قۇقىقتىق كەڭەس قۇرىلدى

ەلباسى, “نۇر وتان” پارتياسىنىڭ كوشباسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ مەملەكەت پەن قوعامدى دامىتۋدا بەلگىلەپ بەرگەن جاڭا باعىتتارى ونىڭ زاڭدىق-قۇقىقتىق جۇمىسىنا “نۇر وتان” پارتياسىنىڭ بەلسەنە قاتىسۋىن تالاپ ەتىپ وتىر. سوندىقتان بارلىق كۇش قازاقستاندىق زاڭدىلىقتاردى جەتىلدىرۋ بويىنشا ناقتى ۇسىنىستار ازىرلەۋگە جۇمىلدىرىلادى. وسى ماقساتتا پارتيا جانىنان  كونسۋلتاتيۆتىك-كەڭەسشى  ورگان – قۇ­قىقتىق كەڭەس قۇرىلىپ وتىر. ءتور­اعاسى – پارلامەنت ءماجىلىسى­نىڭ دە­پۋتاتى, “نۇر وتان” حدپ فراك­تسياسى مۇشەسى   نۇرلان ءابدى­روۆ. كەڭەس قۇ­رامىنا پارلامەنت دە­پۋتاتتارى, تا­نىمال عالىمدار مەن قۇقىقتانۋ­شىلار, قوعامدىق ۇيىم وكىلدەرى كىردى. 4 ناۋرىزدا پارتيانىڭ ورتالىق اپپاراتىندا قۇقىقتىق كەڭەستىڭ العاشقى جيىنى ءوتىپ, الداعى جۇ­مىس­تىڭ نەگىزگى باعىتتارى انىق­تالدى. باسىم باعىتتار قاتارىندا زاڭ­دىلىقتاردى جەتىلدىرۋ, الەۋمەتتىك جاعىنان ءجابىر كورگەن تۇرعىن­دار­دىڭ زاڭدى مۇددەلەرى مەن قۇقىن قور­عاۋ ماسەلەلەرىن ايتۋعا بولادى. سونىمەن قاتار, جاستار پروب­لە­ما­سىن شەشۋگە, تۇرعىنداردىڭ قۇقىق­تىق-مادەني دەڭگەيىن ارتتىرۋعا, ازاماتتاردىڭ كاسىبي زاڭدىق كومەك الۋعا قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋگە باسا نازار اۋدارىلادى. قۇقىقتىق كەڭەس ءۇش سەكتسيادان تۇرادى: مەملەكەتتىك قۇرىلىس سەك­تسياسى, سوتتىق جانە قۇقىق قورعاۋ جۇيەسى سەكتسياسى, ازاماتتار قۇقىن قورعاۋ سەكتسياسى. كەڭەس جۇمىسى مەملەكەتتىك, جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگان­دارىمەن, قوعامدىق بىرلەستىكتەر­مەن, مەملەكەتتىك ەمەس ۇيىمدار­مەن, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرىمەن, سونداي-اق, قوعامدىق قابىلداۋ, پارتيالىق باقىلاۋ كو­مي­تەتى, جەمقورلىقپەن كۇرەس ءجو­نىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كەڭەس, پارلامەنتاريزم ينستيتۋتى سىندى باسقا دا پارتيا قۇرىلىم­دارى­مەن ەتەنە قىزمەت اتقاراتىن بولادى. قۇقىقتىق كەڭەس – “نۇر وتان” پارتياسىنىڭ قۇقىقتىق ساياساتىن قالىپتاستىرۋ جانە جۇزەگە اسىرۋ­داعى نەگىزگى كۇش سانالادى. ءلايلا ەدىلقىزى. زاۋىت قىزمەتى وڭ باعالاندى قولعا الىنعان جوبالاردىڭ جاعدايىن ءبىلۋ ماقساتىندا “نۇر وتان” حدپ-نىڭ پارلامەنت ماجىلىسىندەگى فراكتسياسى جانىنداعى ەكونوميكالىق ساياسات كەڭەسى “ەلىمىزدى جەدەلدەتىلگەن يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامىتۋدى جۇزەگە اسىرۋ قادامدارى” تاقىرىبىندا