جاقىندا جاپونيا جانە رەسەي عالىمدارى وسىدان 28 مىڭ جىل بۇرىن ءومىر سۇرگەن مامونتتىڭ جاسۋشاسىن تىرىلتكەنىن جاريالادى. قازىر بۇدان بولەك تە تەوريالىق تۇرعىدان ابدەن زەردەلەنگەن, بىراق تاجىريبە جۇزىندە توقتاپ تۇرعان تىڭ جوبالار كوپ.
عالىمدار كونە زامانداردا ءومىر سۇرگەن, بۇگىندە جەر جۇزىنەن جويىلعان العاشقى ادام تۇرلەرى مەن مامونتتاردىڭ ارحەولوگيالىق قازبالاردان تابىلعان دنق-سىن پايدالانۋ ارقىلى ولاردى قايتا ءتىرىلتۋ مۇمكىندىگىن تەوريالىق تۇرعىدان دالەلدەپ وتىر. سونداي-اق ءدال وسىعان ۇقساس جولدارمەن ادام كوزىنىڭ كورۋ مۇمكىندىگىن بىرنەشە ەسە ۇلعايتاتىن, فيزيكالىق قۋاتىن ەسەلەيتىن, اقىل-ويىن تەرەڭدەتەتىن, ءومىر ءسۇرۋ جاسىن قولدان ۇزارتاتىن ءسات تە جاقىن قالعانى ايتىلۋدا. بولاشاقتا عىلىمنىڭ مۇمكىندىگىمەن ادامدار جاڭا دۇنيەگە كەلەتىن شارانانىڭ قانداي قاسيەتى ۇستەم, نەگە يكەمدى بولۋىنا الدىن الا ىقپال ەتە الادى. ءتىپتى, عالىمدار كولەمدى اقپاراتتى ادام ميىنا سىرتتاي ەنگىزۋ مۇمكىندىگىن دە زەردەلەپ كەلەدى.
سوڭعى جىلدارى عالىمدار تۇقىم قۋالاۋشى اۋرۋلاردى توقتاتۋدىڭ, اعزاداعى اقاۋدى رەتتەۋدىڭ عىلىمي-قولدانبالى جولىن ۇسىنۋدا. بۇل ءسوزسىز ادام بالاسى ويلاپ تاپقان ەڭ پايدالى جاڭالىقتاردىڭ ءبىرى. بىراق عىلىم سول كۇيى دامي بەرسە, زەرتحانالاردا جاسالىپ جاتقان ءتۇرلى تاجىريبەلەردىڭ زيان جاعى بولماي ما؟
گەندىك ينجەنەريادان قاۋىپ بار ما؟ گەندىك مانيپۋلياتسيا بۇرىن-سوڭدى بولماعان جاڭا تىرشىلىك يەلەرىنە «جاڭا ءومىر» سىيلاۋى مۇمكىن. دەمەك, جاقىن كەلەشەكتە ءتۇرلى بيوروبوتتار مەن مۋتانت تىرشىلىك يەلەرىنىڭ ورتامىزدى تولتىرۋ ىقتيمالدىعىن جوققا شىعارۋعا بولمايدى.
وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن قىتاي عالىمدارى ءيتتى مۋتاتسيالاپ, كادىمگى قىزمەت يتتەرىنەن ەكى ەسە ۇلكەن, قابىلەتى بارىنشا جەتىلگەن ءتۇرىن ويلاپ تاپقانىن جاريالادى. الپامساداي, ءيىس سەزۋ, ءتيىستى وپەراتسيالاردى ورىنداۋ الەۋەتى جەتىلگەن يتتەر جاقىن كەلەشەكتە ارنايى ورگانداردىڭ تاپتىرماس سەرىگىنە اينالۋى مۇمكىن. ياعني, گەندىك ينجەنەريا ءبىر جاعىنان كەڭ تارالعان ءتۇرلى اۋرۋ-سىرقاۋدى جەڭۋگە مۇمكىندىك سىيلاسا, ەكىنشى جاعىنان ادامنىڭ ادام بولىپ قالۋىن تاريحتىڭ ەنشىسىنە قالدىرىپ, جاڭا تىرشىلىك يەلەرىن, بيوروبوتتاردى تۋعىزۋ ارقىلى جەر جۇزىنە ۇلكەن اپات اكەلۋى مۇمكىن دەگەن وي دا ايتىلىپ ءجۇر. كەلەشەكتە قالىپتى ادام مەن بيوروبوتتىڭ نەكە قۇرۋ ىقتيمالدىعى سياقتى بولجامدار بۇل كۇدىكتى ودان ءارى ورشىتەدى. مۇنى «قۇدايدىڭ ىسىنە ارالاسۋ», قالىپتاسقان مورالدىق-ەتيكالىق نورمالارعا سىيمايتىن ءۇردىس دەپ باعالايتىندار دا از ەمەس.
ترانسگۋمانيزم. ەتيكالىق-مورالدىق نورمالار.
گەندىك ينجەنەريا سالاسىنداعى تابىستار جالعاسا بەرسە, تاريحى شامامەن 40 مىڭ جىلعا كەتەتىن Homo Sapiens نەمەسە سانالى ادام ءداۋىرى اياقتالىپ, بيوروبوتتاردىڭ ءداۋىرى باستالادى دەگەن بولجام بار. بىزدىڭشە كەز كەلگەن عىلىم, جاڭاشىلدىق مورالعا, ادامزات بالاسىنا يگىلىك سىيلاۋ فيلوسوفياسىنا باسىمدىق بەرۋى ءتيىس. وسى ۇستانىمداعى ترانسگۋمانيستىك قوزعالىس سوڭعى جىلدارى الەمدە كەڭ تارالىپ كەلەدى. بۇل باعىتتىڭ نەگىزىن سالۋشىلاردىڭ ءبىرى يۋنەسكو-نىڭ العاشقى باس حاتشىسى دجۋليان حاكسلي.
