قىزمەت تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ – باستى مىندەت
سارسەنبى, 12 جەلتوقسان 2012 7:15
ماڭعىستاۋ وبلىستىق ىشكى ىستەر دەپارتامەنتىنىڭ باستىعى, پوليتسيا گەنەرال-مايورى مەيىرحان جامانباەۆپەن اڭگىمە
– مەيىرحان ساعىنبەك ۇلى, ماڭعىستاۋ وبلىستىق ىشكى ءىستەر دەپارتامەنتىنىڭ تىزگىنىن ۇستاعانىڭىزعا جاقىن ارادا جىل تولادى ەكەن. سول ءبىر جىل قاس-قاعىمداي-اق ۋاقىت سياقتى كورىنگەنىمەن, اتقارىلعان جۇمىستىڭ ولشەمىمەن قاراساق ءبىراز ۋاقىت. وسى كەزەڭ ىشىندە نە تىندىردىڭىز, قانداي شارۋانى اياقتاي المادىڭىز؟ الداعى ۋاقىتتا اتقارىلار شارۋالار قانداي؟
سارسەنبى, 12 جەلتوقسان 2012 7:15
ماڭعىستاۋ وبلىستىق ىشكى ىستەر دەپارتامەنتىنىڭ باستىعى, پوليتسيا گەنەرال-مايورى مەيىرحان جامانباەۆپەن اڭگىمە
– مەيىرحان ساعىنبەك ۇلى, ماڭعىستاۋ وبلىستىق ىشكى ءىستەر دەپارتامەنتىنىڭ تىزگىنىن ۇستاعانىڭىزعا جاقىن ارادا جىل تولادى ەكەن. سول ءبىر جىل قاس-قاعىمداي-اق ۋاقىت سياقتى كورىنگەنىمەن, اتقارىلعان جۇمىستىڭ ولشەمىمەن قاراساق ءبىراز ۋاقىت. وسى كەزەڭ ىشىندە نە تىندىردىڭىز, قانداي شارۋانى اياقتاي المادىڭىز؟ الداعى ۋاقىتتا اتقارىلار شارۋالار قانداي؟
– بۇگىنگى تاڭدا دەپارتامەنتتىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى قازىرگى زامانعا ساي نىعايتىلدى دەۋگە بولادى. جىل باسىنان بەرى وبلىس اكىمى باۋىرجان مۇحامەدجانوۆتىڭ, ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن 52 ارنايى اۆتوكولىك الىندى. بۇل اۆتوكولىكتەر ءىىد جول پوليتسياسىنا, قالا, اۋدان ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ ۋچاسكەلىك پوليتسيا بولىمشەلەرىنە, پاترۋلدىك پوليتسيا قىزمەتتەرىنە, ارنايى ماقساتتاعى جاساقتارعا ءجانە دەپارتامەنتتىڭ جەدەل قىزمەتتەرىنە بەرىلدى.
سونىمەن قاتار, اقتاۋ قالاسىندا ىشكى ىستەر ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىنە ارنالعان 120 پاتەرلىك تۇرعىن ءۇي سالىندى, ونى تاياۋدا تاپسىرۋ جوسپارلانىپ وتىر.
تاياۋ ارادا جاڭاوزەن قالاسى ىشكى ىستەر باسقارماسىنىڭ جەدەل باسقارۋ ورتالىعى عيماراتىنىڭ قۇرىلىسىن اياقتاپ, عيماراتتى قابىلداپ ىسكە قوسامىز.
جاڭاوزەن قالاسىنىڭ ءجانە اۋدانداردىڭ 2012-2020 جىلدارعا ارنالعان الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ باعدارلاماسىنىڭ ۇزاق مەرزىمدى جوسپارىن ءارى قاراي ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا كوپتەگەن جۇمىستار اتقارىلدى. جاڭاوزەن قالاسىندا پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنە ارناپ 100 ءجانە 60 پاتەرلىك 2 تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنىڭ جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتارىن جاساقتاۋعا تاپسىرىس بەرىلدى, 2 ستاتسيونارلىق پوليتسيا بەكەتىنىڭ جانە جول پوليتسياسى «شەپ» باقىلاۋ بەكەتىنىڭ جانە 10 ۋچاسكەلىك پوليتسيا پۋنكتىنىڭ قۇرىلىستارىن سالۋعا تۇگەلدەي جەر تەلىمدەرى الىنىپ, جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتارى ازىرلەنۋدە.
