الماعايىپ مەزگىل. اۋمالى-توكپەلى مەزەت
بەيسەنبى, 4 قازان 2012 7:17
الەم سوڭعى اپتادا الەم-جالەم وقيعالارعا تۇنىپ تۇر. ءبىر جەتىنىڭ ىشىندە جاھان كەلەشەگىنە كەلبەت بەرەتىن قانشاما شەشىمدەر قابىلدانىپ ۇلگەردى. گەرمانيا كونستيتۋتسيالىق سوتى ەۋروپا تۇراقتاندىرۋ مەحانيزمىنە (ESM) بايلانىستى ۇكىم شىعاردى, شىعىن كولەمىن ازايتۋعا قۇشتار گرەك ۇكىمەتى كومەكتىڭ كەزەكتى ترانشىن سۇراپ الەك, يسپانيا وكىمەتى سونداي جاردەمدى الۋعا دامەلى ەكەنىن ءبىلدىردى, ال اقش-تىڭ رەزەرۆ جۇيەسى قىزمەتىنىڭ اشىق رىنوكتار كوميتەتى قارىزداردى جۇمسارتۋدىڭ ءۇشىنشى راۋندىن وتكىزۋ جايىنا قايتا ورالدى.
بەيسەنبى, 4 قازان 2012 7:17
الەم سوڭعى اپتادا الەم-جالەم وقيعالارعا تۇنىپ تۇر. ءبىر جەتىنىڭ ىشىندە جاھان كەلەشەگىنە كەلبەت بەرەتىن قانشاما شەشىمدەر قابىلدانىپ ۇلگەردى. گەرمانيا كونستيتۋتسيالىق سوتى ەۋروپا تۇراقتاندىرۋ مەحانيزمىنە (ESM) بايلانىستى ۇكىم شىعاردى, شىعىن كولەمىن ازايتۋعا قۇشتار گرەك ۇكىمەتى كومەكتىڭ كەزەكتى ترانشىن سۇراپ الەك, يسپانيا وكىمەتى سونداي جاردەمدى الۋعا دامەلى ەكەنىن ءبىلدىردى, ال اقش-تىڭ رەزەرۆ جۇيەسى قىزمەتىنىڭ اشىق رىنوكتار كوميتەتى قارىزداردى جۇمسارتۋدىڭ ءۇشىنشى راۋندىن وتكىزۋ جايىنا قايتا ورالدى.
اپتا ارالىعىنداعى وسى جانە باسقا دا جايلار جايىندا تومەندە اڭگىمەلەمەكپىز.
«شەك» سەريالىنداعى شەندەسۋلەر
قارجى رىنوگىنداعى جاعدايدىڭ تىم ۋشىعىپ بارا جاتقانىنا اقش-تىڭ بىردەن-ءبىر كىنالى ەكەنىن بۇگىندە جۇرتتىڭ ءبارى سەزىپ وتىر. بار پالەنىڭ وزدەرىنىڭ قارجى ساياساتىندا ەكەنىن مۇنداعىلار ودان ارتىق بىلەدى. سوندىقتان تۇيىقتان شىعۋدىڭ جولدارىن قازىر الدىمەن وسى ەلدىڭ قارجىگەرلەرى ۇسىنىپ جاتىر.
