بۇل جەردە الدىمەن جاۋاپكەرشىلىكتىڭ تومەندىگىن جاسىرا المايمىز. ويتكەنى ۇلتتىق ۇلاننىڭ باس قولباسشىسى رۋسلان جاقسىلىقوۆتىڭ ايتۋىنشا, بىلتىرعى جىلى دەنساۋلىقتارى ناشار بولعاندىقتان 150 سارباز اسكەري مىندەتىنەن بوساتىلعان. سالىستىرمالى تۇردە ايتار بولساق, بۇل تۇتاس ءبىر ءاسكەري باتالون دەگەن ءسوز. ال ولاردىڭ ىشىندەگى بەس ادام تۋبەركۋلەز اۋرۋىنىڭ اشىق ءتۇرىنە شالدىققاندار ەكەن. سولاردى دەنساۋلىقتارىندا كىنارات جوق, تەپسە تەمىر ۇزەتىن مىقتى دەپ, قارۋلى كۇشتەر قاتارىنا اتتاندىرىپ ءجىبەرگەن. بۇل نەنى بىلدىرەدى؟ بۇل جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىكتىڭ, جەرگىلىكتى اسكەري كوميسسارياتتاعى دارىگەرلەردىڭ جۇمىسىن كورسەتسە كەرەك. رۋسلان جاقسىلىقوۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, مەديتسينالىق تەكسەرىس تالاپ دەڭگەيىنەن تابىلۋى ءتيىس. بىراق وكىنىشكە قاراي, دارىگەرلىك تەكسەرۋ ىسىندە سالعىرتتىق ۇيرەنشىكتى ىسكە اينالعانداي.
ارينە, قاداعالاۋ ءتارتىبى بولماسا, اسكەري ءىس جارعىدان تىس ءجۇرگىزىلسە, ونداعى كومانديرلەر جاۋاپكەرشىلىگىنە دە, جالپى ءتارتىپكە دە سەنىم ازايادى. ماسەلەن, ءوتكەن جىلى 2018 ءاسكەري ءبولىمىندە سارباز ب.مىرزامبەكوۆ ءالىمجەتتىكتەن قايتىس بولعان. تەرگەۋ ناتيجەسى كورسەتكەندەي, ەكى اسكەري قىزمەتشى جاڭا كەلگەن ءبىر توپ اسكەري قىزمەتشىنى 40 گرادۋس ىستىقتا دەنە شىنىقتىرۋمەن اينالىسۋعا ماجبۇرلەگەن. سودان ءبىرنەشە ساربازدىڭ, ونىڭ ىشىندە مارقۇم ب.مىرزامبەكوۆتىڭ دە دەنساۋلىعى كۇرت ناشارلاعان. بىراق نەگە ەكەنى بەلگىسىز, وعان دارىگەر شاقىرتىلماعان. ال شەكارا زاستاۆاسىنىڭ باستىعى ساربازداردىڭ ىستىقتا ءماجبۇرلىكپەن دەنە شىنىقتىرۋ جاتتىعۋلارىن جاساپ جاتقانىن كورسە دە, ونى توقتاتپاعان. ءتىپتى, ب.مىرزامبەكوۆتىڭ جاعدايى اۋىرلاپ, جۇرە الماي قالعاندا ونى ماجبۇرلەگەن الگى ەكى ساربازدىڭ ءبىرى تەۋىپ تە جىبەرگەن. سودان جاعدايى ناشارلاي بەرگەن ب.مىرزامبەكوۆ ارتىنشا قايتىس بولعان. ال ءولىمنىڭ, سوت دارىگەرلىك ساراپتاماسىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا, ىستىقتا شەكتەن تىس دەنە شىنىقتىرۋ جۇرگىزۋ سالدارىنان بولعاندىعى راستالعان. مىنە, كوردىڭىز بە, اتا-انانىڭ ايالاپ ءوسىرىپ, سوقتالداي ەتىپ وتان قورعاۋعا شىعارىپ سالعان ۇلى, ءبىرەۋلەردىڭ جاۋاپسىزدىعى مەن سالعىرتتىعىنان, باسسىزدىعىنان كوز جۇمدى. اسكەردەگى مۇنداي جاۋاپسىزدىقتى كىم تۋعىزادى؟..
تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى اتىنداعى ۇلتتىق قورعانىس ۋنيۆەرسيتەتى ۇلتتىق ۇلان قىزمەتتىك-جاۋىنگەرلىك قىزمەتىن قامتاماسىز ەتۋ كافەدراسىنىڭ باستىعى, پودپولكوۆنيك عازيز باۋبەرىكوۆ بىلاي دەيدى: «مەن اسكەردە ون بەس جىلدان استام تاربيەشى-وفيتسەر بولىپ قىزمەت اتقاردىم. اسكەردەگى ءتارتىپ ەڭ الدىمەن كومانديرلەردىڭ جانە تاربيەشى ساردارلاردىڭ ءبىلىمى مەن دايىندىعىنا بايلانىستى. اسكەردى باسقاراتىن قولباسشىلاردان باستاپ, كىشى كومانديرلەردىڭ تاربيە ءجونىندەگى ورىنباسارلارى بار. مىنە, وسى تومەنگى بۋىننان جوعارعى بۋىنعا دەيىنگى تاربيەشى قۇرىلىمداردىڭ باستى مىندەتى – اسكەردەگى ءتارتىپتى قاداعالاۋ. سولاي بولا تۇرا, ءاسكەري قىزمەتشىلەردىڭ, اسىرەسە ساربازدار اراسىنداعى جارعىعا قايشى ارەكەتتەردىڭ, ونىڭ ءىشىندە الىمجەتتىك دەپ اتالاتىن ءتارتىپ بۇزۋشىلىقتىڭ ورىن الاتىنى قىنجىلتادى».