ترانسگۋمانيستەر «ادام – ەۆوليۋتسيانىڭ دامىعان ءتۇرى. بىراق ول ناشار ءتۇر. سوندىقتان ونى تەحنولوگيا مەن عىلىمنىڭ كومەگىمەن بىرنەشە باعىتتا جەتىلدىرىپ, كەمەل ادام جاساۋىمىز قاجەت» دەگەندى ايتادى. سونداي-اق, «ادامنىڭ 150 جاستان از ءومىر ءسۇرۋىنىڭ ءوزى قيسىنسىز. ويتكەنى ادام تولىسىپ-كەمەلدەنگەن شاعىندا ءتانى ەسكىرىپ, ومىردەن ءوتىپ كەتەدى. سوندىقتان اقىلى تولىسپاعان جاستار مىنا دۇنيەنى تارك ەتىپ جاتىر. ادامنىڭ ءومىر ءسۇرۋ جاسى ۇلعايسا, اقىلدى ادامدار دۇنيەنى ودان ءارى جاقسارتار ەدى» دەگەن كوزقاراس بار.
قازىردىڭ وزىندە ادامنىڭ ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى وتكەن عاسىرمەن سالىستىرعاندا ۇزارىپ كەلە جاتىر. سوندىقتان جاقىن كەلەشەكتە بۇل ءۇردىس جالعاسا بەرمەك دەپ پايىمداۋعا ابدەن نەگىز بار.
ترانسگۋمانيستىك باعىتتى ۇستانۋشىلار ادامزات بالاسىنىڭ الداعى بولاشاقتا وزگە عالامشاردا ءومىر ءسۇرۋ مۇمكىندىگى ءۇشىن دە باس قاتىرۋدا. نەگىزى ماقسات – كيبەرنەتيكا, نانوتەحنولوگيا, بيوينجەنەريا, گەنەتيكا سىندى عىلىم سالالارىنىڭ جەتىستىكتەرىن پايدالانا وتىرىپ, بۇگىنگى ادامنىڭ باسقا عالامشاردا ءومىر سۇرۋىنە كەدەرگى كەلتىرەتىن «تابيعي ولقىلىقتاردى» قولدان رەتتەۋ, عالامنىڭ بولاشاق قوجايىنىنا اينالۋ.
بۇل ءادىس بۇگىنگى قاراپايىم ادام مەن posthumanism, ياعني ادامنان كەيىنگى جەتىلگەن تىرشىلىك يەسىنىڭ اراسىنداعى التىن كوپىر بولماق. بۇگىندە بىرنەشە ەلدە وسى باعىتتا ارنايى پارتيا, ۇيىمدار دا قۇرىلدى. ال ترانسگۋمانيستەردىڭ بۇكىلالەمدىك قاۋىمداستىعى «Humanity+» دەپ اتالادى.
ترانسگۋمانيستەرگە قارسى تاراپ ولاردى تىم راديكال, ادام تابيعاتىنا قىرىن قارايدى دەپ ايىپتايدى. ايگىلى فۋتۋرولوگ عالىم فرەنسيس فۋكۋياما ترانسگۋمانيزم قوزعالىسىنىڭ ءىسى ادامزاتتىڭ تۇپكىلىكتى جويىلۋىنا اكەلەدى دەگەن الاڭداۋشىلىعىن بىلدىرەدى. ويتكەنى بۇل ءۇردىس ادام مەن بيوروبوتتار اراسىندا ءتۇرلى كەلىسپەۋشىلىكتەرگە, تايتالاسقا اكەلىپ سوعۋى مۇمكىن. ادامدار اراسىنداعى تەڭدىك, ادىلەتتىك پرينتسيپتەرىن ەندى جولعا قويا باستاعان ۋاقىتتا تابيعاتى ادامنىڭ بولمىسىنا كەلمەيتىن جاڭا بيوروبوتتاردىڭ ماسەلەسى پايدا بولادى. ولاردىڭ اراسىنداعى ءوزارا قارىم-قاتىناس, قۇقىقتار اراقاتىناسى قالاي بولماق؟ مۇنىڭ ءبارى ازىرگە بولجام عانا.
قورىتىندى. قازاقستانعا كەلسەك. الەم بۇل سالاعا دەندەپ ەنىپ جاتقان ۋاقىتتا زامانا كوشىنەن قالۋ ءوز-وزىڭە زياندىق جاساۋمەن تەڭ. ەلىمىزدە جاسالىپ جاتقان جۇمىستار بار. بىراق بۇل تەڭىزگە تامعان تامشىداي عانا. مامان جوقتىعى, عىلىمي ورتامەن بايلانىستىڭ كەمشىن بولۋى, عىلىمي جاڭالىقتى ىسكە اسىرۋ, زاماناۋي تەحنولوگيالاردى يگەرەتىن كاسىبي كادر تاپشىلىعى, كوممەرتسيالاندىرۋ جاعى اقساپ جاتقانى ەشكىمگە جاسىرىن ەمەس. سوندىقتان وسىناۋ ماڭىزدى سالانى دامىتۋدىڭ كەشەندى مەملەكەتتىك ساياساتى قاجەت. ويتكەنى بولاشاق وسىندا. ابايشا «قولىمىزدى مەزگىلىنەن كەش سەرمەپ», ءىستىڭ ەمەس, ءسوزدىڭ ادامى بولاتىن ءساتتى تاريحتا قالدىرساق جاقسى ۇرپاق بولار ەدىك.
ساكەن ەسىركەپ,
استانا