وسىنىڭ ىڭعايىندا اقش-تىڭ فەدەرالدىق رەزەرۆ قىزمەتىنىڭ باسشىسى بەن بەرنانكە ءوزىنىڭ دجەكسون حوللدا ءسويلەگەن سوزىندە الدا نە ىستەگەلى تۇرعاندارىن ەمەۋرىنمەن ءبىلدىردى. ول وسى جولى ءبىرىنشى رەت: «وڭدى بەلگىلەرى بوي كورسەتۋىنە قاراماستان, ەكونوميكالىق احۋال ازىرگە ءبىزدى قاناعاتتاندىراتىن دارەجەدەن كوپ قاشىق جاتىر», دەپ مويىنداۋعا ءماجبۇر بولدى. بۇعان قوسا ول: «قولدانىلاتىن قۇرالداردىڭ ايقىنسىزدىعى مەن شەكتەۋلىلىگىن ەسكە الا وتىرىپ, فەدەرالدىق رەزەرۆ قىزمەتى ەكونوميكانى مەيلىنشە كۇشتىرەك قالپىنا كەلتىرەتىن جانە باعا تۇراقتىلىعى مازمۇنىنداعى ەڭبەك رىنوگى جاعدايىن جاقسارتۋدى قامتاماسىز ەتەتىن قوسىمشا ساياسات جۇرگىزەتىن بولادى», دەگەندى دە مالىمدەپ ۇلگەردى. ال اتالمىش رىنوكتا جۇرگەندەردىڭ كوپشىلىگى مۇنى اشىق رىنوك جونىندەگى كوميتەتتىڭ 12-13 قىركۇيەكتەگى وتىرىسى بارىسىندا قوزعالعان ساندىق جۇمسارتۋ, ياعني داستۇردەن تىس مونەتارلىق شارالاردى جالعاستىرۋ ىقتيمالدىلىعىنىڭ ءوسۋى رەتىندە قابىلدادى. بۇل ءوز كەزەگىندە بەن بەرنانكە ءسوزىنىڭ كوپ بولىگىن ىجداعاتپەن قايتا قاراپ شىعۋدى تالاپ ەتەدى. ولار ءبىر مەزگىلدە تاريحتىڭ تولعاۋلى تاراۋلارى رەتىندە دە قاراستىرىلادى, سونىمەن ءبىرگە, اقش-تىڭ سوڭعى بەس جىلداعى مونەتارلىق ساياساتىن اقتاۋ سياقتى بولىپ تا ەستىلەدى.
ال وسىنداعى اتاقتى ءسوزىن بەن بەرنانكە: «ەگەر ءبىز وسى كەزگە دەيىن ىستەگەنىمىزدى ىستەمەگەن بولساق, جاعداي قازىر ءدال بۇگىنگىدەن الدەقايدا جامان بولىپ تۇرار ەدى» دەگەن سىلتەمەدەن باستادى. مۇنداعى پروبلەما مىنادا, ءبىز ەگەر قازىرگى شارالار قولدانىلماعان بولسا, وقيعانىڭ قالاي ءورىس الۋى مۇمكىن ەكەنىن ەشقاشان دا بىلە المايمىز. تاپ سول سياقتى ب.بەرنانكەنىڭ دۇرىس ايتىپ وتىرعانىنا باعا بەرۋ مۇمكىندىگى دە بىزدە جوق. ەندى بۇعان تەك «شەك» سەريالىنداعى ەپيزودتار ارقىلى عانا پايىم جاساي الاتىن شىعارمىز. وسى كۇندەرى قۇراما شتاتتار تەلەۆيدەنيەسىندە ءجۇرىپ جاتقان تانىمال بۇل كينولەنتا فبر اگەنتتەرى مەن وزگەشە قۇبىلىستاردى زەرتتەۋشى ەكستسەنتريستىك عالىمنىڭ باستان كەشكەندەرىن كورسەتۋگە ارنالعان. مىنە, وسى سەريالدا ءبىزدىڭ كۇندەلىكتى ءومىرىمىزدىڭ كورىنىستەرىمەن قاتار, پاراللەل دۇنيە دە العا تارتىلىپ وتىرادى. ونداعى تىرشىلىك تە بىزدىكىنە ۇقساس. بىراق ول ءبىزدىڭ ىستەرىمىزدى ءدال سول قالپىندا قايتالاي قويمايدى. ءبىر قىزىعى, سەريالدىڭ كەيىپكەرلەرى ءبىر دۇنيەدەن كەلەسى دۇنيەگە الما-كەزەك كوشىپ جۇرە بەرەدى.
