتيا قاتارىنان شىعارىلعان. ولاردىڭ ىشىندە ءۇش ەلدىڭ – قازاقستان, رەسەي جانە گەرمانيانىڭ ازاماتتىعىن العان پاۆلودار قالا­لىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى رۋفف, بۇ­زا­قى­لىعى ءۇشىن سوتتالعان تۋپيتسىن جانە ەرتىس اۋ­دان­دىق ءماسليحاتىنىڭ بۇرىنعى دەپۋتاتى كەن­جە­تاەۆ بار. سونىمەن قاتار, قوستاناي وب­لى­سىندا ارقالىق قالالىق ءماسليحاتىنىڭ دە­پۋ­تا­تى يسلياميەۆتىڭ, قامىستى اۋداندىق ءماس­لي­حاتىندا ءتو­لەگەنوۆتىڭ, ۇزىنكول ءماسليحاتىندا باي­دىل­ديننىڭ دەپۋتاتتىق وكىلەتتىگى توقتاتىلىپ, پارتيا قاتارىنان شىعارىلدى. مۇنداي فاكتىلەر اقتوبە, جامبىل, سولتۇستىك قازاقستان, قى­زىل­وردا وبلىستارىندا دا كەزدەسەدى, – دەيدى و.ساپيەۆ. اقمولا وبلىسىنىڭ ەسىل اۋداندىق ءماس­لي­حا­تىندا توتەنشە جاعداي قالىپتاسقاندىعىن وسى جولعى تەكسەرۋ انىقتاپ بەرىپتى. توتەنشە جاعداي دەپ وتىرعانىمىز, كەيبىر دەپۋتاتتار ساي­لاۋشىلار الدىندا ەسەپ بەرۋدى ۇمىت قال­دىرعان, قوعامدىق قابىلداۋ بولمەلەرىندە ازاماتتاردى قابىلداۋعا قاتىسپاعان. ال فراكتسيا جەتەكشىسى ت.وسيپوۆا وسى كەمشىلىكتەردى جويىپ, اۋداندىق پارتيا فيليا­لى­مەن ءوزارا تىعىز بايلانىس ورناتۋدىڭ ورنىنا, اۋدان­داعى دە­پۋتاتتىق كورپۋستىڭ جىك-جىككە ءبو­لىنۋىن ۇيىمداس­تى­رۋشىلاردىڭ ءبىرى بولعان. ءتىپتى, پارتيا في­ليا­لى ساياسي كەڭەس بيۋروسىنىڭ كە­لىسىمىنسىز ەمدەلىپ جاتقان ءماسليحات حاتشىسىن اۋىس­تىرىپ تا جىبەرگەن. ورىن العان وسى ولقىلىقتارعا پارتيانىڭ ورتالىق اپپاراتى ارالاسقاننان كەيىن كەمشىلىكتەر تۇزەتىلىپتى. جۇمىس ىستەي باستاعانىنا ونشا كوپ ۋاقىت بولا قويماعان پارتيالىق باقىلاۋ كوميتەتى ءمۇ­شە­لەرىنىڭ وڭىرلەرگە ساپارىنىڭ ناتيجەسى, مىنە, وسىنداي. پارتيانىڭ دەپۋتاتتىق فراك­تسيا­لا­رى­نىڭ قىزمەتى اياسىنداعى جۇزەگە اسىرىلعان جۇ­مىس­تار مەن كەمشىلىكتەر اتالدى. بۇل پارتيالىق باقىلاۋدىڭ پارمەندىلىگىن كورسەتسە كەرەك. ءاليسۇلتان قۇلانباي. حالىقتىق تۇعىرناما: مەجەلەنگەن ماقساتتاردىڭ ورىندالۋى قالاي؟ ماسات بەرىك,  “نۇر وتان” حدپ جامبىل وبلىستىق فيليالى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى. “نۇر وتان” حدپ 2009-2012 جىل­دارعا ارنالعان ءىس-ارەكەتتەر ستراتە­گياسىندا كورسەتىلگەن, پارتيا دا­مۋىنىڭ جاڭا كەزەڭىنە اياق باسقان جىل­دان بەرى وبلىستىق, قالالىق, اۋ­داندىق فيليالدارىندا ىشكى پار­تيا­لىق جۇمىستار جاڭا ارناعا قو­يى­لىپ, باستاۋىش پارتيا ۇيىم­دا­رىنىڭ قۇ­رىلىمدارى ەلدى مە­كەن­دەردە ىقپالدى كۇشكە اينالاتىنداي ەتىپ كايتا ۇيىمداستىرىلۋدا. وتكەن جىلدان باستاپ 11 اۋدان­دىق جانە تاراز قالالىق في­لي­ال­ىن­داعى 414 باستاۋىش پارتيا