دۇبىرگە تولى دۇنيە
جۇما, 31 تامىز 2012 7:11
ادىلەتتىڭ كۇماندى سالتاناتى
وتكەن اپتادا نورۆەگيا سوتى لاڭكەستىك جانە ادام ولتىرگەنى ءۇشىن دەگەن ايىپپەن اندەرس برەيۆيككە 21 جىل تۇرمەدە وتىرۋ ۇكىمىن شىعاردى. بۇل ۇكىمدى بىرەۋلەر ادىلەتتىكتىڭ سالتاناتى دەسە, بىرەۋلەر قانىشەردىڭ قىلمىسىنا ساي ەمەس جازا دەيدى. ءارتۇرلى پىكىر ءالى جالعاسىپ جاتىر
جۇما, 31 تامىز 2012 7:11
ادىلەتتىڭ كۇماندى سالتاناتى
وتكەن اپتادا نورۆەگيا سوتى لاڭكەستىك جانە ادام ولتىرگەنى ءۇشىن دەگەن ايىپپەن اندەرس برەيۆيككە 21 جىل تۇرمەدە وتىرۋ ۇكىمىن شىعاردى. بۇل ۇكىمدى بىرەۋلەر ادىلەتتىكتىڭ سالتاناتى دەسە, بىرەۋلەر قانىشەردىڭ قىلمىسىنا ساي ەمەس جازا دەيدى. ءارتۇرلى پىكىر ءالى جالعاسىپ جاتىر
ەركىسىز ءوزىڭ دە پىكىرىڭدى ءبىلدىرگىڭ كەلەدى. بۇل سوت پروتسەسى الەمدىك تەلەارنالاردان كوپ كورسەتىلدى. سول سوتقا دەيىن دە قانىشەر اندەرس برەيۆيك تالاي تەلەحابارلاردىڭ كەيىپكەرى بولعان. قازىر ول كوپ ادامعا تانىس تۇلعاعا اينالدى. موينىندا 77 ادامنىڭ قانى بار, ءوزىنىڭ ايۋاندىق ىسىنە ءبىر ءسات وكىنبەي, ك ۇلىمسىرەپ تۇرعان, ءتىپتى ءتۇيۋلى جۇدىرىعىن كوتەرىپ «گيتلەرشە» سالەم بەرۋ كەيپى جانىڭدى ءتۇرشىكتىرەدى.
جازا ءادىل بولسىن دەيدى جۇرت. ءادىل جازانىڭ مۇراتى – الدا باسقالار قىلمىسقا بارماسىن, جۇرت قىلمىس جاساعاندى اۋىر جازا كۇتىپ تۇرعانىن سەزىنەتىن بولسىن دەگەنگە سايادى. سول جازادان قورىققاندار قىلمىسقا بارماسا كەرەك. برەيۆيككە قولدانعان جازادان كەيىن ونىڭ قىلمىسىن قايتالايتىن ادامدار سيرەي قويمايتىن شىعار-اۋ.
21 جىلعا تۇرمەگە جابۋ نورۆەگياداعى ەڭ اۋىر جازا ەكەن. ءولىم جازاسى تۋرالى اڭگىمە جوق. ءتىپتى ومىرباقي تۇرمەگە جابۋ دا بۇل ەلدە كورسەتىلمەگەن. تەك الگى 21 جىلدى وتەگەن سوڭ قىلمىسكەردىڭ جازاسىن ودان ءارى سوزۋ ءمۇمكىندىگى عانا بار.
ەندى ناقتى برەيۆيككە كەلسەك, ونىڭ قىلمىسى, ءسىرا, تاريحتاعى ەڭ ءبىر سوراقى, ەڭ ءبىر ءجانتۇرشىگەرلىك قىلمىستىڭ ءبىرى. ول ەل استاناسى – وسلو قالاسىنىڭ ۇكىمەتتىك ورامىندا اۆتوكولىكتى جارۋمەن قاتار, ۋتەيا ارالىنداعى جاسوسپىرىمدەر لاگەرىندە قارۋسىز بالالارعا وق اتىپ, 77 ادامنىڭ ءومىرىن قيىپ, 96 ادامدى جارالاعان. ول ءوز ارەكەتىن ەۋروپانىڭ يسلامدانۋىنا, سوڭعى جىلدارى ءورىس العان مۋلتيكۋلتۋراليزمگە قارسىلىق دەپ ەسەپتەيدى. بۇل جەردە جازىقسىز بالالاردىڭ وعان قانداي قاتىسى بار دەيسىڭ.