قازىر ساراپشىلار سول كەيىپكەرلەردىڭ ءبىرى رەتىندە فەدەرالدىق رەزەرۆ قىزمەتىنىڭ بۇرىنعى باستىعى الان گريسپەننىڭ تۇرپاتتاسى الان گريسپەن-وزگە وبرازدارى سەريالدا قاتار ويناسا قالاي بولىپ شىعار ەدى, دەگەن ساۋالدىڭ توڭىرەگىنەن دە ءبىراز ويدىڭ شۋداسىن تارقاتىپ الىپ شىعىپ, ونى ءارى قاراي ءوربىتىپ اكەتىپ ءجۇر. سول الان گريسپەن-وزگە, ياعني پاراللەل الەمنىڭ الانى 1998 جانە 1999 جىلدارى ءوزىنىڭ بۇل ومىردەگى تۇرپاتتاسى سەكىلدى ازياداعى داعدارىستان تۋىنداعان دەفلياتسيادان قورقىپ كەتىپ, دوتكوم كوپىرشىكتەرىن كوپىرتىپ جىبەرەتىن شارالاردى قابىلداماس پا ەدى. نەمەسە, سول الان گريسپەن-وزگە دوتكوم كوپىرشىكتەرىنەن قورىتىندى شىعارىپ, تۇرعىن ءۇي رىنوگىن ءدال سونداي كوپىرشىككە تولتىرىپ تاستاماعان بولار ما ەدى! ال وسىدان بەس جىل بۇرىن نەسيە رىنوگى تاس-تالقان بولار الدىندا ەكى الەمدە وقيعا بىردەي ءورىس العان بولسا, ناعىز بەن بەرنانكە مەن بەن بەرنانكە-بالاما ەكەۋى سول وقيعالاردى قالاي ءوربىتىپ اكەتەر ەدى؟
ساراپشىلار ناقتى ومىردەگى جاعدايلاردى «شەك» سەرياسىنداعى وقيعالارمەن شەندەستىرە قاراي وتىرىپ, اقىر سوڭىندا ءبارىبىر كوپ نارسەنىڭ وزگەرمەگەن كۇيىندە قالا بەرەتىنىنە ءتۇيىن تۇيەدى. بالكىم, ەكى نۇسقادا دا فەدەرالدىق رەزەرۆ قىزمەتىنىڭ باسشىلارى 2007 جىلدان 2009 جىلعا دەيىنگى اتقارىلعان شارالاردى قايتالاپ شىعاتىن بولار. سوسىن قارجى رىنوگى قۇردىمعا قۇلاپ, وتىمدىلىك پەن سەنىمدى قالپىنا كەلتىرۋدىڭ شەشىمدى شارالارى قولعا الىنار ەدى. الەم ءۇشىن شەكارالىق شەكتەۋ جاعدايى بولعان ساندىق جۇمسارتۋدىڭ ەكىنشى راۋندىن الايىقشى. بەن ونى «كۇشتى ەكونوميكانى قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن كەرەك» بولعان تەتىك رەتىندە باعالايدى. ول سونىمەن بىرگە, وسى باعدارلامانىڭ ارقاسىندا «تۆيست» وپەراتسياسىنىڭ قولعا الىنعانىن ايتادى. سوڭعى وپەراتسيا «ءوندىرىستىڭ ءوسىمىن 3 پايىزعا جۋىق وسىرۋگە, جەكە سەكتورداعى جۇمىس ورنىنىڭ سانىن جوسپارلاعاننان 2 ملن.-عا اسىرۋعا» مۇمكىندىك بەرگەن سەكىلدى.
ال «شەك» سەريالى ءوزىنىڭ فيزيكا زاڭدىلىقتارى تۋرالى شىندىققا جاناسپايتىن ۇعىمدارىن العا تارتۋ ارقىلى جاقىندا ماڭگى دۆيگاتەلدىڭ بولۋى ءمۇمكىن ەمەس ەكەنىن جوققا شىعاراتىن وقيعالاردى باستاپ كەتەتىن كورىنەدى. ساراپشىلاردىڭ ايتۋلارىنشا, ەندى ءدال وسىعان ۇقساپ, بەن بەرنانكە دە اقشا باسىپ شىعاراتىن ستانوكتىڭ كومەگىمەن جۇرتتىڭ ءال-اۋقاتىن ۇدايى كوتەرىپ تۇرۋدىڭ مۇمكىن ەمەستىگى جونىندەگى كۇدىگىن قايتىپ الۋى كەرەك.
ساندىق جۇمسارتۋ بار اۋرۋعا ەم ەمەس
تاپ وسى وقيعالاردىڭ سوڭىن الا ساندىق جۇمسارتۋدىڭ كوپتەن كۇتكەن ءۇشىنشى راۋندى دا باستالىپ كەتتى. رىنوكتىڭ ءۇمىتى تاعى دا اقتالدى: فەدەرالدىق رەزەرۆ قىزمەتىنىڭ باستىعى بەن بەرنانكە رەسمي تۇردە ماعلۇم ەتپەستەن بۇرىن-اق FOMC ءوزىنىڭ وسىعان قاتىستى ءمالىمدەمەسىن جاريالاپ ۇلگەردى. وندا كوميتەتتىڭ «جۇمسارتۋدى ودان ءارى جالعاستىرماي, ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ جەتكىلىكسىز بولاتىنىنا الاڭداپ وتىرعانى, ال ەڭبەك رىنوگىندا تۇراقتى جاقسارعان جاعدايدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن» ءتيىستى شارالاردىڭ قابىلدانۋى قاجەتتىگى باياندالادى.