ءىىد قىزمەتكەرلەرى بۇگىنگى تاڭدا 100 پايىزعا فورمالىق كيىم-كەشەكپەن قامتاماسىز ەتىلگەن, قاجەتتى قۇرال-جابدىقتار تۇگەلىمەن الىنىپ بەرىلگەن.
– پرەزيدەنت جارلىعىنا سايكەس ەلىمىزدىڭ قۇقىق قورعاۋ قۇرىلىمدارىندا اتتەستاتتاۋ بولىپ ءوتتى. بۇل جونىندە ءارتۇرلى پىكىر بولعانىنا قاراماستان, اتتەستاتسيالاۋعا وڭ باعا بەرىلىپ وتىر. ءوزىڭىز باسقارعان قۇرىلىمدا وتكىزىلگەن اتتەستاتسيا جۇمىسىنا قانداي باعا بەرەر ەدىڭىز؟
– ەڭبەك وتىلىنە جانە اتقارىپ وتىرعان لاۋازىمدارىنا قاراماستان, ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ بارلىق قىزمەتكەرلەرى كەزەكتەن تىس اتتەستاتتاۋدان وتكىزىلدى.
ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ ىشكى ىستەر دەپارتامەنتى بويىنشا بارلىعى 1709 قىزمەتكەر اتتەستاتتاۋدان وتكىزىلدى. ونىڭ ىشىندە ءىىد-ءنىڭ باسشى قۇرامىنان 4 قىزمەتكەر جوعارى اتتەستاتتاۋ كوميسسياسىنان, ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ نومەنكلاتۋراسىنا جاتاتىن 50 قىزمەتكەر ورتالىق اتتەستاتتاۋ كوميسسياسىنان, 1655 قىزمەتكەر ايماقتىق اتتەستاتتاۋ كوميسسياسىنان ءوتتى.
جالپى كەزەكتەن تىس اتتەستاتتاۋدى وتكىزۋ وبلىستىڭ ىشكى ىستەر ورگانى قىزمەتكەرلەرىنىڭ كاسىبي دايارلىق دەڭگەيىن جانە ولاردىڭ قازىرگى زامانعى تالاپتارعا ءسايكەستىگىن ناقتى انىقتاپ, اتتەستاتتاۋ كەزىندە پوليتسيانىڭ عانا ەمەس, مەملەكەتتىڭ بەدەلىنە نۇقسان كەلتىرەتىن مورالدىق-ونەگەلىلىك ساپالارى تومەن جانە جەمقورلىق پيعىلداعى بىلىكسىز قىزمەتكەرلەردەن تازارتۋ ءجۇرگىزىلىپ, اتىنا ساي مىندەتتەرمەن تىكەلەي اينالىسۋىنا, سىبايلاس جەمقورلىققا بەيىمدىكتەن ارىلۋىنا, بارىنەن بۇرىن ىشكى ىستەر ورگانى قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىك تۋعىزدى دەپ ايتا الامىز.
– جاقىندا دەپۋتاتتاردىڭ الدىندا شىعىپ سويلەگەن ىشكى ىستەر ءمينيسترى ق. قاسىموۆ ىشكى ىستەر ورگاندارىنداعى ەڭ وزەكتى پروبلەما – ۋچاسكەلىك ينسپەكتورلاردىڭ جەتىسپەۋى دەگەن ەدى. بۇل ماسەلە ءسىز باسقارعان دەپارتامەنتتە قالاي شەشىلگەن؟
– تاياۋدا مينيسترلىك بۇيرىعىمەن «ۋچاسكەلىك پوليتسيا ينسپەكتورلارىن اكىمشىلىك ۋچاسكەگە حالىقتىڭ پىكىرىن ەسكەرە وتىرىپ تاعايىنداۋ ەرەجەسى» بەكىتىلدى.
ۋچاسكەلىك ينسپەكتورلاردىڭ وزىنە بەكىتىلگەن اۋماقتارىندا جۇمىسىنىڭ دۇرىس ۇيىمداستىرىلۋىنىڭ ەڭ باستى كەپىلى, سول اۋماقتىڭ تۇرعاندارىمەن تىعىز قارىم-قاتىناس جاساپ, ولارمەن بىرگە قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ, قىلمىستىڭ الدىن الۋ, جولىن كەسۋ بولىپ تابىلادى.
