تەلەفونداعى تەرروريزم
بەيسەنبى, 15 ناۋرىز 2012 7:05
جالعان حابار بەرۋ جارعا جىعادى
ويناقتاعان وت باسار دەپ بەكەر ايتىلماعان عوي. ءاسىرەسە ويىننان ءورت شىعادى دەگەن سوزدە كوپ ءمان جاتسا كەرەك. بۇل ورايدا جالعاندىققا سالىنعان جاتىپ اتارلاردىڭ ارەكەتى جان جۇدەتىپ وتىر. ماسەلەن, پالەن جەرگە جارىلعىش زات قويىلدى, تەرروريستىك اكت جاسالعالى جاتىر دەپ بەيبىت حالىقتىڭ ۇرەيىن الۋ, مەملەكەتكە وراسان زور شىعىن كەلتىرۋ ۇيرەنشىكتى ادەتكە اينالىپ بارا جاتقانداي. ال مۇنداي ارەكەتتەردىڭ ءبارى زاڭ بويىنشا قىلمىس بولىپ تابىلادى. قىلمىس بولىپ تىركەلگەن سوڭ ول اشىلىپ جانە كىنالى ادامدار تابىلىپ, جاۋاپقا تارتىلۋى ءتيىس.
بەيسەنبى, 15 ناۋرىز 2012 7:05
جالعان حابار بەرۋ جارعا جىعادى
ويناقتاعان وت باسار دەپ بەكەر ايتىلماعان عوي. ءاسىرەسە ويىننان ءورت شىعادى دەگەن سوزدە كوپ ءمان جاتسا كەرەك. بۇل ورايدا جالعاندىققا سالىنعان جاتىپ اتارلاردىڭ ارەكەتى جان جۇدەتىپ وتىر. ماسەلەن, پالەن جەرگە جارىلعىش زات قويىلدى, تەرروريستىك اكت جاسالعالى جاتىر دەپ بەيبىت حالىقتىڭ ۇرەيىن الۋ, مەملەكەتكە وراسان زور شىعىن كەلتىرۋ ۇيرەنشىكتى ادەتكە اينالىپ بارا جاتقانداي. ال مۇنداي ارەكەتتەردىڭ ءبارى زاڭ بويىنشا قىلمىس بولىپ تابىلادى. قىلمىس بولىپ تىركەلگەن سوڭ ول اشىلىپ جانە كىنالى ادامدار تابىلىپ, جاۋاپقا تارتىلۋى ءتيىس.
الايدا ءىس جۇزىندە بۇل ماسەلە قالاي, قانداي دەڭگەيدە ءجۇرگىزىلىپ جاتىر دەگەن ساۋال تۋىندايدى. سوندىقتان دا جالعان تەرروريزمگە قارسى كۇرەستى كۇشەيتۋ بۇگىندە وزەكتى ماسەلە, دەيدى باس پروكۋراتۋرانىڭ انىقتاۋ جانە تەرگەۋ زاڭدىلىعىن قاداعالاۋ دەپارتامەنتى باستىعىنىڭ ورىنباسارى ساپاربەك نۇرپەيىسوۆ. ويتكەنى, وتكەن جىلى ستاتيستيكالىق ەسەپ بويىنشا قىلمىستىق قۋدالاۋ ورگاندارىندا 242 جالعان تەرروريزم تۋرالى حابارلاۋ تىركەلگەن. ونىڭ ىشىندە 123 دەرەك قىلمىس رەتىندە تىركەلگەن, سوندا 2010 جىلمەن سالىستىرعاندا بۇل قىلمىس ءتۇرى 167 پايىزعا وسكەن كورىنەدى.