اقش-تىڭ فەدەرالدىق رەزەرۆ قىزمەتىنىڭ اشىق رىنوك كوميتەتى ءوزىنىڭ ەكى كۇندىك وتىرىسى قورىتىندىسىندا جوعارىداعى جايلارعا قاتىستى بىرقاتار ناقتىلى شارالار قابىلدادى. ول بويىنشا ەندى اي سايىن سوماسى 40 ملرد. دوللار بولاتىن يپوتەكالىق قۇندى قاعازدار ساتىپ الىنا باستايدى. وسىعان وراي بىردەن يپوتەكالىق قاعازداردى ساتىپ الۋمەن اينالىساتىن ارنايى اگەنتتىك قۇرىلدى. وعان قىركۇيەكتىڭ سوڭىنا دەيىن وسىلايشا 23 ملرد. دوللاردىڭ ساۋداسىن جۇرگىزۋ تاپسىرىلدى. ال پايىزدىق بازالىق ستاۆكا رەكوردتىق تومەنگى دەڭگەيىندە (جىلدىق 0-0,25 %) قالا بەرەدى. سونىمەن بىرگە, ەكونوميكاعا قولداۋ كورسەتۋگە باعىتتالعان «تۆيست» وپەراتسياسىن» 667 $ كولەمىندە ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن جالعاستىرا بەرۋگە شەشىم قابىلداندى. بۇعان قوسا, فەدەرالدىق اگەنتتىكتەردىڭ يپوتەكالىق قاعازدارىن ساتىپ الۋ, اكتيۆتەردى قوسىمشا ساتىپ الۋدى جۇرگىزۋ جانە باسقا دا ماقساتتى قۇرالداردى قولدانۋ ۇدەرىستەرى ەكونوميكادا جاقسارۋ نىشانى بايقالعانشا جالعاسا بەرمەكشى.
سونىمەن, ساندىق جۇمسارتۋدىڭ ءۇشىنشى كەزەگى, ياعني QE3 ۇدەرىسى سورەدەن شىقتى. بىراق كوپتەگەن ماماندار مۇنىڭ ءوزىنىڭ ەكونوميكادا وڭدى ىقپال بەرەتىنىنە ونشالىقتى سەنىمدى ەمەس. ماسەلەن, اقش پەن گەرمانيانىڭ «Raiffeisen Bank International AG» بانكىنىڭ باس ەكونوميسى يورگ انگەلە مۇنداعى مۇمكىندىكتى 50 پايىز رەتىندە قاراستىرادى. ول بۇعان: «فرق قالاسىن-قالاماسىن, نولدىك پايىز ستاۆكاسىن 2014 جىلدىڭ سوڭىنان 2015 جىلدىڭ ورتاسىنا, شىلدە ايىنا دەيىن ۇستاپ تۇرۋعا ءماجبۇر بولادى», دەگەندى دە قوسىپ ايتىپ وتىر. «كەزەكتى ساندىق جۇمسارتۋ راۋندىنان كەيىن بارىنەن بۇرىن دوللاردىڭ زارداپ شەگۋى ىقتيمال, دەيدى عالىم تاعى. – ول ۇزاق مەرزىمدى پەرسپەكتيۆاداعى امەريكالىق ەكسپورتتى ازداپ ىنتالاندىرعان دا بولار ەدى. بىراق QE3-ءتىڭ باسقا ەكسپورت شىعارۋشى ەلدەردى, ايتالىق, ەۋروايماقتى, جاپونيا مەن قىتايدى شىعىنعا ۇشىراتادى. ولاي بولسا, الەم ەكونوميكاسىنا جاپپاي ىقپال ەتۋ دەڭگەيى نولدىك مولشەرگە جاقىندايدى». بۇدان شىعاتىن قورىتىندى: ساندىق جۇمسارتۋدىڭ ءۇشىنشى راۋندى جاھانداعى بارلىق اۋرۋلارعا بىردەي ەم بولا المايدى. ءسويتىپ, بەن بەرنانكە قەزىر اقشا شىعاراتىن ستانوكتى كەزەكتى مارتە بارلىق قۋاتىندا ىسكە قوسقانىمەن, ونىڭ پايداسى تىم ۇزاق ۋاقىتقا سوزىلمايتىنى بەلگىلى بولىپ وتىر.
