جەكەلەگەن جاعدايلاردىڭ سايلاۋ ناتيجەسىنە اسەرى جوق
سەيسەنبى, 17 قاڭتار 2012 7:47
كونستيتۋتسياعا جانە ەلباسىنىڭ تاپسىرمالارىنا سايكەس باس پروكۋراتۋرا وتكىزىلگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ جانە ءماسليحاتتارىنىڭ دەپۋتاتتارىن سايلاۋ بارىسىندا زاڭدىلىقتىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا بارلىق قاجەتتى شارالاردى قابىلدادى, دەپ حابارلادى باس پروكۋراتۋرانىڭ رەسمي وكىلى نۇرداۋلەت سۇيىندىكوۆ.
سەيسەنبى, 17 قاڭتار 2012 7:47
كونستيتۋتسياعا جانە ەلباسىنىڭ تاپسىرمالارىنا سايكەس باس پروكۋراتۋرا وتكىزىلگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ جانە ءماسليحاتتارىنىڭ دەپۋتاتتارىن سايلاۋ بارىسىندا زاڭدىلىقتىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا بارلىق قاجەتتى شارالاردى قابىلدادى, دەپ حابارلادى باس پروكۋراتۋرانىڭ رەسمي وكىلى نۇرداۋلەت سۇيىندىكوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, ەلەكتوراتتىق كەزەڭدە بارلىق سايلاۋ پروتسەسىنە قاتىسۋشىلاردىڭ زاڭناما تالاپتارىن جانە ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارىن مۇلتىكسىز ساقتاۋلارى پروكۋراتۋرا ورگاندارى جۇمىسىنىڭ باستى باعىتى بولعان. ءاربىر زاڭ بۇزۋشىلىق تۋرالى حابارلاما مۇقيات تەكسەرىلىپ, ولار راستالعان جاعدايدا بۇزىلعان قۇقىقتاردى قالپىنا كەلتىرىپ, كىنالى ادامداردى زاڭمەن بەلگىلەنگەن جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋعا باعىتتالعان شارالار قولدانىلىپتى.
اتاپ ايتقاندا, سايلاۋ جاريالانعان كۇننەن باستاپ پروكۋرورلار 76 قاداعالاۋ اكتىسىن ەنگىزدى. ونىڭ ىشىندە, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا سايلاۋ زاڭناماسىن تۇسىندىرۋمەن 1 ۇندەۋ جاسالدى, زاڭ بۇزۋشىلىقتى جويۋ تۋرالى 2 ۇسىنىس ەنگىزىلدى, زاڭدى بۇزۋعا جول بەرمەۋ تۋرالى 28 الدىن الا ەسكەرتۋ جاسالدى, اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى 45 ءىس قوزعالدى. الايدا, زاڭنامانىڭ كەيبىر تالاپتارىنىڭ بۇزىلۋى جەكەلەگەن جاعدايلاردا ورىن العانىمەن, ولار داۋىس بەرۋ قورىتىندىلارىنا اسەرىن تيگىزگەن جوق, دەدى ن.سۇيىندىكوۆ.
ونىڭ سوزىنە قاراعاندا ازاماتتاردىڭ سايلاۋ قۇقىقتارىن ورەسكەل بۇزۋ فاكتىلەرى انىقتالعان جوق. توتەنشە جاعداي رەجىمىندەگى جاڭاوزەن قالاسىندا دا سايلاۋ تىنىش وتكەنىن ايتا كەتكەن ءجون. سايلاۋعا قاتىستى قانداي دا ءبىر جاعدايلار مەن وقيعالار ورىن الماعان. بۇل رەتتە قالاداعى سايلاۋشىلار ەداۋىر جوعارى بەلسەندىلىك تانىتتى (63,6 % كەلگەن).
* * *
ەندى جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ ءوتىنىشتەرى مەن شاعىمدارىن قاراۋ ناتيجەلەرىنە تىكەلەي توقتاپ كەتەيىن, دەپ جالعادى ءسوزىن رەسمي وكىل. سايلاۋ كەزەڭىندە, داۋىس بەرۋ كۇنىن قوسا العاندا 104 پروكۋراتۋرا ورگاندارىنا 536 ارىز-شاعىم ءتۇستى, ولاردىڭ 64-ءى پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ, 472-ءسى ءماسليحاتتار سايلاۋىنا قاتىستى. زاڭ بۇزۋشىلىقتار تۋرالى اقپاراتتاردىڭ نەگىزگى بولىگى ءتيىستى تەكسەرۋلەر بارىسىندا ءوز دالەلىن تاپقان جوق.
زاڭ بۇزۋشىلىقتار تۋرالى حابارلامالار جەكەلەگەن جاعدايلاردا عانا نەگىزدى جانە شىنايى بولىپ شىقتى. ءاربىر وسىنداي فاكت بويىنشا زاڭنامامەن قاراستىرىلعان شارالار قولدانىلدى.