اسىرەسە, الماتى, استانا قالالارىندا, اقتوبە جانە ءوڭتۇستىك قازاقستان وبلىستارىندا, سولتۇستىك قازاقستان, باتىس قازاقستان مەن قاراعاندى وبلىستارىندا قىلمىس سانى كوبىرەك تىركەلگەن. بىراق ءىستىڭ كوپشىلىگى ايىپتالۋشى رەتىندە جاۋاپقا تارتۋعا جاتاتىن ادامنىڭ انىقتالماۋىنا بايلانىستى اشىلماي قالعان. 2011 جىلى 1 ءساۋىردە الماتى قالاسى بوستاندىق اۋداندىق ءىىب-گە «قازاقفيلم» كينوستۋدياسىنا جارىلعىش زات قويىلعانى تۋرالى حابارلانعان. ارناۋلى قىزمەتتىڭ ىزدەۋ وپەراتسياسى جۇرگىزىلگەنمەن, جارىلعىش زات تابىلمادى. سودان زارداپ شەككەندەر انىقتالماۋىنا بايلانىستى قىلمىس قۇرامى جوق دەگەن سىلتاۋمەن قىلمىستىق ءىس قوزعاۋدان باس تارتىلعان. بىراق زاڭ بويىنشا قىلمىستىڭ ورىن العانى بەلگىلى عوي. سوندىقتان اۋداندىق پروكۋراتۋرا اتالعان زاڭسىز شەشىمدى بۇزىپ, قايتا قىلمىستىق ءىس قوزعادى.
وسىنداي بىرقاتار قىلمىستىق ىستەردى زەردەلەي وتىرساق, 5 قىلمىستى پسيحيكاسى بۇزىلعان تۇلعالار جاساعان ەكەن جانە ايىپتىلارعا مەديتسينالىق ءماجبۇرلەۋ شارالارىن قولدانۋ ءۇشىن ءىستى سوتقا جىبەرۋ تۋرالى قاۋلى شىعارىلعان. 2011 جىلعى 5 قازاندا كوكشەتاۋ قالاسىنىڭ تۇرعىنى س.سادىقوۆ (ديسپانسەرلىك ەسەپتە – پارانويدتىق شيزوفرەنيا) حالىق بانكتىڭ فيليالىنا بومبا قويىلعان دەپ حابارلاعان. سوڭىنان تۇسىندە بانكتىڭ قيراعانىن كورگەن سوڭ الدىن الا ەسكەرتۋ جاساعانىم عوي دەپ جاۋاپ بەرگەن. نەگىزىنەن قك 242-بابىنا جاتاتىن جالعان تەرروريزم دەگەن ايىپ كىشىگىرىم اۋىرلىقتاعى قىلمىس ساناتىنا جاتاتىندىقتان, وعان كوبىنەسە جەڭىل تۇردەگى جازالار تاعايىندالعان.
12 مەن 17 جاس ارالىعىنداعى وقۋشى جانە ستۋدەنت جاستار 10 رەت جالعان حابارلاۋدى ساباقتىڭ ءوتۋىن بولدىرماۋ ءۇشىن بۇزاقىلىق نيەتپەن جاساعان. وقۋشى جاستار نەلىكتەن مۇنداي زاڭ بۇزۋشىلىق ارەكەتتەرگە باردى دەسەك, الدىمەن جاستار اراسىنداعى پروفيلاكتيكالىق جۇمىستاردىڭ تيىمسىزدىگى, جەرگىلىكتى اتقارۋ جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىندا ناقتى باعدارلامانىڭ جوقتىعى, وقۋ ورىندارى مەن شارۋاشىلىق سۋبەكتىلەرىندە قۇقىقتىق ءتۇسىندىرۋ جۇرگىزىلمەگەنى, تەرروريزم اكتىسى تۋرالى كورىنەۋ جالعان حابارلاۋ قىلمىستىق جاۋاپتىلىققا سوقتىراتىنىن بىلمەۋلەرى سالدارىن تيگىزگەن.