دەگەنمەن, QE3 جاريالانعانىنا قۋانىپ وتىرعاندار دا از ەمەس. سولاردىڭ ەڭ الدىڭعى ساپىندا ينۆەستورلار تۇر. ءايتكەنمەن, ولاردىڭ ءوزى دە بۇل شارانىڭ ەكونوميكانى تولىق ساۋىقتىرۋعا شاراسىز ەكەنىن سەزىنەدى. سوندا نە ىستەمەك ءلازىم؟ وسىعان وراي رەسەيلىك ەكونوميست ۆلاديمير تيحوميروۆ: «ەگەر ساياساتكەرلەر قاتقىل رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋعا باتىلدىق كورسەتپەيتىن بولسا, ورتالىق بانكىلەر الەمدى ساقتاپ قالا المايدى», دەگەندى اشىپ ايتتى. ول QE3 باعدارلاماسى تۋرالى ايتا كەلىپ, بۇل شارانىڭ وڭدى ىقپالى وتە قىسقا مەرزىمدە تاۋسىلاتىنىن, سوسىن جىلدىڭ سوڭىنا قاراي ونىڭ تيىمدىلىگىنەن تۇك تە قالمايتىنىن العا تارتادى. «ال الەم ەكونوميكاسىن تولىق اۋقىمىندا قۇتقارۋ جايىنا كەلسەك, ونىڭ تاعدىرى ورتالىق بانكتەردە تۇرعان جوق, مۇنىڭ شەشىمىن تەك جاھان بيلىك وكىلدەرىنىڭ كۇردەلى, بۇرىن تانىمال بولماعان جانە جانعا باتاتىن قۇرىلىمدىق رەفورمالاردى جۇرگىزۋ قابىلەتتەرى عانا شىعارا الادى», دەيدى ول بۇدان ءارى. اتالمىش قۇرىلىمدىق وزگەرىستەر بيۋدجەت, الەۋمەت, زەينەتاقى, سالىق ساياساتتارىن قامتيتىن بولۋى كەرەك. بۇل جانە اقش پەن ەۋروپادا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار الەمنىڭ وسى ەلدەرمەن بايلانىسى بار باسقا دا كوپتەگەن مەملەكەتتەرىنە قاتىستى ايتىلىپ وتىر. «ەگەر مۇنداي رەفورمالار جۇرگىزىلمەيتىن بولسا, ورتالىق بانكتەگىلەر الەمدى قۇتقارىپ قالا المايدى, ال ولاردىڭ ءىس-قيمىلدارى ۋاقىت وزعان سايىن جاعدايدى قىسقا مەرزىمگە تۇراقتاندىرۋ تۇرعىسىنداعى تيىمدىلىگىن بىرتىندەپ جوعالتا بەرەدى», دەگەندى دە جوعارىداعى رەسەيلىك عالىم جەتكىزدى.
كەدەيلىكپەن كۇرەستىڭ قۇنى قانشا؟
جاھاندىق دامۋ ورتالىعىنىڭ جاقىندا جاريالاعان ستاتيستيكالىق مالىمەتى بويىنشا, الەمدەگى بارلىق جارلى-جاقىبايلاردىڭ ۇشتەن بىردەن استام بولىگى ءۇندىستاندا تۇراتىن كورىنەدى. ال قىتايدى مەكەن ەتەتىن كەدەيلەر جەر شارىنداعى قايىرشى دەڭگەيىندەگى جۇرتتىڭ التىدان ءبىر بولىگىن قۇرايدى. جالپى, جەر بەتىندەگى كەمباعال قاۋىمنىڭ 90 پايىزى 20 ەلگە شوعىرلانعانعا ۇقسايدى.