ەڭ سوراقىسى, بىرەۋلەردىڭ وعان ارا تۇسكىسى, بەلگىلى دارەجەدە اقتاعىسى كەلەتىنى. ارينە, ادۆوكاتتاردىڭ ءوز قىزمەتى بار, ول تۋرالى ءسوز جوق. ادام قۇقى دەگەن جەلەۋمەن كەيبىرەۋلەر ونىڭ اقىل-ەسى دۇرىستىعىن ايقىنداۋ كەرەك, اۋرۋ بولسا, كۇشتەپ ەمدەۋ كەرەك دەپ, ونى جازادان قۇتقارۋعا تىرىسادى. ال قانىشەردىڭ ءوزى ەشقانداي دا اۋرۋ ەمەسپىن, بارلىق ءىسىمدى سانالى تۇردە ءبىلىپ ىستەدىم, دەپ تاپجىلماي وتىر. ءوزىن ساياساتكەر سانايتىن بىرەۋلەر برەيۆيكتىڭ ەۋروپانىڭ يسلامدانۋىنا, مۋلتيكۋلتۋراليزمگە قارسى كۇرەسى ورىندى ەكەنىن ايتىپ, ونى اقتاۋ ىسىنە وزىنشە ۇلەس قوسادى.
ەندى ونىڭ جازاسىن قالاي وتەيتىندىگى تۋرالى ماعلۇماتتاردى وقىعاندا دا ونىڭ قۇرباندىعىنا ۇشىراعانداردىڭ ارۋاعىن قورلاعانداي جاعدايعا كەزىگەسىڭ. وعان ارناپ يلا تۇرمەسىنەن 3,5 ميلليون ەۋروعا ءبىر بلوك سالعان كورىنەدى. ءۇش بولمەلى جايدىڭ ءبىر بولمەسى – كابينەت, ءبىر بولمەسى – جاتتىعۋ زالى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, كەرەكتى نارسەنىڭ ءبارى بار. بۇل جازا ما, جارىلقاۋ ما؟ ونداي «جازانى» وتەۋگە قۇمارلار كوپ تابىلار ەدى-اۋ. قىلمىسكەر دە ادام, ونىڭ دا قۇقى بار دەگەنگە قوسىلاسىڭ عوي. ال قىلمىسقا لايىقتى جازا قولدانباسا, ادىلەت قايدا قالادى؟
ساياسي دۇربەلەڭنىڭ الدىندا تۇر
قىرعىز پارلامەنتىندە قىزىق بولىپ جاتىر. وتكەن سايلاۋدان كەيىن اۋپىرىممەن قۇرىلعان كواليتسيا كۇيرەدى. ودان «اتامەكەن» جانە «ار-نامىس» پارتيالارى كەتتى. سوعان وراي, ۇكىمەت تە ورنىنان تۇسۋگە ءماجبۇر بولدى.
كواليتسيا – وداق. وداقتاستار كەتىسكەنمەن, جاۋعا اينالماۋعا ءتيىس قوي. كەشەگى دوسىڭمەن بۇگىن جاۋ بولساڭ, نە ابىروي قالادى؟ ادامدار اراسىنداعى قاراپايىم قارىم-قاتىناستا ول ساتقىندىق دەلىنەدى. كەشەگى دوستىعىڭ جالعان بولسا, وندا كىم بولعانىڭ, ەرتەڭ ساعان كىم سەنەدى؟ كىم سەنىمەن وداقتاسادى؟
بۇل ەلدەگى ساياسي پارتيالار باسشىلارىنا وسىنداي كوپ سۇراقتار قويۋعا بولار ەدى. اڭگىمە تەك پارتيالاردىڭ كواليتسيادان شىعۋ عانا ەمەس, ولاردىڭ باسشىلارىنىڭ ءبىر-بىرىنە بەت كورىسپەيتىندەي قاتقىل ءسوز ايتىپ, اقىلعا سىيىڭقىرامايتىنداي ارەكەتكە بارىپ وتىر. حالىققا ساياسي كوشباسشى بولادى دەگەن پارتيالار مەن ولاردىڭ باسشىلارىنىڭ سيقى وسىنداي بولسا, ولارعا سەنگەن حالىقتى ايايسىڭ.