ۇيىمىن وڭ­تايلاندىرۋ ارقىلى 394 باستاۋىش ۇيىمى قۇرىلىپ, پارتيا جارعىسىنا سايكەس باستاۋىش پارتيا ۇيىمدارى ىشىنەن – پارتيالىق توپتار اشىل­دى. بۇل قادام ارقىلى باس­تا­ۋىش پارتيا ۇيىمىنىڭ جۇمى­سىن­داعى جال­پىلامالىقتى جويىپ, پارتيا ءمۇ­­شەلەرىمەن جۇمىستى جاندان­دى­رۋ­عا جانە ولاردى ەلگە جاقىنداتۋعا قول جەتكىزىلدى. ىشكى پارتيالىق مەنەدجمەنتتىڭ جاڭا قاعيداتتارىن ەنگىزۋ ماق­سا­تىندا وبلىستىق پارتيا ۇيىم­دا­رىن­دا “2010 جىل – باستاۋىش پارتيا ۇيىمى جىلى” بولىپ جاريالاندى. وبلىستىق فيليالدىڭ ساياسي كە­ڭە­سى­نىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا “نۇر وتان” حدپ حالىقتىق تۇعىر­نا­ما­سىنىڭ, “جول كارتاسى” مەن “100 مەك­تەپ, 100 اۋرۋحانا” باع­دار­لا­ما­لا­رى­نىڭ 2008-2009 جىلدارى وبلىستا ورىندالۋ بارىسى جانە ولاردى ىسكە اسىرۋعا بايلانىستى الدا تۇرعان مىندەتتەر تۋرالى ماسەلە قارالدى. پارتيا دامۋىنىڭ جاڭا كە­زە­ڭىندە فراكتسيا جۇمىسىنىڭ اۋقىمى كەڭىپ, جاۋاپكەرشىلىگى ارتۋىنا باي­لا­نىستى “قازاقستاننىڭ ءوسىپ-ءور­كەندەۋى مەن قازاقستاندىقتاردىڭ يگى­لىگى ءۇشىن: ءبىز ەلدىڭ ءاربىر ازا­ما­تى­نىڭ ءومىرىن قالاي جاقسارتامىز؟” اتتى پارتيانىڭ حالىقتىق تۇعىرناماسى  نەگىزگى باعىت بولىپ ايقىندالعان. حالىقتىق تۇعىرناماداعى ادام دەن­ساۋلىعى باستى باسىمدىققا يە بولۋىنا بايلانىستى مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋدى الەمدىك ستان­دارت­تار دەڭگەيىنە كوتەرۋ جانە ولاردىڭ حا­لىققا قولجەتىمدى بولۋى فراك­تسيا­نىڭ تۇراقتى باقىلاۋىنا الىندى. اۋىل تۇرعىندارىنا مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن ارتتىرۋدا سوڭعى ەكى جىلدا ايتارلىقتاي جۇ­مىس­تار اتقارىلدى. مىسالى, “100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا” باعدارلاماسى بويىنشا جامبىل اۋدانىندا كۇنىنە 250 كەلۋشىگە ارنالعان ەمحانا مەن شۋ اۋدانىندا 150 ورىندىق اۋ­رۋ­حانا سالىنا باستادى. وبلىستىق بيۋد­جەت ەسەبىنەن بۇرناعى جىلى 27 ءدا­رىگەرلىك امبۋلاتوريا قۇرىلىسى باس­تالىپ, ونىڭ 14-ءى پايدالانۋعا بە­رىلدى. وتكەن جىلى ونىڭ قالعان 12-ءسى پايدالانۋعا بەرىلىپ, 6 ام­بۋلا­توريا مەن مەديتسينالىق قو­سىن­دار­دىڭ قۇرىلىسى باستالدى. بۇعان قوسا “جول كارتاسى” بويىنشا جوندەۋگە تيە­سىلى 19 دەنساۋلىق ساقتاۋ نى­سا­نىنا 557,4 ملن.تەڭگە قارالىپ, ءبۇ­گىنگە 10 نىساننىڭ جۇمىسى اياق­تال­دى. اۋىل­عا جاس دارىگەرلەردى تۇراق­تان­­­دى­رۋ ماق­ساتىندا وبلىسقا كەلگەن 104 جاس ما­­ماننىڭ 57-ءى اۋىلداعى اۋرۋ­حا­نالارعا جۇمىسقا ورنالاس­تى­رى­لىپ, 35 مامانعا جاردەماقى بەرىلدى. ءبىلىم بەرۋدى دامىعان ەلدەردىڭ ستان­دارتتارىنا جاقىنداتۋ مەن قول­جەتىمدى ەتۋ پارتيا نازارىنان تىس قالعان ەمەس. ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن كو­تەرۋ مەن سوڭعى ۇلگىدەگى اقپاراتتىق تەح­نولوگيالاردى وقىتۋ جۇيەسىنە ەنگىزۋ جۇمىستارى بويىنشا وبلىس­تا­عى بارلىق مەكتەپ كومپيۋتەرمەن قام­تاماسىز ەتىلىپ, ونىڭ 92,8 پا­يىزى ينتەرنەتكە قوسىلعان. وبلىستا ءبىلىم بەرۋ سالاسىن قارجىلاندىرۋ جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. مەك­تەپ­تەردىڭ ينفراقۇرىلىمدىق جۇيەسىن نىعايتۋدا “100 مەكتەپ, 100 اۋرۋ­حا­نا” باعدارلاماسىنىڭ ورنى ەرەك­شە. بۇرناعى جىلى وبلىستا 10 مەكتەپ قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ, ونىڭ 9-ى جەرگىلىكتى بيۋدجەت قارجىسىنا سالىندى. بۇگىنگى تاڭدا 10 مەكتەپتىڭ 4-ءى پايدالانۋعا بەرىلدى. وسىعان وراي ۇكى­مە­تىمىزدىڭ الەمدىك قارجى داعدارىسىنان شىعۋعا ارنالعان ءىس- قيمىل جوسپارىنىڭ ءبىرى – “جول كار­تاسى” وبلىسىمىزدا ءبىلىم سالاسىندا قور­دالانىپ قالعان جوندەۋ جۇ­مىستارىنىڭ شەشىمىن تابۋىنا كوپ ىقپال ەتتى. اتاپ ايتساق, “جول كار­تاسىنا” بايلانىستى وبلىس بو­يىنشا 113 ءبىلىم بەرۋ نىسانىن ءجون­دەۋگە 2026,6 ملن. تەڭگە قاراست­ى­رىل­سا, ونىڭ تورتتەن ءبىرى جەرگىلىكتى بيۋد­جەتتىڭ ەسەبىنەن اتقارىلدى. بيىل “جول كارتاسىنا” مەملەكەت تارا­پى­نان (199 جوباعا) 5 ملرد. 224 ملن. تەڭگە جانە وبلىستىق بيۋد­جەت­تەن 3 ملرد 374 ملن. تەڭگە قارالىپ, 8489 جۇمىس ورنى اشىلادى. ەلباسى ساياسي كەڭەس بيۋروسىندا: “حا­لىقپەن تىكەلەي ەفير كەزىندە 40 مىڭنان استام سۇراق كەلىپ تۇسكەنىن ەسكە الايىق. حالىق ماعان نەلىكتەن مۇنشالىقتى كوپ ساۋال جولدادى؟ ءسىز­دەر وسىنى ويلادىڭىزدار ما؟ حا­لىقتىڭ ارىز-شاعىمدارىمەن پارتيا مەن ونىڭ ءاربىر مۇشەلەرى اينالىسۋى كەرەك” دەپ, “نۇر وتان” حدپ ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك ارتقانى بەلگىلى. وسى ورايدا پارتيانىڭ وبلىستىق في­ليا­­لىنا قاراستى 12 قوعامدىق قابىلداۋ ءبولىمى اشىلىپ, ەلمەن ەتە­نە جۇمىس ىستەپ جاتىر. ولار ەلباسى تاپسىر­ما­لارى مەن اي­ماق­تىق جانە اۋ­ماق­تىق مەم­لە­كەت­تىك باعدار­لا­مالاردىڭ ورىندالۋىنا قوعامدىق قاداعالاۋ جۇرگىزۋ ارقىلى حالىقتىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىن زەردەلەپ, ولاردى شەشۋ جولدارىنا ىقپال ەتەۋدە. العاشقى جىلدارعا قاراعاندا پار­تيانىڭ قوعامدىق قابىلداۋىنا كەلەتىن ادامدار سانى كوبەيە ءتۇستى. مىسالى, 2006 جىلى – 785, 2007 جىلى – 2236 , 2008 جىلى – 2890, 2009 جىلى 4038 ءوتىنىش قارالدى. قوعامدىق قابىلداۋ بولىمدەرىنە كەلىپ تۇسكەن وتىنىشتەردى زەردەلەۋ كە­زىن­دە زەينەتاقى مەن الەۋمەتتىك