مىسالى, سولتۇستىك قازاقستان وبلىستىق ءماسليحاتى دەپۋتاتتىعىنا كانديدات ە.ابيەۆتىڭ حابارلاماسى بويىنشا ۆ.ن.سۋرجيكوۆ ۇگiتكە تىيىم سالىنعان كەزەڭدە ونى جۇرگiزگەنى ءۇشىن اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى.
داۋىس بەرۋ كۇنى دە جەكەلەگەن زاڭ بۇزۋشىلىقتار ورىن العان. اتاپ ايتقاندا, الماتى قالاسىنداعى №225 سايلاۋ ۋچاسكەسىنىڭ حاتشىسى يسا سايلاۋشى ەنكەباەۆاعا ونىڭ وتباسىنىڭ كەلمەگەن ءۇش مۇشەسى ءۇشىن بيۋللەتەندەر بەرگەن.
وسى تەكتەس سايلاۋشىعا كەلمەگەن وتباسى مۇشەلەرى ءۇشىن بيۋللەتەندەر بەرۋ فاكتىسى ستەپنوگور قالاسىنداعى سايلاۋ ۋچاسكەلەرىنىڭ بىرىندە دە ورىن العان.
* * *
تالداۋ زاڭ بۇزۋشىلىقتار تۋرالى ارىز-شاعىمداردىڭ باسىم بولىگى (60 نەمەسە 11%) پروكۋراتۋراعا باقىتجان تورەعوجينا باسقاراتىن «ار. رۋح. حاق» قوعامدىق قورىنان ءتۇسكەنىن كورسەتتى, دەدى ءارى قاراي ن.سۇيىندىكوۆ. اتالعان ارىز-شاعىمدار ءبىر مەزگىلدە ينتەرنەت-سايتقا ورنالاستىرىلىپ, «زاڭ بۇزۋشىلىقتار كارتاسىنا» جيناقتالعان. داۋىس بەرۋ كۇنىنىڭ سوڭىندا اتالعان ينتەرنەت-كارتادا سايلاۋ زاڭناماسىنىڭ بۇزىلۋى تۋرالى 300-گە جۋىق حابارلاما ورنالاستىرىلعان. قازىرگە ءبىز ولاردىڭ 296-سىن تەكسەردىك. 281 جاعدايدا (نەمەسە 95%) سايتتا ورنالاستىرىلعان اقپارات دالەلدەنگەن جوق.
11 قاڭتاردا سايتتا قىزىلوردا وبلىسى مىڭشوقى كەنتىنىڭ №397 ورتا مەكتەبىنىڭ ديرەكتورى سارسەنباەۆا ساۋلە سىنىپ جەتەكشىلەرىنە «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ كانديداتتارىنا داۋىس بەرۋدى وقۋشىلاردىڭ اتا-انالارىنىڭ نازارىنا جەتكىزۋگە ماجبۇرلەگەنى تۋرالى حابارلاما جاريالانعان, دەدى ودان ءارى رەسمي وكىل. سونداي-اق وسى حابارلامادا «ايبىن» كوللەدجىنىڭ ديرەكتورى تيمۋر بالايموۆ وقىتۋشىلارىن «نۇر وتانعا» داۋىس بەرۋ ءۇشىن 10 تۋىستارىن نەمەسە جاقىن دوستارىن الىپ كەلۋگە ماجبۇرلەگەنى كورسەتىلگەن. الدىنداعى جاعدايلارداعىداي, قىزىلوردا وبلىسىندا مۇنداي وقۋ ورىندارى جوق ەكەندىگى انىقتالدى. وبلىستاعى باسقا ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىندە دە اتالعان ادامدار باسشىلىق ەتپەيدى.
رەسمي وكىل ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 13 قاڭتارىندا سايتتا اۋدان اكىمىنىڭ نۇسقاۋى بويىنشا تۇرعىنداردى «نۇر وتان» ءۇشىن داۋىس بەرۋگە ۇگىتتەگەن استانا قالاسىنداعى «استيك» ءپاتەر يەلەرى كووپەراتيۆىنىڭ توراعاسى ۆ.گوروۆيكوۆتىڭ زاڭسىز ارەكەتتەرى تۋرالى اقپارات جاريالانعانىن دا ايتتى. تەكسەرۋ بارىسىندا استانادا «استيك» پاتەر يەلەرى كووپەراتيۆى جوق ەكەندىگى انىقتالعان. سونداي-اق, سايتتا شىمكەنت قالاسىنىڭ №96 سايلاۋ ۋچاسكەسىنىڭ توراعاسى ازامات سارىحانوۆ داۋىس بەرۋ كۇنى ماس ەكەندىگى تۋرالى اقپارات ورنالاستىرىلىپتى. تەكسەرۋ بارىسىندا اتالعان ۋچاسكەدە كوميسسيا ءتورايىمى ناسيا التاەۆا ەكەندىگى, ال سارىحانوۆتىڭ كوميسسيا مۇشەلەرىنىڭ ىشىندە جوق ەكەندىگى انىقتالعان. وسى تەكتەس تاراز قالاسىنداعى №82 سايلاۋ ۋچاسكەسىنىڭ توراعاسى ءامىر نيازقۇلوۆتىڭ ماس ەكەندىگى تۋرالى حابارلاما دا راستالماپتى.
