نەگىزسىز تالاپ – جەمقورلىققا باستار جول
سەنبى, 11 اقپان 2012 8:23
«نۇر وتان» حدپ جانىنداعى جەمقورلىقپەن كۇرەس جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كەڭەس ۇستىمىزدەگى جىلعى العاشقى وتىرىسىن وتكىزدى. ءسويتىپ, كەڭەس ءوزىنىڭ وسى جيىرما ءۇشىنشى وتىرىسىندا قورشاعان ورتانى قورعاۋ مينيسترلىگىندە جەمقورلىققا قارسى ارەكەت ەتۋ جۇمىسىنىڭ جاعدايى جونىندەگى ماسەلەنى قارادى.
سەنبى, 11 اقپان 2012 8:23
«نۇر وتان» حدپ جانىنداعى جەمقورلىقپەن كۇرەس جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كەڭەس ۇستىمىزدەگى جىلعى العاشقى وتىرىسىن وتكىزدى. ءسويتىپ, كەڭەس ءوزىنىڭ وسى جيىرما ءۇشىنشى وتىرىسىندا قورشاعان ورتانى قورعاۋ مينيسترلىگىندە جەمقورلىققا قارسى ارەكەت ەتۋ جۇمىسىنىڭ جاعدايى جونىندەگى ماسەلەنى قارادى.
كەڭەس توراعاسى, سەناتور ورالباي ابدىكارىموۆ كۇن ءتارتىبىندەگى ماسەلەنى تالقىلاۋعا كوشپەس بۇرىن جاڭادان سايلانعانداردى كوپشىلىككە تانىستىردى. اتاپ ايتقاندا, مۇشەلىككە قابىلدانعان ءماجىلىس دەپۋتاتى قايىربەك سۇلەيمەنوۆ پەن «حابار» اگەنتتىگى» اق باسقارما توراعاسى ايدوس ۇكىباەۆقا كۋالىكتەر تابىستالدى.
بۇدان سوڭ كۇن تارتىبىنە شىعارىلعان ماسەلە قىزۋ تالقىعا سالىندى. كەشەگى وتىرىسقا جاقىندا عانا تاعايىندالعان قورشاعان ورتانى قورعاۋ ءمينيسترى نۇرلان قاپپاروۆتىڭ ءوزى دە قاتىسىپ وتىرعاندىعىن ايتا كەتكەن ءجون.
اتالعان مينيسترلىكتەگى جەمقورلىققا قارسى ارەكەتتەر جۇمىسىنىڭ ۇيىمداستىرىلۋى تۋرالى باياندامانى وسى ۆەدومستۆونىڭ جاۋاپتى حاتشىسى اناتولي دەرنوۆوي جاسادى. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, جاقىندا پارلامەنتتە قابىلدانعان ەكولوگيا ماسەلەلەرى بويىنشا كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرگە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ زاڭدىق قۇجاتى ەكولوگيالىق تالاپتاردى ايتارلىقتاي قاتاڭداتقان. سول سياقتى رۇقسات بەرۋ جۇيەسىنە قاتىستى زاڭدىق قۇجاتقا دا ءوزگەرىستەر ەنگىزۋ ارقىلى مەملەكەتتىك ەكولوگيالىق ساراپتاما جاساۋ مەن رۇقسات بەرۋ مەرزىمى 2-4 ەسە قىسقارعان. ەندى بارلىق ەكولوگيا تالاپتارىنىڭ بۇزىلۋىنا بايلانىستى توقتاتا تۇرۋ سياقتى شەشىمدەردى مينيسترلىك قىزمەتكەرى ەمەس, سوت شىعارادى.
جاۋاپتى حاتشىنىڭ سوزىنەن تاعى ءبىر بەلگىلى بولعانى, وتكەن جىلى 12 مىڭ تەكسەرىس ورىن السا, ونىڭ بارىسىندا 9 مىڭداي ەكولوگيا زاڭدىلىعىن بۇزۋشىلىق انىقتالىپتى. مەملەكەت پايداسىنا 1515 تالاپ-ارىزدىڭ ارقاسىندا 16,2 ميلليارد تەڭگە ءوندىرىلگەن. جالپى, زاڭ بۇزۋشىلىقتار جىلدان جىلعا ازايىپ كەلەدى, دەپ سانايدى اناتولي گريگورەۆيچ. مىسالى, 2008 جىلى ءاربىر 100 تەكسەرىسكە 80 زاڭ بۇزۋشىلىق انىقتالسا, 2011 جىلى ول 76-عا تومەندەپتى.