ءتو­لەم­دەرگە, تۇرعىن ءۇي الۋعا, لا­ۋا­زىمدى ادامداردىڭ زاڭسىز ارە­كەت­تەرى مەن سوت شەشىمدەرىنىڭ ورىن­دال­ماۋىنا بايلانىستى وتىنىشتەردىڭ كو­بەيگەنى بەلگىلى بولدى. سونداي-اق, كاسىپ­كەرلەر تاراپىنان قاراما­عىن­دا­عى جۇمىسشىلارىنىڭ جالاق­ى­لا­رىن ۋاقتىلى تولەمەۋ فاكتىلەرى دە ورىن العاندىعى انىقتالدى. مى­سا­لى, اتالعان مازمۇندا 48 ءوتىنىش ءتۇستى. وبلىس باسشىلارىنىڭ ەلمەن كەزدەسۋلەرىندە جانە وبلىستىق, اۋدان­دىق ءماسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ اتقارۋشى ورگان باسشىلارىمەن بىرلەسىپ وتكىزگەن قوعامدىق قابىل­داۋ­لار بارىسىندا ەلدەن تۇسكەن وزەك­تى ماسەلەلەر بانكىسى قۇرىلىپ, 139 ما­ڭىزدى ماسەلەگە بايلانىستى ار­نايى ءىس-شارالار جاسالىندى. نەگىزگى ماسە­لە­لەر قاتارىنا اۋىز سۋمەن قام­تاماسىز ەتۋ, جول جوندەۋ, الەۋمەتتىك نى­سان قۇرىلىستارىن جۇرگىزۋ, تەلە­كوم­­مۋ­ني­كاتسيا تورابىنىڭ جۇمىسى جانە با­لاباقشا اشۋ سياقتى ماسەلەلەر ەنگەن. پرەزيدەنت ن. نازارباەۆتىڭ “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكونو­مي­كا­لىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا ءمۇم­كىندىكتەرى” اتتى قازاقستان حال­قىنا جولداۋىن ىسكە اسىرۋدى اق­پاراتتىق-ناسيحاتتىق تۇرعىدان قام­تاماسىز ەتۋدى ۇيىمداستىرۋ دا ءنا­تيجەلى جۇرگىزىلۋدە. بەكىتىلگەن كەستەگە سايكەس بارلىق دەڭگەيدەگى 82 اق­پا­رات­تىق-ناسيحاتتىق توپ مۇشەلەرى اۋداندار مەن تاراز قالاسىندا 353 كەزدەسۋ مەن تۇرعىندار جيىندارىن وتكىزىپ, وعان 38 مىڭنان اسا ادام قاتىستى. كەزدەسۋ بارىسىندا تۇر­عىن­­دار ەلباسىنىڭ ۇستىمىزدەگى جىل­عى جولداۋىن تولىعىمەن قۋاتتاپ, ءار­تۇرلى باعىتتاعى ۇسىنىستار مەن پىكىرلەر ءبىلدىردى. “جاس وتان” جاستار قاناتى ۇيىمداستىرعان “ورلە, اۋىلىم!” اتتى جاستار اۆتوكەرۋەنى جامبىل, تالاس, بايزاق, مەركى جانە شۋ اۋداندارىندا 25 كەزدەسۋ وتكىزىپ, وعان 2750 اۋىل جاستارى قاتىستى. “نۇر وتان” حدپ-نىڭ وڭىرلەردە وتكىزىپ جاتقان اكتسياسى وبلىستاعى شۋ قا­لا­سىندا پارتيا توراعاسىنىڭ ءبى­رىنشى ورىنباسارى ن. نىعما­تۋ­لين­نىڭ قاتىسۋىمەن جالعاسىن تاپتى. وبلىستا جەڭىستىڭ 65 جىلدىعىنا ارنالعان يگىلىكتى ءىس-شارالار دا باس­تا­لىپ كەتتى. وڭىردەگى 851 سوعىس اردا­گەرى مەن مۇگەدەگىن الەۋمەتتىك جا­عى­نان قولداۋ ارنايى جوسپار بويىنشا جۇرگىزىلۋدە. اتى اڭىزعا اينالعان باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ 100 جىل­دىق مەرەيتويىنا ارنالعان ءىس-شا­رالار جۇرگىزىلۋدە. سونداي-اق, “نۇر وتان” حدپ وبلىستىق فيليالى ۇلى وتان سوعىسى تۋرالى ەڭ ۇزدىك وچەركتەرگە بايقاۋ جاريالادى. “نۇر وتان” حدپ ءحىى سەزىندە پار­تيا كوشباسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پارتيا اكتيۆىنىڭ الدىندا جاڭا اۋقىمدى مىندەتتەر قويعان بولاتۇعىن. سول مىندەتتەردىڭ ءبىرى – پارتيانىڭ ىشكى ءتارتىبىن نىعايتۋ جانە پارتيالىق باقىلاۋ كومي­تە­تىنىڭ جۇمىسىن كۇشەيتۋ بولىپ بەل­گىلەندى. 