اعىمداعى جىلدىڭ باسىنان بەرى, قالاداعى ءاربىر شاعىن اۋداننىڭ تۇرعىندارىمەن كەزدەستىك, ولاردىڭ الدىندا سول ايماققا جاۋاپتى ۋچاسكەلىك ينسپەكتوردىڭ ەسەبىن تىڭدادىق, جۇرتشىلىقتىڭ وي-ءپىكىرىن, ۇسىنىس, ارىزدارىن, سونداي-اق, ۋچاسكەلىك ينسپەكتوردىڭ جۇمىسىنا بەرگەن باعالارىن تىڭدادىق. حالىق قاشاندا كورگەن, بىلگەنىن ايتادى ەمەس پە. اسىرەسە, بىزدەردىڭ قىزمەتىمىزگە سىنشى دا , ءمىنشى دە حالىق. حالىق ەگەر دە ەڭبەگىمىزگە وڭ باعا بەرسە وندا, جاساپ جۇرگەنىمىز ادال ەڭبەك, ال, ەگەر دە حالىق تەرىس باعا بەرسە شە؟… مىنەكي وسىلايشا, ەسەپ بەرۋ بارىسىندا حالىقتىڭ تاراپىنان ۋچاسكەلىك ينسپەكتورلاردىڭ جۇمىسىنا كوڭىلدەرى تولىپ, وڭ باعا بەرگەندەرى دە, ونشالىقتى كوڭىلدەرى تولمايتىندارى دا بارىن ءبىلدىردى. ناتيجەسىندە جۇمىسىن كەلىستىرە الماعان ۋچاسكەلىك پوليتسيا ينسپەكتورلارى ءتيىستى جازاسىن السا, حالىقتىڭ كوڭىلىنەن شىققان ينسپەكتور جۇرتشىلىق الدىندا دا, جەكە قۇرام الدىندا دا ماراپاتقا يە بولدى.
ارينە, بۇگىنگى تاڭدا ۋچاسكەلىك پوليتسيا ينسپەكتورلارىنا جۇكتەلىپ وتىرعان مىندەتتەر وتە كوپ. ولار, قىلمىستىق جازاسىن وتەپ شىققان تۇلعالارمەن, ناشاقۇمارلار جانە ماسكۇنەمدەرمەن دە, نەمەسە وتباسى جاعدايىمەن ءار ساناتتاعى ەسەپتە تۇراتىن تۇلعالارمەن دە جۇمىس جاسايدى. ولار بويىنشا تولىق مالىمەتتەر جينايدى, ونى زەردەلەيدى, جازا وتەۋ ورىندارىنان ورالعان تۇلعالاردىڭ قايتا قىلمىس جاساۋىنىڭ الدىن الۋ شارالارىن جۇرگىزەدى, سونىمەن قاتار, اۋماقتارىندا جاسالعان قىلمىستىڭ ءىزىن سۋىتپاي اشۋ جايىندا شۇعىل-ىزدەستىرۋ شارالارىن جۇرگىزەدى.
– ماڭعىستاۋ وبلىسى بەس شەت مەملەكەتپەن, اتاپ ايتار بولساق, رەسەي, يران, وزبەكستان, تۇركىمەنستان جانە ازەربايجان ەلدەرىمەن شەكارالاسادى ەكەن. بۇل ءوز كەزەگىندە وبلىستاعى ميگراتسيا ماسەلەسىن كۇردەلەندىرمەي قويمايتىنى راس. وسىعان وراي, كوشى-قون پوليتسياسىنىڭ قىزمەتى تۋرالى نە ايتار ەدىڭىز؟ قانداي پروبلەمالار بار؟
– ماڭعىستاۋ وبلىسى شەت مەملەكەتتەرمەن كورشىلەس بولعاندىقتان, شەتەل ازاماتتارىنىڭ قونىس اۋدارۋىنا گەوگرافيالىق ورنالاسۋى جاعىنان ىڭعايلى.