اسكەردەگى الىمجەتتىك قاشاندا جالپى ءتارتىپتىڭ اقساۋىنان اسقىناتىنى بەلگىلى بولىپ وتىر. ول اسكەري قىزمەتشىنىڭ ءوز-وزىنە قول جۇمساۋىنا الىپ كەلەدى. مۇنداي قايعىلى وقيعالار ءار جىلدارى ورىن الىپ جاتادى. بىراق ءبىز اسكەردەگى ءالىمجەتتىككە شىداي الماي, وزىنە قول جۇمسايتىندار تەك ءبىزدىڭ ەلدە عانا كەزدەسەدى دەۋدەن اۋلاقپىز. بۇل وركەنيەتتى ەلدەردىڭ دە ءاسكەرىندە كەزدەسەتىن جاعداي. ءوز-وزىنە قول جۇمساۋ, يزرايل اسكەري قىزمەتشىلەرىنىڭ اراسىندا وتە كەڭ تاراعان ءۇردىس ەكەن. 2017 جىلى 16 اسكەري قىزمەتشى وزىنە قول جۇمساعان. ونىڭ 13-ءى سارباز كورىنەدى.
بارلىق ەلدەردىڭ اسكەرلەرىندە كەزدەسەتىن مۇنداي كەلەڭسىزدىكتىڭ ءبىزدىڭ اسكەردە مۇلدە بولماعانى ءجون دەيمىز. ويتكەنى ءبىزدىڭ ارميامىز تاۋەلسىزدىك جىلدارى ىشىندە جان-جاقتى دامىعان, جەتىلگەن اسكەردىڭ ءبىرى.
قورعانىس ءمينيسترى نۇرلان ەرمەكباەۆ اسكەردە الىمجەتتىكتىڭ بار ەكەنىن جاسىرمايدى. «قازىرگى كۇنى الىمجەتتىك دەڭگەيى وتكەن جىلدارمەن سالىستىرعاندا جانە باسقا ەلدەردىڭ قارۋلى كۇشتەرىنە قاراعاندا الدەقايدا ءتومەندەدى. ارينە, جەكەلەگەن وقيعالار بولىپ تۇرادى, سوندىقتان ونى جويۋ جۇمىستارى جالعاستىرىلا بەرەدى», دەيدى ول.
بىلتىر قارۋلى كۇشتەرىمىزگە جۇرگىزىلگەن پروكۋرورلىق تەكسەرۋلەردەن كەيىن ونداعى قىلمىس 28%-عا (343-تەن 248 دەرەككە), ال اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ ءولىمى 24%-عا (46-دان 35), جارالانۋ 16%-عا (1085-تەن 910) دەيىن تومەندەگەنى بەلگىلى بولدى.
وسى ارادا اسكەردە ۇزاق جىل باسشىلىق قىزمەت اتقارعان, قازىر زاپاستاعى پولكوۆنيك سادۋاقاس جۇباتوۆتىڭ پىكىرىن كەلتىرە كەسەك. ول بىلاي دەيدى: «بۇگىندە كازارمالاردىڭ كوبىسىنىڭ ىشىنە دە, سىرتىنا دا بەينە جازۋ قۇرىلعىلارى قويىلعان. دەسەك تە, اسكەردەگى الىمجەتتىكتىڭ ءتۇبىرىمەن جويىلۋى ءۇشىن بارلىق جاعداي جاسالعان دەپ ايتا المايمىز. ويتكەنى ورىن العان كەيبىر فاكتىلەر اسكەردەگى تارتىپكە ءالى دە كوڭىل اۋدارۋ كەرەك ەكەنىن كورسەتەدى. ماسەلەن, 2016 جىلى قارۋلى كۇشتەردە 286 قىلمىس تىركەلسە, ونىڭ 11-ءى الىمجەتتىك فاكتىسى بولعان. ودان كەيىنگى ەكى جىلدىڭ دا كورسەتكىشتەرى وسىنىڭ ار جاق, بەر جاعىندا».
كەزىندە ساقا ساربازدار جاس ساربازداردى ۇرىس ادىستەرىنە, جارعىلىق تارتىپتەرگە تەز بەيىمدەۋ ماقساتىندا نەبىر امالدار ويلاپ تاپقان. ونىڭ كوبى جارعىدان تىس ارەكەتتەر بولسا دا, ءاسكەر ىسىنە, تارتىبىنە تەز باس يگەن ساربازداردى كورگەن كومانديرلەر مۇنداي ادىلەتسىز ادىستەرگە كوز جۇما قاراعان. سودان الىمجەتتىك اسكەردەگى ادەتكە اينالعان. بۇل دامىعان ەلدەردىڭ ارمياسىندا دا ساقتالىپ وتىر. وسى بۇرىننان كەلە جاتقان جاعىمسىز ءۇردىستى جويۋ – بۇگىنگى اسكەري كومانديرلەردىڭ نەگىزگى مىندەتى.
«Egemen Qazaqstan»