جەمقورلىقپەن كۇرەس ءجونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كەڭەس جانىنان قۇرىلعان ساراپشىلار كوميسسياسىنىڭ الماتى, شىعىس قازاقستان جانە اتىراۋ وبلىستارى مەن الماتى قالاسىنا جاساعان ساپارلارى بارىسى اتالعان مينيسترلىككە قاراستى مەكەمەلەردە جەمقورلىقتىڭ ءالى دە تىيىلماي وتىرعاندىعىن كورسەتكەن. «نۇر وتان» حدپ پارلامەنتاريزم ينستيتۋتى جانىنداعى جەمقورلىققا قارسى كۇرەس عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى باتىرجان اشيتوۆتىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدە 20 وسىنداي جەمقورلىق فاكتىلەرى ورىن السا, مينيسترلىك سونىڭ بىردە-بىرەۋىنە قاتىستى قىلمىستىق ءىس قوزعاۋ تۋرالى ۇسىنىس ەنگىزبەگەن. زەرتتەۋلەر ءناتيجەسى كورسەتكەندەي, ەكولوگيالىق زاڭدىلىقتاردا تۇراقتىلىق جوق. مىسالى, 2009 جىلى قابىلدانعان ەكولوگيا كودەكسىنە 19 رەت وزگەرىستەر ەنگىزىلسە, تەك بىلتىردىڭ وزىندە 8 رەت وزگەرتۋ ورىن الىپتى. بۇل ءوز كەزەگىندە شارۋاشىلىق سۋبەكتىلەرى مەن قۇقىق قورعاۋ ۇيىمدارىنىڭ جۇمىسىن قيىنداتىپ جىبەرگەن.
جەمقورلىقتىق زاڭ بۇزۋشىلىعى بويىنشا وتكەن جىلى 10 ادام سوتتالسا, ولار نەگىزىنەن پارا العانى ءۇشىن قىلمىستى بولىپتى. ماسەلەن, پاۆلودار وبلىسىندا مەملەكەتتىك ەكولوگيالىق ينسپەكتور بەلگىلى ءبىر اكتسيونەرلىك قوعام توراعاسىنان ماي قۇيۋ ستانساسىنا وڭ قورىتىندى بەرگەنى ءۇشىن 100 مىڭ تەڭگە پارا العان. ساراپشىنىڭ سوزىنە قاراعاندا, تالاپتاردىڭ نەگىزسىز بولۋى جەمقورلىققا جاعداي جاسايدى. ەكولوگيا دەپارتامەنتى سوتقا 10 تالاپ-ارىز تۇسىرسە, سونىڭ 5-ەۋى عانا قاناعاتتاندىرىلعان. تەكسەرە كەلگەندە, مينيسترلىك قۇرامىنداعى ەكولوگيالىق رەتتەۋ جانە باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ جۇمىسى اشىق جۇرگىزىلمەگەن جانە دە كوپتەگەن كەمشىلىكتەر انىقتالعان.
جالپى تالداۋ جاساۋ ءناتيجەسى كورسەتكەندەي, جەمقورلىق قۇقىق بۇزۋشىلىق فاكتىلەرى «جەمقورلىققا قارسى كۇرەس» تۋرالى زاڭنىڭ 12-بابىن بۇزۋعا بايلانىستى جانە جەمقورلىققا جاعداي جاساۋشى ءتارتىپ بۇزۋشىلىقتار بولىپ تابىلادى. ناقتىراق ايتقاندا, شەشىم شىعارۋدا جەكە تۇلعالارعا زاڭسىز ارتىقشىلىقتار جاساۋ, كاسىپكەرلىك قىزمەتىنە نەگىزسىز ارالاسۋ جانە تاعىسىن تاعىلار. قۇقىقتىق ستاتيستيكا مالىمەتتەرى كورسەتكەندەي, 2010 جانە 2011 جىلدارى جەمقورلىق سيپاتتا قوقم اۋماقتىق ورگاندارىنىڭ 22 لاۋازىمدى تۇلعاسى تارتىپتىك جاۋاپقا تارتىلىپتى. سونىمەن قاتار, بۇگىنگى كۇنگە دەيىن اتالعان مينيسترلىك كورسەتىپ كەلگەن مەملەكەتتىك قىزمەتتەر مەملەكەتتىك قىزمەتتەر رەەسترىنە ەنبەگەنى جانە دە ولاردىڭ ستاندارتتارى جوقتىعى دا نازاردان تىس قالمادى. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ پايدالانىلۋىن باقىلاۋ جونىندەگى ەسەپ كوميتەتىنىڭ مالىمەتتەرى كورسەتكەندەي, قوقم قىزمەتىندە 2009-2010 جىلدارى جالپى سوماسى 7,5 ميلليارد تەڭگەنىڭ ءتارتىپ بۇزۋشىلىقتارى, سونىڭ ىشىندە مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ زاڭناماسىنا قاتىستى 27,4 ميلليون تەڭگەنىڭ زاڭ بۇزۋشىلىعى ورىن العانى انىقتالىپ وتىر.
وتىرىس بارىسىندا, سونىمەن قاتار, الماتى قالاسىندا جانار-جاعارماي ستانسالارىنىڭ تۇرعىن ۇيلەرگە جاقىن ورنالاسۋى جانە اتىراۋ وبلىسىندا ەكولوگيالىق زاڭنامانى بۇزۋ فاكتىلەرى بويىنشا تەكسەرۋلەر ماتەريالدارى بويىنشا ازىرلەنگەن بەينەفيلمدەر كورسەتىلدى. تالقىلاۋ ناتيجەسىندە كەڭەس بىرقاتار ۇسىنىستار ءتىزىمىن جاساپ, ءتيىستى قاۋلى قابىلدادى.
اسقار تۇراپباي ۇلى.