وسىعاي وراي جانە ايماقتىڭ دامۋى ءۇشىن تۇراقتى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعداي مەن شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار سانىنىڭ ارتۋىنا بايلانىستى ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ اۋماعىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارىنىڭ ىشىنەن مامانداردى دايىنداۋ جونىندەگى كەڭەستىك قىزمەتتەر كورسەتۋ مەن ەڭبەك نارىعىن ۇيرەنۋ ءۇشىن, سونىمەن قاتار, قۇرىلىس پەن جەرگىلىكتى حالىقتىڭ بوس ۋاقىتى سالاسىندا قىزمەت كورسەتۋ بويىنشا مەزگىلدىك جۇمىستارعا وسى ايماققا جاقىن جانە الىس شەتەل مەملەكەتتەرىنەن كەلەتىن شەتەل ازاماتتارى مەن ماماندار اعىسىنىڭ جىلدان جىلعا ارتۋى بايقالىپ وتىر.
ەگەر 2011 جىلدىڭ ون ايىندا 67250 شەتەلدىك ازامات كەلگەن بولسا, وندا بۇل كورسەتكىش 2012 جىلى 70304-ءتى قۇرادى.
جۇرگىزىلگەن تالداۋ, ءتارتىپ بۇزۋشىلاردىڭ باسىم بولىگى ءوزبەكستان (قاراقالپاقستان) رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارى ەكەندىگىن كورسەتتى.
بۇرىن ايتىلعانداي وبلىس اۋماعىنا كەلۋشىلەردىڭ سانى جىلدان جىلعا ارتىپ وتىر. كەلۋشىلەردىڭ جالپى سانىنىڭ 90 پايىزىنان استامى تابىس تابۋ ءۇشىن كەلۋشى بولىپ تابىلادى.
قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى زاڭسىز كوشى-قونمەن كۇرەسۋ جونىنەن زاڭدا كورسەتىلگەن بارلىق شارالاردى قولدانۋدا.
قازىرگى تاڭدا, بارلىق قالا جانە اۋداندىق ءىىب كوشى-قون پوليتسياسى بولىنىستەرى قۇجاتتاندىرۋ جانە تىركەۋ ماسەلەلەرى بويىنشا حالىقتى قابىلداۋ جۇمىستارىن حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارى (حقو) عيماراتتارىندا جۇرگىزىپ كەلەدى.
– مەيىرحان ساعىنبەك ۇلى, ءوزىڭىز باسقارىپ وتىرعان دەپارتامەنتتە مەملەكەتتىك ءتىل ماسەلەسى قالاي شەشىلگەن؟
– ەلباسىنىڭ ءوزى بيىلعى جىلعى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ايتقانىنداي «قازاق ءتىلى, ءبىزدىڭ مەملەكەتتىك ءتىلىمىز ءوسىپ-وركەندەپ كەلەدى. 2020 جىلعا قاراي مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرگەندەردىڭ قاتارى 95 پايىزعا دەيىن جەتەتىن بولادى. ەلىمىزدىڭ بارلىق مەكتەپتەرى مەن وقۋ ورىندارىندا قازاق ءتىلىن وقىتۋ ءۇردىسى ءجۇرىپ جاتىر…».
دەپارتامەنتتەن شىعاتىن شىعىس قۇجاتتارىنىڭ بارلىعى تەك قانا مەملەكەتتىك تىلدە ورىندالادى. قاجەت بولعان جاعدايدا عانا نەمەسە ارىز, ءوتىنىش بەرۋشىنىڭ قالاۋى بويىنشا وزگە تىلدە ورىندالۋىنا جول بەرىلەدى. قىلمىستىق نەمەسە اكىمشىلىك ىستەردىڭ بارلىعى مەملەكەتتىك تىلدە قوزعالىپ بارىپ, سودان سوڭ جابىرلەنۋشىنىڭ نەمەسە ارىزدانۋشىنىڭ قالاعان تىلىندە جالعاستىرىلادى. ءىس قاعازدارىنىڭ مەملەكەتتىك تىلدە ورىندالۋى قاتاڭ باقىلاۋدا ۇستالادى. سونداي-اق, دەپارتامەنتتىڭ جەدەل, اپپاراتتىق جينالىستارى, سەمينار-كەڭەستەر مەملەكەتتىك تىلدە جۇرگىزىلەدى. دەپارتامەنتتە وسى ءمىندەتتەرگە جاۋاپتى مەملەكەتتىك ءتىل جانە اقپارات ءبولىمى بار.
اڭگىمەلەسكەن شارافاددين ءامىروۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».