جوعارىدا اتالعان ورتالىق – «Center Global Development» ءوزىنىڭ سوڭعى بايانداماسىندا وسىلارعا تالداۋ جاساي كەلىپ, كۇنىنە تاپقان تابىسى 2 دوللارعا جەتپەيتىندەردىڭ كەدەيلىك شەڭبەرىنە كىرەتىنىن مالىمدەپتى. ورتالىق وسىمەن بىرگە جاريالاعان تىزىمدەگى 20 ەلدىڭ 11-ءى افريكا قۇرلىعىندا ورنالاسقان ەكەن. مىنە, وسى كەستەگە قاراپ وتىرىپ, قاي ەلدە كەدەيلىكپەن كۇرەستىڭ قانشالىقتى كۇشكە تۇسەتىنىن پايىمداۋعا دا بولادى. بۇل ەسەپتەۋلەردىڭ جولدارى دا قاراپايىم. ول ءۇشىن ەلدە 2 دوللاردان تومەن تابىس تاباتىن ادامداردىڭ سانى الىنادى دا, ولاردى وسى دەڭگەيدەن اسىرىپ جىبەرۋ ءۇشىن قوسىمشا قانشا قاراجات كەرەك ەكەنى ەسەپتەلىپ شىعارىلادى. سوسىن وسى اقشانىڭ ىشكى جالپى ءونىمنىڭ قانشا پايىزىن قۇرايتىنى انىقتالادى. مىنە, وسى تارتىپپەن ەسەپتەي كەلگەندە, جوعارىداعى ءۇندىستاننىڭ كەدەيشىلىكتەن ارىلۋ ءۇشىن ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 7,1 پايىزىن جاراتسا جەتىپ جاتقانى ءمالىم بولعان. ال بۇل ەلدى الەمدەگى كەدەيلەردىڭ 35 پايىزى مەكەن ەتەدى. سول سياقتى اۋماعىن 16,7 پايىزدىق كەدەيلەر جايلاعان قىتاي ءۇشىن كەدەيلىكتى جويۋ شارالارى بار-جوعى 1,3 پايىزدىق سالماق سالا الادى. بۇل مولشەرلەر كوپ پە, از با؟ ونى بايقاۋ ءۇشىن ءۇندىستاننىڭ ارمياعا جاراتاتىن قارجىسى مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ 2,6 پايىزىن الىپ وتىرعانىن العا تارتۋعا بولادى.
دەگەنمەن, كەستەدە قاراعان جاننىڭ قاراشىعىن قاعىپ جىبەرەتىن قاتىگەز كورسەتكىشتەر دە جەتكىلىكتى. ايتالىق, «قارا قۇرلىقتاعى» بۇرىن «زاير» اتانىپ كەلگەن, قازىر ءاۋ باستاعى «كونگو دەموكراتيالىق رەسپۋبليكاسى» دەگەن اتاۋىنا قايتا كوشكەن مەملەكەتتە الەمدەگى كەدەيلەردىڭ 2,6 پايىزى تۇرعانىمەن, سولاردى بىردەن قاتارعا قوسىپ جىبەرۋ ءۇشىن ىشكى جالپى ءونىمنىڭ ءبىر جارىم جىلدىق مولشەرى دە جەتپەيتىن بولىپ شىقتى. باسقاشا ايتقاندا, بۇل تىرلىكتى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن بۇل ەلگە ءىجو-ءنىڭ 165,5 پايىزىن جاراتۋعا تۋرا كەلەدى. مىنە, كونگولىق «دەموكراتيانىڭ» كورىنىسى وسىنداي. ال بۇعان جەتە-قابىل ەلدەردىڭ سانى دا جەتەرلىك. وسى ىڭعايدا افريكاداعى كەلەسى ءبىر داۋلەت – مالاۆي ۇكىمەتى ىشكى جالپى ءونىمىنىڭ تەڭ جارتىسىنا جۋىعىن, ياكي 49,7 پايىزىن جاراتپاي, كەدەيلەرىنەن استە قۇتىلا المايدى. بۇدان كەيىنگى ورىنداردى دا ءتۇگەلدەي وسى قۇرلىقتىڭ ەلدەرى قۇراپ وتىر. ولاردىڭ قاتارىندا موزامبيك (40,4 %), ماداگاسكار (38,7%), تانزانيا (29,2%), ۋگاندا (21,6%), نيگەريا (18,4%) سىندى مەملەكەتتەر بار. وسى تسيفرلاردىڭ ءوزى-اق بۇل ايماقتاردا كەدەيلىكتىڭ اسۋ بەرمەس اسقار شىڭ قالپىندا قالا بەرەتىنىن بايقاتسا كەرەك.
بۇعان قوساتىنىمىز, جوعارىداعى 20 ەلدىڭ ىشىندە ەۋروپانىڭ بىردە-ءبىر مەملەكەتى جوق. بۇل قاتاردان كەشەگى كەڭەستىك جۇيەدەن شىققان رەسپۋبليكالار دا ورىن الماپتى. تاعى 8 مەملەكەت ازيادان شىققان. ال ءبىر مەملەكەت (برازيليا) ەكى امەريكانىڭ «اتىنان سويلەپ تۇر».
الماعايىپ كەزەڭنىڭ الىپ-قاشپا مەزەتى الەمدە قازىر وسىنداي دۇربەلەڭدەردى تۋعىزىپ جاتىر.
سەرىك ءپىرنازار,
«ەگەمەن قازاقستان».
