تەرروريست شاھارداعى ەكى مەشىتتە جۇما نامازىن وقىپ جاتقاندارعا اۆتوماتپەن وق جاۋدىرعان. قازا تاپقان 49 ادامنىڭ ىشىندە بىرقاتار ەلدىڭ ازاماتتارى بار. سولاردىڭ 41-ءى ءال-نۋر مەشىتىندە مەرت بولسا, 7-ەۋى لينۆۋد مەشىتىندە كوز جۇمدى. ءبىر ادام اۋرۋحانادا باقيعا اتتانعان. قايتىس بولعانداردىڭ اراسىندا بالالار مەن ايەلدەر دە بار.
الەۋمەتتىك جەلىدە جاريالانعان ۆيدەودا قىلمىسكەردىڭ مەشىتكە كەلىپ, قۇلشىلىق جاساپ جاتقانداردى قىرىپ سالعانى انىق كورىنەدى. تەرروريست قىبىرلاعاننىڭ بارىنە وق جاۋدىرعان. ءتىپتى, قۇلشىلىق ۇيىنە قايتا ورالىپ, جارالانعاندار مەن كومەك سۇراعانداردى اتىپ ولتىرگەن.
پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى قاندى قىرعىننان كوپ ۇزاماي تەرروريستى قولعا ءتۇسىردى. قىلمىسكەردى ايىپتاۋعا بايلانىستى سوت ۇزاققا سوزىلعان جوق. تاررانتقا ادام ولتىرگەنى ءۇشىن ايىپ تاعىلعان. سوتتىڭ ەكىنشى وتىرىسى 5 ساۋىرگە جوسپارلانىپ وتىر. تەرروريستىڭ قانداي جازاعا تارتىلاتىنى سول كەزدە انىقتالادى.
Facebook پەن Twitter برەنتون تاررانتتىڭ پاراقشالارىن ق ۇلىپتاپ, قاندى وقيعا تۇسىرىلگەن ۆيدەونى ءوشىرىپ تاستادى. سونداي-اق قولدانۋشىلاردى ونى تاراتپاۋعا شاقىردى. وسى ورايدا, «Egemen Qazaqstan» گازەتى العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ ۆيدەوعا قول جەتكىزگەنىمەن, ەتيكالىق ماسەلەگە قاتىستى ونى جاريالاماعانىن ايتا كەتكەن ءجون.
ەل پرەمەر-ءمينيسترى جاسيندا اردەرننىڭ ايتۋىنشا قىلمىسكەر ودان ءارى تەرروريستىك شابۋىلىن جالعاستىرۋدى جوسپارلاعان. ونى قولعا تۇسىرگەن كەزدە كولىگىنەن تاعى ەكى اۆتومات تابىلىپتى. ايتا كەتۋ كەرەك, جاڭا زەلانديادا سۋىق قارۋدى زاڭدى تۇردە ساتىپ الۋعا مۇمكىندىك بار. بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا تاراتىلعان مالىمەتكە سۇيەنسەك, تارانتتىڭ اۆتوماتتى اتىس قارۋلارىن قولدانۋعا ليتسەنزياسى بولعان. وسىعان قاتىستى پىكىر بىلدىرگەن ج.اردەرن ەندىگى جەردە قارۋ يەلەنۋگە قاتىستى زاڭنىڭ وزگەرەتىنىن مالىمدەدى.
ىلە-شالا جاڭا زەلاندياداعى بۇكىل قوعامدىق ورىندار جابىلدى. سونىمەن قاتار, الەمنىڭ باسقا بولىكتەرىندە دە مەشىتتەردە كۇزەت كۇشەيتىلدى.
وقيعاعا بايلانىستى الەم كوشباسشىلارى پىكىر ءبىلدىرىپ, قابىرعاسى قايىسقان جاڭا زەلانديا حالقىنا كوڭىل ايتتى. ولاردىڭ قاتارىندا ۇلىبريتانيا پاتشايىمى ەليزابەت II, دونالد ترامپ, ريم پاپاسى بار. سونداي-اق ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تا جاڭا زەلانديانىڭ گەنەرال-گۋبەرناتورى پەتسي رەدديگە كوڭىل ايتۋ جەدەلحاتىن جولدادى.
ء«بىز جاھاندىق قاۋىپسىزدىك پەن بەيبىتشىلىككە قاتەر توندىرەتىن تەرروريزم مەن ەكسترەميزمنىڭ كەز كەلگەن ءتۇرىن قاتاڭ ايىپتايمىز.
قازاقستان ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ بەيبىت ءومىرى مەن قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قازىرگى زاماننىڭ قاۋىپ-قاتەرلەرىنە قارسى ىنتىماقتاستىقتى جالعاستىرۋعا ارقاشان دايىن», – دەلىنگەن جەدەلحاتتا.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستان حالقىنىڭ جانە جەكە ءوزىنىڭ اتىنان قازا بولعانداردىڭ جاقىندارى مەن تۋعان-تۋىستارىنا كوڭىل ايتتى, سونداي-اق زارداپ شەككەندەردىڭ تەزىرەك ساۋىعىپ كەتۋىنە تىلەكتەستىك ءبىلدىردى.