كوشپەلى وتىرىسىن وتكىزدى. اسقار تۇراپباي ۇلى. الدىمەن دەپۋتاتتار يندۋس­تريا­لىق جوبانىڭ العاشقى قار­لى­عاشتارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابى­لاتىن استاناداعى لوكوموتيۆ قۇ­راستىرۋ زاۋىتىنىڭ جۇمىسىمەن تانىستى. زاۋىت بيىل 38 لوكومو­تيۆ شىعارۋدى جوسپارلاپ وتىرسا, سونىڭ 8-ىنە رەسەيلىك كومپانيالار تاپسىرىس بەرىپ ۇلگەرىپتى. ەگەر ءوندىرىس وركەندەپ جولعا قويىلعان جاعدايدا, پوستكەڭەستىك ەلدەردىڭ ءبىرازى ءبىزدىڭ ءونىمىمىزدى ساتىپ الۋعا نيەت ءبىلدىرىپ وتىرعانى بەل­گىلى بولدى. نەگىزىنەن لوكوموتيۆ بولشەكتەرىنىڭ 18 پايىزى وزىمىزدە جاسالسا, بىرەر جىلدا ونىڭ كو­لەمىن 50 پايىزدان اسىرامىز دەگەن جوسپار دا جاسالىپتى. زاۋىتپەن جاقىن تانىسقان دەپۋتاتتار ونىڭ جۇمىسىن جوعارى باعالادى. كەڭەستىڭ كوشپەلى وتىرىسى ەكونوميكالىق ساياسات جونىندەگى كەڭەس توراعاسى كەنجەعالي ساعا­ديەۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن ءوتتى. 2020 جىلعا دەيىن ىشكى جالپى ونىمدەگى قايتا وندەۋ ءوندىرىسىنىڭ ۇلەسى 13 پايىزعا, ال شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورت كولەمى 27-دەن 45 پايىزعا, ال اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى ءوسىم 4 ەسە وسەدى دەپ كۇتىلۋدە. 2010-2014 جىلدارعا ارنالعان جەدەلدەتىلگەن يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دا­­مۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاما­سىنا وراي 162 جوبا بولاشاعى بار دەلىنىپ, ارنايى كارتالارى دا جا­سالىپ قويىلعان. سونىڭ 97 جوبا­سىنا رەسپۋبليكالىق كارتا بەلگى­لەنسە, 65-ءى وڭىرلىك سانالادى. ۇزاق مەرزىمدى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ تىزبەسى جاسالىپ, ءاربىر بەسجىلدىق جوسپار بويىنشا ولاردىڭ ناقتى ورىندالۋى پىسىقتالعان. قازىرگى تاڭدا ارنايى تەحنيكالىق كادرلار دايىنداۋ جولعا قويىلىپ, شەتەل­دىك ينۆەستورلاردى 160 ميلليون تۇرعىنى بار رىنوكقا تارتۋ جايى دا ناقتىلانۋ ۇستىندە ەكەن. “بيز­نەستىڭ جول كارتاسى” باعدارلاماسى اياسىندا بىرقاتار ءىس-شارالار قولعا الىنىپ, ارنايى دامۋ ينستيتۋت­تا­رى جۇمىس ىستەمەك. ەلى­مىزدى جە­دەلدەتىلگەن يندۋستريا­لىق-يننو­ۆاتسيالىق دامىتۋدىڭ باعدارلارىن ايقىنداپ الۋ ءۇشىن يندۋستريا جانە ساۋدا مينيس­ترى­نىڭ ورىنبا­سا­رى نۇربەك راەۆ پەن ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتىك جوس­پارلاۋ مي­نيس­ترى­نىڭ ورىنباسارى مارات قۇ­ساي­ىنوۆتىڭ باياندا­مالارى تىڭدالدى. سونداي-اق وتىرىستا