2009 جىلى پارتيانىڭ با­قىلاۋ كوميسسيالارى قۇرىلىپ, داع­دارىسقا قارسى باعدارلاما اياسىندا بولىنگەن مەملەكەت قارجىسىن پاي­دالانۋ بارىسىن باقىلاۋ بويىنشا “جول كارتاسى” مەن “100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا” باعدارلاماسىنا كىرەتىن نىسانداردا 251 پارتيالىق باقىلاۋ بەكەتى اشىلىپ, وعان 168 فراكتسيا مۇشەسى جەتەكشىلىك ەتتى. پارتيالىق باقىلاۋ بەكەتىنىڭ باقىلاۋىندا بول­عان نىسانداردا جوبادان اۋىتقۋ, سا­پاسىز, ستاندارتقا ساي ەمەس قۇ­رىلىس ماتەريالدارىن پايدالانۋ جانە ۇكى­مەتتىڭ قاۋلىسىنا سايكەس جەرگىلىكتى تۇر­عىنداردى جۇمىسقا الۋ ماسە­لەلەرى بويىنشا زاڭسىزدىقتار انىقتالىپ, ورنىنا كەلتىرىلدى. جەمقورلىققا قارسى زاڭنامانى ساقتاۋ, مەملەكەتتىك قاراجاتتىڭ ماق­سات­تى جۇمسالۋى, ايماقتىق باع­دار­لامالاردىڭ ورىندالۋى بويىنشا جامبىل, جۋالى, شۋ اۋداندارىندا وبلىستىڭ پارتيالىق باقىلاۋ كو­ميس­­سياسىنىڭ كوشپەلى وتىرىسى ءوتتى. اتالعان اۋداندارداعى جول ءجون­د­ەۋ جۇمىستارىنداعى كەلەڭ­سىز­دىك­تەرگە بايلانىستى اۋدان تۇر­عىن­دارىنان ءتۇسىپ جاتقان حاتتار مەن ۇسى­­نىستار, قالىپتاسقان قوعامدىق پىكىر توڭىرەگىندە جۇمىستار ءجۇر­گى­زى­لۋ­دە. بيىل قالالىق جانە اۋ­داندىق في­ليالدار ساياسي كەڭەسى بيۋرو­سى­نىڭ قاۋلارىنا سايكەس “جول كار­تا­سىنداعى” 199 نىسانعا 175 فراكتسيا ءمۇ­شەسى جەتەكشىلىك ەتەدى. سول سياقتى پارتيالىق باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ ۇسىنىسى بويىنشا تاراز قالاسىن­داعى 33 مەديتسينالىق مەكەمەدە 28 پارتيالىق باقىلاۋ بەكەتى اشىلدى. ەلباسى, “نۇر وتان” حدپ ءتورا­عا­سى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پار­تيا­نىڭ كەزەكتەن تىس ءحىى سەزىندە ءسوي­لەگەن سوزىندە: “حالىقتىق تۇعىر­نا­مادا كورسەتىلگەن, ەل الدىندا ۋادە ەتكەن ىستەردى داعدارىس جاعدايىندا دا ودان ءارى اتقارۋ مىندەتتەرى جۇكتەلەدى, مۇنىڭ بارىنەن دە ءبىز زور تا­بىستارمەن شى­عامىز” دەپ اتاپ كور­سەتكەن بولاتىن. مەملەكەت باس­شىسىنىڭ وسىناۋ ساليقالى ساياساتى نەگىزىندە قابىل­دانعان “نۇر وتان” حالىقتىق-دەمو­كراتيالىق پار­تيا­سىنىڭ حالىقتىق تۇعىرناماسى ەل ەكونوم­ي­كاسىنىڭ دامۋىن, قازاق­ستاندىقتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ارتتىرۋدى كوزدەگەن بىردەن-ءبىر قۇجات ەكەنىن ۋاقىتتىڭ ءوزى دالەلدەپ بەرۋدە. تاراز.