ن.سۇيىندىكوۆتىڭ سوزىنەن سايتتا سايلاۋ ۋچاسكەلەرىنىڭ ۋاقىتىندا اشىلماۋى تۋرالى حابارلامالار ورنالاستىرىلعانى دا بەلگىلى بولدى. اتاپ ايتقاندا, وسكەمەن قالاسىنداعى №90 جانە شىمكەنت قالاسىنداعى №94 ۋچاسكەلەر كورسەتىلىپتى. الايدا, اتالعان ۋچاسكەلەر بەلگىلەنگەن مەرزىمدە جانە حالىقارالىق بايقاۋشىلاردىڭ قاتىسۋىمەن اشىلعاندىعى انىقتالعان.
بۇل ءتىزىمدى, دەيدى رەسمي وكىل, ونداعان ۇقساس مىسالدار كەلتىرە وتىرىپ جالعاستىرۋعا بولادى.
* * *
سايلاۋ كۇنىندە ءتۇرلى اقپارات كوزدەرىندە داۋىس بەرۋ جاشىكتەرىنە جاپپاي بيۋللەتەندەردى تاستاۋ تۋرالى حابارلامالار بولعان, دەدى ءارى قاراي ن.سۇيىندىكوۆ. تەكسەرۋلەرمەن بيۋللەتەندەردى جاپپاي تاستاۋ تەتىگىن قولدانۋدى قوسا العاندا, داۋىس بەرۋ پروتسەدۋراسىنا زاڭسىز ارالاسۋعا ارەكەت جاساۋ جاعدايلارى ورىن العاندىعى انىقتالدى. قازىرگى كەزدە بۇل ارەكەتتەر ارانداتۋشىلىق سيپاتقا يە. مىسالى, الماتى قالاسىنىڭ اۋەزوۆ اۋدانىنداعى №426 سايلاۋ ۋچاسكەسىندە بەلگىسىز ەر ادام جاشىككە بيۋللەتەندەردى جاپپاي تاستاپ, ونى ۇستاۋ كەزىندە جاسىرىنىپ ۇلگەرگەن. الايدا, بايقاۋشىلاردىڭ قاتىسۋىمەن جاشىكتەردى اشقان كەزدە قاستىق جاساۋشى بيۋللەتەندەر ەمەس, بيۋللەتەندەرگە ۇقساس ءوزى جاساعان ءتۇستى قاعازداردىڭ پاراقتارىن تاستاعاندىعى انىقتالدى.
بۇرىن حابارلانعانداي, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ تۇركىستان قالاسىندا داۋىس بەرۋ كۇنى بەلگىسىز ادامداردىڭ سايلاۋ بيۋللەتەندەرىن اشىق تۇردە ۇرلاۋ فاكتىسى ورىن العان. كوشپەلى كوميسسيا مۇشەلەرى سايلاۋ ۋچاسكەسىندە داۋىس بەرۋگە مۇمكىندىگى جوق مۇگەدەكتەردىڭ ۇيلەرىن ارالاۋ كەزىندە انىقتالماعان تۇلعالار ولاردىڭ قولدارىنان 27 بيۋللەتەندى تارتىپ الىپ, بەلگىسىز باعىتتا جاسىرىنعان. بۇل جاعداي ۇرلانعان بيۋللەتەندەردى قالانىڭ سايلاۋ ۋچاسكەلەرىندە ءارى قاراي داۋىس بەرۋ كەزىندە زاڭسىز قولدانۋ مۇمكىندىگىن تۋعىزدى.
الايدا جەدەل شارالاردىڭ ناتيجەسىندە بارلىق 27 بيۋللەتەندەر تابىلىپ, سايلاۋ ۋچاسكەلەرىنە قايتارىلدى. زاڭ بۇزۋشىلىقتارعا جول بەرگەن كىنالىلەر زاڭمەن بەلگىلەنگەن جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلاتىن بولادى, دەدى رەسمي وكىل.
* * *
جالپى, بۇعان دەيىن اتاپ كورسەتىلگەندەي, ەلەكتوراتتىق ناۋقان مەن داۋىس بەرۋ كۇنى قالىپتى جاعدايدا ءوتتى. ازاماتتاردان داۋىس بەرۋگە قاتىسۋ قۇقىعىن ىسكە اسىرۋدا كەدەرگى جاسالعانى تۋرالى وتىنىشتەر مەن شاعىمدار تۇسكەن جوق.