ءماجىلىس دەپۋتاتتارى مەيرام پىشەمباەۆ, يۆان چيركالين جانە ۆلاديمير بوبروۆ, “قازاقستان تەمىر جولى” ااق پرەزيدەنتىنىڭ ورىنباسارى ەرىك سۇلتانوۆ ءسوز سويلەدى. دە­پۋ­تاتتار مينيسترلىكتەردىڭ كاسىپ­كەرلەر جۇمىسىنا ارالاسۋدان گورى ولاردىڭ ەركىن جۇمىس ىستەۋىنە, ستراتەگيالىق جوبالاردى ازىرلەۋگە دەن قويۋى قاجەتتىگىنە نازار اۋ­دارت­تى. اسىرەسە, جاڭادان كونس­ترۋك­­تورلىق بيۋرولار قۇرعانشا, قازىرگى جۇمىس ىستەپ تۇرعاندارىنا جان-جاقتى كومەك كورسەتۋ قاجەت­تىگى اتاپ كورسەتىلدى. سونداي-اق جوبالارعا بولىنگەن قارجى­لار­دىڭ ءتيىمدى جۇمسالۋى, جوبالاردى ءبىتىرۋ مەرزىمدەرىنىڭ ناقتى ءارى تۇسىنىكتى بولۋى كەرەكتىگىنە ەكپىن ءتۇسىرىلدى. ناتيجەسىندە وتىرىس قورىتىن­دى­سى بويىنشا ۇكىمەتكە جولدا­نا­تىن ۇسىنىستار قابىلداندى. وندا مۇناي حيمياسى مەن عارىش ءون­دىرىسىن جانە عىلىمي تەحنولوگيا­لار­دى دامىتۋ سياقتى وزەكتى ماسە­لەلەر قامتىلعان. سونىمەن قاتار, شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورتتى 40 پايىزعا جەتكىزۋ, اگروونەركاسىپ ءوندىرىسىن ەكى ەسەگە ارتتىرۋ سياقتى باسىم باعىتتار دا بار. شاڭىراعى ورتاقتىڭ مىندەتى دە ورتاق كۇمىسجان بايجان. بۇگىندە كەز كەلگەن مەملەكەتتىڭ نەگىزگى ماقساتى ۇلت مۇراتى مەن حالىقتار اراسىنداعى قۇندىلىق­تاردى جەتكىزۋشى ءتىل مەن ءوزارا ءبىر­لىكتى نىعايتۋعا جۇمىلدىرۋ ەكەنى انىق. “نۇر وتان” حالىقتىق-دە­مو­كراتيالىق پارتياسى وبلىستىق فيليالى مەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ مەرەيتويلارى قۇرمەتىنە وتكىزىلگەن بىرىككەن شا­رالار العا قويعان ماقسات-ءمۇد­دەسىنەن شىققانىن ايتۋعا بولادى. وبلىستىق پارتيا ۇيىمىنىڭ “اشىق ەسىك” كۇنى وتكىزىلىپ, ونىڭ جالعاسى “ەتنوسارالىق كەلىسىمنىڭ قازاقستاندىق مودەلىنىڭ ءتيىمدى دامۋى” اتتى فورۋمعا ۇلاسىپ, پارتيا فيليالى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ا.سەيىتوۆ 1999 جىلدىڭ 1 ناۋرىزىندا “وتان” رەسپۋبليكالىق ساياسي پار­تيا­سىنىڭ №1 سەزىندە مەملەكەت باسشىسى ن.نازارباەۆتى پارتيا­نىڭ توراعالىعىنا سايلاپ, ونىڭ مۇشەلىگىنىڭ №1 كۋالىگىن سالتانات­تى جاعدايدا تاپسىرعانىنا توق­تالدى جانە سودان بەرگى كەزەڭدەگى پارتيا بەدەلىن ارتتىرۋ ماقسا­تىنداعى ۇتىمدى ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارىنا ەكپىن بەردى. سونىمەن قاتار, ەلىمىز سان الۋان ۇلتتار مەن ۇلىستاردىڭ مە­كەنى سانالادى. ويتكەنى, قازاق­ستان­دا 140 ەتنوس پەن 40-تان استام كون­فەسسيا وكىلدەرى ورتاق شاڭى­راق­قا بىرىگىپ, ىنتىماق پەن