ال جاسوسپىرىمدەرگە قىلمىستى جاساۋعا كوبىنە ءوزىنىڭ باتىلدىعىن قۇرداستارىنىڭ اراسىندا دالەلدەۋگە بارۋى, ساباققا قاتىسپاۋى نەمەسە ساباققا دايىندىعى جوقتىعى جانە كەك الۋ سەكىلدى سىلتاۋلار سەبەپ بولعان. ءماسەلەن, ىستەردى سارالاساق, 2009 جىلى قىلمىستىق جاۋاپتىلىققا تارتىلعانداردىڭ 34-ءىنىڭ 10-ى, 2010 جىلى 22-ءنىڭ 3-ەۋى جاسوسپىرىمدەر بولعان, ولاردىڭ 3-ەۋى رەسەيلىك تە, قالعاندارى قازاقستان ازاماتتارى.
ءسويتىپ, تەرروريزم اكتىسى تۋرالى كورىنەۋ جالعان حابارلاۋ قىلمىسى بويىنشا جازا تاعايىنداۋ ءۇردىسى كورسەتكەندەي, بارلىق جاعدايلاردا دا باس بوستاندىعىنان ايىرماۋ جازاسى قولدانىلعان. اتالعان ساناتتا قىلمىستىق ىستەر بويىنشا سوت ۇكىم شىعارار الدىندا جاسالعان قىلمىستىڭ ونشا اۋىر ەمەستىگىن, ماتەريالدىق شىعىنداردىڭ وتەلگەندىگى, سوتتالۋشىنىڭ بۇرىن سوتتى بولماعاندىعى, كىناسىن تولىق مويىنداۋى جانە باسقا دا جەڭىلدەتەتىن ءمان-جايلاردى نازارعا العان. ال بۇل كورسەتىلگەن شەشىمدەردى قابىلداۋعا قك-ءتىڭ 53-بابىنىڭ 5-ءبولىگىنىڭ تالاپتارى, ياعني ەگەر وسى كودەكستىڭ ەرەكشە ءبولىمىنىڭ ادامدى كىنالى دەپ تانۋعا نەگىز بولعان بابىنىڭ ءبىرىنشى ءبولىگىنىڭ «د» تارماعىندا كوزدەلگەن جەڭىلدەتەتىن ءمان-جايلار كەزدەسكەندە كىشىگىرىم جانە ورتاشا اۋىرلىقتاعى قىلمىستار ءۇشىن باس بوستاندىعىنان ايىرۋ تاعايىندالمايتىندىعى ەسكەرىلگەن.
بۇگىنگى كۇنى تەرروريزم اكتىسى تۋرالى كورىنەۋ جالعان حابارلاۋ بويىنشا قىلمىستار قك-ءتىڭ 10-بابىنىڭ 2-بولىگى بويىنشا ونشا اۋىر ەمەس قىلمىستاردىڭ قاتارىنا جاتقىزىلىپ, اتالعان كودەكستىڭ 242-بابىندا 2 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسى قارالعان. سونىمەن قاتار, قك-ءتىڭ 67-بابىنىڭ 1-بولىگى جانە جوعارعى سوتتىڭ «قازاقستان رەسپۋبليكاسى قك-ءنىڭ 67-بابىن قولدانۋدىڭ سوت ءتاجىريبەسى تۋرالى» نورماتيۆتىك قاۋلىسىنىڭ 3-تارماعىنىڭ تالاپتارىن قولدانعان جاعدايدا قىلمىستىق جاۋاپتىلىقتان بوساتىلۋعا جاتادى. سوندىقتان, قارالىپ وتىرعان ساناتتاعى قىلمىستىق ىستەر بويىنشا سوتتار تاعايىنداعان جازالار قك-ءتىڭ 52-بابىنداعى جالپى نەگىزدەرگە قايشى كەلمەيدى.