بەيبىت تۇرعىندارعا وق جاۋدىرعان برەنتون تاررانت ەسىمدى اۋستراليالىق تەرروريستىك شابۋىلىن جاساماس بۇرىن ونىڭ سەبەبىن ايتقان 72 بەتتىك مانيفەست جاريالاعان ەكەن. وندا قىلمىسكەر نەلىكتەن جاڭا زەلانديانى تاڭداعانى, مۇسىلماندار مەن يمميگرانتتارعا قارسى جەككورىنىش سەزىمى قايدان تۋىنداعانى, ءوزىنىڭ شىققان تەگى سەكىلدى بىرقاتار مالىمەتتى تاپتىشتەپ ءتۇسىندىرىپتى.
مانيفەستتە ب.تاررانت اق ناسىلدىلەردىڭ وزگەلەردەن شوقتىعى بيىكتىگىن اتاپ ءوتىپتى. تەرروريست ءوز مالىمدەمەسىندە مۇسىلماندار مەن يمميگرانتتاردىڭ اق ناسىلدىلەرگە تيەسىلى ەلدەرگە كەلۋىنە قارسى ەكەنىن جازعان. قىلمىسكەر اۋستراليا, جاڭا زەلانديا سەكىلدى ەلدەردىڭ تۇپكى يەسى اق ناسىلدىلەر ەمەس, ابوريگەندەر ەكەنىن ەستەن شىعارعان سەكىلدى, ءسىرا!
جالپى, كرايستچەرچ تە, جاڭا زەلانديا دا بەيبىت مەكەن سانالعان. اسىرەسە, «حوببيتتاردىڭ ەلى» اتانىپ كەتكەن, جاسىل جەلەككە ورانعان بەيبىت ەلدىڭ قىزىل الا قانعا بوگەتىنىن ەشكىم كۇتپەسە كەرەك. ويتكەنى جاڭا زەلانديادا بۇرىن سوڭدى مۇنداي قىرعىن كەزدەسپەگەن. ونىڭ ۇستىنە, ەلدەگى قىلمىس دەڭگەيى وتە تومەن, الەمدەگى قاۋىپسىز مەملەكەتتەردىڭ ءبىرى سانالادى. قوي ۇستىنە بوزتورعاي جۇمىرتقالاعا وسىنداي ەلدە تەررورلىق شابۋىل جاسالۋى توسىن وقيعا بولعانى راس.
الايدا كرايستچەرچتەگى وقيعا تەرروريزمگە قاتىستى حالىقارالىق قوعامداستىقتا قالىپتاسقان تۇسىنىكتى قايتا قاراۋدىڭ قاجەتتىگىن كورسەتىپ بەردى. بۇعان دەيىن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى قانداي دا ءبىر ەلدە جارىلىس جاساعان نە ادامداردى قىرىپ سالعان قىلمىسكەردىڭ شىققان تەگى تاياۋ شىعىستان بولسا, وقيعانى تەرروريستىك شابۋىلعا تەڭەيتىن ەدى. ال قىلمىسكەردىڭ اق ءناسىلدى ەكەنى انىقتالسا, وقيعانى «جاپپاي اتىس» دەپ سيپاتتاپ, تەرروريستى «اقىلىنان الجاسقان» دەۋگە بەيىم-تۇعىن. ماسەلەن, 2016 جىلى ورلاندودا بولعان قىرعىنعا كىنالى شىققان تەگى اۋعان ومار ماتين ەكەنى انىقتالعاندا وقيعا تەرروريستىك شابۋىل رەتىندە تانىلدى. ال 2011 جىلى نورۆەگياداعى قاندى وقيعا, ياعني برەيۆيكتىڭ قاندى قىرعىنى ءالى كۇنگە دەيىن قۇزىرلى ورگاندار تاراپىنان تەررورلىق اكت رەتىندە سيپاتتالعان جوق.
The Guardian گازەتىنىڭ پايىمداۋىنشا, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى تەرروريستەردى يسلامعا قاتىسى بار ادامدارمەن بايلانىستىرۋعا ادەتتەنگەنى سونشالىق, ەكسترەميستىك كوزقاراستاعى وڭشىلداردى ەستەن شىعارىپ العان. ناتيجەسىندە تالاي بەيكۇنا ادام قازا تاپتى. انگليالىق باسىلىم كرايستچەرچتەگى وقيعا الەم نازارىن اسىرە وڭشىلداردىڭ دا تەرروريستىك شابۋىل جاسايتىنىن كورسەتىپ بەردى دەپ ەسەپتەيدى.
قالاي دەگەنمەن, جاڭا زەلاندياداعى تەرروريستىك شابۋىل ءبىر نارسەنى انىق كورسەتتى. جاۋىزدىق – ءدىن تاڭدامايدى. تاتۋ-ءتاتتى ءومىر ءسۇرۋ – ادامزاتقا ورتاق قۇندىلىق. ال وسى قۇندىلىقتى ساقتاماعان, بەيبىت ومىرگە قارسى قاسكويلەر – الەمنىڭ جاۋى. جاڭا زەلانديا پرەمەر-ءمينيسترى جاسيندا اردەرن ايتقانداي, ء«بىزدىڭ ارامىزدا ولارعا ورىن جوق».
اباي اسانكەلدى ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