تاتۋ­لىقتى تۋ ەتىپ, ەرتەڭگى كۇنگە دەگەن ۇمىتتەرىن ۇكىلەپ كەلەدى. فورۋم قازاقستان حالقى اسسامبلەيا­سىنىڭ 15 جىلدىعىنا ارنالعان­دىقتان, وبلىستىق پارتيا ۇيى­مىنىڭ قاتارىنداعى وزگە ەتنوس وكىلدەرى دە باسقوسۋعا ارنايى شاقىرىلىپتى. “نۇر وتانعا” دەگەن حالىقتىڭ سەنىمى ۋاقىت وتكەن سايىن نىعايا تۇسۋدە. قازىرگى كەزدە وبلىستىق پارتيا ۇيىمىنىڭ قاتارىندا 76971 مۇشە تىركەلسە, ونىڭ 20190-ى وڭىردەگى وزگە ەتنوس وكىلدەرىنىڭ قاتارىنان. ساياسي جاعىنان شىڭ­دالعان پارتيا مۇشەلەرىنىڭ ماق­سات-مۇراتى دا ورتاق. ولار ورتاق شاڭىراعىمىز ەگەمەندى, تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ باياندى بولاشاعى مەن مەملەكەت باسشىسى, پارتيا ءتور­اعاسى ن.نازارباەۆتىڭ ساليقالى ساياساتىن قولداۋ مەن قوعامدى دە­موكراتيالاندىرۋ ارقىلى حالىق­تى كوكبايراقتىڭ استىنا توپتاس­تىرۋ, ەتنوسارالىق كەلىسىم مەن تاتۋلىقتى, تۇراقتىلىقتى ساقتاۋعا ۇندەۋ جانە وعان باياندى تۇردە قول جەتكىزۋ ەكەندىگىن ورتاعا سالدى. فورۋمدا قازاقستان حالقى اس­سام­بلەياسى وبلىستىق حاتشىلى­عى­نىڭ مەڭگەرۋشىسى عابيت تۇرسىنباي “قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى – بەيبىت ءومىر كەپىلى” دەگەن تاقى­رىپ­تا وي ءوربىتىپ, بۇگىنگى قوعام­دا­عى ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتار مەن ەتنوستىق جانە ءدىني ەرەكشەلىككە قاراماستان, ازاماتتاردىڭ ءوزارا تۇسىنىستىگى مەن دوستىعىن كەمەل­دەندىرىپ, كەلىسىمدە ءومىر سۇرۋگە جولباسشى ەكەندىگىمەن بايلانىس­تىردى. سونىمەن قاتار, مەملە­كەتتىك ءتىلدىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋدەگى اسسامبلەيا مۇشەلەرىنىڭ الداعى مىندەتتەرى جايلى دا ايتىپ ءوتتى. تاتار ەتنومادەني “تۋعان ەل” ءبىر­لەستىگىنىڭ وكىلى ر.يبراگيموۆا قو­عامداعى بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم ءوزارا تۇسىنىستىكتى قالىپتاستى­رۋ­داعى اتالعان ورتالىقتاردىڭ ات­قاراتىن جۇمىستارى ناتيجەلى ەكەنىن ايتىپ ءوتتى. ونىڭ پىكىرىن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى وب­لىستىق حاتشىلىعىنىڭ جانىن­دا­عى “بىرلىك” جاستار اسسوتسياتسيا­سى­نىڭ وكىلى ە.