2011 جىلى پروكۋراتۋرا جانە ىشكى ىستەر ورگاندارى مەملەكەت پايداسىنا 1 140 540 تەڭگە ءوندىرۋ ءۇشىن سوتقا 8 تالاپ-ارىز جولداعان. قازىر 6 تالاپ-ارىز قىلمىستىق ءىس شەڭبەرىندە جانە 1 ءىس ازاماتتىق تۇرعىدا قارالعان, 1 ازاماتتىق ءىس سوت ءوندىرىسىندە جاتىر. مىسالى, پروكۋروردىڭ تالاپ ارىزى تاراز قالالىق سوتىنىڭ شەشىمىمەن 2011 جىلعى 15 ءساۋىردە قاناعاتتاندىرىلىپ, كامەلەتتىك جاسقا تولماعان پ. كراۆتسوۆتان (ونىڭ اتا-اناسىنان) №31 ورتا مەكتەپتە لاڭكەستىك جاسالماق دەگەن جالعان حابارلاۋى ءۇشىن وبلىستىق ءىىد, ۇقكد, تجد-ءنىڭ پايداسىنا 59 542 تەڭگە وندىرىلگەن.
تالداۋ بارىسىندا قۇقىق قورعاۋ جانە ارناۋلى قىزمەتتەگى ورگاندارعا, جەرگىلىكتى پروكۋرورلارعا جالعان تەرروريزممەن كۇرەسۋدە جۇمىستى جانداندىرۋعا, جەدەل-تەرگەۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان باس پروكۋروردىڭ نۇسقاۋى جولداندى. سول سياقتى قك-ءتىڭ 242-باپ سانكتسياسىن كۇشەيتۋگە, ياعني ول بويىنشا ايىپتالعانداردىڭ بوستاندىعىن شەكتەۋدى 7 جىلعا, باس بوستاندىعىنان ايىرۋدى 6 جىلعا دەيىن ۇزارتۋدى كوزدەيتىن زاڭ جوباسى دايىندالىپ, پارلامەنتتە قارالۋدا.
باس پروكۋرور, جالعان تەرروريزمنەن كەلتىرىلگەن بارلىق شىعىنداردى كىنالى تۇلعالاردان مەملەكەت پايداسىنا ءوندىرۋ ايماقتىق پروكۋرورلار قىزمەتىندەگى باستى مىندەت ەكەنىن ايقىندادى. سوتقا جولداناتىن قىلمىستىق ىستەر جانە كۇشىنە ەنگەن ۇكىمدەر بويىنشا ازاماتتىق تارتىپپەن مىندەتتى تۇردە تالاپ-ارىز ەنگىزۋ تاپسىرىلدى. سونىمەن قاتار, كەلتىرىلگەن شىعىنداردى مەملەكەتتىك ورگاندار تاراپىنان كىنالىلەردەن ءوندىرۋ ارەكەتتەرىن ۇيلەستىرۋ, ءجاسوسپىرىمدەر مەن جاستار اراسىندا پروفيلاكتيكالىق جۇمىستاردى كۇشەيتۋ, قىلمىس جاساۋدىڭ الدىن الۋ جانە حالىق اراسىندا قابىلدانعان سوت اكتىلەرىنە قاتىستى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن اتقارۋ جۇكتەلدى. بۇعان قوسا ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنە وسى ساناتتاعى قىلمىستىق ىستەردىڭ اشىلۋىنا جانە الدىن الا تەرگەۋ بارىسىنىڭ ساپاسىن كوتەرۋگە باعىتتالعان باس پروكۋروردىڭ اقپاراتتىق حاتى جولداندى. ال جوعارعى سوتقا ايىپتالۋشىلاردى جازالاۋ تاجىريبەسىنە شولۋ جاساۋ, كەلتىرىلگەن شىعىنداردى ءوندىرۋ جانە اشىق سوت ۇدەرىسىن ءجيى وتكىزۋ ۇسىنىلدى. جالپى قىلمىستىڭ جالعاندىعى بولمايدى, ەندەشە, جالعان تەرروريزمنىڭ دە وراسان زيان كەلتىرەتىنى ايدان انىق.
الەكساندر تاسبولاتوۆ.