پارلامەنتتەگى قارىم-قاتىناس, ادەتتە, ونىڭ مىنبەرى ارقىلى ءجۇرەدى: وندا اركىم ءوزىنىڭ وي-پىكىرىن جاريالايدى, ول ءبىر-بىرىنە قيعاش كەلىپ جاتۋى ابدەن مۇمكىن. كوپشىلىك داۋىس العاننىڭ ءسوزى – ءسوز. ال جووعارعى كەنەشتە ءبىرىن-ءبىرى تىڭداۋ قيىن. كەيدە ءسوز ورنىنا باسقا نارسەنى پايدالانادى. جاقىندا بۇرىنعى ىشكى ىستەر ءمينيسترى, قازىرگى دەپۋتات بولوت شەر (بۇرىن – شەرنيازوۆ) ءسوز ورنىنا ۇكىمەت باسشىسى ومىربەك بابانوۆقا كونۆەرتكە سالىپ ەكى وق جىبەرىپتى.
ادەتتە بىرەۋ تاياعىن كورسەتسە, تاياقپەن ۇرامىن دەگەنى, مىلتىعىن كورسەتسە, اتامىن دەگەنى دەپ قابىلداندى. ۇكىمەت باسشىسىنا وق جىبەرۋدىڭ قالاي قابىلداناتىنى بەلگىلى. راس, دەپۋتات شەر كەيىن مۇنى وزىنشە باسقاشا ءتۇسىندىرگەنى بار: ايىپتى بولسام, سول وقتىڭ بىرىمەن ءوزىمدى اتامىن, ەگەر ماعان جالا جاپساڭ, ءبىر وقپەن ءوزىڭدى ات دەگەنىم ەدى دەپتى. ءبۇيتىپ جۇمباقتاماي-اق, ادامشا سوزبەن ايتسا, بولماي ما؟
ءبارى ۇكىمەت كوميسسياسىنىڭ تەكسەرۋى بارىسىندا سوڭعى «رەۆوليۋتسيا» كەزىندە دۇنيە توناۋشىلار وزدەرىنىڭ بولوت شەردەن, «اتامەكەن» پارتياسىنىڭ كوسەمى ومىربەك تەكەباەۆتان نۇسقاۋ العاندارىن مويىنداعان كورىنەدى. مۇنى «رەسپۋبليكا» پارتياسىنىڭ فراكتسياسى جۇرتقا تاراتىپ جىبەرىپتى. بۇل ءۇشىن شەر ۇكىمەت باسشىسىنا وق جىبەرسە, تەكەباەۆ گراناتا جىبەرەتىنىن مالىمدەگەن. ازىرگە زەڭبىرەك جىبەرەتىندەر تابىلا قويعان جوق.
ەندى بۇل پارلامەنت قايتەدى؟ ونداعى پارتيالار قايتا باس قوسىپ, كواليتسياعا بىرىگە الا ما؟ قالاي دەگەندە دە, بەت جىرتىسقانداردىڭ, ءبىر-بىرىنە وق, گراناتا كورسەتكەندەردىڭ بىرىگۋى قيىن-اۋ. ال بىرىگە الماسا, پارلامەنت تاراتىلادى, تاعى دا سۇرەڭ ساياسي كۇرەس باستالادى. ودان قينالاتىن قاراپايىم حالىق. ەڭبەك ەتىپ, بالا-شاعاسىنىڭ ريزىعىن تابۋ ورنىنا, ساياساتشىلاردىڭ دۇرمەگىنە ەرەدى. بۇل دۇرمەك جاقسىلىققا اپارمايدى. قىرعىز اعايىندار ونى تالاي كورگەن.
سويتسە دە بىرىگۋگە ءالى دە ءۇمىت بار. وعان سوتسيال-دەموكراتيالىق پارتيا ۇيىتقى بولماق. ول – پرەزيدەنتتىڭ پارتياسى. پرەزيدەنت اتامباەۆ ءوز پارتياسىنا پارلامەنتتىك كواليتسيا قۇرۋدى تاپسىردى. بۇرىنعى پرەمەر-مينيستر فەليكس كۋلوۆ كواليتسياعا ءوزىنىڭ «ار-نامىس» جانە «اتامەكەن» پارتياسى كىرۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتتى. ال سدپ-عا جاقىنداۋ جۇرەتىن ءو.بابانوۆتىڭ «رەسپۋبليكا» پارتياسى دا كىرەمىن دەسە, ونىمەن ارازداس جوعارىدا اتالعان ەكى پارتيا قايتپەك؟ باس تارتا ما؟ باس تارتپاعاندا, بۇگىنگى بەت جىرتىسۋدان كەيىن ءبىر-بىرىنە قالاي قارايدى؟ بۇرىن كواليتسيادان سىرت قالعان «اتا جۇرت» پارتياسىنىڭ پىكىرى قانداي؟ بەلگىسىزدىك بەلەڭ العان ءسات.
ماماديار جاقىپ,
«ەگەمەن قازاقستان».