كونوۆالوۆا مەملە­كەت­تىك تىلدە قولداي سويلەپ, وزدەرىنىڭ ءاردايىم قوعامداعى بارلىق ماسە­لەلەرگە جاستىق جىگەرمەن قاتى­ساتىندىعىن جەتكىزدى. فورۋمدا وسىلايشا بيىلعى جول­داۋدا كورسەتىلگەن اسقارالى ءمىن­دەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ مەن باس­تى قۇندىلىعىمىز – تاۋەلسىزدىكتى نى­عايتۋ باعىتىنداعى ءىس-ارە­كەت­تەرگە بەلسەنە اتسالىسۋ اركىمنىڭ پارىزى ەكەندىگى اتاپ كورسەتىلىپ, پىكىرلەر ءبىر ارنادا توعىستى. الماتى وبلىسى. تورتجاقتى كەلىسىم قۋاتتالدى ەركىن ءابىل. وبلىس اكىمدىگى مەن وبلىستىق ازاماتتىق اليانس قاۋىمداستىعى جانە “يگىلىك” كورپوراتيۆتىك قو­­­­­رى, سونداي-اق وبلىستىق جاستار ور­تالىعى اراسىندا ءوزارا ىنتى­ماق­تاستىق تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويۋ ءراسىمى بولدى. وسى ءبىر يگىلىكتى شارانى اشقان وبلىس اكىمى ب.قۋاندىقوۆ ۇكى­مەت­تىك ەمەس ۇيىمداردىڭ سىر ايما­عىن­دا وتكەن جىلى اتقارعان جۇ­مىستارىنا تالداۋ جاساپ, وڭ باعا بەردى. اتاپ ايتقاندا, ەسەپتى جىل ىشىندە وبلىس بويىنشا 690 ۇكى­مەت­تىك ەمەس ۇيىم تىركەلىپ, مەملە­كەت­تىك الەۋمەتتىك تاپسىرىس اياسىندا جوبالىق قۇنى 29,4 مىڭ.تەڭگە تۇ­­راتىن 8 الەۋمەتتىك جوبانى جۇزەگە اسىرعان. سونداي-اق وتكەن جىلى وبلىس اكىمدىگى, وبلىستىق ازامات­تىق اليانس قاۋىمداستىعى جانە “يگىلىك” كورپوراتيۆتىك قورى تارا­پىنان جاسالعان مەموراندۋم ايا­سىندا ۇەۇ-لاردىڭ 45 جوباسى قول­داۋ تاپقان. ءوزارا ارىپتەستىك قا­رىم-قاتىناس ورناتۋىنىڭ ءنا­تي­جەسىندە رەسپۋبليكالىق ازاماتتىق فورۋمدا قىزىلوردا وبلىسى “تانىم” سىيلىعىن يەلەندى. شارا بارىسىندا ازاماتتىق ال­يانس قاۋىمداستىعىنىڭ ءتور­ايى­مى د.اقماعامبەتوۆا وتكەن جىلى ولار­دىڭ تاراپىنان 35 جوبا ۇسىنىلعان بولسا, اعىمداعى جىل­دىڭ وتكەن ەكى ايىندا 36 جوبا كەلىپ تۇسكەنىن جەتكىزدى. “يگىلىك” كورپورا­تيۆتىك قورىنىڭ ديرەك­تورى ا.شەرەحان ۇزدىك وقيتىن 58 ستۋدەنتكە 13,6 ملن.تەڭگە قولداۋ كورسەتىلگەنىن ايتتى. ال, وبلىستىق جاستار وداعى قاۋىم­داستىعى دي­رەك­تورىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى ا.ءتو­لەگەنوۆ جاستار ساياساتىن ءجۇ­زەگە اسىرۋعا وتكەن جىلى وبلى­س­تىق بيۋدجەتتەن 13,5 ملن.تەڭگە قارجى قارالىپ, ايتارلىقتاي جۇمىس اتقارىلعانىن تىلگە تيەك ەتتى. “جاستار تاجىريبەسى”, “جاس مامان” باعدارلامالارى ارقىلى جاستاردىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى وڭ شەشىمدەرىن تاۋىپ كەلە جاتىر, دەدى ول. سونىمەن, شاراعا قاتىسۋ­شى­لار جاستاردى پاتريوتتىققا ءتار­بيەلەۋ, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جان­دار مەن پاتروناتتىق تاربيەدەگى بالالارعا قولداۋ كورسەتۋ, ۇلى وتان سوعىسىنداعى جەڭىستىڭ 65 جىلدىعىن جوعارى دارەجەدە اتاپ ءوتۋ جۇمىستارىندا ۇەۇ-لاردىڭ بەلسەندىلىك تانىتۋى قاجەتتىگىنە باسا نازار اۋدارىپ, تورتجاقتى كەلىسىمگە قول قويدى. قىزىلوردا.